# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2016/61637874-3204-4d8c-8d45-393f78ff95f3
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2016/61637874-3204-4d8c-8d45-393f78ff95f3)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2016-memo/443c75e4-791a-4515-a5e9-aa37e694c026) — Memo · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                  LWETI 2016

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa 2

                          Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            2                           DBE/Lweti 2016
                                             NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:           Sivisiso                                    (30)
         SIGABA B:           Sifinyeto                                   (10)
         SIGABA C:           Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

4.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:         Lokungenani emaminitsi la-50
         SIGABA B:         Lokungenani emaminitsi la-30
         SIGABA C:         Lokungenani emaminitsi la-40

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          3                           DBE/Lweti 2016
                                           NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1       Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

          ITHEKSTHI A

      1   '… Yelele! Yelele! Kuhle ketfu! Uyadzela wena mfati longatalanga! Uyawutsi
          wabonani …?' Lawo       ngemavi       abomake    lababejabule      ngendlela
          lemangalisako. Bekugidza boGugu Ginindza naMfana Masuku. Beyimhlophe
          itse bha lentfombi, wawungaze utsi ibengca bonkhe bantfu lababelapho.
          Mfana bekambuka lomakoti wakhe eve kutsi helu! Wawungatsi akusiye lona 5
          lamatiko, kantsi cha, nguye; kutsi nje bonkhe bebatinike sikhatsi bamlolonga
          bamgucugucula solo bangeneliseki kahle.

      2   Bebamyale sibili Gugu lena kubo. Bekayalwa bemndeni wakabo kanye nabo
          bonkhana nje bomake besigodzi. Bekavele atimisele-ke naye kutsi konkhe
          labamyale ngako vele akugcine. Kwatsi nje lapho asakhululiwe asavele 10
          alindzeleke kwekutsi abentele konkhe laba bakakhe, wavele watsi cha, ufuna
          kubakhomba indlela. Bekavuka lokwa, nguye lowa ashanyela libala; nango
          ayewushona emfuleni. Nakabuya libhodo likhale etiko. Ngekuphatima kweliso
          sewumbona asabuya nemphuphu lasayigayile. Bebatsi bavuka nje babone
          sekuletfwa emanti lashisako ekugeza, emva kwaloko sekuta nelitiya.         15

      3   Maketala      waLaGinindza,        LaMkhonta,      bekangawuvali       umlomo
          ngesikhwishikwishi samakoti wakakhe, ngesikhashana nje besevele sebeve
          bonkhe bantfu esigodzini saseNtjazatje kutsi lapha kaMasuku bebafikelwe
          ngumshini lotintjintjako. Labanye-ke bebaze batimisele ngekutibonela
          matfupha. Bebatsi nangabe nje bangena umbone LaGinindza asatatatela 20
          abanika sihlantsi, kona loko nje, nango aseta nelitiya, atsi akhulumisana nabo
          nje babe sebatse kuhubahuba, baletsa emandla phela.

      4   LaGinindza bekanelutsandvo nemsebenti wetandla. Akumtsatsanga sikhatsi
          lesidze, nakhona lapha eNhlazatje, washesha kutfola lomunye makoti
          lobekayintsanga yakhe futsi abuye afane naye. Lowo-ke bekunguLandziwe 25
          Ndlovu, naye bekatisebentisa kakhulu tandla takhe. LaGinindza bekavuka
          asebente yonkhe imisebenti yakhe yasekhaya, atsi angacedza atsatse lona
          wetandla. Ngalamanye emalanga bekuta yena Landziwe batewusebentela
          lapha kaMasuku, kantsi ngalamanye bebasebentela lena kaLandziwe.
          Ngalesikhatsi asengakateki Mfana, bekatsi angahola atsatse wonkhe umholo 30
          wakhe anike unina kwekutsi ambekele wona. Intfo lebekayijabulela kakhulu
          unina.

      5   Sahamba sahamba sikhatsi kwaba nemehluko lapha kamaketala, kutfoswa
          kwenyama kanye nekunukelela kamnandzi kwetibiliboco kwaya ngekuya
          kwaphela. Makoti besapheka ngale ngakakhe abese uphakela uninatala 35
          sakakhe sitja amnike ngale ngakakhe. Kwacala kwamphatsa kabi-ke loku
          LaMkhonta, kodvwa wagcina asatitjelile kutsi konkhe loku kuta nalomakoti
          lapha ekhaya.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          4                            DBE/Lweti 2016
                                           NSC

    6     'Hhawu umntfwanami alitinyo lekubulala, angeke, angeke, loku
          ngitakulungisa,' sekusho uninatala wakhe, LaMkhonta. Wavele wakhatsateka 40
          emoyeni naye. Wacale wacondza kuye makoti wakhe.

