# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2020, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020/c7906649-67ca-4930-be64-80dba323eb76
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2020
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020/c7906649-67ca-4930-be64-80dba323eb76)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020-memo/c8c52782-ec26-4277-af85-6a166112d90f) — Memo · 2020 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                           SENIOR CERTIFICATE/
                       NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                  LWETI 2020

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa 2

                          Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             2                                DBE/Lweti 2020
                                            SC/NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:           Sivisiso                                    (30)
         SIGABA B:           Sifinyeto                                   (10)
         SIGABA C:           Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Fundza TONKHE ticondziso ngekucaphela.

3.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

4.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

5.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

6.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

7.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

8.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50.
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30.
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40.

10.      Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          3                              DBE/Lweti 2020
                                         SC/NSC

SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
         ITHEKSTHI A
                        MAKHALEKHIKHINI ANGAKUFAKA ENKINGENI
         1    Linyenti lebantfu alikwati kuphila ngaphandle kwabomakhalekhikhini
              babo, licitsa sikhatsi lesinyenti libagcolotele. Loko kuphatamisa
              kusebenta kwabo lokungagcina kubacoshise emsebentini.
         2    Ekucaleni kwalomnyaka, kwabonakala lomunye losebenta emahhovisini
              eLitiko Letasekhaya atsatsekile ngamakhalekhikhini wakhe ngesikhatsi 5
              semsebenti. Loko kwasusa umsindvo, bantfu bacala bayibuka ngalelinye
              liso indzaba yekusetjentiswa kwabomakhalekhikhini emsebentini.
              Ephalamende         kwaphuma         sincumo         sekutsi     bantfu
              bangasabasebentisi bomakhalekhikhini babo emsebentini. 'Kuyintfo
              lembi kutsi bantfu labafuna lusito bacitse sikhatsi lesidze emahhovisini 10
              eLitiko Letasekhaya kodvwa basebenti bamatasatasa etincingweni tabo.
              Lokubalulekile kutsi bente umsebenti wabo,' kusho Hlomani Dlamini
              esitatimendeni sakhe.
         3    Njengobe sikhatsi lesisicitsa kubomakhalekhikhini naku-inthanethi
              sengca sikhatsi lesisicitsa sibuka mabonakudze nobe silalela umsakato, 15
              tinkapani letinyenti setibeke umtsetfo lotawulawula kusetjentiswa
              kwamakhalekhikhini emsebentini. 'Njengobe kucashwa bantfu labasha
              kantsi nabomakhalekhikhini baya ngekuphucuka, tindzawo tekusebentela
              tibukene nenkinga. Basebenti bacitsa sikhatsi lesinyenti bachofotana
              nabomakhalekhikhini lokwenta bangalali ngalokwenele ebusuku, konkhe 20
              loko kunemtselela lomubi emsebentini,' kusho lomunye lonelwati
              lwemitsetfo yetekuchumana.
         4     Ngekusho kwalomunye longuchwepheshe etindzabeni tebasebenti,
               Mavukela Kunene, utsi umcashi unelilungelo lekulawula indlela
               basebenti labatiphatsa ngayo emsebentini. Loko kuyasita ekwenteni 25
               tintfo tihambe kahle emsebentini nekutsi basebenti bati lokulindzeleke
               kubo ngesikhatsi semsebenti. Awukho umtsetfo locondzile lomayelana
               naloku kodvwa umtsetfo ubekwa yinkapani. Basebenti abakavumeleki
               kwenta leminye imisebenti yabo leseceleni ngesikhatsi semsebenti nobe
               basebentise     lucingo  lwemsebenti     kushayela     lokungahlangani 30
               nemsebenti.      Letinye   tinkapani    atinankinga      nekusebentisa
               makhalekhikhini ingce nje uma kungaphatamisi umsebenti wakho nobe
               wazakwenu.
         5    Timo letiphutfumako njengekutsi ushayelwe esikolweni semntfwanakho
              nobe ugule, leto timo lesingeke sikwati kutilawula. Kungavumeleki 35
              kusebentisa makhalekhikhini kuletinye tindzawo, kusuke kuvikelwa wena
              njengemsebenti. Loku kufaka ekhatsi kusebentisa makhalekhikhini
              etindzaweni letinemakhemikhali lokungaba yingoti kuwe nalabo
              losebenta nabo. Kungabuye kukucoshise ngobe wephule umtsetfo
              wenkapani. Lochwepheshe uchubeke watsi, umcashi unelilungelo 40
              lekubeka imitsetfo kodvwa lengeke icindzetele bantfu.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         4                                 DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

