# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2017, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017-memo/20a76574-c7e8-4e46-825c-dab23a724972
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017-memo/20a76574-c7e8-4e46-825c-dab23a724972)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017/2c6262e3-9cdf-4965-8c07-9f11d7bc8a97) — QP · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                     2017

                              IMEMORANDAMU

                                                          EMAMAKI: 70

                        Lememorandamu inemakhasi la-10.

Emalungelo agodliwe                                             Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            2                          DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI

Imemorandamu yekumaka sivisiso:

•   Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
    lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
•   Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
    akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
    nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
    etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•   Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
    ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
    banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
•   Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
    akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
    LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/ kuchaza
    ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•   Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
    baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
    lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•   Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
    langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•   Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•   Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
    akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
    imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           3                                       DBE/2017
                                      SCE–Imemorandamu

UMBUTO 1

1.1      TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A

         1.1.1        Kubuye kufike kutsi batawuphatseka njani batali baLokulunga
                      nangabe amshiya etandleni temphisi lenguSento?                            (1)

         1.1.2        Asiphohlongo/Asishiyagalombili.                                           (1)

         1.1.3        Lesento asihambisani nekuba yindvodza mbamba ngobe yena
                      akalikhatsaleli likhaya lakhe nemphilo yaLokulunga/Indvodza
                      mbamba ayilali ngaphandle/indvodza mbamba ayiwacambi
                      emanga/indvodza mbamba ayimntjontjeli umkayo/indvodza
                      mbamba ayimcasukeli umkayo. (Kunye kwaloku                                (1)

         1.1.4        Lisiko lekwendza ngobe Sento abesendze kaboLokulunga,
                      lokungemukeleki ngekwelisiko lesintfu/Lisiko lekuteka umfati/
                      Umkhwenyane akahlali ekhakhakhe. (Kunye kwaloku.)                         (1)

         1.1.5        Batali baLokulunga bashona bobabili bashonela engotini yemoti/
                      Lokulunga watfola ingoti yemoti leyamshiya ajutjwe totimbili
                      tinyawo, akhubatekile. (Kunye kwaloku.)                                   (1)

         1.1.6        B/Sihlalomasondvo.                                                        (1)

         1.1.7        Kusukela ahlala nebatali bakhe LaSigudla, akakaze eve kutsiwa
                      webile/Kusukela basala bobabili alikho nalinye lilanga lapho ake
                      wamebela khona/Besabona Lokulunga kutsi ngatsi sigebengu
                      nguSento. (Kunye kwaloku.)                                                (1)

         1.1.8        Lilungelo laLokulunga lekufundza, lahlukumeteka ngekutsi ehluleke
                      kuyewufundza esikhungweni semfundvo lephakeme ngobe
                      lesikhungo singenato tinsita tebantfu labanetihibe letifana netakhe/
                      Lilungelo lekushiywa ngumyeni wakhe angalali ekhaya.                      (1)

         1.1.9        Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Kungenteka kutsi Sento wawantjontja wayewutivulela lakhe
                      libhizinisi ngasese/Kungenteka Sento wawatsengisa ngaphandle
                      kwekuvumelana naLokulunga/Kungenteka ayephuka Sento
                      ehluleke kuwalungisa ngobe nemali seyincane/Abengekho
                      umuntfu lolawula kusebenta kwalamatekisi/Kungenteka
                      abejeziswa nguNkulunkulu ngekuphatsa kabi Lokulunga/
                      Kungenteka ujeziswa ngulabaphasi ngobe bangafuni adle lifa
                      lakhe naSento, kulabo labakholelwa elwatini lwendzabuko, njll.
                      (Naleminye imibono yemukelekile). (Kubili kwaloku.)                       (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           4                                       DBE/2017
                                      SCE–Imemorandamu

