# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2021 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2021, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2021/af34a788-fd99-4360-839d-d898461ccc50
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2021
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2021 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2021/af34a788-fd99-4360-839d-d898461ccc50)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2021 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                GRAAD 12

                SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
            NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                      2021

                                                                    EMAMAKI: 70

                                                             SIKHATSI: Ema-awa 2

                             Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                                     Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        2                                     DBE/2021
                                       SC/NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:           Sivisiso                                    (30)
         SIGABA B:           Sifinyeto                                   (10)
         SIGABA C:           Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Fundza TONKHE ticondziso ngekucaphela.

3.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

4.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

5.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

6.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

7.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

8.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A: Lokungenani emaminithi la-50
         SIGABA B: Lokungenani emaminithi la-30
         SIGABA C: Lokungenani emaminithi la-40

10.      Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             3                              DBE/2021
                                            SC/NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI A

                                     KWESWELAKALA KWEMISEBENTI

         1    Simo sekuswelakala kwemisebenti eNingizimu Afrika sibi kakhulu.
              Umbiko wesimo sematfuba emsebenti wetinyanga letintsatfu lovele
              sekutawuphela umnyaka lophelile uyakufakazela loko. Kuvele kutsi
              iNingizimu Afrika iseluhlwini lwalawo mave lanesibalo lesisetulu sebantfu
              labangasebenti. Lokwetfusa kakhulu kutsi njalo ekupheleni kwemnyaka 5
              tinkampani letiphetse titolo naletinye tivamise kucasha basebenti
              kwesikhashana kute tikhone kubukana nekwenyuka kwesibalo
              semakhasimende latsengela Khisimusi, kepha akukenteki loku
              kulomnyaka lophelile. Esikhundleni saloko, sibalo sebasebenti
              labacashwako siyehla. Kukhuphuka kwesibalo saloko kwagcina 10
              ngemnyaka we-2008. Kulowo mnyaka we-2008 newe-2009 kwaba
              sikhatsi lesimatima emhlabeni wonkhe jikelele ngenca yekuntengantenga
              kwetimali talamanye emave angesheya. Umnotfo waseNingizimu Afrika
              wahlukumeteka ngaloko. Basebenti lababalelwa etigidzini balahlekelwa
              yimisebenti.                                                              15

         2    Kugucuguka kwesimo semsebenti kuleli siyakhomba kutsi simo semnotfo
              asikatinti. Tiningi tizatfu letiyimbangela yekuceka kwemnotfo lokudzinga
              kutsi hulumende akufakele tibuko. Bosomabhizinisi bangaphandle babuye
              bakhale ngekuntjintjantjintja kwenchubomgomo yentalo labayitfolako,
              lokwenta kutsi kube matima kakhulu kubo kuhlanyela timali tabo, 20
              ikakhulukati uma kuhlanyelwa kwato kutawutsatsa iminyaka leminyenti
              ngembikwekutsi babuyelwe yintalo.

         3    Lokunye lokumcoka lokuvetwe ngumbiko wetibalo eNingizimu Afrika,
              kutsi sikhuphuke kakhulu sibalo sebantfu lesebaneminyaka leminyenti
              baswela imisebenti. Loku kuyinkhomba yesimo lesimatima sekutfola 25
              umsebenti kulabo labetamako kuwufuna. Sibalo salabafuna umsebenti
              senyuswa bantfu labalahlekelwa ngumsebenti, bantfwana labaphuma
              etikolweni   bangakefiki    kumatekuletjeni,   labaphuma     bacedzile
              nalabaphuma bangakacedzi etikhungweni temfundvo lephakeme.
              Ngekwenchubomgomo yakuleli, bantfu labasha ngulabangaphasi 30
              kweminyaka le-35 budzala. Kutfolakale kutsi sibalo sebantfu
              labangemaphesenti langemashumi lamane labaneminyaka lesemkhatsini
              we-15 ne-34 abasebenti futsi abafundzi ngisho nasetikhungweni
              temfundvo lephakame. Nalabo labacedzile kufundza abasebenti. Loko
              ngiko kanye losekugcina kubanga lobugebengu lobukhungetse imimango 35
              leminyenti yakuleli. Kubuye kwacaciswa nekutsi lokunye lokuyimbangela
              yekuhlala kwelusha lungasebenti ngulendlela tebuchwepheshe letenyuse
              ngayo imibandzela lelindzelekile uma kucashwa basebenti.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         4                                 DBE/2021
                                        SC/NSC

