# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2015, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-june-july-2015-memo/ac23f9f9-541c-41d2-983e-65b4228cb942
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-june-july-2015-memo/ac23f9f9-541c-41d2-983e-65b4228cb942)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · siswati. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  GRAAD 12

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                     2015

                              IMEMORANDAMU

                                                          EMAMAKI: 70

                         Lememorandamu inemakhasi la-8.

Emalungelo agodliwe                                           Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            2                          DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO

Imemorandamu yekumaka sivisiso:

•    Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
     lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
•    Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
     akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
     nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
     etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•    Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
     ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
     banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
•    Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
     akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
     LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
     ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•    Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
     baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
     lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•    Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
     langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•    Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•    Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
     akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
     imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                        Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            3                                 DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

UMBUTO 1

1.1      TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A

         1.1.1        Chudze manikiniki tindzala totimbili/bebangakagcokeli kwala.            (1)

         1.1.2        Usuke agcoke kahle/ kamnandzi/ timphahla takanokusho/ amuhle/
                      timphahla letibitako/ timphahla letisezingeni lelisetulu.               (1)

         1.1.3        Ekhatsi bekugcwele mfi.                                                 (1)

         1.1.4        Bebasebentisa emakhumbi njengobe kutsiwa nawo abekhona/
                      ngetimoto.                                                              (1)

         1.1.5        Abefuna kuyewubona umcimbi wemntfwanakhe labamkhokhela
                      imali minyaka yonkhe ngobe bekabatjele kutsi sewenta i-LLB/
                      bekalandzele laMatse.                                                   (1)

         1.1.6        Uyimvela kancane/awentiwa njalo nje/awukavami.                          (1)

         1.1.7        B/Tembatfo tidula kakhulu.                                              (1)

         1.1.8        Bebayolandza emathikithi/ emakhadi abo abenetinombolo
                      letisemuva/ kulapho tinombolo letisemathikithini abo betitsi
                      abahlale khona.                                                         (1)

         1.1.9        Labanye bate bafe/ bendlule emhlabeni/ bashone bangakawuboni
                      lomcimbi.                                                               (2)

         1.1.10       Emakhaya (emaplasini), etabelweni/etindzaweni tekuvakasha/
                      ebukhosini/.  Luhlobo lwetindlu lolwakhiwa lube yindilinga/
                      njengendumba bese lufulelwa ngetjani, futsi nemnyango wakhona
                      mncane, nawungena kufanele uguce ngemadvolo.                            (2)

         1.1.11       Lithikithi ulitfola nangabe unemntfwana logcokako, Langa
                      akamange amnike unina simemo saseNyuvesi ngobe yena
                      abengagcoki        ngalelo langa/ akakaphotfuli/ akakacedzi
                      tifundvotakhe.                                                          (2)

         1.1.12       Imele imikhakha yemfundvo lehlukahlukene labayenta eNyuvesi
                      yaKazulu,   leyo   bafundzi  labaphotfule   kuyo/   ikhomba
                      kwehlukahlukana kweticu.                                                (2)

         1.1.13       Imibono itawehluka. Labanye batawutsi akamange aphumelele/
                      aphotfule etifundvweni takhe tekucala/Labanye batawutsi
                      akafundzi umane uhleti nje lapha eNyuvesi.                              (2)

         1.1.14       Imibono itawehluka. Labanye batawutsi wamfihlela ngobe
                      amhlonipha. Labanye batawutsi ngobe amdzelela. Labanye
                      batawutsi akananhlonipho ngobe akazange amnike unina lithikithi.
                      Labanye batawutsi akaketsembeki ngoba ebengamtjeliemaciniso
                      unina.                                                                  (2)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            4                              DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

1.2      TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B

         1.2.1        Kuphumelela      etifundvweni  takhe/kucedza     kufundza/kuma
                      netintfombi/kwetfweswa ticu/sitifiketi lasiphetse.     (Imibono
                      itawehluka)                                                       (1)

         1.2.2        Ugcoke emajazi etifundvo letiphakeme./ugcine acedzile eNyuvesi/
                      ujabulile/kusebenta kahle. (Imibono itawehluka).                  (1)

         1.2.3        Hulumende angabasita ngekubanika imifundzate bachube tifundvo
                      tabo/angabasita ngekubakhela tikhungo temfundvo lephakeme.
                      (Naleminye imibono yemukelekile).                                 (1)

         1.2.4        Litiko Lemfumdvo Lephakeme Nekucecesha/ litiko letemfundvo.       (1)

         1.2.5        Kusebenta matima etifundvweni/kwenta wonkhe umsebenti
                      wesikolo/kutimisela emsebentini     wesikolo/kuba neliphupho
                      lekuyewufundza enyuvesi. (Kubili kwaloku)                         (2)

