# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2017/b5ac1d4d-36ff-4ee6-b384-a7784119d22b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2017/b5ac1d4d-36ff-4ee6-b384-a7784119d22b)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2017-memo/124513a8-5842-418a-9e16-b0bad1c95399) — Memo · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                               LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                 LWETI 2017

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa 2

                            Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                         Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        2                              DBE/Lweti 2017
                                         NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:           Sivisiso                                      (30)
         SIGABA B:           Sifinyeto                                     (10)
         SIGABA C:           Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi     (30)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

4.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           3                          DBE/Lweti 2017
                                            NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI A

                                     TINTFOMBI TIYA EMHLANGENI

         1    Ngelilanga lekuphuma kwetintfombi takaDvokolwako tiye emhlangeni,
              boThuli kanye naSiphiwe bahlangana lapha eMliba esitolo. Bebentela
              kuhambisana kuya eMphakatsi, eMvelo, lapho bekuyawuhlanganelwa
              khona, bakhulunyiswe basengakesuki. Siphuma lesimemetelo lapho
              emsakatweni wasesitolo nabo basemile babuka ticheme ngeticheme 5
              netintfombi letitselekako.

         2    Bayatsenga labatsengako, balayelana imiphako, labanye bayahlabela
              basendleleni leya khona eMvelo.
              'Wu! Tsine sesibadzala,' kuphawula Thuli ngemuva kwesimemetelo.
              'Kushuca nasiyogeca umhlanga ngiko ngikuhalela impela. Ngiyajabula         10
              kakhulu nasiyowugeca eSidvokodvo. Wo! Nasengca kuMatsapha,
              nasibona lokwetidzandzane lokungayi emhlangeni, sikucaphata kuze
              kwenyanye kube kungeke kwente lutfo.'
              'Niyajabula nine leniya khashane, mine ngemnyaka lophelile ngaya
              kaBhamsakhe ngobe batsi ngimncane kutsi ngingahamba luhambo                15
              loludze,' kuchuba Sphiwe.
              'Nami ngacala khona kaBhamsakhe ngaze ngaya katsatfu ngobe make
              bekatsi akunawulunga kutsi ngiye eMphisi ngobe sishuca libanga lelidze
              manje mine ngibese ngivukwa ngulesifuba. Kepha-ke kuba nemaloli
              emasotja lesiwagibelako nasiya eMphisi. Kodvwa lamasotja! Uvile-ke         20
              Siphiwe mngani wami? Sigcotjwe khona nakanjani,' washo Thuli waze
              watinyikanyika wadlalisela akhombisa kutsi uyobe entani.
              'Wu! Maye-ke nawe Thuli, ungatibala kanjani lapho ngobe wena nami
              sisuke sisemhlangeni? Buka phela, naku siyahamba siyogibela ibhasi
              lesimikisa kaLobamba. Umbukiso lowushoko uwuva ngendzaba.'                 25
              'Bani? Usho mine kahle wena Siphiwe? Kusukela ngacala kuya
              emhlangeni dzadze, awungigeji umbukiso. Nakulona ngigcotjwe khona.'

         3    Sekemile emabhasi lamabili lapha eMvelo letele kutewutfwala tintfombi.
              'Kambe wena Siphiwe ngukhani uya kwesibili emhlangeni? Kawati
              lutfo-ke dzadze. Mine-ke sengilicoco lakhona. Sengiyawugeca umhlanga 30
              wesihlanu, kube kungasiko kutsi ngibe sengibanjwa kugula, ngabe
              sengiyogeca kwesikhombisa,' kuchubeka Thuli akhombisa intfokoto
              ngalenkhulumo yakhe.

         4    Njengobe sebadvute nalapha eMphakatsi babese bayema, babeka
              imicicimba yetikhwama lebebatimeme emhlane. Balungisa imvunulo yabo 35
              batsintsitsa nelutfuli etinyaweni.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         4                              DBE/Lweti 2017
                                          NSC

