# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2019, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019/f55c6cb2-2d07-4b69-ae64-781d942a4e20
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019/f55c6cb2-2d07-4b69-ae64-781d942a4e20)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · siswati. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019-memo/93e153ae-6867-486a-8daf-50661e669a91) — Memo · 2019 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                               LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                 LWETI 2019

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa 2

                            Leliphepha linemakhasi la-12.

Emalungelo agodliwe                                         Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        2                                 DBE/Lweti 2019
                                         NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:           Sivisiso                                    (30)
         SIGABA B:           Sifinyeto                                   (10)
         SIGABA C:           Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Fundza TONKHE ticondziso ngekucaphela.

3.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

4.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

5.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

6.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

7.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

8.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40

10.      Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           3                            DBE/Lweti 2019
                                            NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI A

                                 KUTIMISELA KULETSA IMPHUMELELO

         1       Jabulile Magagula yintfombatane leyakhulela emakhaya endzaweni
                 yaseMbalenhle esifundzeni saseMpumalanga. Yintfombi leseyikhulile
                 leneminyaka lengemashumi lamabili nakune. Yena nebanakabo
                 labasihlanu bakhula bahlupheka bakhuliswa ngunina LaNkhambule
                 ngemadlana labeyitfola ngekubamba ematoho epulazini lebelikhicita 5
                 emazambane eBethal. Phela LaNkhambule washiya phasi sikolo
                 asasemabangeni lasetulu ngobe afuna kondla bantfwabakhe, lokona
                 likusasa lakhe. Jabulile, njengelitibulo kabo, bekuba ngumtfwalo wakhe
                 kutsi asale anakekela banakabo uma unina avukele emsebentini. Utsi
                 akatiboni ajakela kutfola umntfwana kuleminyaka lakuyo. Phela utsi 10
                 budze abuphangwa.

         2       Naye Jabulile washiya phasi sikolo ngalesikhatsi asasesikhungweni
                 semfundvo lephakeme lapho bekafundzela umsebenti wekutfwebula
                 titfombe newekuba ngumhleli weliphephandzaba. Lokushiya phasi
                 kwabangelwa kweswelakala kwemali yekukhokhela tindleko tetifundvo 15
                 takhe ngobe ngaleto tikhatsi bekumatima kutfola imifundzate. Imphilo
                 yaba matima kwafika lapho asahamba afunana nemsebenti.

         3       Asafundza sikolo Jabulile, wangenela tinkhulumiswano netemidlalo
                 yasesiteji. Unetitifiketi latitfola asafundza libanga lelishumi esikolweni
                 saseTibonele. Loko kwamvulela ematfuba lamahle ekutsi akhetfwe 20
                 njengemdlali losembili lokumele adlale emdlalweni lodvumile
                 wamabonakudze. Tintfo tacala lapho-ke kukhanya emndenini wakubo
                 njengobe satfole umsebenti wekuba ngumlingisi lodvumile kulomdlalo
                 wamabonakudze. Lomsebenti usintjintjile simo sasekhaya kubo.
                 Jabulile ucale ngekulungisa likhaya lakubo, walandza banakabo lapho 25
                 bebahlala khona babuyela ekhaya kubo. Make waJabulile
                 kwamjabulisa        lebekwentiwa         yindvodzakati     yakhe    ngobe
                 banakaboJabulile bamshiya yedvwa ahlupheka nabo batsi
                 bayowetama kwekutiphilisa. Lokwabuye kwamjabulisa kakhulu kutsi
                 Jabulile ambuyisele esikolweni ayewucedzelela tifundvo takhe, 30
                 sikhuluma nje sewunguthishela kuyo lendzawo labahlala kuyo
                 yasemakhaya eMpumalanga.

