# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2018, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018/abfb09bb-a6f0-4804-bcc6-68334c25ef3e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018/abfb09bb-a6f0-4804-bcc6-68334c25ef3e)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018-memo/75d42e14-1a07-4f4f-9e5d-05ea720bcd97) — Memo · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                       2018

                                                                 EMAMAKI: 70

                                                           SIKHATSI: Ema-awa 2

                           Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                                     Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                               DBE/2018
                                            SCE

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A: Sivisiso                                     (30)
         SIGABA B: Sifinyeto                                    (10)
         SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi    (30)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

4.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3                                 DBE/2018
                                          SCE

SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
         ITHEKSTHI A

                 KUBALULEKA KWEKULONDVOLOTA TINCWADZI TEMAFA
         1        Tivalwa nje tikolo sewuhlele ucedzile Somancandzeka ngemisebenti
                  latayenta. Nembala wavuka lokwa watsanyela libala.
                  'Ngifuna kuyihlanta indlu yakitsi, ive kushaywa ngumoya. Kunini
                  yafunyatelwa ngetimphahla nemaphepha lamadzala? Ihlala
                  inesikhutsa. Lamuhla kulamuhla, nakunetimphaka ngitativumbulula 5
                  tiphume tiyewushona etintsabeni.' NguSomancandzeka lowo
                  atikhulumela yedvwa ngesikhatsi atsanyela. Utsite angakanaki weva
                  tigi setilapha. Wetfuka wacishe wayewuhlaba phasi ngemlomo. Intfo
                  leyasuke yametfusa, kutsi letigi lativako tiphangene nemicabango
                  yakhe lephatselene netimphaka.                                    10

         2        'Whhuu! Wate wavuka-ke lamuhla ntfombi,' kusho Nomkhosi,
                  umngani lomkhulu waSomancandzeka.
                  'Kodvwa ungetfuselani kangaka Nomkhosi?' Washo ngelivi
                  lelinekudzineka, lelichachateliswa kwetfuka.
                  'Ncesi mngamu. Ngitsi uyangibona.'                            15
                  'Utsi ngiyakubona, ngikubona ngani ngingenawo emehlo abokati
                  netikhova?'
                  'Ngiyacolisa ntfombi lenkhulu, bengingati kwekutsi utawetfuka
                  ngalendlela. Sewungate utfukutselele intfo lencane kangaka
                  nebakitsi?'                                                   20
                  'Hho …! Yintfo lencane kantsi, ungetfusa ngemabomu?'
                  Wagobondzela Somancandzeka wakhombisa kungamnaki umngani
                  wakhe.

         3        Phela Nomkhosi ute akhokhobe ebumnyameni lobungaka nje, uhlose
                  kutewuvusa umngani wakhe batewuya kuyowasha emfuleni. Naku-ke 25
                  sekatawukhandza kutsi sewunelwakhe luhlelo lwemisebenti lafuna
                  kuyenta. Kwadzingeka kutsi Nomkhosi atiyele yedvwa emfuleni.

         4        Somancandzeka wenele kucedza ebaleni, wacondza ekamelweni
                  lakhe. Esikhundleni sekutsi agcebe umbhedze, wawuphakamisa
                  waweyamisa elubondzeni. Tingubo watigoca watibeka etikwelitafula 30
                  lelinesibuko. Watsanyela, wakolobha, wafaka ipholishi wabuye
                  wayikhipha. Wawubuyisela umbhedze endzaweni yawo wase
                  uyawugceba kahle. Nanguya ayewungena ekhishini. Wakhipha titja
                  emakhabetheni,      watigeza,    wesula     emakhabethe       wabuye
                  watibuyisela. Ukwenta konkhe loku sewubeke emanti esitofini. Atsite 35
                  nasabila, watsatsa sitja sekugeza watselela unina labesolo alele.

         5        'Make! Nankha emanti ekugeza, vuka-ke Mkhonta ngobe nelitiya
                  selilungile.'