    7     'Hawu LaGinindza, ntfombi, nibodla phela nibuye nisicabangele natsi ngobe
          vele nawe uyabona kwekutsi imphilo seyime mantontolwane lapha ekhaya.
          Phela akwentiwa njalo ntfombi.'
          'Ushoni-ke make? Angiva kutsi ucondzeni?'                                 45
          'Wo, mntfwanami, ngisho kutsi phela ningagodli konkhe natsi nibose
          nisihlephulela kulowo joyisaka,' kuphendvula LaMkhonta abukisise makoti
          wakhe emehlweni.

    8     LaGinindza wehluleka kutsi utawuphendvula atsini, kodvwa-ke ekugcineni
          walikhokha liciniso wamtjela uninatala kutsi abagodli lutfo bona. LaMkhonta 50
          watfukutsela wagcwala kokane. Kusukela nje kulawo malanga weva
          angenelwa sidzina ngaLaGinindza. Wacale wakufihla loku kodvwa
          ngekuhamba kwesikhatsi wehluleka. Wavele wakhombisa kutsi akasamfuni
          lomakoti. Bekatsi nobe nje ente liphutsa lelincane LaGinindza, lapha
          kuLaMkhonta lifane netintsaba; avele amkhahle kabana.                       55

    9     Bekatsi nangabe abuyile Mfana ekupheleni kwenyanga, kucale yena
          LaMkhonta abike lokwa nalokwa lokubi lokwentiwe nguLaGinindza.
          Bekahluleka-ke LaGinindza kuphendvulana nemuntfu lomdzala, ngako-ke
          bekavele nje abindze atsi dvu.

    10    Wesuka lapho LaMkhonta wangena kubo bonkhe bemndeni wakaMasuku, 60
          akhuluma ngalendzaba lebeyimshisa sibili.
          'Nanyalo umntfwanami wahlangana nelitje lembetse ingubo. Nase natibona
          nje tiga letinjenganati takami?'
          'Tiga tini leto yeNaboMfana?' Kubuta umkhula wakhe lomncane,
          NaboSimangele.                                                              65
          'Hawu, usho kutsi aniboni boMasuku kutsi Mfana wateka intfo nje leyehluleka
          ngisho nekwenta incumbe le nawe loyatiko? Hhawu lokwabonwa ngimi!
          Tinkhomo letingaka kuyewukhokhela intfo lenganamsebenti, letele
          kutewondliwa nje kuphela lapha ekhaya. Hhawu tinkhomo tami letingaka
          kuhambela lite yenabakitsi! Umntfwana ukhala abuye atibindzise. Hha!'       70

    11    NgeMgcibelo lolandzelako asakhona Mfana abuya emsebentini, LaMkhonta
          wabe anconcotsa ekuseni basalele; kepha-ke LaGinindza bekasatawuvuka.
          'Ungamangali Nhlane, ngita ngalendzaba yaLaGinindza yekugodla konkhe
          kwalapha ekhaya, futsi wateka lelikhulu livila mntfwanami. Asubuke nje
          nguMabasa nyalo ngabe sengigcoke litjalo, kepha nani, intfo bengititsengela 75
          yona. Hhawu lokwabonwa ngimi!'
          Amane ayitibe Mfana lenkhulumo yenina.

                                                                [Ingcamu: Likhasi 17–18]

         1.1.1        Caphuna umusho lokuletheksthi lositjela kutsi LaGinindza kusa
                      bekwatiwa nguye.                                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              5                               DBE/Lweti 2016
                                               NSC

         1.1.2        Lisho kutsini ligama lelitsi 'incumbe' kuletheksthi?                       (1)

         1.1.3        Yini lena legongonya LaMkhonta kuletheksthi lengenhla?                     (1)

         1.1.4        Ngubuphi bufakazi lobukuletheksthi          lobusitjela   kutsi   Gugu
                      naLandziwe bebalingana?                                                    (1)