         1.1.10       Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Abengayitsatsa ayoyifaka ebhange kute ivikeleke ekwebiweni/
                      Abengacasha umgcinitincwadzi lotamentela tincwadzi takhe
                      kubona yonkhe imali lengenako nalephumako/Abengashaya
                      umtsetfo wekutsi bonkhe bashayeli bematekisi baletse imali lesuke
                      isetjentwe ngalelo langa kuye, ibalwe ifakwe ebhange ngelilanga
                      lelilandzelako/Abengacasha umuntfu lotawulawula kuhamba
                      kwematekisi      akhe/Abengatitfolela      yena    imininingwane
                      yekuhamba        kwematekisi       enhlanganweni       yematekisi/
                      Abengenta umsebenti wekuphahla acela kutsi labaphasi
                      bamgcinele timali takhe tingalahleki lula, nangabe akholelwa
                      elwatini lwendzabuko/Abengakhuleka acele Nkulunkulu
                      amsite amongele timali takhe, njll.           (Naleminye imibono
                      yemukelekile). (Kubili kwaloku.)                                          (2)

         1.1.11       Kusuke kunentfo lemvise buhlungu lefuna nekumkhalisa kodvwa
                      alwe netinyembeti kutsi tingaphumi tibonwe bantfu/Usuke afuna
                      kukhala kodvwa atibambe/Usuke kuhlengetela tinyembeti
                      tibonakale kodvwa tingageleti, njll. (Naleminye imibono
                      yemukelekile).                                                            (2)

         1.1.12       Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      • Kubecwayisa        kutsi   babocaphela      bantfu   lababafalisi,
                          lababayenga ngekutsi bayabatsandza kantsi batsandza
                          umcebo wabo.
                      • Nangabe kwenteka kutsi banetimali letinyenti, abatigcine
                          etikhungweni letigcina imali.
                      • Bangayengeki         kutsi      basheshe      bashade     ngobe
                          bangalahlekelwa ngiko konkhe labanako.
                      • Kubalulekile kutsi batsatse teluleko tebantfu labadzala
                          lesebayibonile imphilo.
                      • Kubalulekile kutsi basebentise emalungelo abo
                      • Abaceceshwe mayelana nekuphatfwa kwemabhizinisi, njll.
                          (Naleminye imibono yemukelekile). (Kubili kwaloku.)                   (2)

         1.1.13       Imibono itawehluka. Labavumako batawesekela ngekutsi:
                      Lokulunga abemtsandza kakhulu Sento, angaboni ngisho sekadla
                      timali takhe abuye adlabhatisa netimoti takhe/Lokulunga akazange
                      abone kutsi Sento udlala ngaye ngekuhamba emalanga angalali
                      ekhaya ngenca yelutsandvo/Lokulunga bekangalaleli teluleko
                      taLaSigudla ametsembisa nekumcosha nangena tindzaba takhe
                      naSento/Lokulunga wavumela Sento wayewuhlala kabo, njll.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)

                      Labaphikisako nabo batawesekela.                                          (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           5                                       DBE/2017
                                      SCE–Imemorandamu

