# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017/2c6262e3-9cdf-4965-8c07-9f11d7bc8a97
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017/2c6262e3-9cdf-4965-8c07-9f11d7bc8a97)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017-memo/20a76574-c7e8-4e46-825c-dab23a724972) — Memo · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                       2017

                                                                 EMAMAKI: 70

                                                           SIKHATSI: Ema-awa 2

                           Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                                     Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            2                              DBE/2017
                                             SCE

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:           Sivisiso                             (30)
         SIGABA B:           Sifinyeto                            (10)
         SIGABA C:           Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

4.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50.
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30.
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40.

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3                                 DBE/2017
                                          SCE

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
         ITHEKSTHI A

         1     Lokulunga uphishekile ngemicabango lephitsitela engcondvweni yakhe.
               Umbona nje umbukile kutsi akekho lapha, kodvwa ukhashane
               ngekucabanga. Sewumane uchunsule emehlo sengatsi imbuti iphekwe
               netimphondvo. Uhleti endlini yekuphumula kulomuti lawushiyelwa batali
               bakhe. Phela batali baLokulunga bashona eminyakeni lemibili leyengcile 5
               engotini yemoti leyenteka emgwacweni lomkhulu loya eMlomo.
               Silwane Mabuza, uyise waLokulunga, bekuyinjinga lebeyinematekisi
               lagijima ekhatsi kwelidolobha i-Ermelo neDundonald, laya ngisho
               naseJozi imbala. Uyise waLokulunga bekabambisene kahle nemkakhe
               longuLomagugu.                                                         10
         2     Ekuhambeni kwebatali bakhe-ke Lokulunga, umsebenti wekubukana
               nematekisi waya ngekuba lukhuni. Lite kutsi bekabuye asitwe ngumake
               lebekasisebenti sasendlini lesafika lapha ekhaya kusaphila batali bakhe.
               Kodvwa kuletinye tincumo bebangavami kuvumelana. Loko kwenta kutsi
               LaSigudla angatingeni kakhulu tindzaba tekhaboLokulunga ngobe 15
               bekabuye atjelwe kutsi abokhumbula kutsi usisebenti lapha kubo.
         3     Phela Lokulunga abesakhohliwe kutsi basukaphi naLaSigudla.
               Buka ngobe kutsiwa wefika lapha kaMabuza Lokulunga asemncane,
               afundza libanga lesibili. Kwabuye kwaba nguye losala naye. Lokulunga
               batali   bakhe    bamshiya      sekayintfombi   leseyikhulile ngobe 20
               besekayihlanganisile iminyaka lengemashumi lamabili budzala.
         4     Lokulunga bekayintfombi lephila nekukhubateka ngobe kwasayena
               watfola ingoti yekushayiswa yimoti aneminyaka lesitfupha. Ekusindzeni
               kwakhe kuleyo ngoti kwaphetsa ngekutsi ancunywe totimbili tinyawo.
               Kubakhona kwaLaSigudla bekulusito lolukhulu ngobe naye bekatsi 25
               nakacabanga kuwushiya lomsebenti, abuye acabange ngesimo
               saLokulunga nekumncenga kwakhe kutsi angamshiyi akulesimo, ative
               aphelelwa ngemandla. Ahlale ngobe bekaneluvelo.
         5     Njengaloku Lokulunga bese anesingani lesinguSento, tintfo bese
               tingahambi kahle seloku kwafika lomfana. Kuvana ekhatsi 30
               kwaLokulunga     naLaSigudla     besekunciphile.  Tindzaba   tetimali
               netematekisi besetinikwe Sento lobesaligugu kuLokulunga. Kwale nome
               atsi LaSigudla uyamvusa ametsembise kumcosha nakangena tindzaba
               takhe.
         6     Ekuhambeni kweminyaka afikile Sento, bese kusele ematekisi lamabili 35
               kuphela etikwalawa lebekalishumi. Nemali seyinciphe kakhulu kunaleyo
               lebeyingena esikhatsini lesengcile. Konkhe loku lebekwenteka
               bekangakuboni Lokulunga. Kuphela nje yena bekashiswa lutsandvo
               lwaSento.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           4                                      DBE/2017
                                            SCE

