# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2020, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020-memo/c8c52782-ec26-4277-af85-6a166112d90f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2020
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020-memo/c8c52782-ec26-4277-af85-6a166112d90f)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · siswati. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020/c7906649-67ca-4930-be64-80dba323eb76) — QP · 2020 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                          SENIOR CERTIFICATE/
                      NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                           LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                   LWETI 2020

                            TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 70

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-10.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                2                    DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI

Ticondziso tekumaka sivisiso:

    Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
     lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
    Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
     akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
     nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
     etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
    Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
     ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
     banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
    Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
     akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
     LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
     ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
    Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
     baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
     lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
    Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
     langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
    Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
    Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
     akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
     imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                3                                DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

UMBUTO 1

1.1      TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A

         1.1.1        Kuvela timfihlo tenkapani lotfwebulako labengakacabangi kutsi
                      tingavela/Kungenteka timphahla talotfwebulako nato tinalokutsite
                      kwenkapani/ Kungakucoshisa emsebentini/ Ungaboshwa.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                  (1)

         1.1.2        C/Esifundzeni saseGauteng.                                                    (1)

         1.1.3        Kubhalisa bomatisi/titifiketi tekutalwa/titifiketi tekushona/titifiketi
                      temshado/titifiketi tesehlukaniso/ Kuntjintja tibongo/ Linika
                      bantfu bekufika imvumo yekuhlala kuleli / Linika bantfu imvumo
                      yekuvakashela kulamanye emave (Emapasipoti/Emavisa).
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)                 (2)

         1.1.4        Kwenta intfo lelulata lomunye umuntfu ative abukeleka phasi/
                      Kwenta intfo letawehlisa sitfunti salomunye umuntfu/ Kutfunata
                      umuntfu/    Kwenta     umuntfu     adzeleleke/ Kumhlambalata
                      embikwebantfu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
                      (Kunye kwaloku.)                                                              (2)

         1.1.5        Bacedza lubumbano ngekutsi imindeni seyihlangana etinkhundleni
                      tekuchumana/ Bacabanisa imindeni ngekutsi ibe netimfihlo
                      kulabomakhalekhikhini/ Bacedza imali yemndeni ngekutsi kutsengwe
                      emadatha nemoya wekuhlala basebenta njalo/ Babanga
                      tehlukaniso/ Benta bantfwana bangafundzi umsebenti wesikolo
                      bangenti nemsebenti wasekhaya/ Bakhutsata kuhlambalateka
                      emindenini, (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili
                      kwaloku.)                                                                     (2)

         1.1.6        Kutsatsa labomakhalekhikhini bahlale nabo bese babanika
                      sikhashana sekubasebentisa/Bangalawula konkhe lokwentiwa
                      bantfwana ngabomakhalekhikhini/Bangehlisa linani lemadatha
                      nemoya bantfwana labatsengelwa lona. (Naleminye imibono
                      lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)                                    (2)

         1.1.7        Basebenti bangangeni nabomakhalekhikhini emagunjini ekusebenta/
                      Bomakhalekhikhini bahlale bavaliwe ngetikhatsi temsebenti/Kube
                      nemuntfu lohlala nabomakhalekhikhini nangabe basebenti bangena
                      emsebentini bese ubatsatsela imilayeto. (Naleminye imibono
                      lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)                                    (2)
         1.1.8        Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Sincumo sahulumende asibacabangeli bantfu ngobe batsi
                      basemisebentini, babe banetinkinga letidzinga kulungiswa emakhaya
                      letifana nemibiko lephutfumako njengekugulelwa, kushonelwa,
                      kushelwa likhaya/ Nangabe bomakhalekhikhini basele emakhaya,
                      ngeke babe nendlela yekuchumana nemindeni yabo.
                      Leminye imibono ingafaka ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Kubasebentisa emsebentini kudla sikhatsi semsebenti,
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                  (2)

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                4                            DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

         1.1.9        Kungaba nemphumela lomubi wekulimata emehlo angasaboni
                      ngalokukhanya kwakhe/Kungabanga kukhatsala kwengcondvo
                      ngalokufundza tintfo letinyenti letingakabaluleki/Kungalimata imiva
                      nemitsambo lemincane ngekuhlala isebenta njalo.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)             (2)

         1.1.10       Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Kukhutsata kutsi bantfwana labasandza kutalwa nalabo
                      labasetikolweni babhaliselwe titifiketi tekutalwa nabomatisi
                      etibhedlela      nasetikolweni/   Kube     nabomahambanendlwana
                      labahamba sigodzi ngesigodzi basite imimango ngetidzingo
                      letitsintsa Litiko Letasekhaya/ Emahhovisi eLitiko Letasekhaya
                      asebente nangetimphelasontfo/ Kucosha labo labatfolakala
                      basebentisa bomakhalekhikhini/ Kufaka titfwebulititfombe
                      letilawula kungahambi kahle kwemsebenti/ kunika inombolo
                      yamahhala lebika kungahambi kahle kwemsebenti.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)             (2)