         1.1.14       Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako:
                      • Kufaka sehlukaniso angaphindzi abonane naSento emva
                          kwemahlandla angalali ekhaya.
                      • Kumangalela Sento ngesento sekudla imali.
                      • Kumangalela Sento ngesento sekunyamalala kwetimoti.
                      • Kulalela tecwayiso taLaSigudla.
                      • Kuyewucela incwadzi yekutivikela emaphoyiseni kute
                          Sento angaphindzi asondzele kabo.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)             (2)
                                                                                                [20]
1.2      TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B
         1.2.1        Uhamba yedvwa nebantfwana labancane/Uyedvwa                ehlatsini
                      lelitfusako/Ngulokumamatseka, njll. (Kunye kwaloku.)                      (1)
         1.2.2        Tigitjelwa/Sikhwama sekutfwala timphahla/Teluleko tekuhlela
                      umndeni/Weswela kwetfwaliswa/Yincola letfwala bantfwana, njll.
                      (Kunye kwaloku.)                                                          (1)
         1.2.3        Bantfwana lahamba nabo bakhomba imphilo lokusho kutsi
                      abalambi/Bantfwana babukeka bondlekile/Lomake ubukeka
                      ondlekile/Umntfwana uphetse lokusindzako labengeke akhone
                      kukuphakamisa nangabe alamba, njll. (Naleminye imibono
                      yemukelekile). (Kunye kwaloku.)                                           (1)
         1.2.4        Bagucule tintsamo, babuke emuva/ Babuke emuva.                            (1)
         1.2.5        Imibono itawehluka: Labaphikako batawesekela ngekutsi:
                      lombono utsintsa imiva yalabasikati ngobe akusibo bonkhe
                      bomake labancelencele. Lomake lokulesibonwa ukhombisa kuba
                      nemandla nekukhona kutentela tintfo ngobe utfwele umtfwalo
                      wabuye wamema umntfwana lomunye wamgona/Lomake
                      akatetemi, uhamba ngetinyawo akemeli kwekugibela/ Lomake
                      wetfwele lokusindzako kodvwa uyamoyitela.
                      Labavumako batawesekela babhekise kulokwenteka kulesibonwa.               (2)
         1.2.6        Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                         • Itheksthi A inalomsikati lokhubatekile itheksthi B inalomsikati
                              longakakhubateki.
                         • Itheksthi A inalomsikati longakajabuli kantsi itheksthi B
                              inamake lotijabulele.
                         • Itheksthi A inalomsikati lonemali nelibhizinisi lematekisi
                              kantsi itheksthi B inalomsikati longakanjingi.
                         • Itheksthi A inalomsikati longenabantfwana kantsi itheksthi B
                              inamake lohamba nebantfwana bakhe.
                         • Itheksthi A inalomdvuna kantsi itheksthi B inamake
                              lohamba nebantfwana bakhe, njll.
                      (Nalomunye umehluko lowemukelekako longakabalwa lapha).
                      (Kubili kwaloku.)                                                         (4)
                                                                                                [10]

                                                                  SAMBA SESIGABA A:             30

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                             DBE/2017
                                     SCE–Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI

UMBUTO 2

Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:

•    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
       labelwa liphuzu ngalinye).
     o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
     o Samba semamaki: 10.

•    Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
     emagama akhe:

     o    1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
     o    4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
     o    6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
     kunjalo etheksthini:

     o    6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
     o    1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.

CAPHELA:

•    Sibalo semagama:
     o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
        esifinyetweni.
     o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
        lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
        lasetjentisiwe.
     o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
        ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye
        lesele yesifinyeto.

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          7                                    DBE/2017
                                     SCE–Imemorandamu

UMONGO WESIFINYETO

EMAPHUZU        LABALULEKILE      LEKUMELE    AVELE  ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa etintfo Lomini
lebekufanele atente nakayewujuma ekhakhakhe.)

Sib.
Lomini bekufanele acele kuhamba nentfombi lendzala kuye kute imsite ngendlela
lebekumele atiphatse ngayo ekhakhakhe. Bekufanele angangeni kaboMnyetane
kusakhanya bonkhe bambukile. Lokunye, atfobele imihambo nemasiko asekhakhakhe.

Bekufanele abuke phasi ngaso sonkhe sikhatsi aze abuyele emuva kabo. Angagoloteli
basekhakhakhe. Angakhulumi namuntfu futsi angabaphendvuli. Nangabe anikwa
lokuya ngasetfunjini, angaphangi ngobe bekungatsiwa usidli. Bekufanele angadli
ngekusheshisa, atsatse kancane ngatsi uphatsekile. Endleleni, bekungakafaneli
atsintse lokudliwako lokunjengetitselo tesiganga.
                                                                    [61 emagama]