         7       LaSigudla bese kunetinyanga letitsite langatiholeli, sekabona kutsi 40
                 sesikhatsi sekutsi ehlukane naLokulunga. Kubuye kufike kutsi
                 batawuphatseka njani batali baLokulunga nangabe amshiya etandleni
                 temphisi lenguSento? Kubuye kube nemcabango wekutsi yini intfo
                 langamsita ngayo?
         8       Sento besekamcele emahlandla lamanyenti Lokulunga kutsi acoshe 45
                 LaSigudla ngobe atsi nguye lontjontja tintfo taLokulunga. Lokulunga
                 angayikholwa lentfo layitjelwa ngulemphisi layibona igcoke sikhumba
                 semvu. Njengaloku Sento bese kacale kukhombisa Lokulunga kutsi
                 uluhlobo luni lwemuntfu, tintfo bese atibona ngalelinye liso Lokulunga.
                 Nobe kunjalo besekungekho masita ngobe tintfo besetonakele ngendlela 50
                 lengatiwa.
         9       Sento besacale kungalali ekhaya ngalamanye emalanga, futsi angasho
                 kuLokulunga kutsi uyephi kantsi bese bashadile. Loko bese kumhluphe
                 kakhulu Lokulunga kodvwa angati kutsi yini langayenta kute Sento
                 abone kutsi umtsandza kangakanani.                                  55
         10      Kwenteka konkhe loku nje Lokulunga bekangati kutsi uphuma njani
                 kulenkinga ngobe phela bekangafundzanga lokuyaphi. Watsi angacedza
                 libanga lelishumi nakubili, wangasachubekeli embili ngobe phela
                 tikhungo temfundvo lephakeme betingabakhoselisi bafundzi labaphila
                 nekukhubateka. Tintfo noko tabuye tagucuka ekuhambeni kweminyaka 60
                 kwaba ngulesikhatsi Lokulunga sekabeke phasi umoya.
         11      'Ucabanga kutsi angiboni yini yeSento kutsi wena sewuganiwe? Ikhona
                 phela lentfombi lekusanganise inhloko kulamalanga. Ngiko loku
                 lokwenta kutsi nawungena kulomuti wetfu uve ufikelwa kungicasukela.'
                 Leso sikhatsi tinyembeti sewutibambe ngetinkhophe.                      65
                 'Intfombi yami lensha lengiyitsatsaphi?' Kubuta Sento ahleti esitulweni
                 lesiseceleni kwembhede wabo.
                 'Phela nine bantfu labangaphili nekukhubateka ninemkhuba wekuganwa
                 bantfwana besikolo ngobe nibabamba ngemali.'
                 'Mine ungibuke kahle yeLokulunga mkami. Ngiyindvodza mbamba.'           70
                 'Nangabe akusinjalo, kepha yini leyenta kutsi ungasabi nenhlitiyo
                 kulamalanga nawufika lapha endlini? Ucasulwa kubona mine yini nobe
                 kwentekani?'
                 'Ngikholwe nangitsi kuwe akukho lutfo.'
                 'Sento, yini sengatsi wena sewucala kudlala ngami? Yini kodvwa lentfo 75
                 longenta yona kube uyati kutsi mine angisenabani kulomhlaba,
                 sengetsembele kuwe? Nasengijikelwa nguwe utsi angikhalele bani?'
                 Abibitseke nyalo Lokulunga.
                 Sento atfuke lapho sekabona tinyembeti tigcwala emehlo kuLokulunga.
                                                       [Tiyenteka Tintfo: Ingungumbane: 1–8]

         Phendvula YONKHE imibuto ngekubhekisa tonkhe timphendvulo takho
         kuletheksthi lengenhla.