         1.1.11       Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Labangavumelani naloluhlelo batawesekela ngekutsi: Loluhlelo
                      lutsatsa indzawo yemabhuku ekufundza, lokulula kuwasebentisa
                      nanobe umfundzi akuphi/Loluhlelo luvuna labo labanagezi
                      emakhaya/Loluhlelo lukhutsata bugebengu ngekutsi bafundzi
                      babanjwe inkunzi bemukwe lamathebhulethi/Loluhlelo luvuna labo
                      labakwati kusebentisa tebuchwepheshe/ Bantfwana babese
                      abasakwati kubhala.
                      Labavumako batawesekela labakushoko njengaloku lokulandzelako:
                      Ngobe sesikhatsi sethekhinoloji/ Lutawenta kufundza nekufundzisa
                      kube lula/ kunciphisa kutfwala nekulahleka kwetincwadzi.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)             (2)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                5                              DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

1.2      TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B

         1.2.1        Ushayela ngesandla sinye/Usebentisa makhalekhikhini ashayela/
                      Akakabophi libhande/Akakabuki indlela. (Kunye kwaloku.)                     (1)

         1.2.2        Lwentiwa kutsi umshayeli usesandleni sesancele.                             (1)

         1.2.3        Angamvala/Amyekele        akhale angamphendvuli/Afake insita
                      yekuphendvula makhalekhikhini emotweni yakhe/Amise imoto
                      eceleni bese uyamphendvula/ Afake tintsambo tasetindlebeni
                      letisetjentiselwa kulalela. (Naleminye imibono lenembako
                      yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)                                            (2)

         1.2.4        Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Labangavumelani        nalombono        batawesekela  ngekutsi:
                      Ayikamshayisi ngobe ubonakala asachubeka naloluhambo lwakhe/
                      Umshayeli akakhombi kwetfuka kutsi kukhona intfo layishayisile/
                      Kube imshayisile ngabe ulele phasi.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye
                      kwaloku.)
                      Labavumelana nalombono batawesekela labakushoko.                            (2)

         1.2.5        Lokufanako:
                       Kuwo     omabili    lamatheksthi            labantfu   batsatsekile
                        ngabomakhalekhikhini babo.                                                (2)

                      Lokwehlukile:

                       KuTheksthi     A    lomuntfu   losebentisa makhalekhikhini
                        usehhovisini emsebentini kantsi kuTheksthi B lomuntfu
                        losebentisa makhalekhikhini usemotweni/ KuTheksthi A
                        lomuntfu akanabulili kantsi kuTheksthi B msikati/
                        KuTheksthi A Kunemitsetfo yenkapani lengahlonishwa
                        kantsi kuTheksthi B yimitsetfo yemgwaco lengahlonishwa.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                 (2)

                                                                    SAMBA SESIGABA A:             30

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                6                   DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI

UMBUTO 2

Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:

    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
       labelwa liphuzu ngalinye).
     o Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
     o Samba semamaki: 10.

    Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
     emagama akhe:

     o    1–3 emaphuzu langenamaphutsa nika 1 limaki.
     o    4–5 emaphuzu langenamaphutsa nika 2 emamaki.
     o    6–7 emaphuzu langenamaphutsa nika 3 emamaki.

    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
     kunjalo etheksthini:

     o    6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
     o    1–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.

CAPHELA:

    Sibalo semagama:
     o Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
        esifinyetweni.
     o Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
        lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
        lasetjentisiwe.
     o Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
        ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwalawo lemisiwe, uyekele incenye
        lesele yesifinyeto.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                7                              DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

UMONGO WESIFINYETO

EMAPHUZU      LABALULEKILE         LEKUMELE        AVELE ESIFINYETWENI
LESITINDZIMA: (Umhlolwa akavete emaphuzu lasikhombisa lamayelana
nalokumele kwentiwe batali ekukhuliseni bantfwana.)

Umtali akagcugcutele umntfwanakhe kuloko lafisa kukwenta emphilweni lokungaba
yimfundvo nobe imidlalo kepha angamlandzeleli. Angamsoli umntfwana nakwentekile
watfola imiphumela lengasimihle kuloko labekwenta. Umtali akatame kuchazela abuye
abonise umntfwana kutsi akusilo licala nangabe angakaphumi embili.