          6    Loku kusho kutsi umcashi unelilungelo lekubeka umtsetfo lovimbela
               kuphatsa bomakhalekhikhini nobe kusetjentiswa kwabo emsebentini
               nangabe lowo mtsetfo ungeke uhlukumete basebenti.

          7   Kulula kutfumela lwati loluyimfihlo ngamakhalekhikhini, ngiko letinye 45
              tinkapani tingakuvumeli kutsi asetjentiswe emabaleni ato. Inkontileka
              loyisayina ngemva kwekutfola umsebenti ingachaza kabanti
              ngekutiphatsa kwakho emsebentini. Njengekutsi ungakhiphi lokuyimfihlo
              kwalapho usebenta khona. Lochwepheshe utsi kukhipha tindzaba
              tasemsebentini kungagcina sekukufake elubishini. 'Lwati loluyimfihlo, 50
              luyintfo lebalulekile emsebentini. Nangabe kwenteka udzalula lolo lwati,
              ungacoshwa nobe uboshwe ngenca yekukhipha timfihlo tenkapani,'
              kwenaba yena. Nanobe ufisa kutfumela sitfombe salokugcokile, kufanele
              ucinisekise kutsi akukho kwenkapani lokuyimfihlo lokuvelako. Hlomani
              utsi, 'balekela kutsatsa titfombe lapho usebentela khona ngobe 55
              kungenteka kutsi kukhona lokuyimfihlo lokungakafaneli kutsi kubonakale,
              wena longakuboni.'

          8   Akusibo bomakhalekhikhini nje kuphela lababanga yinkinga, i-inthanethi
              nayo ifike netayo tinkinga. Sekukanyenti siva kutsi bantfu bacoshiwe
              emsebentini ngenca yetinkhundla tekuchumana, kungaba yintfo 60
              labayikhulumile nobe labayivete kuletinkhundla. 'Sekumatima kuba
              netimfihlo lomuhla. Balekela lokutakufaka enkingeni ngisho nanobe
              ungekho emsebetini,' kusho Hlomani. Mavukela longucwepheshe
              wetindzaba tebasebenti uvumelana naHlomani ngekutsi, ungacoshelwa
              intfo loyente ungekho emsebentini nangabe ingakubangela ematinyo 65
              labusheleleti kumcashi wakho. 'Uma ululata ligama lakho, ululata
              nemsebenti wakho lokungenta umcashi wakho angasafuni lutfo
              lokuhlangene nawe ngobe angahambisani nendlela lotiphatsa ngayo,'
              kwenaba Mavukela. 'Ngike ngaba secaleni lalabanye bebasebenti
              lebebaye emcimbini kulomunye umuti ngemphelasontfo. Lomunye wabo 70
              wakhuluma lokungamange kwehle kahle kumcashi wakhe. Wanikwa
              secwayiso wabese sewuyacoshwa.'

          9   Kunalamanye emacala lapho umcashi acindzetelwa ngumtsetfo kutsi
              akutsatsele tinyatselo, njengekusebentisa tinkundla tekuchumana
              kuhlukumeta ngekwelicansi, kubandlulula ngekwebuhlanga nobe 75
              kusongela lomunye umuntfu. Umcashi unelilungelo lekukutsatsela
              tinyatselo nangabe lokwentile kungcolisa ligama lenkapani. Awugcini nje
              ngekutibeka enkingeni yekulahlekelwa ngumsebenti, ubuye utifake
              enkingeni yekuboshwa, njengaloko lokwehlela Vusi Maseko. Watfolwa
              atsetsisa emaphoyisa emva kwekubulawelwa lifasitelo lemoto yakhe 80
              antjontjelwe eJozi ngemnyaka we-2016. Lokunye longaboshelwa kona,
              kuhudvulela ligama lalomunye umuntfu phasi.