  Sicashunwa                                         Emagama emhlolwa
1 'Wacela lenye intfombi lendzala kunaye         1   Lomini bekufanele acele kuhamba
  kutsi itewumsita imkhokhele kutsi kufanele         nentfombi lendzala kuye kute imsite
  atiphatse njani nakasemtini.'                      ngendlela lebekumele atiphatse ngayo
                                                     ekhakhakhe.
2 'Intfombi beyingamane iyewungena               2   Lomini bekufanele angangeni
  ekhabosingani emini bantfu bayibuka.'              kaboMnyetane kusakhanya bonkhe
                                                     bambukile.
3 'Uyabona-ke Lomini, lapho siyakhona 3              Bekufanele atfobele imihambo
  kufuneka inhlonipho.'                              nemasiko asekhakhakhe.
4 'Siyawute sihambe wena ucobodzisile.' 4            Bekufanele abuke phasi ngaso sonkhe
                                                     sikhatsi aze abuyele emuva kabo.
5 'Ungacali uphakamise emehlo ubuke bantfu       5   Bekufanele angagoloteli
  bemtini.'                                          basekhakhakhe.
6 'Phela wena awuvuli umlomo ukhulume            6   Bekufanele angakhulumi namuntfu futsi
  noma ngakutsiwani, uvala sitolo sakho.'            angabaphendvuli
7 'Lokunye, uma basipha kudla, ungabodla         7   Bekufanele nangabe anikwa lokuya
  kakhulu, bomkhula wakho bangaze batsi              ngasetfunjini angaphangi ngoba
  usimiti.'                                          bekungatsiwa usidli.
8 ‘Futsi kufuneka nasidla sidle katwi,           8   Bekufanele angadli ngekusheshisa,
  shangatsi siyagula.’                               atsatse kancane ngatsi uphatsekile.
9 ‘Uyati kutsi uma singabona titselo lapha       9   Endleleni bekungakafaneli atsintse
  esigangeni, akukafaneli sitidle?’                  lokudliwako lokunjengetitselo tesiganga.

                                                              SAMBA SESIGABA B:             10

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          8                                    DBE/2017
                                     SCE–Imemorandamu

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI - 30 EMAMAKI
Imemorandamu yekumaka SIGABA C.
•     Sipelingi/Lupelomagama:

       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
        lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
        inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
        liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
        timphawu letifanele.
•     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
•     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3

3.1        Halala Magwinyakonkhe, setsenjwa lesiphatsa umnotfo welive.                      (1)

3.2        Ngulehhungako.                                                                   (1)

3.3        Kubonwa nje uphetse Magwinyakonkhe, ukhuthuzwa/ useshwa usale
           umangele.                                                                        (1)

3.4        D/Bayavisisana                                                                   (1)

3.5        Wakhiwe ngesikhumba seluhlobo lolusembili/Wakhiwe ngesikhumba
           senkhomo nobe semphala/Ufaka imali lenyenti/Wakhiwe ngesikhumba
           senyamatane.                                                                     (1)

3.6        Kusetjentiswa ligama 'kumita' emshweni kuveta inchazelo leyehlukile kulena
           lekulesikhangisi.
           Inchazelo: Kumita kusho kucwila emantini.
           Sib.
                Umfana wakamakhelwane umite elwandle ngalesikhatsi sikolo sabo
                sivakashile ngemaholide.                                                    (1)

3.7        Sihambisana ngendlela lenhle kakhulu ngobe sipashi sifaka imali siyivalele
           ingabonakali, lokufaniswa nekuyigwinya/Konkhe losuke ukufake ngekhatsi
           kuyavaleleka njenganawugwinyile.                                                 (1)

3.8        Lesisho sichaza 'kubukwa kabi.' Sisetjentiswa nangabe umuntfu akubuka
           kabi, kungenteka nangabe akwenyanya/akudlela umona/angakufuni eceleni
           naye, njll. (Kunye kwaloku.)                                                     (1)

3.9       Lenkhulumo ayemukeleki ngoba itsatsa luhlangotsi, ibandlulula labanjingile
          nalabaphuyile/Sipashi semali siphatfwa yinjinga nobe luphuya.                     (2)
                                                                                            [10]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          9                                       DBE/2017
                                     SCE–Imemorandamu