         5    'Emhlangeni wami wekucala ngangineluvalo entsanyeni njengesicoco.
              Kepha kwatsi ngibona bangani bami baphumelela kubaleka babuye
              nalokumnandzi, ngagcina nami sengiyekele kwesaba. Emalanga
              lamnandzi kakhulu nguleli lekuphumula nasibuya kuyogeca bese kuba 40
              nangilo leli lekugidza. Tsine botsine sivele siphume kanje! Nasibuya,
              sibuya sishisa ngiyakutjela. Uyakhumbula kutsi ngemnyaka lophelile
              ngabuya ngiphetseni?'
              'Ngiyakhumbula. Imali lengaka Thuli! Futsi-ke wawuyidlisa kwemakhiwa.
              Usho kutsi nalomnyaka kutawuba kanjalo?' Kubuta Siphiwe 45
              ngekulangatelela.
              'Akujiki, umehluko lonyaka kutsi ngeke ngitente Zondle ngingasiyo
              inhlangano lenika kudla kulabahluphekile. Lonyaka ngitatijabulisa
              ngedvwa ngemali yami.'
         6    Batsatsa tikhwama tabo batigaca bachubekela embili. Befika nje 50
              seyicalile kubeka indvuna emavi langumlayeto kuto tintfombi temhlanga.
              'Ngiyati-ke kutsi sekwandzile kubaleka kwebantfwana emhlangeni,'
              kuchuba yona indvuna.
              'Babaleka     baye     ekutsandzeni    kwabo     lapho    kunekwenteka
              bahlangabetane netingoti. Tsine lapha kaDvokolwako kasifuni namunye 55
              wenu atfolakale akulowo mkhuba. Loyawutfolakala lapho, nako kuye
              nebatali bakhe. Nisivile nonkhe simemetelo lebesolo siphuma
              emsakatweni. Kute namunye lomele kuphondla kuloko. Itsi indlunkhulu
              anginatise njengobe nebatali benu batisiwe. Nginidvonse ngendlebe kutsi
              umntfwana loyawutfolakala kutsi wecile ngemalanga emhlanga, yinkhomo 60
              inhlawulo. Nani majaha lenichuba tona tintfombi, nime ngemumo wenu,
              neluse impela kubete lokutsi phazi. Njenganyalo, nitawugibela emabhasi
              nibheke khona emsebentini wenkhosi.'
         7    Icedza indvuna abakeva ngisho kunye labo labanaboThuli. Thuli utfolene
              nalomunye umngani wakhe longu-Agnes. Iyakhuluma nje indvuna 65
              bona balibele kunhlinhlitseka bacoca ngemalungiselelo labawentile
              ngeluhambo lwabo lwasemhlangeni. Bebakhombisana imali labayiphetse
              labatayisebentisa njengemphako wabo. Siphiwe sewumangele kutsi
              kantsi Thuli uphetse imali lenyenti kangaka! Likhulu nemashumi lamabili
              emalangeni. Utsi usetawutfola lenyenti kunalena nakefika kaLobamba. 70
              Agnes uyiphetse naye ngobe unemashumi lasitfupha nemali
              lehlambulukile. Siphiwe uze wativa anemahloni kutsi uphetse emashumi
              lamabili emalangeni kuphela. Ngulelo phepha linye vo lalinikwe ngunina
              nakesuka ekhaya. Lokunye lakuphetse ngumphako wenkhukhu kanye
              nemicatsane lakulungiselelwe ngumkhula wakhe ngemali layinikwe 75
              ngumnakabo. BoThuli na-Agnes bona baphindze baphetse emabhodlela
              emalitha lanenamnedi.
         8    'Kantsi besibutsiselweni lapha nasebaphindze babhudvutela singakeva
              nekutsi kutsiwani?' Washo Thuli abona emantfombatana asukuma ajakela
              emabhasini.                                                              80
              'Bayatsandza kubeka imibandzela lengevakali onkhe emalanga.
              Ngabe sesikaLobamba nje nyalo,' lowo ngu-Agnes ananatela Thuli.
              Basukuma nabo batsatsa tikhwama tabo bacondza ngasemabhasini.
              'Ye bonine, asikeva kutsi bekutsiwani, bebatsini vele?' Kutsatsa Siphiwe
              ngelekwesaba.                                                            85
                                                       [Bungani Bebangani: Likhasi 28–31]
Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                                 DBE/Lweti 2017
                                             NSC

         1.1.1        Bhala umusho lokuletheksthi lomayelana nekutsi umuntfu wenta
                      lokubi ngobe etama kulingisa nekujabulisa bangani bakhe.                   (1)