         4    Kulamalanga sekuvame kutsi kucashwe kuphela bomakadzebona
              kulowo     msebenti     nome    emavolontiya     kuleyo    nkampani. 40
              Lokuyimphicabadzala ngiko nje kutsi umuntfu angaba njani
              ngumakadzebona angakacashwa. Kulabo labadla imbuya ngelutsi kuba
              matima kutfola lwati ngemisebenti lekhangiswako. Phela kulabo bantfu
              kuba yinkanankana kungena ku-inthanethi kutfola kabanti ngaleyo
              misebenti lekhangisiwe.                                              45

         5    Labasha kufanele kutsi bangabuki kuphela imisebenti yetinkampani.
              Phela inkhulumo yeSiswati itsi, 'sihlalandzawonye sidla emajwabu.'
              Labanye baye batsi sigwaca lesihle ngulesishoshako. Kunetikhungo
              lapho kutfolakala imali lekufanele isetjentiswe ngibo kute bativulele
              ematfuba emisebenti. Uma bangasebentisa leto tikhungo kungaphela 50
              lokuswelakala    kwemisebenti kulabasha.       Lokunye futsi,   kutsi
              batibandzakanye etinhlelweni letikhona emmangweni.

         6    Lombiko ugcizelela kakhulu ngekubaluleka kwemfundvo. Uvete kutsi
              kulabo    labane   ticu   temfundvo   lephakeme,    bangetudlwana
              kwemaphesenti lasikhombisa labaswela umsebenti. Kulabo labaphotfule 55
              matekuletjeni kuphela, bangemaphesenti langemashumi lamatsatfu
              labangasebenti kantsi kulabo labangakaphotfuli matekuletjeni nome
              labaphuma emazingeni laphasi emfundvo, bangetulu kwemaphesenti
              langemashumi lamatsatfu.

         7    Lolunye lucwaningo luvete kutsi kuswela umsebenti kuyadlondlobala 60
              kakhulu emadolobheni lamancane nasetindzaweni tasemakhaya uma
              kucatsaniswa nasemadolobheni lamakhulu. Loku kubanga kwandza
              kwemikhukhu ngobe bantfu labayofuna imisebenti emadolobheni
              lamakhulu basuke bete tindzawo tekuhlala kantsi ngalesinye sikhatsi
              banato mane tisekudzeni nalapho basebentela khona, lokwenyusa 65
              tindleko tetigitjelwa. Letindleko tetigitjelwa tivamise kuba ngulesinye
              setizatfu letiholela ekutseni labanye bagcine sebayekela umsebenti.

         8    Kuhlala emikhukhwini kuba sisombululo sekusondzela dvutane
              nematfuba emisebenti. Loku kubeka bomasipala enkingeni lenkhulu
              ngobe bangeke bakwati kwetfulela labo labahlala emikhukhwini tinsita. 70
              Lokunye lokwenteka emikhukhwini kuba ludlame lolugcina lufike
              nasemadolobheni bese kulimata umnotfo. Loludlame lufaka ekhatsi
              imibhikisho, kucekela phasi tikhungo tahulumende kanye nekuntjontja
              etitolo tabosomabhizinisi.

         9    Bobabe bagcina sebakhohlwa ngemindeni yabo ngenca yekushiya 75
              emakhaya bayohlala emikhukhwini. Bantfwana bagucuka bosidlani
              batfolakale sebaboshiwe ngenca yalesimo sekwehla kwemnotfo wakuleli.
              Konkhe loku kukhomba kutsi sisombululo saletinkinga letikhungetse leli
              ngukutsi hulumende wakuleli achamuke nelikhambi lelitawucedza konkhe
              loku. Lelo khambi kutawudzingeka kutsi hulumende wavelonkhe, 80
              wesifundza nabomasipala basebente ngekubambisana.