         4       Loludvumo lwakhe Jabulile, aluzange lumente ayibalekele indzawo
                 yakubo ayewuhlala emadolobheni. Loku kwentiwa kutsi abekutsandza
                 kuhlala lapho akhulele khona. Nangabe abengakayi emsebentini 35
                 abevele ahambe aye ekhaya ayewuhlala nemndeni wakhe kanye
                 nebantfu lakhule nabo. Abebagceka bantfu labatsi nangabe
                 sebasebenta kahle bavele bahambe bayewuhlala emadolobheni
                 bakhohlwe ngemindeni yabo.
Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            4                           DBE/Lweti 2019
                                             NSC

         5       Umshado kwanyalo awukho enhlitiyweni yaJabulile futsi awukho 40
                 etinhlelweni takhe. Kulomnyaka utsi ufuna kutfutfukisa ummango
                 wangakubo. Utsi utawuhambela tikolo tangakubo ahambe anikelela
                 bantfwana labaswele bese ufundzisa bonkhe bafundzi kutsi kwentiwa
                 njani kute uphumelele emphilweni. Luhlelo lwakhe lutawucala
                 emmangweni wangakubo bese lwengcela nakuleminye labakhelene 45
                 nayo.

         6       Umshado akusiyo intfo layijakile kepha lafuna kucala ngako
                 ngulamaphupho lanawo ngemndeni wakubo kanye nesifundza sakubo.
                 Lijaha lelitamshada utsi kumele lati kutsi lishada nemndeni wakhe
                 wonkhe ngobe ngeke akwati kuwulahla. Lesincumo usitsetse emva 50
                 kwekubona simo lakhule ngaphasi kwaso anebanakabo. Jabulile
                 akasuye umuntfu lotitjelako. Uma afikile ekhaya uhlala nawo wonkhe
                 umuntfu      njengobe    labo  lababukela      umdlalo   lawudlalako
                 kumabonakudze bayambona ajabulela wonkhe umuntfu.

         7       Lentfombi ibonga ummango wangakubo ngobe awunandzaba 55
                 neludvumo lwakhe kepha umemukela njengawo wonkhe umuntfu. Akati
                 nobe kubangwa kutsi ukhulele kuwo nobe kungalendlela laphila ngayo.
                 Kunebantfu lababongako labafaka sandla ekukhuleni kwakhe njengobe
                 sati kutsi umntfwana akasuye wemtali kuphela kepha wemmango
                 wonkhe. Labantfu bamesekela baphindze bamsita lapho abenetinkinga 60
                 khona. Labantfu bafaka sandla kakhulu kulomsebenti wekulingisa
                 lakuwo njengobe bewuyintfo langayati. Ngaleso sizatfu akatiboni
                 ehlukana nalabo bantfu kanye nalomdlalo ladlala kuwo. Bantfu
                 labanyenti bayakhohlwa lapho bachamuka khona kepha yena
                 bekusifiso sakhe kutsi achubeke adlale kulomdlalo wamabonakudze 65
                 lacala kuwo.

         8       Jabulile unesifiso sekucedzelela tifundvo takhe tekutfwebula titfombe
                 kanye netebuhleli beliphephandzaba abe achubeka nekulingisa. Loko
                 kutawenta kutsi abe ngulonemakhono lamanyenti. Ngekwenta njalo,
                 ugcugcutela lusha kutsi lwati kutsi simo sasekhaya ngeke sakuvimba 70
                 kutsi ube nelikusasa lelichakatile.

                                                   [Itsetwe: ku-Ilanga, Indlovana 2018]

         1.1.1        Khetsa imphendvulo yakho kuletilandzelako. Nguyiphi inkhulumo
                      lengafanela lamagama lacindzetelwe lasendzimeni yekucala
                      kuletheksthi lengenhla?