         1.1.2        Ngusiphi sizatfu sekutsi kube netindvuna emhlangeni?                       (1)

         1.1.3        Ngumuntfu lonjani lolicoco njengekusho kwaThuli?                           (1)

         1.1.4        Fakazela lombono lotsi sandla semajaha lachuba tintfombi
                      emhlangeni siyaceka impela.                                                (1)

         1.1.5        Nguyiphi indlela yekutivocavoca lekuletheksthi              lengenhla
                      lengasetjentiswa bantfu kugcina imitimba yabo iphilile?                    (1)

         1.1.6        Bekacondze kutsini Thuli uma atsi 'Nasibuya, sibuya sishisa?'              (1)

         1.1.7        Khetsa imphendvulo kuletilandzelako. Nangabe udvonsa umuntfu
                      ngendlebe, usuke:

                      A    Ummela
                      B    Umyala
                      C    Umala
                      D    Umlaya                                                                (1)

         1.1.8        Bhala kube KUNYE lokukhombisa kutsi boThuli na-Agnes
                      bebangemahlongandlebe.                                                     (1)

         1.1.9        Ngekwakho kubona likahle yini lelisiko lekuya emhlangeni?
                      Bhala KUBILI.                                                              (2)

         1.1.10       Utsini umbono wakho ngekukhuliseka kwaSphiwe ekhaya nangabe
                      sikucatsanisa naloko kwebangani bakhe? Chaza.                              (2)

         1.1.11       Ucabanga kutsi indlela Thuli latfola ngayo imali ingaba namuphi
                      umtselela emphilweni yakhe? Bhala KUBILI.                                  (2)

         1.1.12       Abesho kutsini Thuli natsi ngeke atente Zondle angasiyo
                      inhlangano lenikela kudla kulabahluphekile?                                (2)

         1.1.13       Uvumelana kangakanani nesijeziso lesinikwa batali bebantfwana
                      labephula umtsetfo emhlangeni? Sekela imphendvulo yakho.                   (2)

         1.1.14       Emavi     latsi,   'Kodvwa     lamasotja!',   anamlayeto         muni
                      etetsamelinilwati? Chaza.                                                  (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           6                               DBE/Lweti 2017
                                            NSC

1.2      Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                                            [http://www.kingfeatures.com]

         1.2.1        Yini lekhomba kutsi likusasa lalaba labakulesibonwa lichakatile?
                      Nika KUNYE.                                                             (1)

         1.2.2        Bhala bufakazi bekutsi lesitfombe sikhomba imphilo yasemakhaya.
                      Nika KUNYE.                                                             (1)

         1.2.3        Etinsiteni hulumende lavamise kusita ngato bantfu labahlala
                      etindzaweni tasemakhaya, angangenelela ngayiphi indlela kusita
                      laba labakulesibonwa? Nika KUNYE.                                       (1)

         1.2.4        Ucabanga kutsi yini lebangela kutsi laba labakulesibonwa
                      bahambe    kanyekanye,    balicembu, kunekutsi  bahambe
                      ngekushiyana? Nika KUNYE.                                               (1)

         1.2.5        Uphephe kangakanani umndeni lokulesibonwa nawubuka
                      kuntjintjantjintja kwesimo selitulu lesikhona lomuhla? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                      (2)

         1.2.6        Shano budlelwano lobubili balokwenteka kutheksthi A natheksthi B.       (4)

                                                                SAMBA SESIGABA A:             30

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          7                             DBE/Lweti 2017
                                           NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-80. Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lasikhombisa etintfo letaba tinkinga
ekusungulweni kwenyonyana yebasebenti basepulazini lakaHlabisa.

TICONDZISO

1.       Finyeta ngewakho emagama.
2.       Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lamcoka lasikhombisa.
3.       Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
4.       Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

                      TINKINGA TEKUSUNGULWA KWENYONYANA

'Babe Makhanya, nangabe niyehluleka kusinika livi lelinesisindvo lesitaletfula
kulabasebenti labasitfumile sitawehluleka kuvimba lesitelega sakusasa.' Lamagama
akhulunywa nguMasilela longumabhalane wenyonyana yenkapani yetinkukhu
epulazini lakaHlabisa. Masilela yindvodza lesidlakela lehlakaniphile. Sekuphele
umnyaka nesigamu solo kuliwa indzaba yekusungula lenyonyana kulenkapani, ngobe
kukhona licembu lelingavumelani nekusungulwa kwayo.