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          4                                 DBE/2018
                                           SCE

                  'Hhwuu! Kantsi sekuse kangaka mntfwanami?' Washo watamula,
                  atelula umuntfu lomdzala. Akatange asanwabuluka, wavele wavuka. 40
                  'Ingubo ayinamali mntfwanami, angivuke ngiyewuhlala lapha esiteshini
                  ngitsengise ematamatisi ami lasele itolo.'
                  'Kulungile make, nasewucedzile utawufutfumeta ematfumbu nganali
                  litiya.' Washo alibeka embikwenina.
         6        Naloku Somancandzeka abesidzandzane lesineminyaka lelishumi 45
                  nakune, kepha abewati wonkhe umsebenti wendlu. Angisayiteki-ke
                  yekupheka. Wanele kucedza, watsatsa likasi lematamatisi
                  LaMkhonta, wacondza esiteshini. Somancandzeka wacedzisa
                  ekhishini wedlulela ekamelweni lenina. Phela lendlu beyinemakamelo
                  lamatsatfu.      Hhu!      Wawutfola-ke        umsebenti     lapha 50
                  umntfwanaMakhweyane. Bekunetishumpha letaboshwa ngaboNowa.
                  Etishumpheni bekunetimphahla teyise. Angitsi kusukela washona
                  Makhweyane tavele tafuhluketwa. Watihhahlula Somancandzeka,
                  watigoca kahle.
         7        Naku-ke satatitsela ebhokisini lelidzala lelilenga inkanankana 55
                  lengakakhiywa. Walivula, wakhandza inyafunyafu yemaphepha.
                  Wawanyakulula. 'Ih …! Bomake nabo bayatsandza kubanga
                  emazeze. Yani lenyakanyaka yemaphepha lamadzala?' Emkhatsini
                  wawo wakhangwa sitfombe seyise nenina. Wasitsatsa wasibeka
                  eceleni. Abetsatsa ngalinye liphepha afundze lokubhaliwe. Liningi 60
                  lawo bekutincwajana lebekukhokhelwa ngato esitolo sefenisha, kantsi
                  letinye nguletabhalwa nguyise asandza kushada nenina.
         8        Etincwadzini teyise labetibhala, abetsandza kutsi nasekacedzile
                  ngekuteka telutsandvo bese utsi: 'Ungabanaki bodzadzewetfu.
                  Bafuna kukulahlisa umendvo ulingise bona.' Lenye wayikhandza 65
                  ngentasi itsi: 'Ungabokhohlwa kutsi sashada, konkhe lokungekwakho
                  kwami, lokungekwami kwakho,' nasekaphetsa incwadzi yakhe.
                  Wafundza        Somancandzeka       wase    ubona   kutsi  lokunye
                  lokusamapheshana lokungakabaluleki, kuncono akushise. Sitfombe
                  naletinye tincwadzi tenina letiligugu, wakubeka. Wasukuma wacukula 70
                  libhokisi nalokuyinyakanyaka, wacondza etaleni.
         9        Ngaleyo nhlanhla ematamatisi enina asheshe aphela esiteshini.
                  LaMkhonta watitsela entfutfwini etaleni, kantsi ngemaphepha lasacala
                  kokhela umlilo.
                  'Hhayi wena, ushisani lapho?'                                        75
                  'Ngishisa lenyafunyafu yetincwadzi tenu lebekadze nibhalelana tona,'
                  nguSomancandzeka akhuluma ngekunganaki.
                  'Hhayi bo! Musa kuganga, cisha umlilo ungakashisi onkhe
                  lamaphepha.'      Washo     LaMkhonta       aphutfuma   ayewucisha.
                  Ngenhlanhla emaphepha labesebhokisini abesengakacali kokhela.        80
                  Wawubhula umlilo wate wacisha. Lokunye besekungumlotsa, lokunye
                  kushe kuletinye tindzawo.
                  'Kodvwa ungate ucishe lomlilo make, ani lamaphepha ngobe abanga
                  imfuhluta? Angati nobe awukaboni kutsi ngikhuculule njani endlini.
                  Angiwafuni lamaphepha akho, ungamane uwafunele lenye indzawo 85
                  yekuwabeka.' Ukhuluma nje sewuphefumulela etulu Somancandzeka
                  ngekutfukutsela.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                                   DBE/2018
                                             SCE