Angamtfolela umuntfu latamkhokhela kute ancedzise umntfwana lapho ahlangabetana
nebumatima khona ngaphandle kwekutsi umtali atikhandle yena. Umtali akagweme
kusebentisa emagama langafaka umntfwana ebumatimeni lobutsite emphilweni. Batali
bangatayeli kutsi baphe bantfwana tipho njalo nabente kahle. Abanike bantfwana
lutsandvo nesikhatsi sekutincumela ngalabo lebafuna kutsandzana nabo, kepha
bangabaphoceleli.
                                                                  [77 emagama.]

    Sicashunwa                                           Emavi emhlolwa
1   '…      kufanele     amesekele    abuye          1   Umtali akagcugcutele umntfwanakhe
    amkhutsate       kuloko   lakutsandzako,             kuloko lafisa kukwenta emphilweni
    lokungaba yimfundvo nobe temidlalo                   lokungaba yimfundvo nobe imidlalo
    kodvwa amyekele ente ngendlela yakhe.'               kepha angamlandzeleli.
2   'Umtali    angakhononi    ngemiphumela           2   Angamsoli umntfwana nakwentekile
    yemntfwanakhe       nangabe    kwentekile            watfola imiphumela lengasimihle
    yangajabulisi.'                                      kuloko labekwenta.
3   'Hlala phasi nemntfwanakho umtjele kutsi         3   Umtali akatame kuchazela abuye
    asikho sidzingo sekutsi ahlale aphuma                abonise umntfwana kutsi akusilo
    embili kuko konkhe.'                                 licala nangabe angakaphumi embili.
4   '… ungamcashela umuntfu lotamsita                4   Angamtfolela umuntfu latamkhokhela
    lapho angaboni khona ngaphandle                      kute ancedzise umntfwana lapho
    kwekutsi ungenelele wena matfupha.'                  ahlangabetana nebumatima khona
                                                         ngaphandle       kwekutsi      umtali
                                                         atikhandle yena.
5 'Kubalulekile kutsi umtali acaphele lulwimi        5   Umtali     akagweme      kusebentisa
  lwakhe      ngekutsi     angasho       tintfo          emagama      langafaka    umntfwana
  letitawucindzetela umntfwana.'                         ebumatimeni lobutsite emphilweni.
6 '… batali kutsi abayekele lokutsi njalo            6   Batali bangatayeli kutsi baphe
  nangabe      umntfwana       ente     kahle,           bantfwana tipho njalo nabente kahle.
  aklonyeliswe.'
7 'Bonkhe     batali    abanike    bantfwana         7   Abanike    bantfwana    lutsandvo
  lutsandvo      nelitfuba      lekutikhetsela           nesikhatsi sekutincumela ngalabo
  balingani ngaphandle kwekubacindzetela.'               lebafuna kutsandzana nabo kepha
                                                         bangabaphoceleli.

                                                                    SAMBA SESIGABA B:             10

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                8                             DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TELULWIMI - 30 EMAMAKI

Ticondziso Tekumaka SIGABA C.

     Sipelingi/Lupelomagama:

       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
        lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
        inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
        liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi loluhlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe timphawu
        letifanele.

     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3

3.1        Timphunga tahulumende tikhona kumelana nemahele/tindvwendvwe/
           imigca/ nemalayini/ luhidze/incangosi emiholweni. (Kunye kwaloku.)                    (1)

3.2        D/Cindzetela inkinobho utfole umtfuntana lopholile.                                   (1)

3.3        Bonkhe batsengi ngobe kutsiwa abatitfolele lesambulelo nobe banemali
           lencane/Ebantfwini labagugile/labangetulu kweminyaka le-60/labagulako
           ngobe lesikhangisi sitsintsa labahola imphesheni/Ebantfwini labasha ngobe
           kulesikhangisi kunesitfombe sebantfu labasha labatimbonye ngesambulela/
           Etitsandzanini/ Kulabahamba ngetinyawo nakushisa nobe kuna litulu.
           (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                          (2)

3.4        Kusetjentiswa sento, 'sindza,' emshweni kuveta letindlela letilandzelako:

           3.4.1      Lesalibito - Sib. Kusindza engotini yemoto kwehlise emaphaphu
                      emndenini/Gogo uyatsandza kusindza lidladla lakhe.                         (1)

           3.4.2      Leyamile – Sib. Uvuka asindze lidladla lakhe/Uhamba asindze
                      nanobe agangile.                                                           (1)

3.5        Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku:
           Leligama lemkhicito liyahambisana naloko lokukhangiswako ngobe umsebenti
           wesambulelo kutimbonya ngaso kuvikela lilanga nemvula kantsi neligama
           lemkhicito nguMambonya.
           (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                           (2)

