# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2016/b798ae70-3d47-4ea9-b36c-375436978838
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2016/b798ae70-3d47-4ea9-b36c-375436978838)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2016-memo/6b2104f2-1706-4ba2-a2d9-8adb6a1d18fb) — Memo · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                       2016

                                                                 EMAMAKI: 70

                                                           SIKHATSI: Ema-awa 2

                           Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                                     Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            2                              DBE/2016
                                             SCE

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:           Sivisiso                             (30)
         SIGABA B:           Sifinyeto                            (10)
         SIGABA C:           Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

4.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminitsi la-50.
         SIGABA B:        Lokungenani emaminitsi la-30.
         SIGABA C:        Lokungenani emaminitsi la-40.

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          3                                      DBE/2016
                                           SCE

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1       Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

          ITHEKSTHI A

      1   LaNkhosi sewume eceleni kwemoto yakhe, i-BMW X6. Umele uyise
          webantfwabakhe, lebekasolo abamba ayekela angasaphumi endlini.
          LaNkhosi uyidlile indvwangu, ushaye isudu lesikoshi lesibovu nalokumnyama,
          lihembe lona limhlophe njengemoto yabo.

      2   'Hawu Mkhonkhosi sale uphuma bo! Sesitawushiyeka kulokunyenti. 5
          Seyiyashaya insimbi yelishumi lekutsiwe kutawucalwa ngayo lena esikolweni.
          Sekusele sigamu seli-awa ishaye.' Achamuke endlini babe Mndzebele.
          Akubutwa kutsi imfundvo kwahanjwa nayo kwagcinwaphi la. Kuyatisho nje,
          kutsi vele lomuntfu uyimfundvo ahamba nje. Wafundza wagogodza, imfundvo
          yacishe yagojela yena. Indvwangu idliwe nakhona lapha. Tembatfo takhe 10
          bewungafunga utsi uyawuphotfula tifundvo takhe. 'Udlala ngami wena
          NaboMuzi. Usho kutsi sengitawugijima kangaka ngimi yini loyovula emagede
          lena esikolweni saboDudu?'

      3   'Ha babe, sesephutile, kunyenti lokutawusishiya. Kantsi kusho kutsi kuleliviki
          leliphelile bewujakele kuyewuvula emagede yini lena esikolweni saboMuzi?' 15
          Avele nje ahleke Mndzebele aphendvule ngalelitsi phela Muzi usicwayi
          esikolweni, ngiko nje bekajake konkhe ngalolusuku lwekuklonyeliswa.

      4   Bangene emotweni, asitsintse sikhiya Mndzebele kube ngiyo leyo itsatsela
          iyewushona lena emajikeni. Yaphuma ngesivinini imoti, lutsi lwekugijima
          lukhomba emakhilomitha lalikhulu nemashumi lasihlanu. Besuka igabence 20
          insimbi yemfica. Endleleni bebaticocela nje bachuba indlela.
          'Uyangehlula wena yise waMuzi ngalokusuke ubacatsanise boMuzi
          naDudu ...'

      5   'Vele mine anginawo umdlandla ngayo yonkhe lentfo. Lena nje siyela
          kuyewukhamisa sibukele bantfwabebantfu baklonyeliswa kuboSayensi 25
          neTibalo.'

      6   'Ha babe, kantsi tifundvo nguleto kuphela yini?' Kubonakala kutsi yena
          utitsakasele, ujakele lembili lapho kuyiwa khona.

      7   Befika alishumi emaminithi ishayile insimbi yelishumi esikolweni saDudu.
          Emagedeni akhona, timoto temukelwa bafana beMavulandlela lagcoke 30
          aphelela ngato tonkhe tawo. Bafana babalayela lapho timoto kumele tipakwe
          khona. Sebehlile bakaMndzebele kube khona umfana lobaholako abalayela
          tihlalo labangahlala kuto, lapho kunalabanye batali khona.