         10       'Somancandzeka mntfwanami, akusiyo imfuhluta lamaphepha.
                  Ayasebenta, leli lasebhange lapho uyihlo abebhanga khona, unjenje
                  ngenca yalo, kube belingekho, ngabe ngakondla ngani, ngabe ute 90
                  nalombhejana.
                  Kwasandlu ngabe asinayo, kwasasikolo losifundzako ngabe awusati.'
                  'Ukusho ngani loko make?'
                  'Phela kwatsi kushona uyihlo, bobabekati batsi bayatitsatsa tonkhe
                  timphahla temnakabo. Batsi kufanele ngiphume ngiphele nakulendlu. 95
                  Angisayiphatsi yemali yempesheni yeyihlo yasemsebentini. Bagijima
                  bayoyifuna angakafihlwa. Ngenhlanhla kwaba ngilo leliphepha
                  lemshado.'
                  'Hawu make, ubindzeleni nendzaba lengaka?'

                                                               [Emagama Ekutjelwa: 86–89]

         Phendvula YONKHE imibuto ubhekise kuletheksthi lengenhla.

         1.1.1        Veta inkhomba lekuletheksthi lengenhla          lefakazela kutsi
                      Makhweyane abemtsandza ngekweliciniso           umkakhe. Bhala
                      KUNYE.                                                                  (1)

         1.1.2        Etintfweni letentiwa nguSomancandzeka, nguyiphi           lengena
                      ngaphasi kwekuhlantisisa indlu? Nika KUNYE.                             (1)

         1.1.3        Kukhulekela nangabe ungena emtini wemuntfu, bekutawuncandza
                      siphi sigameko lesibalwe kuletheksthi lengenhla. Nika KUNYE.            (1)

         1.1.4        Khokha libintana lelikuletheksthi lengenhla lelisho kucala kuvutsa
                      kwentfo letsite.                                                        (1)

         1.1.5        Khetsa imphendvulo kuleti letilandzelako. Kukhulunywa ngasiphi
                      sikhatsi nakutsiwa saNowa?

                      A   Salomuhla
                      B   Sanamuhla
                      C   Sayitolo
                      D   Sanyase                                                             (1)

         1.1.6        Nika SINYE sizatfu lesikuletheksthi lengenhla, lesikhomba kutsi
                      boSomancandzeka bahlala endzaweni lesengakathutfuki.                    (1)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             6                                         DBE/2018
                                              SCE

         1.1.7        Nika YINYE indlela Somancandzeka lakhombise ngayo kutsi
                      uyatitsandza kukuletheksthi lengenhla.                                        (1)

         1.1.8        Tigi letaviwa nguSomancandzeka, tihlangana ngayiphi indlela
                      netimphaka labeticabanga ngekusho kwaletheksthi lengenhla?                    (1)

         1.1.9        Saga lesitsi, 'Ingubo ayinamali,' sichazani?                                  (2)

         1.1.10       Tincwadzi tekukhokhela etitolo lebetibekwe nguLaMkhonta
                      tingabasita kutiphi timo bantfu balomuhla nangabe nabo
                      bangatibeka?                                                                  (2)

         1.1.11       Yini locabanga kutsi bekuyimbangela yekutsi bobabekati bafune
                      kucosha LaMkhonta kaMakhweyane? Nika KUBILI.                                  (2)

         1.1.12       Ngekucabanga kwakho, wabangelwa yini LaMkhonta kutsi agcine
                      timphahla taMakhweyane sikhatsi lesidze kangaka?                              (2)

         1.1.13       Bomake labahanjelwe bayeni          babo       batfola   siphi   sifundvo
                      ngaLaMkhonta? Usho ngani?                                                     (2)

         1.1.14       Abefanele yini LaMkhonta kutsengisa ematamatisi? Usho ngani?                  (2)

1.2      Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI B

                                                               [http://www.alamypictures.com]

Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           7                                  DBE/2018
                                            SCE

         1.2.1        Yini lengenta kutsi laba labakulesibonwa bangenwe tifo kalula?
                      Nika KUNYE.                                                           (1)

         1.2.2        Nika KUNYE lokuhle lokungazuzwa ngummango ngalomsebenti
                      lowentiwa ngulabantfu labakulesibonwa.                                (1)

         1.2.3        Masipala angakuvimbela ngayiphi indlela kutsi ummango
                      wakulendzawo ungalahli tibi nanobe kukuphi? Bhala KUNYE.              (1)