3.6        Lenkhulumo iyimfundzisolite/ iyahhunga ngobe sambulelo nangabe usivulile
           kantsi kuhhusha umoya lomkhulu siyephuka/ akusito tonkhe tambulelo
           letimelana nato tonkhe timo telitulu/ Kulesinye sikhatsi uyatsamba nobe
           ushiswe lilanga ube utimbonyile ngamambonya.                                          (2)
                                                                                                 [10]

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                9                        DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

UMBUTO 4
4.1      Inkinga, kwekutsi sibindzi sakho sibanjwe simila.                                  (1)

4.2      Lukhomba kuhlonipha umuntfu kakhulukati nangabe ungamati.                          (1)

4.3      Kubhalwa inkhulumo letsatsa luhlangotsi, lecatjangwa ngulomake:

         Sib. Bodokotela kuphela labangangitjela ngesimo semphilo yami, hhayi
              mantjingelane nje/ Bomake kuphela labakwati kudvumiselana/
              Bengitsi ngitawutfola intfombatane kunemfana/ Ngafa kutfola
              bantfwana bebafana kuphela/ bodvwa. (Naleminye imibono
              lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                                     (1)

4.4      Kusetjentiswa ligama, sibindzi,' kuveta 'Kungesabi' nobe 'kungatsandzi
         kukhuluma.'

         Sib. Unesibindzi sekuhamba yedvwa ebumnyameni/Kukutigandza etjeni
         kukhuluma nalowo ngobe ngeke akuphendvule, phela usibindzi. (Naleminye
         imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                                  (1)

4.5      Kwakhiwa umusho ngeligama lethekhniki, 'Ikhompiyutha/ Sikena.'

         Sib. Ikhompiyutha yenta umsebenti ube lula ngekuvele uchafate nje nangabe
         ubhala/ Sikena senta umsebenti lomuhle kakhulu. (Naleminye imibono
         lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                                          (2)

4.6      Kwakhiwa umusho ngemphambosi yekwentela kuveta inshokutsi yendzawo.

         Sib. Bashushisi basebentela enkantolo/Make usebentela ekhaya namuhla.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                       (2)

4.7      Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
         Lenkhulumo itsintsa imiva ngobe akusiwo emadvodza kuphela lahlalelana
         netjwala kepha nalabasikati balomuhla nabo sebayabuhlalela tjwala/
         Akusiwo onkhe emadvodza lahlalelana netjwala, njll.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                       (2)
                                                                                            [10]

UMBUTO 5

5.1      Kubhalwa ligama linye endzaweni yelibintana.
         Kuyewugeza ebhudlweni/emfuleni/ emseleni Emphophomeni akusivali
         sikhala semanti. (Kunye kwaloku.)                                                  (1)

5.2      Ematsambo emtimba (a)ngeke asebente/akanawusebenta/akatuwusebenta/
         ngete asebenta/ ete asebente kahle/ akayusebenta kahle (Kunye
         kwaloku.)                                                                          (1)

5.3      Kubhalwa umusho lodvwetjelwe endzimeni yekugcina bese kufakwa ligama
         lelisha lelibunjiwe egameni lelibunjiwe.
         Lesikhwama asibe nguleso lesisasicandzisi.                                         (1)

5.4      C     /Uhamba anatsa nje.                                                          (1)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                10                            DBE/Lweti 2020
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

5.5       Kusetjentiswa sandziso sesikhatsi, 'Ekuseni,' emshweni.

          Sib. Kutivocavoca kuvamise kuba nemphumela lomuhle                  nakwentiwa
               ekuseni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                              (2)

5.6      Kusetjentiswa ligama lelilinani, 'Linye,' njengesabito emshweni.

         Sib. Babe udle linye nakefika itolo.                                                    (2)

5.7      Kuguculwa umusho lobhalwe wacindzetelwa endzimeni yekusine ube
         yinkhulumombiko ngekucala ngekutsi: Umeluleki ugcugcutela …

         Umeluleki   ugcugcutela   batali           kutsi    (a)baceceshe    bantfwababo
         ngekubaluleka kwekunatsa emanti.                                                        (2)
                                                                                                 [10]

                                                                      SAMBA SESIGABA C:          30
                                                                    SAMBA SAKO KONKHE:           70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2020-memo/65c53dc0-f544-461b-9cca-3161ad30995f) — siSwati HL · Memo · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2020-memo/603e05a8-e11a-4ad7-8029-b880087a7e56) — siSwati HL · Memo · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022-mg/8aa73309-662a-4038-9576-4d771f30c124) — siSwati HL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021-mg/c6e46ea0-e72e-4328-a598-244c65ac6a6a) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019-memo/93e153ae-6867-486a-8daf-50661e669a91) — siSwati HL · Memo · 2019 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2018-final-memo/7f69fa6d-a6a7-42a2-b097-e92ef1c93871) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