         10    Hlomani utsi kubalulekile kutsi utiphatse kahle. Ngisho nanobe
               usecenjini   letinkhundla  tekuchumana     temndeni,   ku-imeyili
               lengakaphatselani nemsebenti, ngisho nanobe ukuphi, lokwentako, 85
               kubonwa ngummango wonkhe.
                                                       [Isuselwe: Bona, 2017, likhasi 35]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             5                                 DBE/Lweti 2020
                                            SC/NSC

         1.1.1        Kunamtselela muni lomubi kutsatsa titfombe ngamakhalekhikhini
                      endzaweni lefana nasemsebentini njengobe kuvetwe kuletheksthi?
                      Nika MUNYE.                                                                 (1)

         1.1.2        Khetsa YINYE imphendvulo:

                      LeJozi lokukhulunywa      ngayo    kuletheksthi   itfolakala   kusiphi
                      sifundza?

                      A   Esifundzeni saseLimpopo.
                      B   Esifundzeni saseMpumalanga.
                      C   Esifundzeni saseGauteng.
                      D   Esifundzeni saKwaZulu-Natal.                                            (1)

         1.1.3        LeLitiko Letasekhaya lelitfolakala kuletheksthi lengenhla libaluleke
                      ngani emimangweni yaseNingizimu Afrika? Bhala KUBILI.                       (2)

         1.1.4        Chaza lenkhulumo letsi, 'kuhudvulela ligama lalomunye umuntfu
                      phasi.'                                                                     (2)

         1.1.5        Etikhatsini talomuhla, bomakhalekhikhini          banabuphi      bubi
                      emindenini? Bhala KUBILI.                                                   (2)

         1.1.6        Veta tindlela LETIMBILI batali labangancandza ngato bantfwababo
                      kusebentisa bomakhalekhikhini ngalokwecile.                                 (2)

         1.1.7        Ngimiphi imitsetfo LEMIBILI umcashi langayibeka kute basebenti
                      bangaphatamiseki emisebentini yabo ngabomakhalekhikhini?                    (2)

         1.1.8        Phawula ngalesitatimende lesibhalwe sacindzetelwa endzimeni
                      yesibili.                                                                   (2)

         1.1.9        Ucabanga kutsi kungaba namuphi umphumela kugcolotela
                      makhalekhikhini sikhatsi lesidze, esimeni semphilo yemuntfu?
                      Chaza ngemaphuzu LAMABILI.                                                  (2)

         1.1.10       Nangabe bewungaba nguNdvunankhulu weLitiko Letasekhaya
                      esifundzeni    sangakini,    ngutiphi     tinyatselo   LETIMBILI
                      lebewungatitsatsa kugwema lokuhlala sikhatsi lesidze kwebantfu
                      labatewufuna lusito emahhovisini eLitiko Letasekhaya banganakwa
                      ngenca yekusetjentiswa kwabomakhalekhikhini.                                (2)

         1.1.11       Uyavumelana yini naloluhlelo lwahulumende loluhlongotwako
                      lwekusetjentiswa kwemathebhulethi kunemabhuku ekufundza
                      etikolweni? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI.                   (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           6                                  DBE/Lweti 2020
                                          SC/NSC

1.2      Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI B

                                                           [Itsetfwe: http://www.motors.com]

         1.2.1        Yini lekhomba    kutsi   loloshayelako   akatihloniphi    timphawu
                      temgwaco?                                                                  (1)

         1.2.2        Lwentiwa yini loluhlobo lwalemoto kutsi lungetayelekile lapha
                      eNingizimu Afrika? Nika KUNYE.                                             (1)

         1.2.3        Ucabanga kutsi yini lebeyifanele yentiwe ngumshayeli kuvikela
                      kuphatanyiswa ngulomakhalekhikhini wakhe? Bhala KUBILI.                    (2)

         1.2.4        Uyavumelana yini nekutsi lona losembikwalemoto              seyivele
                      imshayisile? Sekela imphendvulo yakho.                                     (2)

         1.2.5        Ngemaphuzu lamabili, catsanisa loko lokwenteka kuTheksthi B
                      nalomugca lodvwetjelwe endzimeni yesibili kuTheksthi A.                    (4)

                                                                SAMBA SESIGABA A:                30

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         7                              DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi bese uyayifinyeta ngemagama langabi ngetulu kwala-80. Sifinyeto
sakho sivete emaphuzu lasikhombisa lamayelana nalokumele kwentiwe batali
ekukhuliseni bantfwana.