         1.1.5        Lisu lini lekutfutfukisa umnotfo walapha kaMasuku lebekanalo
                      Gugu njengobe siva lapha kuletheksthi?                                     (1)

         1.1.6        Kuneligama lelitsi 'sihlantsi' kulendzaba. Shano umsebenti waso
                      ube MUNYE.                                                                 (1)

         1.1.7        Bhala kube KUNYE labamyala ngako Gugu ekhaya kubo
                      ngembikwekutsi aye emendvweni.                                             (1)

         1.1.8        Yini lebeyenta Mfana anike LaGinindza imali, endzaweni yekunika
                      unina?                                                                     (1)

         1.1.9        Wena ucabanga kwekutsi yini lena beyibangela kwekutsi Mfana
                      ete ekhaya kanye ngenyanga? Nika umbono ibe MIBILI.                        (2)

         1.1.10       Wena ucabanga kutsi umnumzane welikhaya lakaMasuku ukuphi?
                      Nika imibono ibe MIBILI.                                                   (2)

         1.1.11       Ngekubona kwakho, yini kutsiwe LaMkhonta abefanele kutsi
                      abite belusendvo lwakaMasuku kutewubonisana ngalendzaba
                      lebeyimshisa? Chaza.                                                       (2)

         1.1.12       Loku lokutekwa kuletheksthi kwenteka ngasiphi sikhatsi
                      semnyaka? Sekela imphendvulo yakho ngalesikutfola kuletheksthi
                      lengenhla.                                                                 (2)

         1.1.13       Wena ubona kwekutsi Mfana abefanele yini kutsi ayitibe
                      lenkhulumo yenina? Sekela imphendvulo yakho.                               (2)

         1.1.14       Besisakabani sibongo        saNaboSimangele?       Sekela    ubhekise
                      kuletheksthi lengenhla.                                                    (2)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                                 DBE/Lweti 2016
                                           NSC

1.2      Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                                    [http://www.googlecultural/pictures.co.za]

         1.2.1        Tibitwa     ngekutsini   letingubo      letembetfwe          ngulaba
                      labakulesibonwa? Khetsa.

                      A   Ngumhlambululo
                      B   Ngumhlobiso
                      C   Ngumhlonyane
                      D   Ngumhlambiso                                                           (1)

         1.2.2        Yini lefakazela kutsi lomsimeto lowenteka               kulesibonwa
                      uhlanganise emasiko ngekwehlukana kwawo?                                   (1)

         1.2.3        Nguliphi litiko lahulumende lelibonelela        loku     lokwenteka
                      kulesibonwa lesingenhla? Nika LINYE.                                       (1)

         1.2.4        Lokwenteka kulesibonwa kunaliphi ligalelo elusheni lwalomuhla?
                      Nika KUNYE.                                                                (1)

         1.2.5        Kubaluleke kangakanani kuhlala kwalomntfwana wentfombatane
                      eceleni nemkhwenyane ngekwelisiko leMaswati? Chaza.                        (2)

         1.2.6        Nika budlelwano BUNYE nemehluko MUNYE lokhona emkhatsini
                      weTHEKSTHI A neTHEKSTHI B.                                                 (4)

                                                                SAMBA SESIGABA A:                30

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         7                            DBE/Lweti 2016
                                          NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-80. Sifinyeto sakho asivete emaphuzu LASIKHOMBISA laveta tinkinga Sipho
lahlangabetana nato emva kwekutsandzana naThulile Shongwe.

TICONDZISO

1.   Finyeta ngewakho emagama.
2.   Sifinyeto sakho asivete emaphuzu LASIKHOMBISA lamcoka.
3.   Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
4.   Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
5.   Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

Sekuphele iminyaka lemibili gonco Sipho angalubhadzi ekhaya kubo. Tikolo setivalwe
tabuye tavulwa emahlandla lamanyentana boyise nenina babuke elukhalweni, kodvwa
phindze kuchamuka Sipho. Nabo-ke njengebantfu labangakayi esikolweni, bacale batsi
kumbe kwentiwa kutsi sewufundza esikolweni semfundvo lephakeme. Besekukhona
nekwesaba kutsi encenye sewuvele ubhungukile umfana wabo lokukuphela kwakhe.

Ngale esikolweni kuSipho, tintfo tase tigaya ngalomunye umhlatsi. Kutsite nasaphetse
umnyaka wesibili wevana nentfombatana lenguThulile Shongwe lebeyimhlanyisa cobo.
Yacala yadzilika ngetimali kanye netimphahla takalokusho.