                      A    Kudla indzaba
                      B    Kudla titsendze
                      C    Kudla ludzaka
                      D    Kudla imphundvu                                                 (1)

         1.1.2        Khokha umusho losendzimeni yesitsatfu kuletheksthi lengenhla,
                      lofakazela kutsi imfundvo ayinabudzala.                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             5                            DBE/Lweti 2019
                                              NSC

         1.1.3        Ngemaphuzu LAMABILI, bhala bumatima bekukhulisa umntfwana
                      ungenamsiti ubhekise kuletheksthi lengenhla.                           (2)

         1.1.4        Bantfwana bangumliba loya embili. Fakazela lenkhulumo
                      ngemaphuzu LAMABILI lavetwe kuletheksthi lengenhla.                    (2)

         1.1.5        Veta tintfo LETIMBILI letikuletheksthi letikhutsate Jabulile kutsi
                      akhetse kufundzisa lusha lwasesifundzeni kanye nasemmangweni
                      wangakubo.                                                             (2)

         1.1.6        Yini imbangela yekonakala kwelikusasa lwelusha lwalomuhla
                      njengobe kwenteka kumake waJabulile endzimeni yekucala?
                      Nika KUBILI.                                                           (2)

         1.1.7        Catsanisa indlela lusha lwalomuhla lolufundzile lolutsatsa ngayo
                      tintfo nendlela Jabulile lenta ngayo endzimeni yesine.                 (2)

         1.1.8        Phawula ngesento sebanakaboJabulile sekushiya likhaya lakubo
                      kube kuhlushekwa.                                                      (2)

         1.1.9        Utsini umbono wakho ngaloko lokushiwo nguJabulile ngemshado
                      endzimeni ye-5 nawukucatsanisa nendlela lusha lwalomuhla
                      loluwutsatsa ngayo umshado? Chaza.                                     (2)

         1.1.10       Uvumelana kangakanani nekutsi simo umuntfu latalelwa kuso asisho
                      lutfo ngelikusasa lakhe? Sekela imphendvulo yakho.                     (2)

         1.1.11       Lenkhulumo letsi, 'Lenelitfunga ayisengeli phasi', icondzene nabani
                      kuletheksthi lengenhla? Usho ngani?                                    (2)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                                  DBE/Lweti 2019
                                           NSC

1.2      Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI B

                                                    [Itsetfwe: http://www.alamypictures.com]

         1.2.1        Nika KUNYE lokuvetwe kulesibonwa lokungasita kutsi inkhulumo
                      yalona lome embili ivakale kahle.                                         (1)

         1.2.2        Yini lekhomba kutsi lona       losembili     kunentfo     layikhomba
                      tetsamelilwati kulesibonwa?                                               (1)

         1.2.3        Bhala KUBILI locabanga kutsi kwente labantfu labakulesibonwa
                      bahlanganele ngaphandle.                                                  (2)

         1.2.4        Uyavumelana yini nekutsi nangabe lona lokhulumako kulesibonwa
                      angatsatsa sikhatsi lesidze, angagcine asasele yedvwa? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                        (2)

         1.2.5        Catsanisa umugca lodvwetjwelwe endzimeni ye-8 eTheksthini A
                      naloko lokwenteka eTheksthini B uvete budlelwano BUNYE
                      nemehluko MUNYE lokhona? Bhala KUBILI.                                    (4)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:              30

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           7                               DBE/Lweti 2019
                                            NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu kwala-80.
Sifinyeto sakho sivete tintfo letisikhombisa letiveta bungoti betinatfo letivuselela
emandla.

CAPHELA

1.      Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
2.      Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lamcoka lasikhombisa.
3.      Yetama ngalokusemandleni kusebentisa emagama akho nawufinyeta.
4.      Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
5.      Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

                  BUNGOTI BETINATFO LETIVUSELELA EMANDLA

Bantfu labanyenti, ikakhulukati labasha, sebangene shice ekusebentiseni tinatfo
letinekhafeyini lenyenti lekutsiwa tivuselela emandla emtimbeni. Lucwaningo
leselwentiwe luveta kutsi letinatfo tinebungoti. Tiyingoti kangakanani emtimbeni?
Kutsiwa titsako letisetjentiswako nakuphiswa letinatfo tinashukela lomnyenti nema-
esidi lokuyingoti emtimbeni. Letinatfo tibanga kukhuluphala kakhulu lokungabanga
nesifo sashukela lesesicedze sive.