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          4                                    DBE/2016
                                           SCE

    8    Lapha ebaleni embikwebatali bogcabholiyavutsa abakatibeki phasi bayafola.
         Bafana bakhona labashaya tigubhu nabo abakatibeki phasi, batimisele nabo 35
         bayafola, bafuce tifuba, baminye tibunu, tisu tilanjisiwe. Kukhona
         lentfombatana lehamba embili, hhayi suka lapha, iyayati lentfo leyentako.
         Ibuka phasi, ibuke etulu nasemaceleni. Indvuku yakhona ungatsi ijikwa
         ngemlingo lotsite, iphendvuka kanyenti letulu emoyeni ibuye futsi itsi khaca
         esandleni semnikati. Lapho labanye batali sebeme ngetinyawo.                    40
         'Uyetsaba unina nebakitsi ...' kusho livi limemeta khona lapho kuleto tihlwele.
         BoMndzebele nemkakhe nabo sebatsatsekile sibili. Babukisisa lentfo lenhle
         leyentiwa ngulamantfombatana.

    9    'Ase ubuke NaboMuzi, loku lokuhamba embili, hhayi suka lapha, kuyayati
         intfo lekuyentako ...'                                                     45
         'Babe! Babe! Uyabona yini kutsi ngubani loya? Hawu vele nguye Nkhosi yami!
         NguDudwana wami,' asho asukuma LaNkhosi. Atsi uyabuka Mndzebele
         abone kutsi ngiyo intfombi yakakhe lena lehola lomdlalo lomuhle kangaka.
         Nguye loyo asagijima ayodlalisela eceleni kwaDudu.

    10 Watsi kube abone batali bakhe Dudu, wenta letibukwako! Nango atsi shingiliti, 50
       abuka emuva, ajike indvuku etulu, ashaye situngeletane abuye ayitsi ngci
       indvuku. Kwaba kuhle kwaba njeya. Kuko konkhe loku, yonkhe imidlalo
       leyalandzela yaba mnandzi sibili kuboMndzebele nemkakhe. Kutsite lapho
       sekuniketwa bantfwana labente kahle imiklomelo, washo kancane LaNkhosi
       asahlebela umyeni wakhe, 'Akusenani babe, nobe sebangajabula labanye 55
       batali betihlabani tetifundvo, natsi silitfolile litfuba letfu ngobe phela Dudwana
       wetfu uhlabene lapha enkhundleni.'

    11 'Vele make, singatibulalisi ngenhlitiyo ngobe phela emntfwaneni wetfu
       kwavalwa ngelihlahla ngalapha etifundvweni.' BoMndzebele bahlebelana nje
       solo ayabitwa emagama ebantfwana labahlabene. Nabo labantfwana behla 60
       bayenyuka balandza tipho tabo netitifiketi tabo tekuphuma embili.

    12 'Manje-ke sesitawubita labo bantfwana labaphume embili etifundvweni
       letinemisebenti lephatsekako.' Nango-ke thishelanhloko asatsatsa umsebenti
       lophume embili ekutfungeni. Wu angeke ukholwe kutsi kutfunge umuntfu
       walapha. Yingubo yemntfwana loneminyaka lesitfupha. Isho ngebukhatikhati 65
       babokandi nemalibhoni.
       'Dudu Mndzebele, wota dzadze,' kusho umphatsisikolo.

    13 'Hhawu sive seMalangeni, niyangivisa yini, Mndzebele uyangivisa yini babe,
       uyangibukisa yini?' Lapho tandla letishaywako sekutse ngci. Atsi abuya Dudu
       kuyewutsatsa umklomelo wakhe, amgone unina. Dudwana kube 70
       nguDudwana kuLaNkhosi.

    14 'Make, nembala umuntfu ufundza aze afe. Lamuhla kusile kimi,' kwasho
       Mndzebele amangele.
                                                         [Khulumani Sive: 2–3]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               5                                  DBE/2016
                                                SCE

         Phendvula YONKHE imibuto ngekubhekisa tonkhe timphendvulo takho
         kuletheksthi lengenhla.