         1.1.1        Caphuna emavi latfolakala kuletheksthi      lengenhla     lafakazela
                      inkholelo letsi labaphasi bayaphila.                                      (1)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                5                                DBE/2017
                                                 SCE

         1.1.2        Ematekisi labesasele abemabili, mangaki labesanyamalele. Bhala
                      lelinani ngeSiswati.                                                     (1)

         1.1.3        Catsanisa lenkhulumo yaSento letsi, 'ngiyindvodza mbamba',
                      nesento sakhe sekungasalali ekhaya.                                      (1)

         1.1.4        Nguliphi lisiko lesintfu lelicashatwa      nguLokulunga    naSento
                      nawubuka loku lokwenteka kuletheksthi.                                   (1)

         1.1.5        Ngeliphuzu LINYE lelikuletheksthi lengenhla sekela lesitatimende
                      lesitsi, tekuphepha emgwacweni atikho ezingeni lelisetulu.               (1)

         1.1.6        Khetsa imphendvulo kuleti letilandzelako. Umuntfu lokulesimo
                      saLokulunga Litiko Letemphilo neLetenhlalakahle, lingamsita ngani?

                      A   Sihlalochiyama
                      B   Sihlalomasondvo
                      C   Sihlalomantonto
                      D   Sihlalobume                                                          (1)

         1.1.7        Yini lebalwe kuletheksthi lengenhla leyente Lokulunga angakutsatseli
                      etulu lokuntjontjiswa kwaLaSigudla. Bhala KUNYE.                         (1)

         1.1.8        Ngekwemtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika, lilungelo laLokulunga
                      lahlukunyetwa, lahlukunyetwa ngayiphi indlela?                           (1)

         1.1.9        Ucabanga kutsi yini imbangela         yekunyamalala     kwematekisi
                      aLokulunga? Bhala KUBILI.                                                (2)

         1.1.10       Ngekubona kwakho,      nguyiphi indlela lebeyingasetjentiswa
                      nguLokulunga kuvimbela kucitseka kwemali yalelibhizinisi lakhe?
                      Chaza ngemaphuzu LAMABILI.                                               (2)

         1.1.11       Kusuke kwente      njani   nangabe   umuntfu   abamba     tinyembeti
                      ngetinkhophe?                                                            (2)

         1.1.12       Tecwayiso tini longatinika bantfu labasebancane labaphila netihibe
                      letifana nalesi saLokulunga? Nika TIMBILI.                               (2)

         1.1.13       Lesaga lesitsi, 'Lutsandvo alunamehlo futsi aluboni' sihambisana
                      kangakanani nalokwenteka kuletheksthi? Chaza.                            (2)

         1.1.14       Nangabe bewunguLokulunga ngutiphi tinyatselo LETIMBILI
                      lebewungatitsatsa emva kwekubona kutsi Sento uyimphisi legcoke
                      sikhumba semvui?                                                         (2)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           6                                       DBE/2017
                                            SCE

1.2      Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                                    [http://www.kingfeatures.com]

         1.2.1        Yini lekhomba kutsi lolomsikati lokulesibonwa akesabi lutfo
                      kulendzawo lahamba kuyo?                                                  (1)

         1.2.2        Ngutiphi tinsita letidzingwa ngulolomsikati lolapha kulesibonwa?
                      Bhala kunye.                                                              (1)

         1.2.3        Yini lefakazela kutsi lapho lomake abuya khona nalabantfwana              (1)
                      kuyasutfwa? Nika kunye.

         1.2.4        Ubona ngani kutsi kunalokwentako            emuva      lapho    laba
                      labakulesibonwa bachamuka khona?                                          (1)

         1.2.5        Uvumelana kangakanani nalombono lotsi bafati bancelencele,
                      bhekisa imphendvulo yakho kulesibonwa.                                    (2)

         1.2.6        Bhala umehluko loMBILI walokwentekako emkhatsini watheksthi A
                      natheksthi B.                                                             (4)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:              30
Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        7                                  DBE/2017
                                         SCE

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-80. Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lasikhombisa etintfo Lomini
lebekufanele atente nakayewujuma ekhakhakhe.

TICONDZISO

1.       Finyeta ngewakho emagama.
2.       Sifinyeto sakho asivete emaphuzu LASIKHOMBISA lamcoka.
3.       Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
4.       Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

Emva kwekutsi Lomini agane Mnyetane, kwaphela umnyaka, labadzala baze
batfumela bomkhula wakhe kutsi bayewumbita. Phela bebafuna kubona singani
semntfwanabo. Kantsi naye abenesifiso sekuyewubona lapho abeyokwendza khona.
Nankho-ke emantfombatana afika catsatsa kuLomini.
'Sitfunywe ngulabadzala, batsi asitewukucela sihambe nawe kitsi.'
'Ngiyeva boVilakati, mane ngiyacolisa angituwukuhamba nani kwalamuhla,' kulandvula
Lomini entela kutilungisela.