Basubatsi labanyenti bayakutfokotela kusebentisa letinatfo ngobe tibenta babe
nemdlandla kwesikhashana kantsi abakabuti elangeni. Ngekuhamba kwesikhatsi
letinatfo tikwenta kutsi ube nesifo sekuwa. Umuntfu agcine asola labanye atsi
bayamtsakatsa kantsi utitsakatse yena.

Nasetingene kahle engatini, umuntfu uphelelwa butfongo, acwashe busuku bonkhe.
Kungalali kulimata imitsambo yengcondvo igcine ingasasebenti kahle nesikhumba
sigcugce singasajabulisi ngobe singasakutfoli kuphumula.

Kadzeni bekwatiwa kutsi sifo setilondza tasesiswini sihlasela bantfu labadzala. Tintfo
setintjintjile lomuhla. Sekutfolakale kutsi letinatfo tenta sifo lesibulala ngisho nelusha
ngekuvitsita lingekhatsi.

Labasebentisa kakhulu letinatfo bahlala bakhatsatekile, betfuke nelite. Loko kuba
nemtselela nakulabo labasondzelene nabo. Kucitseka timali kuyiwe kubeluleki
nakubemanga kuyewuhlolwa inkinga yaloko kodvwa kungasiti. Inkinga isuke idalwe
ngumnikati ngekuba ngutsatsekile wetinatfo letiyingoti.

Kusetjentiswa ngalokwecile kwaletinatfo kugcine sekwenta umtimba ungasakhoni
kutentela tintfo. Umuntfu utsi nakavuka ajakele kuya etitolo letitsengisa lelisela
lemphilo. Labanye uma bangenayo imali yekutsenga letinatfo bayakhatsateka ngobe
kuba matima kucedza imisebenti lababekelwe yona.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          8                               DBE/Lweti 2019
                                           NSC

Lolunye lucwaningo luvete kutsi inhlitiyo igcina ishayela etulu ngaletinatfo temandla.
Lokubuhlungu kutsi bantfu labanyenti basebentisa letinatfo bangakayi kuyewuhlola
simo semphilo yabo kubodokotela kutsi ngabe bakulungele yini kutisebentisa letinatfo.
Bajatjuliswa nje kutibona baphumelela kubukana nencwaba yemisebenti yelusuku
kantsi umsebenti awucedvwa. Lokubalulekile kuhlela kahle sikhatsi sakho sekwenta
imisebenti kunekuyibekela likusasa.

Bantfu labasebentisa letinatfo baya kakhulu endlini lencane bayewucitsa emanti
labangelwa nguletinatfo. Umtimba ugcine ungenamanti, tinso bese tiyoma, lokungenta
kutsi tigcine tifile.

Utigubhelelani ligodzi usaphila? Ungatilamulela kulombulali ngekudla kudla
lokutakunika emandla lokufaka ekhatsi emawolintji, ematamatisi nalokubabako.
Kutivocavoca kanye ngelilanga kungakushiya ujabulile, unemdlandla nengcondvo
lekhaliphile. Kunatsa emanti akube yinsakavukela kugezwa kwemehlo.

                                                         [Itsetfwe: kuBona, Indlovana 2018]

                                                               SAMBA SESIGABA B:              10

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             9                                DBE/Lweti 2019
                                              NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

                                                                     SMS
                                                                     5522

      INTAMAKUPHILA

      SEWUNEMINYAKANYAKA UMBHALO WAKHO UNGATIWA NDZAWO?
Sibashicileli be-Intamakuphila singaletsa injabulo ebusweni bakho sikwentele konkhe loku:
1.    Siyashicilela, sikutsengisele umbhalo wakho nange-inthanethi imbala.
2.    Sikutfolela i-ISBN lokuyinombolo yencwadzi yakho.
3.    Sikukhangisela umbhalo wakho ngangcondvomshini.
4.    Sifaka incwadzi yakho ku-e-book, tinhlelo tekuchumana, bantfu bayifundze khona
      ngekuyikhokhela.
5.    Sikusita ngekukukhangisela ku-inthanethi.