         1.1.1        Caphuna umusho lokuletheksthi lositjela kwekutsi LaNkhosi
                      bekantsolile.                                                            (1)

         1.1.2        Bananatelwa     batsini     bakaMndzebele     njengobe    kushiwo
                      kuletheksthi?                                                            (1)

         1.1.3        Bhala emavi lashiwo nguMndzebele lakuletheksthi lengenhla
                      lakhombisa kutsi Dudu akakaphiwa etifundvweni.                           (1)

         1.1.4        Ubitwani umuntfu lohlakaniphile etifundvweni njengoba kushiwo
                      kuletheksthi lengenhla?                                                  (1)

         1.1.5        Yini lengekho emtsetfweni lesiyibona kuletheksthi, ekushayeleni
                      kwaMndzebele nakuyiwa esikolweni saDudu?                                 (1)

         1.1.6        Ngutiphi tintfo leticondzene ngco nekukhutsata bafundzi kuleti
                      letenteka kulomcimbi lokuletheksthi lengenhla? Nika kube KUNYE.          (1)

         1.1.7        Shano kube KUNYE lokuvame kwenteka etimotini njengobe
                      tigadvwe bafana bemavulandlela.                                          (1)

         1.1.8        Bhala sisho lesikuletheksthi lengenhla lesisho kutsi sekuvuleke
                      emehlo sewubona tintfo ngalelinye liso.                                  (1)

         1.1.9        Ummango        uzuzani     ngekutibandzakanya       kwebantfwana
                      emidlalweni lefana nalena leyentiwa kuletheksthi? Nika KUBILI.           (2)

         1.1.10       Kwabatsatsa sikhatsi lesinganani boMdzebele naLaNkhosi kufika
                      esikolweni saDudwana? Sekela imphendvulo yakho.                          (2)

         1.1.11       Bhala kube KUBILI lokubona kwekutsi Dudu bekangatiphilisa
                      ngako emphilweni yakhe. Bhekisa lapha kuletheksthi lengenhla.            (2)

         1.1.12       Sifundvo sini lesitfolwa batali balomuhla ngaloku lokwentiwa batali
                      baDudu?                                                                  (2)

         1.1.13       Uvumelana kangakanani nekutsi tifundvo letibaliwe lapha
                      kuletheksthi lengenhla tiyahambisana netifundvo letifundziswa
                      lomuhla? Sekela imphendvulo yakho.                                       (2)

         1.1.14       Lesaga lesitsi 'Ayihlabi ngakumisa,' ngabe sikufanele kanjani loku
                      lesikubona kuletheksthi? Chaza.                                          (2)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           6                                         DBE/2016
                                            SCE

1.2      Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                                                [http://www.kingfeatures.com]

         1.2.1        Nika luphawu lolukuletheksthi lengenhla loluveta kutsi lomdlalo
                      lokulesibonwa wentiwa enkhundleni yemidlalo.                                (1)

         1.2.2        Khetsa imphendvulo kuletilandzelako:

                      Tibitwa ngekutsini   ticatfulo   letigcokwe    ngulamantfombatane
                      ngeSiswati?

                      A   Emasapati
                      B   Emantonto
                      C   Emagumgedlela
                      D   Emabhudzi                                                               (1)

         1.2.3        Nguyiphi ingoti lengavelela laba labakulesibonwa? Nika YINYE.               (1)

         1.2.4        Ngusiphi    sizatfu  lesingenta   kutsiwe        labanye       balaba
                      labakulesibonwa abakacecesheki kahle?                                       (1)

         1.2.5        Ucabanga kutsi sinjani simo selitulu kulesibonwa lesingenhla?
                      Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE.                                  (2)

         1.2.6        Nika umehluko ube MBILI lokhona emkhatsini weTHEKSTHI A
                      neTHEKSTHI B.                                                               (4)

                                                                    SAMBA SESIGABA A:             30

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         7                                  DBE/2016
                                          SCE

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-70. Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lasikhombisa labufakazi bekutsi
LaShabangu bekanemfundziso lembi KuSimphiwe.

TICONDZISO

1.       Finyeta ngewakho emagama.

2.       Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lasikhombisa lamcoka.

3.       Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).

4.       Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.