                                                              [Itsetfwe: ILANGA, 2020]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                                DBE/2021
                                           SC/NSC

         1.1.1        Nika sizatfu lesabangela kutsi tinkampani letinyenti ticashe
                      basebenti kwesikhana ngemaholide aKhisimusi.                           (1)

         1.1.2        Yini lokuvetwe kuletheksthi lokukhomba kutsi lolunye lusha
                      luyatenta kutsi lube sesibalweni salabangasebenti?                     (1)

         1.1.3        Bhala buhle bekutsi bosomabhizinisi lababuya emaveni
                      angaphandle bavunyelwe kuvula emabhizinisi kuleli laseNingizimu
                      Afrika.                                                                (1)

         1.1.4        Khetsa YINYE imphendvulo. Isho kutsini lenkhulumo letsi,
                      'sihlalandzawonye sidla emajwabu'?

                      A    Kubukelela akuholeli.
                      B    Kulala akuholeli.
                      C    Kuvilapha akuholeli.
                      D    Kukhamisa akuholeli.                                              (1)

         1.1.5        Tfola YINYE imbangela endzimeni ye-3 kuletheksthi yekutsi bantfu
                      bakhetse kushiya phasi umsebenti lebesebawutfolile.                    (1)

         1.1.6        Labo labahlala emikhukhwini balengela kuyiphi ingoti yetemphilo
                      ngenca yekungatfoli tinsita kubomasipala?                              (1)

         1.1.7        Lesento sekuvolontiya sibatfutfukisa njani bahlali baseNingizimu
                      Afrika? Nika KUBILI.                                                   (2)

         1.1.8        Ucabanga kutsi ngulabanjani bantfu labadla imbuya ngelutsi?            (2)

         1.1.9        Lokungasebenti kwalabafundze bacedza kungaba namtselela muni
                      kulabanye bantfwana labasafundza sikolo?                               (2)

         1.1.10       Kweswelakala kwemisebenti       kungaba    namiphi   imiphumela
                      elusheni? Bhala KUBILI.                                                (2)

         1.1.11       Bhala KUBILI hulumende welive laseNingizimu Afrika lakwentela
                      takhamiti kute tikhone kumelana nalenhlupheko yekweswelakala
                      kwemisebenti.                                                          (2)

         1.1.12       Uyavumelana yini nekutsi tifundvo letikhona etikolweni tiyabasita
                      bafundzi kutsi bativulele emabhizinisi abo? Sekela imphendvulo
                      yakho.                                                                 (2)

         1.1.13       Njengemholi welusha emmangweni wangakini, ngutiphi teluleko
                      LETIMBILI longatinika lusha kute luvikele kuhlala emakhaya
                      lungenti lutfo?                                                        (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            6                                     DBE/2021
                                           SC/NSC

1.2      Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI B

                                                                    [Itsetfwe: Alarmy pictures.com]

         1.2.1        Yini lekhomba kutsi loku lokwenteka kulesibonwa kubandzakanya
                      nebafundzi?                                                                     (1)

         1.2.2        Bhala sizatfu lesenta laba labakulesibonwa baphakamise tandla.                  (1)

         1.2.3        Ucabanga kutsi wani lomshuco lobonakala kulesibonwa? Chaza.                     (2)

         1.2.4        Litiko Letemfundvo litsikameteka     njani    ngaloku     lokwenteka
                      kulesibonwa? Nika KUBILI.                                                       (2)

         1.2.5        Catsanisa loku lokwenteka kulesibonwa naloko              lokwenteka
                      endzimeni ye-8 lesetheksthini A. Bhala KUBILI.                                  (4)

                                                                   SAMBA SESIGABA A:                  30

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             7                                    DBE/2021
                                            SC/NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-80. Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lasikhombisa laveta lusito
lolutfutfukile lwabomakhalekhikhini.