CAPHELA

1.     Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
2.     Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lamcoka lasikhombisa.
3.     Yetama ngalokusemandleni kusebentisa emagama akho nawufinyeta.
4.     Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
5.     Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

                                KUKHULISA UMNTFWANA
Sonkhe siyati kutsi nasikhula kuba khona umntfwana lokhula advume ngekuhlakanipha
kulokutsite. Batali bakhe bamcindzetela kutsi asebente kamatima lokumenta agcine
akhula angadlali nalabanye bantfwana. Wonkhe umntfwana ufisa kujabulisa batali
bakhe ngobe imphumelelo yemntfwana isho lukhulu kulowo mtali. Umtali
angamkhulisa njani umntfwanakhe ngaphandle kwekumcindzetela?
Nangabe umtali anesiciniseko sekutsi umntfwanakhe uhlakaniphile, kufanele
amesekele abuye amkhutsate kuloko lakutsandzako, lokungaba yimfundvo nobe
temidlalo kodvwa amyekele ente ngendlela yakhe. Khensani Mabaso longumake
wemntfwana loneminyaka lesiphohlongo utsi, 'umntfwanami ngalesikhatsi asakhasa,
ngacaphela kutsi utsandza umculo, ngabese ngimtsengela tintfo tekudlala umculo.
Wafundza ngekushesha, nyalo uhola likwaya esontfweni.'
Umtali angakhononi ngemiphumela yemntfwanakhe nangabe kwentekile yangajabulisi.
Loko kungagcine kwenta umntfwana asebente kamatima lokungamholela ekwenteni
tintfo ngematata ngobe angafuni kuphoca umtali wakhe.
Kunebantfwana labahlakaniphile labatsandza kuchudzelana nalabanye, bagcine
batifakela kucindzeteleka ngobe bafuna kuphuma embili njalo. Hlala phasi
nemntfwanakho umtjele kutsi asikho sidzingo sekutsi ahlale aphuma embili kuko
konkhe. Nangabe uyabona kutsi kuphumelela kwakhe kubangelwa kusebenta
kamatima, ungamcashela umuntfu lotamsita lapho angaboni khona ngaphandle
kwekutsi ungenelele wena matfupha.
Kubalulekile kutsi umtali acaphele lulwimi lwakhe ngekutsi angasho tintfo
letitawucindzetela umntfwana. Zama Ntuli longuSonhlalakahle webantfwana utsi
nangabe umndeni uhlangene akusho kutsi sekufanele ukhulume ngemiphumela
yemntfwana.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        8                                DBE/Lweti 2020
                                       SC/NSC

Sonhlalakahle uphindze wecwayisa batali kutsi abayekele lokutsi njalo nangabe
umntfwana ente kahle, aklonyeliswe. Kumhalalisela ngemlomo nje ngalesinye sikhatsi
kwenele. Nanobe kuklomelisa umntfwana kukhutsata, kodvwa nasekumcindzetela
kugcine sekutsikameta simo semphilo yakhe ngobe sekumele asebente kamatima
njalo   kute   atewuklonyeliswa.    Labanye    bantfwana   bayatibulala   ngenca
yekucindzeteleka, labanye ubatfola sebatibukela phasi, labanye bangasakhoni
nekulala ebusuku nobe balahle litsemba.

Emphilweni kuyaye kufike sigaba sekutsi umntfwana sewukhulile sewufisa kuba
nemlingani. Bonkhe batali abanike bantfwana lutsandvo nelitfuba lekutikhetsela
balingani ngaphandle kwekubacindzetela. Bantfwana bangumliba loya embili.
Nangabe batali bangabaniki lutsandvo labaludzingako kuloko labafisa kuphumelela
kuko emphilweni, bagcina baluhlupho emmangweni.