Intfo lebeseyibaphetse kabi kakhulu kwekutsi abengaseti lapha ekhaya kantsi
besebamlobolele Zodwa, intfombi lebekendziselwe yona. Empeleni ngibo batali
baSipho labayikha lentfombi yakaMhlongo. Nabo-ke bebentiwa kutsandza umuti
waMhlongo nemfundziso labanayo ebantfwaneni babo. Tinkhomo tavele tashaywa,
emashumi lamabili letihamba ngemasondvo.

Sipho besekahlala aswenkile onkhe emalanga. Bafundzi labanye besebambita ngela-
'Mnumzane'. Nanobe abehlakaniphile esikolweni, kepha lehla masinyane lizinga lakhe
lekufundza. Kwatsi kantsi watfola imifundzate ngenca yekutsi abephumelele kahle,
kodvwa imiphumela yakhe yaya ngekuba mibi waze wemukwa yonkhe imifundzate
lebekanayo.

Ngemnyaka wesitsatfu akazange aba nayo imali yekubhadala ehhositela, kwadzingeka
kutsi asale ayewufuna indzawo yekuhlala ngaphandle kuze achubeke afundze.
Ngenca yekutsi lentfombi labetsandzana nayo beyiphila imphilo lesetulu kakhulu
ayizange ivume kutsi Sipho acashe elokishini lokwenta kutsi ayewufuna likamelo
edolobheni emafulethini. Yonkhe imadlana labekatifihlele yona kutsi uyakutsi nakacala
kusebenta asebentise yona kwadzingeka kutsi ayikhiphe ngobe phela neliphango
beselidlangile.

Akubanga sikhatsi lesinganani yaphela imali yaSipho, wangasakhoni kutsenga kudla
nekukhokhela likamelo labehlala kulo. Thulile bekashaye ngendvuku phansi kutsi
akafuni nekumbona Sipho lapho ahlala khona ngobe uyise unelulaka.
Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1       8                              DBE/Lweti 2016
                                        NSC

Sipho akazange aphumelele etifundvweni takhe kulowo mnyaka. Kwadzingeka kutsi
ayewusebenta, waba nelishwa wangasheshi kuwutfola umsebenti. Phela kulukhuni
kufuna umsebenti longati kutsi ngumsebenti muni ngobe imisebenti leminyenti
seyiyafundzelwa umuntfu atfole tincwadzi tawo. Sicatfulo labesigcoka besesitjekile
sekanemahloni ungatsi angaze ahambe nakumnyama lapho angeke abonwa
ngumuntfu khona.

                                                         [Ingungumbane: Likhasi 20–22]

                                                           SAMBA SESIGABA B:             10

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                           9                                   DBE/Lweti 2016
                                                            NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI D

                             1. DOKOTELA WAMAHHALA HHA!
                          2. Ganuganu, ngiphetse mkhanukangekho, longadzabuli ebantfwini nawunaye.
                             Labanaye bahlala badvwalile.

      3. Wenta kutsi etibhedlela                                  4. Ngemacandza odvwa lotsi nawuwadlile
        nakubodokotela kukhale libhungane                             sikhumba sakho sicwebetele.
        ngekuba ngumadudula wetifo tonkhe.

       5. Liphunga lakho, lingemakha
           lachukuluta indlala esiswini.

                                                                                          6. Kudla linye nje, udle
                                                                                             inkhukhu yonkhe.
                                                                                             Kuba nenkhukhu nje,
                                                                                             kusho kuba
                                                                                             nadokotela endlini!
      7. Utfwele tonkhe takhamtimba letenta umuntfu ahlale ahlambulukile.

                           8. Sindza etifeni, titsengele akho kute uhlale ungumcemane!

                                                                                                [http://www.lifestyle.com]

3.1          Khokha umusho locuketse siga senkhulumo kuletheksthi lengenhla uwubhale
             phasi.                                                                                                     (1)

3.2          Phindza ubhale lomusho losefremini 7 kulesikhangisi lesingenhla,
             esikhundleni seligama lelibhalwe ngalokwehlukile ufake lelingumfutiselo walo.                              (1)

3.3          Bhala umusho lonesimuntfutiso kuletheksthi lengenhla.                                                      (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                        Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         10                            DBE/Lweti 2016
                                          NSC

3.4      Ligama lelibhalwe ngalokutjekile kuletheksthi lengenhla,        efremini   2,
         lingumcondvofana waleli: Khetsa imphendvulo kuletingentasi.