CAPHELA

1.   Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
2.   Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
3.   Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

                           BUCIKO BABOMAKHALEKHIKHINI

Kuletikhatsi talomuhla, tebuchwepheshe setitsetse indzawo lenkhulu kuloluntjintjo
lolukhona. Eminyakeni leyengcile inhloso yekukhicitwa kwabomakhalekhikhini
bekukutsi bantfu bakhone kushayela labakhashane baphindze batfole imibiko
basendleleni, kodvwa lamuhla sebenta lokungetulu kwaloko.

Lucwaningo       lolwentiwe       lukhomba       indlela    bantfu      labetsemba     ngayo
labomahlakaniphane kuto tonkhe tintfo letentiwako. Luveta nekutsi bancane kakhulu
labasebentisa tincingo kushayelana nekutfola imilayeto lemifisha lebhaliwe kuphela.
Linyenti lebantfu litsi tincingo tisidzingo lesikhulu lesisita kutfola tindzaba letisematseni
nesimo selitulu. Labanyenti tincingo tabo batitsatsa njengencenye yemphilo yabo.

Labomakhalekhikhini sebagucuke baba sidzingo lekufanele umuntfu abe naso kute
akhone kwenta tintfo letinyenti letentiwa onkhe emalanga. Sebatsetse indzawo yetintfo
letibalulekile. Bantfu labanyenti abasenandzaba nekubhala imininingwane leminyenti
emaphosteni nakukhangiswa imisebenti, esikhundleni saloko, bavele bafake tinombolo
tabo tabomakhalekhikhini kulamaphosta kuphela bese lodzinga lolusito ashayele
lenombolo. Titolo letitsengisa emawashi setilahlekelwe yintalo ngalokwecile. Umuntfu
sewuyakhona nyalo kusebentisa makhalekhikhini njengeliwashi. Ngulapho ubuka
khona sikhatsi sekuvuka ekuseni nobe sekuya emsebentini kanye naletinye tinhlelo
letidzinga sikhatsi.

Imphilo ibuya khashane lapho bekusetjentiswa titfwebulititfombe lebetikhipha titfombe
letimbili. Nyalo sekukhona imishini yekutfwebula lekhipha titfombe letisiphohlongo
kanyekanye. Loku kukhombisa kutsi loluhlobo lwetitfwebuli lunebuchwepheshe
lobusezingeni lelisetulu. Lokubuhlungu kutsi lobuchwepheshe bente titfwebulititfombe
letetayelekile tangasatsengwa etimakethe. Nabomakhalekhikhini sebayasetjentiswa
kakhulu ekutfwebuleni titfombe letinyenti ngesikhatsi lesincane nje. Bosolwati bavete
kutsi emazinga ekutsenga titfwebulititfombe letetayelekile ehlile.

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1       8                                  DBE/2021
                                      SC/NSC

Nawunamakhalekhikhini uyakhona kudlala umsakato lolalelwa ngumnikati ayedvwa
labanye bangeva lutfo. Lobuchwepheshe bukhule ngendlela yekutsi bantfu babona
kungenasidzingo sekutsenga imisakato emakhaya. Kulamalanga bantfu labanyenti
abasenandzaba nekuya emabhange. Loku kudalwa ngulongcondvongcondvo lobukeka
amncane kantsi unebuhlakani lobendlulele. Nyalo umuntfu sewuyakhona kungena
etinhlelweni tasebhange asekhaya atfumele imali nobe akhokhele tindleko letitsite
ngamakhalekhikhini.

Bafundzi labanyenti baba netinkinga tekutsenga emabhuku etikolweni temazinga
laphasi nasetikhungweni temfundvo lephakeme kantsi labanye bayantjontjelwa.
Kutfutfuka kwetebuchwepheshe kubetfule umtfwalo. Labongcondvongcondvo
bayabasita kakhulu bafundzi ngaletincwadzi letifakwa ku-inthanethi letenta kube
malula kutsi basebentise bomakhalekhikhini babo nabafundza.
                                                            [Itsetfwe: Sky ways, 2019]

                                                          SAMBA SESIGABA B:              10

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 9                                   DBE/2021
                                                SC/NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

      LIPHUPHO LETFU:

                      KUFIKA KWEBAGIBELI BAPHEPHILE ETINDZAWENI TABO.