                                                       [Itsetfwe: www.fabuleuxmag.com]

                                                           SAMBA SESIGABA B:                10

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         9                                 DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

                                                        MAMBONYA

          1. Likubhadlulelani unemadlana yakho?
          2. Titfolele sambulelo sakaMambonya utewusindza kulomdlavuta
             wesikhumba lodlange kulamalanga.
          3. Umtfunti waso umelana nato tonkhe timo telitulu.
          4. Elugwadvule nasenkhangala uyatfolakala.
          5. Timphunga tahulumende tikhona kumelana nemadelezi emiholweni.
          6. Cindzetela inkinobho utfole umtfunti lopholile.
                                                            [Itsetfwe ku-www.google.co.za]

3.1      Phindza ubhale lomusho lokunombolo 5 bese ubhala mcondvofana egameni
         lelicindzetelwe.                                                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           10                       DBE/Lweti 2020
                                           SC/NSC

3.2      Khetsa YINYE imphendvulo. Bhala sinciphiso seligama lelicindzetelwe
         emshweni lokunombolo ye-6.

         A     Cindzetela inkinobho utfole umtfuntjana lopholile.
         B     Cindzetela inkinobho utfole umtfuntjwana lopholile.
         C     Cindzetela inkinobho utfole umtfuntinyana lopholile.
         D     Cindzetela inkinobho utfole umtfuntana lopholile.                       (1)

3.3      Ngabe loku lokukhangiswako kubhekiswe kubobani? Sekela ngaKUNYE
         lokuvetwe kulesikhangisi.                                                     (2)

3.4       Tsatsa incenye yesento lecindzetelwe emshweni lokunombolo         ye-2
          uyisebentise emshweni kuveta letindlela tesento letilandzelako:

         3.4.1 Lesalibito                                                              (1)

         3.4.2 Leyamile                                                                (1)

3.5      Phawula ngeligama lemkhicito kanye naloko lokukhangiswako.                    (2)

3.6      Utsini umbono wakho ngalenkhulumo lekunombolo ye-3 kulesikhangisi
         lesingenhla? Sekela imphendvulo yakho.                                        (2)
                                                                                       [10]

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              11                                     DBE/Lweti 2020
                                              SC/NSC

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHESKTHI E

        BETEKUPHEPHA NEBETEMPHILO BASEBENTELA KUTFUTFUKISA LUBANJISWANO

                                                            Hamba wena wekunene, atikho tilimato
                                                            lotiphetse. Inkinga, kwekutsi sibindzi
                                                            sakho sibanjwe simila. Kufanele uyowenta
       Halala!                                              luhlolo lwemdlavuta.
       Utawutfola                                           Pho nine madvodza nihlalelana netjwala.
       umntfwana
       wemfana.

                                                                      [Itsetfwe ku-www.CartoonStock.com]

4.1      Khokha umusho          lonesinongo    sekumuntfutisa        kulekhathuni     lengenhla,
         uwubhale phasi.                                                                                (1)
4.2      Lukhombani luvelomagama loludvwetjelwe kulekhathuni lengenhla?                                 (1)
4.3      Bhala inkhulumo letsatsa luhlangotsi lecatjangwa ngulomake, lephendvula
         lokushiwo kuye.                                                                                (1)
4.4      Sebentisa ligama leligcanyisiwe emshweni lotakhele wona, kuveta inshokutsi
         leyehlukile kulena lekulekhathuni.                                                             (1)
4.5      Yakha umusho ngeligama           LINYE        lethekhniki    laloko    lokusetjentiswa
         kulekhathuni lengenhla.                                                                        (2)
4.6      Gucula inshokutsi leletfwa yimphambosi yekwentela emshweni logcanyisiwe
         kulekhathuni, ivete inshokutsi yendzawo emshweni lotakhele wona.                               (2)
4.7      Ngabe lomusho wekugcina lokhulunywa ngulendvodza lehleti phasi, utsatfwa
         njengemaciniso ube utsintsa imiva yalabanye yini? Sekela imphendvulo
         yakho.                                                                                         (2)
                                                                                                        [10]
Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            12                                DBE/Lweti 2020
                                            SC/NSC