Kulendlu kuhlangene emacembu lamabili, ngesancele kuhleli libandla            lelimele
basebenti kantsi ngesekudla kuhleli bacashi balenkapani. Lendzaba seyite ifika
kulelizinga, sesidze sikhatsi ikhulunywa. Indzaba leseyiyinkinga ngulena yekutsi linani
lemalunga      lalindzeleke     kusungula    lenyonyana      yebasebenti   lingephasi
kwalokulindzelekile. Umtsetfo lomayelana nekuvulwa kwetinyonyana, awukuvumeli
kutsi ivulwe ngelinani leliphasi. Basebenti bafuna kuvula inyonyana kepha abanayo
inchubomgomo.

Akukho kuvumelana kutsi bobani labafanele babe ngemalunga alenyonyana. Bacashi
bafuna kutsi baphatsi labasetikhundleni letisetulu bangenele lenyonyana. Basebenti
balwa yekutsi meninjeni nalabengamele ematiko latsite kulenkapani kumele
bangangeni kulenyonyana.

Sekuphele emahora lamane solo kutinatinwa lendzaba kepha nani kuvumelana.
Sekukhona nekwesatjiswa kwebasebenti labatawungenela lenyonyana. Sekute
kwefika sikhatsi sekushayisa nebasebenti lena egedeni sebamangele kutsi
kuphekwani lehhovisi lelengavutfwa. Lelibandla lebasebenti selincandvwe kabili
ngenca yekwehluleka kuveta sitifiketi lesibanika ligunya lekusungula licembu
lenyonyana. Emaviki sematsatfu solo basifaka simemetelo sekutsi batawutelega.
Kungulamuhla, bacashi babite umhlangano wekutsi asekukhulunyiswane futsi
kubonakale    kutsi  sivinjelwa   njani   lesimo.    Labasebenti    basepulazini
bebangakaphendvulwa ngulenyonyana lenkhulu kutsi sicelo sabo siyemukeleka yini.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1      8                               DBE/Lweti 2017
                                       NSC

'Mnumzane Masilela, ngekubuka kwami, akunawusisita siloku sesabisana
ngekutelega. Tsine asivumelane kwekutsi bobani labavumeleke kutsi babe
ngemalunga enyonyana. Ngekubuka kwami ngeke kulunge kutsi labengamele ematiko
latsite kulenkapani nibashiye ngaphandle kulenyonyana ngobe nabo bayincenye
yenu,' kusho Makhanya longumeninjeni kulenkapani.
'Sitametsemba njani lomuntfu ngobe nguye lophindze abuye atewukhuluma natsi
tindzaba letiphatselene nenchubo yenkapani,' kusho Masilela.
'Sitsi tsine asikwati kuyemukela inyonyana yenu nasisengakavumelani kutsi bobani
labatawuba ngemalunga ayo,' kwenanela Makhanya.

Masilela, longusomlomo walelicembu, waphuma buso bakhe bunyukubele kepha ati
kamhlophe kutsi nemali yekusungula lenyonyana abanayo.

                                                 [Incwadzi Lengenakheli: Likhasi 15–17]

                                                           SAMBA SESIGABA B:              10

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             9                               DBE/Lweti 2017
                                              NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 3
Fundza lesikhangisi lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI D

                            MASITILA WETIMANGA!!!!!!

1.    Nsimbi ledla timphahla ingaticedzi. Mdvonseni lonaye, wenta bantfu bashayisane
      ngetinhloko, babangisane ngawe lapho uhleti khona.
2.    Labanawe emakhaya, batiwa umhlaba wonkhe jikelele. Uphefumula kanye, kuhashuke
      sikhumba sendvodza.
3.    Utifuna tiphuma emlonyeni wenkhomo, utingcivite tibe ngatsi tiphuma esitolo.
      Timphuya netinjinga atehlukaniseki natifake letingcivitwe nguwe.
4.    Awudzingi tinkhuni kukuphemba. Awushisi, usitofu semalahle. Kucindzetela likinobho nje
      shisiyani. Umtsetse lowushisako, uvitsita tinambutane.
5.    Ingubo yesimanje awuyiva. Uyinyatsela kanye icondze tfwi kunesidziya. Uletsa sitfunti
      sabomake eveni.
6.    Ngulabafundzile labakwati kukusebentisa. Bakubamba beve bakuntjintja nemagiya.
7.    Gijimani nititfolele wenu mahhala hha! Nga-R1 500,00 umuntfu ukhukhumba nawe
      akuyise kakhe kuphele tinhlupheko.
                                                                   [http://www.appliances.com]

3.1        Phindza ubhale lomusho losicubulo salesikhangisi bese ufaka mcondvofana
           weligama lelidvwetjelwe.                                                              (1)
3.2        Kwentani kuphemba njengobe kusetjentiswe kulesikhangisi lesingenhla?                  (1)
3.3        Khetsa imphendvulo yakho kuletilandzelako.             Umusho      locindzetelwe
           kunombolo-1, usinongo sini senkhulumo?