Kwatsi kantsi basekhakhakhe bebambite kuleyonyanga, yaphela gonco wate wefika
kuletfwasako. Phela abebuka lolugebhuta lwenyanga entela kutsi angetuhamba
emnyameni nayojuma. Futsi abentela kuyewungena ngenyeti kute konkhe
kutewumkhanyela. Abekwati kutsi intfombi lengena emtini kumnyama nebasekhakhayo
bebavele babone kutsi isilima ayicabangi.

Lomini akahambanga yedvwa kaVilakati. Wacela lenye intfombi lendzala kunaye kutsi
itewumsita imkhokhele kutsi kufanele atiphatse njani nakasemtini. Ekhaya besuka
emini babekisa libanga lebebatawulihamba endleleni. Bashonisa lilanga emfuleni
batilibatisa ngekucopha nekucocisana. Phela bebangeke bangene emtini emini
kalobha. Lena bekuyindlela yekuhlonipha leyayentiwa tintfombi. Intfombi beyingamane
iyewungena ekhabosingani emini bantfu bayibuka. Ngesintfu intfo lenjalo beyibukwa
njengelichilo futsi bekwekhutwa imihlolo. Imphekeleteli yacala emfuleni kukhokhela
Lomini.

'Uyabona-ke Lomini, lapho siyakhona kufuneka inhlonipho. Siyawute sihambe wena
ucobodzisile. Ungacali uphakamise emehlo ubuke bantfu bemtini. Wenta njalo
bayawuhamba bayiteka batsi ulihatsa.'
'Ngiyabonga mngani, ubohle ungikhumbuta, ngiyabona lentfo itakuba lukhuni.'
'Phela wena awuvuli umlomo ukhulume nobe ngakutsiwani, uvala sitolo sakho. Ngimi
lengitawukukhulumela lapho kudzingeke khona.'

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1       8                                        DBE/2017
                                        SCE

'Kuncono loko. Kube akunjalo ngabe kumatima kabi, tinhloni ngingatipha bani?
Sengiyabona emehlo onkhe asatse njo ngakimi.'
'Lokunye, uma basipha kudla, ungabodla kakhulu, bomkhula wakho bangaze batsi
usimiti. Futsi kufuneka nasidla sidle katwi, shangatsi siyagula. Kantsi senta nje,
sitawusheshe sikushiye bangatsi siyaphanga.'
'Hhawu! Kantsi sitawubulawa yindlala?'
'Uyati kutsi uma singabona titselo lapha esigangeni, akukafaneli sitidle?'
'Cha, angati! Kungaba nani nasitidlile?'
'Hho, kutsiwa lutsandvo lwakho nesingani luyawuhhohloka njengetitselo.'
'Nembala, sengiyabona nje sengaliwa ngumfokati, angati kutsi ngingashonaphi.'
BoLomini bagaleleka emtini sekuhwalele.

                                                      [Tiyenteka Tintfo: Lolwalula: 51–53]

                                                             SAMBA SESIGABA B:                10

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                9                                        DBE/2017
                                                 SCE

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI D

                                       1. MAGWINYAKONKHE!!!!!!!!!!

 2. Uyemukeliswa etitolo ngendlela loshibhe ngayo.       3. Wena nemali ningumjingi namkhotsane.

  4. Ungumabhubhisa emalini. Yemaphepha                  5. Awukhetsi bala lamuntfu, utfolakala
     nemasenti awukuva, ukumita kungabi                     kunobe ngubani nje nawunjingile.
     ndzabatalutfo.

  6. Lonawe, tigebengu timbuka ngeliso lengulube.            7. Kubonwa nje uphetse Magwinyakonkhe,
     Ekhoneni umuntfu uyaklinywa ngoba kufunwa                  wehlutfwa usale umangele.
     wena nematfumbu akho.