UMBUTO 5: IPHROZI

Fundza letheksthi lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI F

                                     KUTIGCINA UPHILILE

Umtimba wemuntfu lomdzala unemanti langemaphesenti la-60 lasita kutsi ukhone
kusebenta kahle. Ngelilanga linye umtimba ulahlekelwa ngemanti langemalitha la-2,5.
Kute umuntfu ahlale aphilile kufanele abuyisele lamanti lalahleka onkhe emalanga
emtimbeni. Kunatsa emanti njalo kwehlisa kukhuluphala. Ucabanga kancono ubuye
uphephe nasetifweni.                                                                5

Kute lokunye lokungavala sikhala semanti. Tikhona letinye titselo letifana nemawolintji
netibhidvo letinemanti kodvwa atisenti silinganiso salawo lafanele uwanatse.
Kuyewugeza endzaweni lenemanti lamanyenti lageletako akusivali sikhala semanti.

Kunyenti-ke longasitakala kuko nangabe unatsa kahle emanti. Ngeke ube nemlomo
lowomile. Umtimba wakho utawuphola ukhone kumelana nesifutsefutse salokushisa 10
kwalamalanga.     Ematsambo      emtimba    atawusebenta     kahle.   Kungcola
lokusemtimbeni kutawuphuma kalula. Utawumangala utive unemandla ekubukana
nemisebenti yelusuku nobe udle kakhulu.

Imphilo iyaphitsitela lomuhla, ugcine ungasabi naso nesikhatsi sekunatsa emanti.
Kubalulekile kutsi utitsengele sikhwama sakho lotawufaka kuso emabhodlela emanti 15
lotawasebentisa. Lesikhwama asibe nguleso lesisafiliji. 'Batali, ceceshani
bantfwabenu ngekubaluleka kwekunatsa emanti,' kugcugcutela umeluleki.
Tsela    emanti     emabhodleleni    akho  njalo   ekuseni   nawucedza    kuvuka
ungetuwukhohlwa!!!

                                                          [Itsetfwe: www.Bona. Mabasa 2018]

5.1      Bhala ligama LINYE lelima endzaweni yelibintana leligcanyisiwe endzimeni
         yesibili.                                                                               (1)

5.2      Bhala umusho locindzetelwe endzimeni yesitsatfu, usho kuphika.                          (1)

5.3      Faka ligama lelisha lelibunjiwe esikhundleni seligama lelicindzetelwe
         emshweni lodvwetjelwe endzimeni yekugcina.                                              (1)

5.4      Khetsa YINYE imphendvulo.

         Bhala umusho losendleleni yesimo ngesento lesidvwetjelwe emshweni
         wekucala, endzimeni yesitsatfu?

         A     Uvame kunatsa nje.
         B     Uvuka anatse nje.
         C     Uhamba anatsa nje.
         D     Umane uyanatsa nje.                                                               (1)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1      13                           DBE/Lweti 2020
                                      SC/NSC

5.5      Sebentisa sandziso sesikhatsi lesisemgceni    wekugcina   kuletheksthi
         lengenhla emshweni lotakhele wona.                                           (2)

5.6      Tsatsa ligama lelilinani endzimeni yekucala ulisebentise njengesabito
         emshweni lotakhele wona.                                                     (2)

5.7      Gucula lomusho lobhalwe wacindzetelwa endzimeni yesine            ube
         yinkhulumombiko, ngekucala ngekutsi: Umeluleki ugcugcutela …                 (2)
                                                                                      [10]

                                                        SAMBA SESIGABA C:             30
                                                      SAMBA SAKO KONKHE:              70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2020/0bb7e6fe-23bf-41e0-9f8a-b2ca57338dab) — siSwati HL · QP · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2020/3197281a-50a8-479f-b9fa-4177f2865a80) — siSwati HL · QP · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2023/82c8aa84-b4ee-42a5-b2f4-fdfd3f6f97c4) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022/d830ee3d-9cc3-4740-84ce-bd1e662c0ae8) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021/9571be71-c4ea-4d14-866a-ebe45dc4c833) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019/f55c6cb2-2d07-4b69-ae64-781d942a4e20) — siSwati HL · QP · 2019 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