         A     Batigcabha
         B     Batihonga
         C     Batimphuya
         D     Batinjinga                                                                 (1)

3.5      Lungisa umusho losefremini 4, uwente kwekutsi wemukeleke, ungatsatsi
         luhlangotsi.                                                                     (1)

3.6      Yini kutsiwe sihloko salesikhangisi siyahhunga?                                  (1)

3.7      Yakha umusho ngeligama lelicindzetelwe efremini 8, lofakazela kutsi livi
         lingayintjintja inshokutsi yalo.                                                 (2)

3.8      Uliciniso yini lomusho lodvwetjelwe losefremini 6 kulesikhangisi lesingenhla?
         Sekela.                                                                          (2)
                                                                                          [10]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                        11                                   DBE/Lweti 2016
                                                         NSC

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI E

       1. Uyati nine bafati ninetingcondvo letilukhuni           2. Hawu mntfwanaketfu! Sewungaze ube nenhlitiyo
       nonkhe. Bewungibangela umsindvo utsi ufuna                lencane ngalendlela? Mine bengisativuselela
       ngikukhiphe, nyalo sewugcolotele                          umngani wami njengobe sisalindzile. Ngukuphi
       lomakhalekhikhini wakho. Mine ngisipoko lapha             lokudla longakutfola ngesikhatsi kulaboweta
       embikwakho. Sengiyahamba-ke mine. Sala                    labehluleka ngisho nekutenwaya. Buka loku
       ukhulume nalabafanyana lokhuluma nabo lapho.              lokutibambe lukhadlwana, akunamsebenti natsi.

                                                                                                5. Asifike sikhatsi
                                                                                                sekushayisa
                                                                                                umuntfu aphumule
                                                                                                nguletichomokati.
      3. Lokudla komile,
      akuvutisi matse.
      Angati kutsi
      bewungiyisaphi
      lapha ngobe ngishito
      kutsi siye
      eshisanyama. Konje
      ninjalo vele
      niyaticabangela.

                                                                     6. Yemzala, anjani ematoho ngalapho
       4. Kunini ngibite emangeleti, ngitawuze ngicimuke phasi       mntfwanamalume? Sengidziniwe kuchunsulelwa
       ngitfwishe. Laboweta batibambe tinkhalo, bayacevuta,          emehlo ngulamakhasimende lasifuna kudla
       bakhohliwe kutsi sinkhwa sabo lesi. Yeyi nine! Buyani         langakakupheki. Alibala kuphakamisa tandla,
       lapha sesingaze siphunyukelwe similo. Nibakuphi nine          abite lakubitako, sigijime ungatsi
       lenitfotfobele kangaka?                                       kunalosicoshisako.

                                                                                                [www.heirraising.com]

4.1         Khokha umusho losefremini 4 locuketse ligama lelingumcondvophika
            waleli lelitsi:

            'Hlahlamba.'                                                                                              (1)

4.2         Nguyiphi imiva levuswa ngulomusho locindzetelwe Efremini 2?                                               (1)

4.3         Nguliphi libintana lelima esikhundleni seligama leligcanyisiwe efremini 6
            kuletheksthi lengenhla?                                                                                   (1)

4.4         Phindza ubhale lomusho losefremini 4 esikhundleni seligama lelidvwetjelwe
            kulekhathuni, ufake lelihlonishiswako.                                                                    (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                      Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           12                             DBE/Lweti 2016
                                            NSC

4.5      Ngumuntfu lonjani loshiwo nguleligama lelicindzetelwe efremini 5? Khetsa
         imphendvulo kuletilandzelako.

         A     Ngulokhobosanako
         B     Ngulonebudlova
         C     Ngulophocanako
         D     Ngulongakaphucuki                                                             (1)

4.6      Akha umusho ngeligama lelisha lelibunjiwe eSiswatini lelisefremini 3
         kuletheksthi lengenhla.                                                             (1)

4.7      Yini lengagcugcutela kutsi bantfu bayenyanye             lendzawo     yekudlela
         lekulekhathuni lengenhla, igcine ivaliwe?                                           (1)

4.8      Tsatsa sisho lesidvwetjelwe lesisefremini 2 kuletheksthi lengenhla wakhe
         ngaso umusho lotawuveta kutsi inchazelo yaso uyayati.                               (1)