           A    Kumuntfutisa
           B    Kuhabisa
           C    Sifaniso
           D    Sifanisongco                                                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         10                            DBE/Lweti 2017
                                          NSC

3.4      Khokha umusho locuketse imfundzisolite kuletheksthi lengenhla uwubhale
         phasi.                                                                           (1)

3.5       Lichazani libintana lelicindzetelwe emshweni lokunombolo-3?                     (1)

3.6      Ucabanga kutsi yini levetwe kulesikhangisi           lesingenhla,   lengenta
         tetsamelilwati tingawutsengi lomkhicito?                                         (1)

3.7      Nguliphi ligama lelenta lomusho locindzetelwe kunombolo-7 uhhunge
         tetsamelilwati? Usho ngani?                                                      (2)

3.8      Takhele umusho ngeligama lelicindzetelwe emshweni lokunombolo-5 kuveta
         kutsi uyayati inchazelo yalo.                                                    (2)
                                                                                          [10]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 11                                    DBE/Lweti 2017
                                                  NSC

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHESKTHI E

 1. Mphatsisikolo, sicela         2. Sekungemahlandla                   3. Letinswelaboya tikhokhe
 ubuke ngalapha                   lamanyentana lesikolo                 emathayela, tangena, tatitsatsela
 kulesitfwebulatitfombe           sihlaselwa tigebengu.                 yonkhe imali yesikolo,
 ngobe sicophela sive             Silahlekelwe yimphahla                emakhompiyutha lamatsatfu,
 sonkhe ngaloku                   lelinganiselwa                        tashaya tacitsa.
 lokuvelele lesikolo.             etinkhulungwaneni.

                        4. Yekela                                                    6. Awu asinamlomo!
                        kungenta ligwala.                                            Labantfu basikhombe
                        Buka umsebenti           5. Uyangimangalisa ngobe            emehlo esibungu.
                        wakho.                   ugoce tandla ube ubona              Besingacabangi kutsi
                                                 siphishekile. Letibuko              bangatsatsa letintfo
                                                 telilanga lotigcokile atifihli      letingaka!
                                                 kutsi ubudlile, ngiko
                                                 ungakhoni nekusebenta.

  7. Njengobe senitivele, kuyabonakala kutsi lesento
  sentiwe bantfu labanesibindzi. Kushiswe tincwadzi
  tebantfwana, lokubalahlekisela imfundvo yabo.
  Ummango uyacelwa kutsi ufake sandla kute
  kubanjwe letigilamkhuba.
                                                          [http://www.americanprogress.org/cartoon/page]

Emalungelo agodliwe                                                                               Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                12                         DBE/Lweti 2017
                                                 NSC

4.1      Phindza ubhale lomusho losenkhulumeni-4 kuletheksthi                  lengenhla,
         esikhundleni seligama lelicindzetelwe ufake mcondvophika walo.                       (1)

4.2      Khokha umusho losenkhulumeni-6 lonesisho lesichaza intfo lengakaze
         ibonwe.                                                                              (1)

4.3      Ngumuntfu losuke enteni nangabe akulesimo lesichazwa nguleligama
         lelicindzetelwe enkhulumeni-5?                                                       (1)

4.4      Bhala   libintana           lelimelwe   nguleligama   lelibhalwe   lacindzetelwa
         enkhulumeni-1.                                                                       (1)

4.5      Khetsa imphendvulo kuletilandzelako.
         Luvelomagama lolubhalwe lwacindzetelwa enkhulumeni-6, lukhomba loku:

         A     Kudzinwa
         B     Kucasuka
         C     Kumangala
         D     Kujabula                                                                       (1)