                                                       Emaphesenti emali lobongwa ngayo la-40
                                                               [Itsetfwe: www.@publishers.com]

3.1      Phindza ubhale lomusho lokunombolo 3 kulesikhangisi bese ugucula ligama
         lelicindzetelwe likhombe bukhulu bentfo.                                                (1)
3.2      Yini kutsiwe emagama lamakhulu lakulesicubulo anemtselela lomuhle kulabo
         labakhangisako? Nika KUNYE.                                                             (1)
3.3      Khetsa YINYE imphendvulo. Hlobo luni lwenkhulumo lolu lolukulomusho
         lokunombolo 5 kulesikhangisi lesingenhla.
         A     Inkhulumo letsatsa luhlangotsi
         B     Inkhulumo leveta imfundzisolite
         C     Inkhulumo lenemandla ekuphatsa
         D     Inkhulumo lenekutsintsa imiva                                                     (1)
3.4      Hlanganisa lemisho lemibili lekunombolo ye-1 neye-2 ibe ngumusho lombici.               (1)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    10                                     DBE/Lweti 2019
                                                     NSC

3.5      Phawula ngekuvetwa kwalolomsikati kulesikhangisi. Usho ngani?                                        (2)
3.6      Sebentisa libitomfutiselo lelingena ngaphasi kwalelibintana lemagama
         lagcanyisiwe lakunombolo ye-4 kulesikhangisi emshweni lotakhele wona.                                (2)
3.7      Yini levetwe kulesikhangisi lengenta kutsi tetsamelilwati tingayiletsi imibhalo
         yato kulabashicileli? Usho ngani?                                                                    (2)
                                                                                                              [10]
UMBUTO 4: IKHATHUNI
Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHESKTHI E

                    Mine ngiyamangala kutsi
                kusenemuntfu lolibele. Konje vele
                  nine madvodza aninanhlitiyo.

        Inyandzaleyo!!!

                          Lesikolo sidzinga inchubomgomo lephatselene netindlela letikahle
                                     tekujezisa emaphikankhani ladvunga sikolo.

                                                                                [Itsetfwe: www.cartoonimpact.com]

4.1      Khokha umusho lokulekhathuni                      lengenhla      lonenkhulumo          letsatfwa
         njengemaciniso ibe itsintsa imiva.                                                                   (1)
4.2      Yini lebangele kutsi kusetjentiswe lesiga senkhulumo lesikulekhathuni
         lengenhla?                                                                                           (1)
4.3      Ngusiphi sento salomake lesikhomba kutsi wetfukile futsi umangele? Nika
         SINYE.                                                                                               (1)
4.4      Akha umusho ngelibitombici lelidvwetjelwe kulekhathuni lengenhla ukhombise
         kutsi uyayati inshokutsi yalo.                                                                       (1)
4.5      Titfolele ligama lelisiphawulo lelingachaza simo semtimba walomake bese
         ulisebentisa emshweni lotakhele wona.                                                                (2)

Emalungelo agodliwe                                                                                 Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           11                                  DBE/Lweti 2019
                                            NSC

4.6      Bhala saga lesingangena kulabocatjangiwe lesichaza kuvelelwa lishwa
         kwalobabe ngalomake lome embikwakhe.                                                       (2)

4.7      Ucabanga kutsi ngusiphi senteko             lesikhomba       emandla       ekuphatsa
         kulekhathuni lengenhla? Usho ngani?                                                        (2)
                                                                                                    [10]

UMBUTO 5: IPHROZI

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI F

                                     KUHLOLWA KWEMEHLO

Nangabe kadze wagcina kuyewuhlola emehlo, lesi sikhatsi lesihle sekukwenta loko.
Kusukumela etulu uyewuhlola kunemklomelo lomuhle. Njengobe sikhula nje, nemehlo
nawo ayakhatsala, abese avilapha kubuka. Phela kadze kwasa abukana
nebukhatikhati balomhlaba, adlojwa natintfuli netintfutfu letibuya etinkapanini. Kubona
kahle emehlweni kwenta kutsi ufundze kahle tincwadzi takho. Bafundzi labafaka tibuko 5
temehlo batfola emamaki lamahle etifundvweni tabo. Abatihluphi ngekufundzela kufa
nekuphila nabalungiselela luhlolo lwekuphela kwemnyaka.