         1.2.4        Kubangelwa yini kutsi linyenti lalabantfu labakulesibonwa ligcoke
                      letembatfo tekusebenta letifanako? Nika KUNYE.                        (1)

         1.2.5        Letibi natingabutsiselwa ndzawonye tingawutfutfukisa ngayiphi
                      indlela ummango wakulendzawo? Chaza.                                  (2)

         1.2.6        Nika MUNYE umehluko naBUNYE budlelwano baloko lokwenteka
                      emkhatsini wetheksthi A netheksthi B.                                 (4)

                                                                SAMBA SESIGABA A:           30

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          8                                    DBE/2018
                                           SCE
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Fundza letheksthi bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu kwala-80.
Sifinyeto sakho asicukatse tintfo letisikhombisa, Lifa lahlangabetana nato emva
kwekuvelelwa yingoti yemoti.
CAPHELA
1.       Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
2.       Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
3.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.
ITHEKSTHI C
                       TINTFO LETENTA LIFA AGCINE APHUYILE
Lilanga laMvelinchanti liyincaba ngobe liphuma lishone ngendlela yalo. Kuye kutsi
nalapho kuhlupheka sekubahleti embonjeni, lona lingakushayi mkhuba loko.
Kwaba njalo nalesikhatsi Lifa alibona litsi phasha etintsabeni. Inhlitiyo beyibuhlungu,
angati kutsi intfo lenje uyoyibikela bani futsi njani.
'Bacinisile labatsi litsatsa losemsamo limbeke emnyango, litsatse losemnyango
limbeke emsamo.' Kuchuba Lifa njalo. Lowo bekungumcabango wakhe emva
kwekutfola ingoti yemoti layitfola babuya etindzaweni tekutijabulisa nesingani sakhe.
Utsi uma abuka emuva kube lukhuni kuvuma kutsi nguye lucobo lona losanje? Tintfo
besetimhlanekele mbamba.
Batsi lokungapheli kuyahlola. Kantsi labadzala batsi ayikho imphunga yelihlatsi. Lifa
wamphica Sihle labeshade naye mbumbulu ngobe afuna imali yakhe, kantsi ngekhatsi
enhlitiyweni utsi, 'Lala lulata ngikwengule'. Kepha lamuhla Lifa bese atiphice yena,
angasenandlu, asahlala emkhukhwini lotjekile lobuye ungenamafasitelo.
Ulwa nemicabango yedvwa njengemntfwana lophetfwe tinhlungu kodvwa
angenamandla ekusho kutsi kubuhlungu kuphi. Lifa besekete ngisho imoti,
besekulihhoko letinkukhu lucobo.
Lifa labetitjela kutsi lifa letiwula lidliwa tihlakaniphi, wamangala kutsi nguye lona
labesanje lamuhla kube bekungasinjalo emalangeni lengcile. Watibona
asayintsandzane leseyidvume ngekuba sikhohlakali ngekuba lihatsa emalini.
Abesanemahloni ekubukana nebantfu ngenca yesatelo lebesesimhlupha busuku
nemini.
Labanye besebabona nkalwane embetse sikhumba sesahhukulu, sebenta sibonelo
ngaye nabekhuta bantfwababo. Impela bacinisile labo labatsi umhlaba uyahlonishwa,
ngobe nawungawuhloniphi, utakuhlaba njengaye, Lifa.
Tonkhe letintfo tenteka ngendlela labengakayilindzeli. Bonkhe bangani bakhe kanye
netihlobo besetimbalekele asayintfo lengafunwa nangubani emhlabeni. 'Lokungapheli
kuyahlola', ngobe nayo lemali yetinyembeti yanyamalala njengemanti lacitseke
emhlabatsini. Phela abeyidla nalesingani sakhe lesafa kuleyo ngoti.
Sifiso sakhe besesisinye vo, kubonana naSihle akhulume naye umlomo nemlomo.
Kwaba matima ngobe namakhalekhukhwini abengasenaye, konkhe besekushabalele.
Watfumela umlayeto ebanganini baSihle kutsi ucela kumbona. Watsi uma awutfola
Sihle watfumela umshayeli wakhe kutsi ayomlandza. Kwatsatsa sikhashana kutsi Sihle
atsatse sincumo sekulandza Lifa atewumuva kutsi utsini. Kute lowatiko kutsi bekufikani
engcondvweni yakhe emva kwalesigameko lamenta sona.
                                                                      [Kusa Kusa: 34–37]