         1.2.6        (a) Theksthi A, ukhuluma ngaLanga aseNyuvesi, nesitfombe
                          saTheksthi B sikhuluma ngemfana aseNyuvesi nebangani
                          bakhe/Theksthi A ukhuluma ngetigcoko taseNyuvesi,
                          naTheksthi B ukhomba umfana nebangani bakhe bagcoke
                          tigcoko   tasenyuvesi/Omabili lamatheksthi  akhuluma
                          ngemcimbi wekwetfwesa ticu.                                   (2)

                      (b) Theksthi A ukhuluma ngebafati nelijaha kantsi Theksti B
                          unemfana nebangani bakhe/Bantfu labakuTheksthi A abaveli,
                          ababonakali kantsi bantfu labakuTheksthi B bayabonakala/
                          Theksthi A ucoca ngemcimbi wekwetfwesa ticu kantsi
                          Theksthi B uveta bantfu labetfweswe ticu/ A injabulo
                          yebafundzi ayibonakali kahle kantsi B injabulo yebafundzi     (2)
                          ibonakala ebusweni bakhe.                                     [30]

                                                              SAMBA SESIGABA A:         30

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                         DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:

•    Kwabiwa kwemamaki:

     o    Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
          labelwa liphuzu ngalinye).
     o    Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
     o    Samba semamaki: 10.

•    Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
     emagama akhe:

     o    1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
     o    4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
     o    6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
     kunjalo etheksthini:

     o    6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
     o    1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.

CAPHELA:

•    Sibalo semagama:
     o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
        esifinyetweni.
     o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
        lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
        lasetjentisiwe.
     o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
        ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye
        lesele yesifinyeto.

Emalungelo agodliwe                                                       Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            6                               DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

UMONGO WESIFINYETO

EMAPHUZU       LABALULEKILE       LEKUMELE    AVELE     ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa lakhombisa kutsi
LaHleta akamhloniphi umyeni wakhe, Dlomo).

LaHleta abehamba angatiwa kutsi uyephi angambikeli Dlomo. Akazange alungisele
Dlomo tintfo lahamba nato ngesikhatsi abe ati kutsi ikhumbi itamshiya. LaHleta
abeyiphendvula kabi indvodza yakhe ungatsi ayisuye umyeni wakhe, akhomba
kungayihloniphi.

LaHleta utsandzana nemlumbi longumakhwapheni wakhe lomupha imali lenyenti.
LaHleta abetsetsa nendvodza yakhe embikwebantfwana, angenandzaba kutsi
batawutsini.

Wafaka timphahla taDlomo lahamba nato eplasitikini tibe tikhona tikhwama tigcwele
indlu. LaHleta watfukutselela Dlomo ngekusebentisa sikhwama labesibekele kutsi
utawubaleka ngaso nakaya ngesheya nemlumbi wakhe.

   Sicashunwa                                     Emagama emhlolwa
 1 'NaboTiletsile ngakufuna kwate kwaba       1   Tiletsile abehamba angatiwa kutsi
   bovu emehlo kantsi bewushonephi.'              uyephi angambikeli Dlomo.
 2 'Solo ngimele wena unginike letintfo       2   Akazange alungisele Dlomo tintfo
   lengihamba nato.'                              lahamba nato ngesikhatsi abe ati
                                                  kutsi ikhumbi itamshiya.
 3 'Ungiphendvula ngatsi angisuye             3   LaHleta abeyiphendvula kabi
   umyeni wakho, ugcwele indzelelo futsi          indvodza yakhe ungatsi ayisuye
   awungihloniphi.'                               umyeni wakhe, akhomba
                                                  kungayihloniphi.
 4 'Udzelela Dlomo nje, lomakhwapheni         4   LaHleta utsandzana nemlumbi
   wemdzeshi umetsembise lizulu                   longumakhwapheni wakhe
   nemhlaba.'                                     lomupha imali lenyenti.
 5 'Batsetsa bahhwilitisana kwate             5   LaHleta abetsetsa nendvodza
   kwakhala ngisho nebantfwana.'                  yakhe embikwebantfwana,
                                                  angenandzaba kutsi batawutsini.
 6 'Tembatfo taDlomo betiwashiwe           6      Wafaka timphahla taDlomo
   watitsatsa LaHleta watifaka eplastikini        lahamba nato eplasitikini tibe
   laka-OK, kantsi tikhwama tingaka lapha         tikhona tikhwama tigcwele indlu.
   ekhaya, atinamsebentisi.'
 7 'Kwamtfukutselisa kakhulu loko LaHleta 7       LaHleta watfukutselela Dlomo
   ngobe abefuna kufaka takhe timphahla           ngekusebentisa sikhwama
   kuleso sikhwama nangabe sekaya                 labesibekele kutsi utawubaleka
   phesheya emdzeshini wakhe.'                    ngaso nakaya ngesheya nemlumbi
                                                  wakhe.                                 [10]

(Nalamanye emaphuzu lasetheksthini emukelekile).