5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

'Make, nayo-ke lemoto lengikutjele ngayo. Ngicela uyewulibatisa babe
angatewungibona nangingena kulemoto.'
'Kulungile Sisi phutfuma angaze aphatseke kabi lowekunene kantsi nivumelene.'
Waphuma Simphiwe samuhle wayewungena emotweni. Nayo-ke isuka emagonso,
ihamba nje LaShabangu uyihlole yaze yayewusitsela.
'YeLaMbhele!' Kumemeta Magagula.
'Babe!'
'Ngakumemeta wangasabeli kwente njani? Yini lolokubukisisako?'
'Kute lengikubukako Mtfombeni, ngiyaticabangela nje.'
'Ungabongenta silima, ngimdzala nangingaka.'
'Ayidle itishiyele, ngikhuluma liciniso, nangingatsi kukhona lengikubukako ngabe
nginemanga.'
'Kulungile-ke, ngibitele Simphiwe.'
Etfuke LaShabangu ngoba ati kutsi Simphiwe akekho. Kumume ematseni kutsi
utawucamba waphi emanga. Asacabanga, chamu Nombulelo, longumntfwana
waMagagula longatalwa nguLaShabangu.

'Wo, kulungile LaShabangu sengitawutfuma Nombulelo.'
LaShabangu watsi vutfu masinyane entela kutsi indzaba yaSimphiwe
ingatewuchubeka imfake elubishini.
'Yemake bengicela shukela, babe utsi ngimentele litiya.'
'Uve kutsi ngihlala ngitfwele boshukela? Tjela yena loyihlo lohlala akutetemisa.'
'Ngiyacolisa make, babe ungilayele kuwe.'
Ametfuke LaShabangu, avele atikhalele Nombulelo.
Magagula bekangamshayi Nombulelo ngobe bekalalela. LaShabangu abetsi angabona
kutsi Simphiwe ushayiwe, ente lisu lekutsi ahishane naNombulelo aze amshaye.
Simphiwe bekangakaze ashaywe ngunina kusukela watalwa, bekatsi nakonile unina
atsi liphutsa.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           8                                        DBE/2016
                                            SCE

'Hawu! Tibani temoto leti letikhanyisa lapha endlini Nombulelo.'
'Yebo babe, ungatsi kukhona umuntfu lowehlako. Hawu nguSimphiwe lona lo ...'
'Yekela kucamba emanga wena Nombulelo, kantsi lona lolele lapha endlini sipoko
saSimphiwe yini. Uyatsandza kutenta umuntfu ngalomntfwanami.
'Ngiyacolisa make.'
'Bindza utsi dvu uyekele kungiphendvula.'
Utsite nakangena Simphiwe unina wamtjela kutsi akalale atente logulako.
Kulowo mnyama kwakokota umfana, wangena. Kwaphela kugula kuSimphiwe,
wavuka.

'LaShabangu, asengiyewubona umntfwana kutsi unani ngingaze ngiyewulala
ngingakamboni.'
'Cha, Mtfombeni utsite singamphazamisi, usatumekile ngenca yemaphilisi etinhlungu.
Sewutambona ekuseni.'
'Kulungile, ngisayewuphumula.'

Ebusuku kukhonkhotse tinja, Magagula abone kuncono umkakhe ayewubuka.
'Hawu babe, kantsi tiyacala kukhonkhotsa lamuhla? Asilale, kungenteka utsi
uyewulamula kantsi bekufunwa wena.'
Tinja betikhonkhotsa singani saSimphiwe lesingene kaMagagula ngayitolo ebusuku.

'Make, phela leligayiza laseMjindini libuyile, litsite licela kungibona. Inkinga lenginayo
ngubabe.'
'Ungahlupheki sisi ngitamvala ngekutsi uyewufundza nemngani wakho.'

                                                                         [Lihalatelo: 17–21]

                                                                 SAMBA SESIGABA B:               10

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                     9                                            DBE/2016
                                                      SCE

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI D

                               1. MAZIZI, NIKAMGODZUYAGCINA!!!!!!!!!!
      2. Ngenani ngekhatsi         3. Ngemali lencane,            4. Tfola wena siteki, sibindzi, matfumbu,
      sitewunivova inkhani.      uphuma nenkunzi yonkhe.          timbambo, kantsi nenyama yenyamatane
                                                                               ngutsatsa mi.