                                                               SAMBA SESIGABA B:            10

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        9                            DBE/2018
                                         SCE

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

   1. Umoya waleSiphuphutsi uphephetsa njengesivunguvungu, upholise yonkhe
      indlu.
   2. Umoya waso uphephetsa timphumulo kuphaphe tinsila nesifuba
      lesicinene sivuleke nge. HHule!!! Kulabo labanaso.
   3. LeSiphuphutsi sishaya sifutsefutse sisibeke le.
   4. Ngulabadla kusale labakhona kusitsenga.
   5. Timphuya atisondzeli lapho singakhona.
   6. Umoya walesiphuphutsi ugobisa tinja kulumana.
   7. Lesiphuphutsi sitsengwa butsaphutsaphu, asihlali emashelufini ngobe
      semukelwa nga R3000,00.
   8. Titsengele sakho, ungabhadlulwa lilanga, intsendzele
      lenhle ngulekhala igijima!!!
                                                            [www.dreamtime.com]

Emalungelo agodliwe                                                      Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          10                                  DBE/2018
                                           SCE

3.1      Khokha umusho lokulesikhangisi locuketse luvelomagama lolukhomba
         kujabulela lokutsite.                                                             (1)

3.2      Phindza ubhale umusho lokunombolo 1 bese ufaka mcondvofana weligama
         lelidvwetjelwe lotfolakala kuso lesikhangisi.                                     (1)

3.3      Ubonakala ngani lona lohlalele lomkhicito kutsi uyawujabulela?                    (1)

3.4      Khetsa imphendvulo kuletilandzelako: Sinongo sini senkhulumo lesicuketfwe
         ngumusho lokunombolo 3?

         A     Sihabiso
         B     Selutfo
         C     Simuntfutiso
         D     Siphukuto                                                                   (1)

3.5      Lutsini luvo lwakho ngaloluhlobo lwemusho lokunombolo 7?                          (1)

3.6      Sicubulo salesikhangisi       sihambisana   ngayiphi   indlela   nalomkhicito
         lokhangiswako?                                                                    (1)

3.7      Yini kutsiwe saga lesikunombolo 8 siyakhutsata?                                   (1)

3.8      Faka inselele kulomusho locindzetelwe lokunombolo 2.                              (1)

3.9      Phawula     ngekukholweka       kwemusho     losetjentiswe   kunombolo     5
         kulesikhangisi lesingenhla.                                                       (2)
                                                                                           [10]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             11                                             DBE/2018
                                              SCE

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHESKTHI E

                                                                      Ngelilungelo lenginikwe lona,
       Mine nje angifuni                                               lamuhla ngitsi nine nobabili
        wami umtfwana                                                       seninyamanye!!!!
      ashade, emadvodza
          ayadlalana.

          Uhlela kuphila kamnandzi
             ingunaphakade …,
            Lomnkantjubovu!!!!!!

                                                                      [www.@danscartoons.com]

4.1          Khokha   umusho        lokulekhathuni   losebentise      inkhulumo           letsatfwa
             njengemaciniso ibe itsintsa imiva yalabanye.                                                 (1)

4.2          Emagameni labomahambisana, ngumuphi mahambisana                      lobona        kutsi
             angafanela laba lababili labeme embikwemfundisi?                                             (1)

4.3          Chaza ngalesimo sebuso balona lomsikati lohleli phasi.                                       (1)

4.4          Lamacashati lakulenkhulumo lecindzetelwe kulekhathuni achazani?                              (1)

4.5          Khetsa  imphendvulo    kuletilandelako: Kube          lomshado             longenhla
             bewuweSiswati, bewutawubitwa ngekutsi …

             A     Ngumtsimba.
             B     Ngummemo.
             C     Ngummiso.
             D     Lutsango.                                                                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                                              Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           12                                 DBE/2018
                                            SCE