  8. Halala Magwinyakonkhe, setsenjwa lesiphatsa umnotfo welive.
     Chubeka njalo nekwetsembeka kwakho!!!!!
                                                                                        [www.dreamtime.com]

3.1      Khokha umusho lokulesikhangisi locuketse luvelomagama uwubhale phasi.                         (1)

3.2      Hlobo luni lwenkhulumo lolusetjentiswe efremini 2 kuletheksthi lengenhla?                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         10                                 DBE/2017
                                          SCE

3.3      Phindza ubhale lomusho losefreymini 7, esikhundleni seligama lelidvwetjelwe
         ufake inchazelo yalo lensha.                                                    (1)

3.4      Khetsa imphendvulo leshaya khona kuletilandzelako. Bomahambisana
         labasetjentiswe efremini 3 kulesikhangisi lesingenhla basho kutsi:

         A     Bayenwayana
         B     Bayahambisana
         C     Bayakhotsana
         D     Bayavisisana                                                              (1)

3.5      Yini leyenta loMagwinyakonkhe lokhangiswako abaluleke kangaka, nawubuka
         kwakhiwa kwakhe?                                                                (1)

3.6      Sebentisa ligama lelibhalwe ngalokugcamile efremini 4 kuveta inchazelo
         leyehlukile kulena lekulesikhangisi.                                            (1)

3.7      Sihloko salesikhangisi sihambisana ngayiphi indlela naloku lokukhangiswako?     (1)

3.8      Sisho lesisetjentiswe efremini 6 kulesikhangisi lesingenhla sisetjentiswa
         nakwentenjani?                                                                  (1)

3.9      Phawula ngekwemukeleka kwemusho losetjentiswe efremini 5 kulesikhangisi
         lesingenhla?                                                                    (2)
                                                                                         [10]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                   11                                           DBE/2017
                                                    SCE

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHESKTHI E

 1. Lomuhla likhipha umkhovu                3. Lisho uliphindze lelo. Buka
 etjeni, site nekwekutivikela.              nje mine licolo lami alisavumi.
 Kuncono ngobe letinswane tisele            Nekuhamba sekungumankha.
 emuva betitawubhadla.                      Kudzela sibukeli.
                                                                                4. Asisheshiseni
                                                                                bomngamu sesitawuze
                                 2. Ucinisile dzadze, kube                      sitfole timbita tetfu setishile
                                 sidla lizambane lapondo                        edladleni. Labobabe
                                 ngabe sinetiwashabome.                         sitawubatfola sebagane
                                                                                lunwabu ngenca
                                                                                yeliphango.

5. Buka lokuta lapha emfuleni                                                 7. Nincono-ke nine, tsine
sitewuwasha umuntfu sewaba               6. Pho emadvodza                     sihlala setfukile ngobe sihlalela
nguphutsini. Sesitawumane                angemacaba. Kujabula tsine           kuhhwadlwa ngetimphama.
silanyulelwe ngilo lolwenyulo lolutako   tingcugce. Buka nje nyalo            Ngikhuluma nje kudzikitela liso
ngobe emanti atawuba setaleni.           nangifika, ngibamba indlela          lami langaphasi.
                                         lebheke kamzala lolibuya.

                                                                                            [www.heirraising.com]

4.1        Bhala umusho lokuletheksthi lonelibitomfutiselo lelingena ngaphasi kwetitfo
           temtimba efremini 3.                                                                                   (1)

4.2        Caphuna libintana lemagama lamatsatfu lasho kutsi tinsita titawuletfwa
           edvute nasekhaya emva kwelwenyulo efremini 5.                                                          (1)

4.3        Ihlolani lenkhulumonkholelo lebhalwe ngalokutjekile efremini 7?                                        (1)

4.4        Yini lokwenta kutsiwe lekhathuni itsatsa luhlangotsi?                                                  (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                  Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          12                                     DBE/2017
                                           SCE

4.5      Khetsa imphendvulo kuletilandzelako. Lenkhulumo lebhalwe ngalokugcamile
         efremini 1 ichaza kutsi:
         A     Betitawuganga
         B     Betitawucwila
         C     Betitawutingcolisa
         D     Betitawusha                                                                     (1)

4.6      Esikhundleni selibintana lelidvwetjelwe efremini 4, bhala ligama linye
         leliyinchazelo yalo.                                                                  (1)

4.7      Takhele umusho ngeligama lethekhnikhi lelikuletheksthi lengenhla kukhomba
         kutsi uyayati inchazelo yalo.                                                         (2)

4.8      Bhala umusho lotawuveta kutsi uyayati inchazelo yeligama lendzabuko
         lelidvwetjelwe efremini 6.                                                            (2)
                                                                                               [10]

UMBUTO 5

Fundza letheksthi lelandzelako lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto
letawulandzela.