         Sibulalamagciwane nesilinganisikushisa kukuhlangabeta emnyango.
         Sifonyo simahhala hha.
         Kuchelelana kwebagibeli ngemahlalakhona.
         Titulo ngumbhedze, ulala bekufa.
         Ngeliminithi nje, sewusedladleni lakho.

      Emanani etfu aphasi kabi, likhilomitha ngu-R10,00
                                                                    Tsintsana natsi: 0867788998
                                                                      bambumtsetfo@gmail.com
                                                                     Akusetjentwa ngemasontfo

                                                           [Itsetfwe: http://www.kingfeatures.com]

3.1       Yini lengahle inike tetsamelilwati inkinga ngaletitfutsi takaKhibika Natsi?                (1)

3.2       Khokha inkhulumo lekulesikhangisi lengahhunga tetsamelilwati takaKhibika
          Natsi.                                                                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         10                                DBE/2021
                                         SC/NSC

3.3      Khetsa umusho lonembako kulelandzelako losesikhatsini lesitako losebentise
         libitombici, 'sibulalamagciwane'.

         A     Kusasa make uyawusebentisa sibulalamagciwane kugeza tandla takhe.
         B     Kusasa make utosebentisa sibulalamagciwane kugeza tandla takhe.
         C     Kusasa make uyosebentisa sibulalamagciwane kugeza tandla takhe.
         D     Kusasa make utawusebentisa sibulalamagciwane kugeza tandla takhe.        (1)

3.4       Tfola sizatfu salokhangisako sekusebentisa ifonti lencane kulelinani lemali
          lekhokwa bagibeli.                                                            (1)

3.5      Labatsandza kuvakasha batsatse luhambo loludze, basijabulela ngayiphi
         indlela lesitfutsi? Nika KUBILI.                                               (2)

3.6      Sebentisa sentakutsi lesikulesicubulo salesikhangisi emshweni lotakhele
         wona kuveta kutsi uyayati inchazelo yaso?                                      (2)

3.7      Hlobo luni lwenkhulumo lolubhalwe lwagcanyiswa kulesikhangisi lesingenhla?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                      (2)
                                                                                        [10]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            11                                       DBE/2021
                                            SC/NSC

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHESKTHI E

                            Yeyi wena silimandzini!                      Yekela kusiyenga
                            … uyangilimata.                               kutsi ugijimele
                                                                          kufa nekuphila.
                                                                          Ucabanga kutsi
                                                                            asati kutsi
                                                                              ubukwe
                                                                           ngulabaphasi
                                                                              kuloku?

                                              [Itsetfwe: http://www.americanprogress.org/cartoon/]

4.1      Likhombani lelibhamuta leliyinkhanyeti lelisetjentiswe kulekhathuni lengenhla?              (1)

4.2      Bativuleleni tandla laba labakulekhathuni lengenhla?                                        (1)

4.3      Phindza ubhale lomusho locindzetelwe ngekucedzela ngesiga senkhulumo
         lesisebenta nangabe umuntfu alinyatwe ngulokutsite.                                         (1)

4.4      Ichazani lenkhulumonkholelo ledvwetjelwe kulekhathuni lengenhla?
         Khetsa imphendvulo lenembako kuletilandzelako:

          A      Kuba kulasebumnandzini.
          B      Kuba kulabangaphasi.
          C      Kuba kalabasenjabulweni.
          D      Kuba kulabasenhlanhleni.                                                            (1)

4.5      Tsatsa sabito selucobo lesikulekhathuni usisebentise emshweni lotakhele
         wona.                                                                                       (1)

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1       12                               DBE/2021
                                       SC/NSC

4.6      Yini lekhombisa kutsi laba labakulekhathuni baphume embili? Nika KUNYE.     (1)

4.7      Sebentisa lunye luvelomagama lolukhomba kutfukutsela lolukulekhathuni
         emshweni lotakhele wona.                                                    (2)