4.9      Yini lengabanga kutsi lenkhulumo lebhalwe ngalokutjekile efremini 1,
         kulekhathuni lengenhla ingemukeleki kubo bonkhe bantfu? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                  (2)
                                                                                             [10]

UMBUTO 5

Fundza letheksthi lelandzelako lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto
letawulandzela.
ITHEKSTHI F

'Usangene yini ye-Agnes, ufunelani kusitfolisa ingoti?' Kubuta Mbongeni ehla emotini
acondze kuye. Wake waphelelwa ngemagama ekuphendvula Agnes asetfuswe tintfo
letimbili, acishe ashayiswe yimoti ngekumangala kubona Mbongeni losanemalanga
amgcinile.
'Awufundzi yini lamuhla?' Kuchubeka Mbongeni.
'Ngingafundza njani nje Mbongeni? Phela seyesine lenyanga lengiyisusa phasi.'
Kuphendvula Agnes, angati kutsi angahle ayibeke njani lendzaba yakhe.
'Uyisusa phasi uyisaphi? Kambe ufuna kungitjela kutsi wemitsi?' Kubuta Mbongeni
ngekunganaki. 'Ngitjele-ke ntfombi lendzala, ngive.'
'Yebo Mbongeni. Wakho lomntfwana.'
Lahleka kancane lijaha lakabo limbukela phasi, kungatsi liyamlilela kulenkinga langene
kuyo. Mbongeni watsatsa liduku watesula libunti.
'Ubotibekisa Agnes tintfo kutsi tiya ngekufanelana. Ungangitjela kutsi wemitsi
umntfwanami, ngake ngasho nini mine kutsi ngifuna umntfwana? Ubobuye utsi
uyadlala.' Washo lawo mavi avula sivalo semoti.
'Awukwati kutsi ungakhuluma kanjalo Mbongeni ungonile. Nami bengingakasho kutsi
ngifuna umntfwana,' kutsetsa Agnes asabilelana. Pho ukhuluma nabani? Mbongeni
uhleti esitulwini semoti lenhle, tinyawo tilengela phasi. Uhle abukana neticatfulo takhe,
atsi kutesulasula tintfuli.
                                                               [Bungani Bebangani 133–134]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           13                               DBE/Lweti 2016
                                            NSC

5.1      Yini umsebenti wadvwi (-) kulomusho locizetelwe endzimeni yesibili
         kulethekshi lengenhla?                                                                (1)

5.2      Shano umsebenti waleligama            lelidvwetjelwe     endzimeni     yekugcina
         kuletheksthi lengenhla.                                                               (1)

5.3      Lisitfo sini senkhulumo leligama lelibhalwe ngalokutjekile endzimeni yekucala
         kuletheksthi lengenhla?                                                               (1)

5.4      Shano umcondvo lovetwa selulo sesento lesibhalwe saba mnyama
         kulomusho losendzimeni yekugcina kuletheksthi lengenhla.                              (1)

5.5      Endzimeni yesitsatfu, kuletheksthi lengenhla, cala lomusho lodvwetjelwe
         ngeligama lelicindzetelwe.                                                            (1)

5.6      Sebentisa sento 'hleka' emshweni sivete letindlela tesento letilandzelako:

         5.6.1        Indlela lesalibito.                                                      (1)

         5.6.2        Indlela leyamile.                                                        (1)

5.7      Sebentisa sandziso lesisendzimeni yesibili kuletheksthi lengenhla emshweni
         lotakhele wona.                                                                       (1)

5.8      Bhala lomusho lolandzelako ube yinkhulumombiko.

         'Nami bengingakasho kutsi ngifuna umntfwana.' Kwasho Agnes.                           (2)
                                                                                               [10]

                                                                  SAMBA SESIGABA C:            30
                                                                SAMBA SAKO KONKHE:             70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2016/28cbcb7c-e096-47da-9a76-794b25d1c5f4) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2016/bdc1c426-977f-4fb4-b7a7-67585297fb59) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2016/b798ae70-3d47-4ea9-b36c-375436978838) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016/ac74b5cf-4407-40d3-a758-b425a8e38c33) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2023/82c8aa84-b4ee-42a5-b2f4-fdfd3f6f97c4) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022/d830ee3d-9cc3-4740-84ce-bd1e662c0ae8) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