ITHEKSTHI F

Bacala bamtsatsa kancane batsi ujabuliswe kutsi emsebentini wakhe babuye
bamkhuphula esikhundleni. Tachubeka tinyanga, waphela lowo mnyaka kwalandzela
lomunye, nawo waphela, bonkhe bacala kubaleka kuye.
Intfo lenhle lebebamati ngayo uMhlonishwa Maseko kutsi akahambisani
nebugebengu. Nangabe uya kuye, yani uyati indzaba yakho. Nangabe utsatsa
ematfuba langekho utawuphuma ehhovisi lakhe umanti nte. Utakupheka akwetfulule
ngemibuto udzimate utsi lucu ubuye ucondze nasengcondvweni.
Akawutsandzi umgugu emphilweni yakhe. Akacashi ngekudizelwa. Akatsandzi
nekucasha ngebuhlobo, ufuna emakhono ekwenta umsebenti. Uyawabuka
emaphepha ekucashwa ngobe eNingizimu Afrika kufuneka emaphepha lashoko kutsi
lowo msebenti uwufundzele. Yena-ke uyendlulela ngobe bonkhe labacashwa nguye
kufanele babonise ngekusebenta linye lilanga emva kwenkhulumoluhlolo kutsi
nembala loku lebebakusho ngemilomo yabo bayakwati kukwenta ngetandla tabo.
Ngiyo indlela lenhle lefanele yekucasha. Manje live selonakala bantfu
sebayayidizela yonkhe intfo. Kubuye kube buhlungu kulabasikati ngobe kufanele
bangene emisebentini ngekuyitsenga.
                                                               [Kantsi Inje Imphilo: 36–37]

5.1      Lungisa liphutsa lelulwimi lelisendzimeni yekucala.                                   (1)

5.2      Faka sifinyeto seligama lelibhalwe lacindzetelwa emshweni losendzimeni
         yesibili.                                                                             (1)

5.3      Phindza ubhale lomusho lobhalwe wagcama endzimeni                     yesitsatfu
         kuletheksthi lengenhla uwente uvume/ ube sendleleni levumako.                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         13                                      DBE/2017
                                          SCE

5.4      Ngumuphi umcondvo loletfwa sakhi lesidvwetjelwe esentweni lesisendzimeni
         yekugcina.                                                                           (1)

5.5      Phindza ubhale lomusho locindzetelwe endzimeni yekugcina kuletheksthi
         lengenhla, usebentise siphawulo sibe sabito.                                         (1)

5.6      Sebentisa libito lelidvwetjelwe endzimeni yesitsatfu kuletheksthi lengenhla
         emshweni lotakhele wona, libe ngumentiwansombo.                                      (1)

5.7      Sebentisa sabito sekukhomba lesicindzetelwe endzimeni yekucala sibe
         ngundzaweni.                                                                         (1)

5.8      Tsatsa sentakutsi, 'lucu', endzimeni      yesibili    kuletheksthi   lengenhla,
         usisebentise emshweni lotakhele wona.                                                (1)

5.9      Sebentisa sicu sesento, 'buka', emshweni lotakhele wona sibe sendleleni
         leyamile.                                                                            (2)
                                                                                              [10]

                                                                SAMBA SESIGABA C:             30
                                                              SAMBA SAKO KONKHE:              70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017/ec385aed-8066-4d1e-bdb0-1140857b2c33) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2017/356f0144-914a-404a-93e1-4271e18fd053) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2017/b5ac1d4d-36ff-4ee6-b384-a7784119d22b) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017/a70f5c90-acb5-4f68-ae1c-443813b72014) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2021/af34a788-fd99-4360-839d-d898461ccc50) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018/abfb09bb-a6f0-4804-bcc6-68334c25ef3e) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