    5. Kutsenga
  umhlubulo, sikunika
    sisu sonkhe.

                                                                                               6. Tilomo kuphela
                                                                                             letingena kitsi ngobe
                                                                                             sidvumile ngenyama
                                                                                                   lemnandzi.

     7. Inyama lesikunika yona imnandzi, itsambile futsi              8. Asigovuki nemali, intjintji sikubalela
         ihlolwe bodokotela labasetulu. Awuhlupheki                     ngekhalikhuletha uyitfole yonkhe,
  ngekuyipheka, liminithi linye nje ebhodvweni, ivutfwa lucu.                    nasenti wayo.

                              9. Yeyi wena! Usalindzeni! Buya kitsi sikunike inkhomo mo. Mahhala hha.
                                                                                           [http://www.artwork.com]

3.1         Khokha umusho lokulesikhangisi locuketse ligama lelihlonishiswa ngaleli
            lelilandzelako:

            Injilane                                                                                              (1)

3.2         Yini lena lekhangiswako?                                                                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                     Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            10                                        DBE/2016
                                             SCE

3.3      Khokha umusho lokulesikhangisi loneligama lelisho bantfu labatsandza
         inyama.                                                                                   (1)

3.4      Lomusho lobhalwe ngalokutjekile kulesikhangisi lesingenhla, efremini 7,
         uluhlobo luni?

         Khetsa imphendvulo leshaya khona kuletilandzelako:

         A     Yinkhulumo leyimfundzisolite.
         B     Letsatsa luhlangotsi.
         C     Letsintsa imiva.
         D     Letsatfwa njengemaciniso.                                                           (1)

3.5      Tinhlavu letinkhulu letisetjentiswe efremini 1 tilusito luni kulesikhangisi?              (1)

3.6      Sebentisa ligama lelibhalwe ngalokugcamile efremini 5 kuveta kutsi uyayati
         inchazelo yalo.                                                                           (1)

3.7      Utsini umbono wakho ngalomusho losetjentiswe efremini 6? Chaza.                           (2)

3.8      Phawula ngekufaneleka kwalesisho lesisefrenini 2 naloku lokukhangiswako.                  (2)
                                                                                                   [10]

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               11                                        DBE/2016
                                                SCE

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHESKTHI E

          2. Caphelani, letinye tintfo                                  4. Yekela kuba
         takhe tiyalahleka. Bukani nje,                              nguvovoliyakhiva wena.
       sigcoko sakhe bese sisele phasi.      3. Bekufuneka             Bewuvele uhambela
         Mbambeni ngekumnakekela.         sihlalomasondvo kute      khashane kuhle kwelilanga
                                              atfwaleke lula.             lasebusika.
                                               Senimbambe
    1. Yewukani naye                       nibanyenti, umuntfu                5. Chu zasha!
  majaha, ningasapholisi                   wehluleka nekufaka               Uyasindza lomuntfu.
  emaseko. Ningamhulisi,                          sandla.                    Nje utsi usaphila?
        nimbone
                                                                           Mbambe sifuba mfo, uve
    anganiphunyukeli
                                                                               kutsi inhlitiyo
        etandleni.
                                                                                isabhakuta.

                                                         7. Ngumbono lomuhle lowo, utawusheshe
    6. Njengoba ungakhoni kusibambisa, gijima
                                                        aphaphame. Kuliciniso kutsi emehlo lamabili
  uyewufuna umlaza sitewumnatsisa, mhlawumbe
                                                      ayabonisana. Emva kwekumnatsisa, sitawumyisa
                angaphaphama.
                                                                      esibhedlela.

                                                                                  [www.heirraising.com]

4.1       Khokha umusho lokuletheksthi lengenhla loneligama lelinemcondvo lophikisa
          leli lelilandzelako uwubhale phasi: Kwenyuka.                                                  (1)

4.2      Sisetjentiswa nakwentenjani siga senkhulumo lesisefremini 5?                                    (1)

4.3      Bhala phasi umusho lonesinongo sesifaniso locuketfwe ngulekhathuni
         lengenhla.                                                                                      (1)

4.4      Ngekubona kwakho yini leyenta lamadvodza lakulekhathuni etfuke kangaka?                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                                             Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          12                                    DBE/2016
                                           SCE

4.5      Khetsa imphendvulo kuletilandzelako:

         Nguliphi ligama lelingumcondvofana waleli lelidvwetjelwe efremini 2.