4.6      Cedzelela lomusho lonemacashati kulekhathuni ngesiga senkhulumo.                  (1)

4.7      Nguyiphi inkhulumo lekulekhathuni lemumetse emandla ekuphatsa? Usho
         ngani?                                                                            (2)

4.8      Bhala umusho loyimphendvulo locuketse saga locabanga kutsi uphuma
         kulona lomdvuna lohleti phasi?                                                    (2)
                                                                                           [10]

UMBUTO 5

Fundza letheksthi lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI F

                                     EMAHLONGANDLEBE

'Maye iyetfusa lendzawo Madvodza, njengobe sekuhwalele, imnyama kakhulu
shengatsi lihlatsi letinhlatfu.' Kwekhuta Jona etfuswa ngulelihlatsi lelihlala boBhoyi
naThemba.

Bonkhe labafana besuka etindzaweni letehlukene. Emakhaya babalekela kufundza
sikolo. Emini basebenta kutfwalela belumbi tikhwama tegalufu. Nasebacedzile kudlala, 5
belumbi bayabaholela labafana, lapha eMalalane Golf Club. Ntsambama utababona
balandzelana bayewushona ngale emahlatsini. Basuke bayewufuna tikhundla tekulala
phela bonkhalwane. Ekuseni lokwa uyawubetfuka sebahleti batsamele sicelu balindze
belumbi labatewudlala igalufu. Nakunemdanso webelumbi nabo baze bamangale kutsi
kantsi labantfu bahamba nini. Kusa bayalukana nekudla lokudliwe belumbi bakushiya. 10
Kuyawutsi kusa besutsi bafana. Kuyawutsi kusa bashisa bafana. Bacothela imali
lewa ebelumbini nabadansa badzakiwe.

Bhoyi wekutalwa eMgungundlovu waze wefika eMalalane ngenca yegalufu. Kwaba
nemchudzelwano wegalufu ngemnyaka wa-1989. Bhoyi wefika nemlumbi wakhe
lamtfwalela sikhwama lapha eMalalane Golf Club atewungenela umchudzelwano. 15
Kwatsi nakuphela umdlalo wamikisa sikhwama semlumbi, watfola buchwabalalana
bakhe, watsi shelele wayewubhaca, wamfuna umlumbi wangamtfoli wate wabuyela
emuva eMgungundlovu.

                                                                    [Emalangabi: 26–27]

5.1      Phindza ubhale lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili ufake sijobelelo
         sesinciphiso (-ana) egameni lelingundzaweni lelibhalwe lacindzetelwa.             (1)

5.2      Lungisa loko lokudvwetjelwe endzimeni yesitsatfu.                                 (1)

5.3      Khokha umusho lonesibalulingco endzimeni yekucala.                                (1)

5.4      Tsatsa ligama lelibunikati lelicindzetelwe endzimeni yekucala ulisebentise
         emshweni.                                                                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           13                                DBE/2018
                                            SCE

5.5      Hlanganisa lemisho lemibili lebhalwe yagcanyiswa endzimeni yesibili
         ngesihlanganiso lesifanele.                                                      (1)

5.6      Kunesabito sekukhomba edvute lesicindzetelwe endzimeni yesitsatfu, sitsatse
         usisebentise emshweni lotakhele wona.                                            (1)

5.7      Shano inshokutsi yeselulo sesento ngasinye lesicindzetelwe kulemisho
         lelandzelako.

         5.7.1        Kusa bayalukana nekudla lokudliwe belumbi bakushiya.                (1)

         5.7.2        Emakhaya babalekela kufundza sikolo.                                (1)

5.8      Akha umusho lophocako ngeligama lelikuletheksthi, buchwabalalana.                (2)
                                                                                          [10]

                                                               SAMBA SESIGABA C:          30
                                                             SAMBA SAKO KONKHE:           70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2018/fd8794e5-bc99-4b5c-8243-9ef2d52cf909) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2018/f717e394-e2aa-45b5-ae24-d17c1a17adc5) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2021/af34a788-fd99-4360-839d-d898461ccc50) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017/2c6262e3-9cdf-4965-8c07-9f11d7bc8a97) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2016/b798ae70-3d47-4ea9-b36c-375436978838) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2018-memo/3a68b773-88df-4423-9481-736609a87510) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