4.8      Luhlobo luni lwenkhulumo lolugcanyiswa ngulekhathuni lengenhla? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                          (2)
                                                                                     [10]

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         13                                   DBE/2021
                                         SC/NSC

UMBUTO 5

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI F

                      KUKHUTSATWA LULWIMI LWASEKHAYA
Lusha lukhutsatwa kutsi lutsandze futsi lubeke embili Lulwimi Lwasekhaya. Litiko
letemfundvo livamise kuhlela imicimbi yekukhutsata kufundza, kubhala nekukhuluma
Lulwimi Lwasekhaya. Yona lemicimbi iba khona kuto tonkhe tifundza talapha
eNingizimu Afrika. Kuba nemichudzelwano lefaka ekhatsi inkhulumiswano, inkhulumo
lelungiselelwe, tinkondlo tekuticambela kanye nemidlalo.                         5
Bantfu labasha baseNingizimu Afrika bangafundza kulamachawe labhala imibhalo
lefundvwako etikolweni. Lemibungato yetilwimi temdzabu lehlelwa nguHulumende
yentelwe kutsi nalo lusha lwati emagalelo etikhatsi letimatima telubandlululo letenta
kutsi letilwimi tibukelwe phasi. Lusha lwalomuhla luyakutsandza kukhuluma Lulwimi
Lwekwengeta. Luyatikhobosa nangabe luhlangana nebalingani balo ikakhulu 10
emanyuvesi.
Lulwimi     Lwasekhaya      lungasintjintja simo   sasekhaya       nangabe   lusha
lungatibandzakanya ekubhaleni imibhalo yeLulwimi Lwemdzabu. 'Kubalulekile kutsi
sihloniphe lulwimi lwemdzabu sibuye sitigcabhe ngalo,' kusho umphatsiswa weLitiko.
Lusha luyakhutsatwa kutsi lufundze kusebentisa emakhompuyutha lubhale tincwadzi 15
ngeLulwimi Lwasekhaya. Kubalulekile kutsi lwati imvelaphi yalo, lukhulume neTilwimi
Temdzabu. Musani kutikhobosa ngemasiko enu bantfu labasha! Lulwimi Lwasekhaya
lumnandzi kwedlula letinye tilwimi.
                                                       [Itsetfwe: Mpumalanga News, 2020]

5.1      Phindza ubhale lomusho lolandzelako bese ulungisa liphutsa.
         Litiko letemfundvo livamise kuhlela imicimbi yekukhutsata kufundza.               (1)
5.2      Khokha umusho losendleleni lephocako lokhomba kuphika kuletheksthi
         lengenhla.                                                                        (1)
5.3      Phindza ubhale lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili uwente uphike.
         Cala lomusho ngekutsi: Cha …                                                      (1)
5.4      Gucula lenkhulumo lelandzelako ibe yinkhulumombiko.
         'Kubalulekile kutsi sihloniphe lulwimi lwemdzabu …' kusho umphatsiswa
         weLitiko.                                                                         (1)
5.5      Khokha ligama lethekniki lelisetheksthini ubhale ngalo umusho lotakhele
         wona.                                                                             (2)
5.6      Sebentisa sabitonanibhanca lesisendzimeni yekucala, emgceni wesine
         njengesikhombabito emshweni.                                                      (2)
5.7      Yini leyenta umusho losekugcineni kwaletheksthi lengenhla ungemukeleki?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                         (2)
                                                                                           [10]
                                                             SAMBA SESIGABA C:             30
                                                           SAMBA SAKO KONKHE:              70
Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P3 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2021/3e2d283f-6b0b-4f06-bcf5-ba6b5348fa86) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021/9571be71-c4ea-4d14-866a-ebe45dc4c833) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018/abfb09bb-a6f0-4804-bcc6-68334c25ef3e) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017/2c6262e3-9cdf-4965-8c07-9f11d7bc8a97) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2016/b798ae70-3d47-4ea9-b36c-375436978838) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P3 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2021-mg/17f659ce-b66f-41b7-815f-269c2925fc3f) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