         A     Ingadzane
         B     Ingidziva
         C     Ingadzibe
         D     Ingedzama                                                                        (1)

4.6      Bhala libintana lelingema esikhundleni seligama lelicindzetelwe efremini 6.            (1)

4.7      Sebentisa ligama lelisha lelibunjiwe eSiswatini lelikuletheksthi lengenhla
         wakhe ngalo umusho kuveta kutsi uyalati.                                               (2)

4.8      Tsatsa saga lesisetjentiswe kuletheksthi lengenhla usisebentise emshweni
         lotakhele wona kuveta kutsi inchazelo yaso uyayati.                                    (2)
                                                                                                [10]

UMBUTO 5

Fundza letheksthi lelandzelako lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto
letawulandzela.

ITHEKSTHI F

Umuti waGalaja useceleni kwemfula iNkomazi. Udvume ngemihhalo yemasimu
etitselo. Lihabhula longalikha esihlahleni sakulelo khaya ngeke usinike lesingaboni.
Titolo letinkhulu taseNingizimu Afrika tikhicitelwa nguye ngetitselo letivutisa ematse.
Labatidlako batsi bayacala kudla titselo letehla esiphundvu kangaka.

Kutsiwa imali ibutwa kulomlisa. Labatatiko batsi uyimbela kulamasimu akhe kungako
avundze kakhulu. Simangele akawuvali umlomo ngekunjinga kwalomndeni. Tinja
talapho tiyalumana, kufanele ucaphele nangabe ungena khona! Nangabe ufuna
kunambitsa titselo talomuti kumele ube nenombolo yelucingo utewusindza
kulabobhova.

Lokushwacisa lugogo kutsi bantfwana baGalaja balikati nenja. Uyise uyetama
kubatsetsisa. Uyetama nekubashaya kufane nekutsela emanti emhlane welidada.
Lokwemfanyana kuvele kuvuse umdlwenga. Nangabe sekumsimela Galaja yena
uphelelwa ngemandla, umtsetfo umbophe tandla netinyawo.

5.1      Khokha umusho kuletheksthi lengenhla lonelibitomfakela bese uyalidvwebela.             (1)

5.2      Phindza ubhale umusho losendzimeni yekucala kuletheksthi lengenhla
         loneliphutsa lelupelomagama bese uyalilungisa.                                         (1)

5.3      Khipha umusho lokuletheksthi lengenhla loneselulo sekwentana uwubhale
         phasi.                                                                                 (1)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        13                                  DBE/2016
                                         SCE

5.4      Cala lomusho lobhalwe ngalokugcamile endzimeni yekugcina ngekutsi:

         Kuleliviki lelitako …                                                           (1)

5.5      Khokha umusho lokuletheksthi lengenhla endzimeni yesibili, lonendlela
         lecondzisako, lesho kuphika.                                                    (1)

5.6      Gucula lomusho lodvwetjelwe lokuletheksthi lengenhla ube yinkhulumongco.        (1)

5.7      Akha umusho ngesabito selucobo lesidvwetjelwe kuletheksthi lengenhla
         sikhombe kugcizelela.                                                           (1)

5.8      Sebentisa sandziso sesimo lesikuletheksthi lengenhla emshweni lotakhele
         wona.                                                                           (1)

5.9      Tsatsa siphawulo lesicindzetelwe endzimeni        yekucala,   usisebentise
         njengesabito emshweni lotakhele wona.                                           (2)
                                                                                         [10]

                                                           SAMBA SESIGABA C:             30
                                                         SAMBA SAKO KONKHE:              70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2016/8a95e7cb-80af-41ba-9c3f-0c884183fee7) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2016/fa94a220-e789-4b0e-8fe0-e511635ad57e) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2016/61637874-3204-4d8c-8d45-393f78ff95f3) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016/ac74b5cf-4407-40d3-a758-b425a8e38c33) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2021/af34a788-fd99-4360-839d-d898461ccc50) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018/abfb09bb-a6f0-4804-bcc6-68334c25ef3e) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