4.6      Yini lekulekhathuni lekhomba kutsi kunebantfu labatintsatseli? Nika KUNYE.           (1)

4.7      Akha umusho usebentise ligama lelisha lelibunjiwe eSiswatini, esikhundleni
         seligama lelicindzetelwe enkhulumeni-2.                                              (2)

4.8      Sebentisa incenye yeligama lebhalwe yacindzetelwa enkhulumeni-7
         emushweni lotakhele wona, ivete umcondvo lowehlukile kulona
         lokulenkhulumo.                                                                      (2)
                                                                                              [10]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        13                              DBE/Lweti 2017
                                         NSC

UMBUTO 5
Fundza letheksthi lelandzelako lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto
letawulandzela.
ITHEKSTHI F

Emveni asatfoliwe umntfwana, bakaShabangu bahamba bayomangalela Sibisi
ngekubakhohlisa abuye atsatse imali yabo ngebucili. Latekwa licala, kwatsi lapho
asatiphendvulela emtsetfweni Sibisi watsi yena abengakawucedzi umsebenti
wakhe. Futsi wakhala ngekutsi kube bakaShabangu bente njengobe abebatjelile,
ngabe batibonele nabo loko labekakusho. Ingani phela sewubasola ngekutsi bona
ngabe bakhiphe imali yakhe yonkhe atewukwati kuchubeka nemsebenti. Bemtsetfo
bamtfola anelicala babona kutsi kuncono bamhlawulise ngeluswati loluncane
ngekumkhiphisa emashumi lasitfupha emarandi. Kwabuye kwatsiwa akayikhiphe
yonkhe yakaShabangu lebesebamnike yona njengobe injalo.
Tinkhulumo nekungevani emtini wakaNsele besekukhulile impela. Naye
naboNkhanise abetivile letinkhulumo letitsi uyatsakatsa. Lentfo yaba silondza wate
wayikhuluma endvodzeni yakhe, ayitjela kutsi imphatsa kabi. Nselendvuna wacala
wakunyantela nje wangakutsatseli etulu loko. Njengemuntfu lomdzala lesekukadze
adla emabele, lendzaba wayifaka elufini angatsandzi kucabanisa bafati bakhe.
Ngekuhamba kwesikhatsi LaShongwe wabuye wabuyela kuNselendvuna. Wamtjela
kutsi lokuncono akuyiwe emkhayeni naloku yena angati lutfo ngawo.
                                                                 [Lolwalula: Likhasi 22]

5.1      Phindza ubhale lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesibili, ulungise liphutsa
         letimphawu tekubhala.                                                             (1)
5.2      Shano umcondvo loletfwa selulo semphambosi yekwentela lesicindzetelwe
         esentweni lesisendzimeni yekugcina.                                               (1)
5.3      Phindza ubhale lomusho losekugcineni kwendzima yekucala,               wente
         sabitonanibhanca lesibhalwe sacindzetelwa sibe sikhombabito.                      (1)
5.4      Tsatsa sento lesibhalwe sacindzetelwa endzimeni yekucala, utakhele ngaso
         umusho.                                                                           (1)
5.5      Bhala umsebenti lowentiwa ngulesakhi lesidvwetjelwe endzimeni yekugcina.          (1)
5.6      Akha umusho ngelibitomfakela lelibhalwe lacindzetelwa endzimeni yekucala.         (1)
5.7      Bhala lomusho lobhalwe wacindzetelwa endzimeni yesibili uwente uphike.            (1)
5.8      Sebentisa siphawulo lesidvwetjelwe endzimeni yesibili emshweni lotakhele
         wona, sibe sabito.                                                                (1)
5.9      Gucula lomusho lobhalwe ngalokucindzetelwe endzimeni yekucala ube
         yinkhulumongco. Cala lomusho ngekutsi:

                 Sibisi utsi: …                                                            (2)
                                                                                           [10]
                                                            SAMBA SESIGABA C:              30
                                                          SAMBA SAKO KONKHE:               70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2017/8130da77-e20a-489c-a48c-5628438a9dd3) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2017/be598d55-0b85-446e-b113-46d381598b7b) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017/2c6262e3-9cdf-4965-8c07-9f11d7bc8a97) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017/a70f5c90-acb5-4f68-ae1c-443813b72014) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2023/82c8aa84-b4ee-42a5-b2f4-fdfd3f6f97c4) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022/d830ee3d-9cc3-4740-84ce-bd1e662c0ae8) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