Labashayela timoto bayaphepha impela emgwaceni. Lucwaningo lutsi bashayeli
baseMekeza abakushayi mkhuba kuyewuhlola emehlo. Linyenti lelenta lesento
kulabashayeli, bafana. Lititjela kutsi leyo yintfo lefanele bomake.        10

Nangabe kunesidzingo sekutsi utfole tibuko kudokotela wemehlo, sengiso sikhatsi.
Kulabo labakhala ngekutsi tikhwama tabo tite imali, hulumende ukwente kwaba lula
kutsi tibhedlela tibe nabodokotela bemehlo bamahhala. Noma banganibuta kutsi tona
letibuko lenitifakile, tibuko tini, bindzani sengatsi nifile.

Faka tibuko takho nanobe inhlitiyo ingakutfokoteli loko ngobe utawusindza 15
nasekubulaweni yinhloko lengapheli. Sive naso sitawuphepha kuletingoti letibikwa
imihla le emisakatweni, letibangwa ngulabo labangafuni kutsatsa teluleko
tabodokotela.
                                                  [Itsetfwe: Bona, 23 Indlovana 2018, Likhasi 32]

5.1      Phindza ubhale lomusho locindzetelwe endzimeni yesibili ulungise liphutsa
         lelulwimi lelikuwo.                                                                        (1)

5.2      Mcondvofana weligama leligcanyisiwe emshweni losendzimeni yekucala
         uhambisana nalona lokulemisho lelandzelako:

         A     Kusukumela etulu uyewuhlola kunemholelo lomuhle.
         B     Kusukumela etulu uyewuhlola kunemhlatjelo lomuhle.
         C     Kusukumela etulu uyewuhlola kunenkhokhelo lenhle.
         D     Kusukumela etulu uyewuhlola kunemnikelo lomuhle.                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         12                            DBE/Lweti 2019
                                          NSC

5.3      Khokha umusho losendleleni lephocako endzimeni yekugcina kuletheksthi
         lengenhla.                                                                       (1)

5.4      Yini kutsiwe sabito selucobo lesikulomusho lodvwetjelwe endzimeni yesitsatfu
         sisetjentiswe njengesikhombabito lesigcizelelako?                                (1)

5.5      Sebentisa libito lelicindzetelwe endzimeni yesitsatfu emshweni lotakhele
         wona libe ngumentiwansombo.                                                      (2)

5.6      Akha umusho ngesento         lesicindzetelwe   endzimeni   yekucala,   sinike
         umcondvo wekwentana.                                                             (2)

5.7      Hlobo luni lwenkhulumo lolu loludvwetjelwe endzimeni yekucala? Sekela
         imphendulo yakho.                                                                (2)
                                                                                          [10]

                                                             SAMBA SESIGABA C:            30
                                                           SAMBA SAKO KONKHE:             70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2019/0bd1c003-8e87-4081-ab49-970faefde194) — siSwati HL · QP · 2019 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2019/8f07b4f9-473d-4db6-b200-de3dc84cbdc1) — siSwati HL · QP · 2019 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2023/82c8aa84-b4ee-42a5-b2f4-fdfd3f6f97c4) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022/d830ee3d-9cc3-4740-84ce-bd1e662c0ae8) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021/9571be71-c4ea-4d14-866a-ebe45dc4c833) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020/c7906649-67ca-4930-be64-80dba323eb76) — siSwati HL · QP · 2020 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