                                                              SAMBA SESIGABA B:          10

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            7                                 DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI

Imemorandamu yekumaka SIGABA C.

•     Sipelingi/Lupelomagama:

       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
        lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
        inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
        liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
        timphawu letifanele.

•     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
•     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3

3.1        Uliphutsa ngobe loku kwenteka ngeNgongoni kuphela.                              (1)

3.2        Kutsatsa likhadi lasebhangi/kusebentisa likhadi lasebhangi ngenyanga
           yaDisemba/yengongoni/ sikhutsata kutsi bantfu basebentise likhadi
           kunekuphatsa imali., njll.                                                      (1)

3.3        Emarandi latinkhulungwane letilikhulu nemashumi         lasihlanu/    likhulu
           nemashumi lasihlanu etinkhulungwane temarandi.                                  (1)

3.4        Kutfola leminye imininingwane lengakafakwa kulesikhangisi letfolakala
           ngelucingo/kwati kabanti ngesikhangisi, njll.                                   (1)

3.5        Yelishumi nakubili/ yekugcina emnyakeni/ 12.                                    (1)

3.6        IMpumalanga.                                                                    (1)

3.7        YiNgongoni.                                                                     (1)

3.8        D/Bantfu basedolobheni.                                                         (1)

3.9        Imibono itawehluka. Kumele bakhetse kulemiklomelo lengenhla (R20 000/           (2)
           luhambo lweliviki/ emakhemera edijithali/ema iPod.                              [10]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            8                              DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

UMBUTO 4

4.1      Nakubongwa intfo lenhle nobe lemnandzi lekutiwa nayo/nawemukela umuntfu
         lofika aphetse lokutsite.                                                      (1)

4.2      Indlala isigubha emehlo.                                                       (1)

4.3      Kati ulala etiko.                                                              (1)

4.4      Akunakudla.                                                                    (1)

4.5      D/Letsintsa imiva.                                                             (1)

4.6      Ngempela utawubuya sewugugile/sewukhulile/sewumdzala/sewondzile.               (1)

4.7      Luvelomagama loluveta lutsandvo, 'Mfana wami.'
         Kusho kutsi uyamtsandza lomfana/uyamteketisa.                                  (2)

4.8      Usho kutsi busha bakhe bonkhe utabucitsa eJozi aze abuye asagugile/
         asakhulile/asamdzala/sekanempandla.                                            (2)
                                                                                        [10]

UMBUTO 5

5.1      Bafundzi labatimiselako, emagama abo atawugcinwa elubondzeni.                  (1)

5.2      Cha Intfutfuko yelive ngeke/angeke ibe khona/ayinawubakhona.                   (1)

5.3      Kuyatfokotisa kubona bafundzi labanenshisekelo ngemfundvo yabo/Dokotela
         Khumalo ukhombisa kubeseka kakhulu bafundzi bakamatekuletjeni. (Kunye
         kwaloku).                                                                      (1)

5.4      Bafundzi batawunikwa tipho nangabe/uma batawusebenta ngekutimisela.            (1)

5.5      Sisebente njengesikhombabito lesigcizelelako.                                  (1)

5.6      Bafundzi baceliwe/bacelwe kutsi bafundze emabhuku abo.                         (1)

5.7      Kukhokhwa imisho lekuletindlela tesento letikubakaki:

         5.7.1        Kuhlalela bomakhalekhukhwini nebantfwababo akusiti.               (1)

         5.7.2        Batawuhamba batibuka emacala nasebabuya khona.                    (1)

5.8      Dokotela utjela        bantfwabakhe   kutsi   bafundze   kute   baphumelele
         ngemalengiso.                                                                  (2)
                                                                                        [10]

                                                              SAMBA SESIGABA C:         30
                                                            SAMBA SAKO KONKHE:          70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2015-memo/4d56f3d7-97c3-4f3d-9875-a789c2604e14) — siSwati HL · Memo · 2015 · siSwati
- [Siswati HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-siswati/0b3a147e-b7e2-4109-b740-772e11bbebe9) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018-memo/75d42e14-1a07-4f4f-9e5d-05ea720bcd97) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017-memo/20a76574-c7e8-4e46-825c-dab23a724972) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2016-memo/6b2104f2-1706-4ba2-a2d9-8adb6a1d18fb) — siSwati HL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P2 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-june-july-2015/30f33062-86a6-4d87-a35f-425e5e3e1c46) — siSwati HL · QP · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