UMBUTO 4

4.1      Buka nje mine licolo lami alisavumi.                                                  (1)

4.2      Emanti atawuba setaleni/ Sesitawumane silanyulelwe ngilo lolwenyulo
         lolutako ngobe emanti atawuba setaleni.                                               (1)

4.3      Ihlola kutsi utawukhala/utawuva tindzaba letingajabulisi/letimbi.                     (1)

4.4      Ikhombisa bantfu labasikati kuphela labawashako emadvodza awekho/
         Lokunyenti kwentiwa ngulabasikati emadvodza akanakwa.                                 (1)

4.5      D/Betitawusha.                                                                        (1)

4.6      Batfukutsele/Bakwatile.                                                               (1)

4.7      Kwakhiwa umusho ngeligama lethekniki lelitsi 'Siwashabome.'
         Sib.
              Make usebentisa siwashabome uma awasha timphahla temndeni.                       (2)

4.8      Kusetjentiswe ligama lendzabuko lelitsi 'tingcugce' emshweni kuveta
         inchazelo yalo letsi:
              Tintfombi lesetikhulile letilungele kutekwa.
         Sib.
              Yejaha, yekela kulandzelana nemishwedla tibe titinyenti tingcugce
              letilindzele kutekwa esigodzini sakini.                                          (2)
                                                                                               [10]

UMBUTO 5

5.1      Bacala bamtsatsa kancane batsi ujatjuliswe kutsi emsebentini wakhe babuye
         bamkhuphula esikhundleni/ujatjuliswe.                                                 (1)

5.2      Intfo lenhle lebebamati       ngayo    uMhl.   Maseko     kutsi     akahambisani
         nebugebengu/ uMhl.                                                                    (1)

5.3      Kubhalwa lomusho, ukhishwe sakhi sekuphika 'aka-……i'.
            Uyatsandza/ utsandza nekucasha ngebuhlobo,                                         (1)

5.4      Sakhi -el-: siletsa umcondvo wekwentela.                                              (1)

5.5      Kubhalwa umusho, siphawulo, 'lenhle,' abe sabito.
            Ngiyo lenhle lefanele yekucasha.                                                   (1)

5.6      Kusetjentiswa libito 'emaphepha' emshweni libe ngumentiwansombo.
         Sib.
             Babe ugubhela emaphepha umgodzi wekuwalahla/babe ugubha umgodzi
             wekulahla emaphepha.                                                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           10                              DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

5.7      Kusetjentiswa sabito sekukhomba, 'lowo,' emshweni sibe ngundzaweni.
         Sib.
             Wagijimela kulowo mnyango wavala kwabete longenako/Ngitawuhlala
             kulowo ngobe untofontofo.                                                  (1)

5.8      Kwakhiwa umusho ngesentakutsi 'lucu' emshweni.
         Sib.
             Kagogo bapheke inyama yavutfwa lucu ngalesikhatsi kunemcimbi.              (1)

5.9      Kusetjentiswa sicu sesento, 'buka', emshweni sibe sendleleni leyamile.
         Sib.
             Sipho usukuma abuke eceleni nawumkhulumisa/Umane abuke eceleni             (2)
             nangabe ukhuluma naye/Wasukuma wabuka eceleni nakhulunyiswa.               [10]

                                                            SAMBA SESIGABA C:           30
                                                          SAMBA SAKO KONKHE:            70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017-memo/960965e9-64a2-4d0c-ba61-7577aedb2386) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2017-memo/e11831b0-73bf-435a-b31c-f3817a92075f) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2017-memo/124513a8-5842-418a-9e16-b0bad1c95399) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017-memo/d6f31dec-99b1-49d5-ad93-155f7f25784e) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-siswati/0b3a147e-b7e2-4109-b740-772e11bbebe9) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018-memo/75d42e14-1a07-4f4f-9e5d-05ea720bcd97) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
