# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2021, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021-mg/c6e46ea0-e72e-4328-a598-244c65ac6a6a
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021-mg/c6e46ea0-e72e-4328-a598-244c65ac6a6a)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021/9571be71-c4ea-4d14-866a-ebe45dc4c833) — QP · 2021 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                  LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                           LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                    LWETI 2021

                            TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 70

                       Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-8.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               2                    DBE/Lweti 2021
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA A: SIVISISO – 30 EMAMAKI

Ticondziso tekumaka sivisiso:

    Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
     lemidze ngobe injongongco kuvisisa. Akuvele kutsi liphutsa liboniwe.
    Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
     akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
     nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
     etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
    Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
     ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
     banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
    Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO emamaki
     akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa
     LICINISO/LIPHUTSA nobe LICINISO/UMBONO, onkhe emamaki anikwa
     sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
    Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
     baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
     lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
    Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
     langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
    Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
    Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
     akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
     imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               3                               DBE/Lweti 2021
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

UMBUTO 1
1.1      TIMPHENDVULO TETHEKSTHI A
         1.1.1        Lihlanganisa tinhlanga letahlukahlukene/Emasiko lahlukahlukene/
                      Tilwimi letehlukahlukene. (Kunye kwaloku.)                                  (1)
         1.1.2        Ulucedze ngekushicilela tilwimi letilishumi nakunye kutsi tibe
                      semtsetfweni./ Ngekwemtsetfosisekelo         tonkhe    tilwimi
                      tiyalingana                                                                 (1)
         1.1.3        Mhla    tingemashumi   lamabili            nakune.   (Lokubalulekile
                      ngulolusuku hhayi inyanga.)                                                 (1)
         1.1.4        Kuhaya tinkondlo.                                                           (1)
         1.1.5        C/ Ummbila logayingiwe.                                                     (1)
         1.1.6        Sixhosa/Sisutfu/Singisi/Sibhunu (Kunye kwaloku.)                            (1)
         1.1.7        Kusita lusha kutsi lutiphatse kahle/Kufundzisa lusha imisebenti
                      yetandla/Kutigcabha ngemvelaphi yalo. (Naleminye imibono
                      lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)                                  (2)
         1.1.8        Batali bangakhulumisa bantfwababo ngelulwimi lwemdzabu/
                      Kubafundzela    imibhalo   lebhalwe      ngelulwimi  lwemdzabu/
                      Kubatsengela imibhalo yesintfu kutsi bayifundze.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)               (2)
         1.1.9        Kuletsa bunye/Kukhombisa kubumbana/Kukhombisa lutsandvo
                      lwalokwentiwako nobe lwelive labo /nekwesekelana. Kuletsa
                      inhlonipho     nesitfunti.    (Naleminye imibono lenembako
                      yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)                                            (2)
         1.1.10       Kuba ngumsakati/ Kuhumusha/Kubhala emabhuku/Kuba ngumdlali
                      wasesiteji. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili
                      kwaloku.)                                                                   (2)
         1.1.11        Tiwutfutfukisa   ngekutsi    letindzawo      letivakashelwako
                      tikhokhelwa imali/kuletindzawo kunemikhicito letsengiswako/
                      Tindzawo tekulala tiyabhadalelwa/Kudala ematfuba emsebenti.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                (2)
         1.1.12       Imibono itawehluka, ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Labavumako batawesekela ngekutsi:
                      Bantfwana etikolweni sebafundza mahhala/Batfola kudla
                      kwamahhala/Kutfolakala            kwemali          yesondlo/Bantfu
                      sebanemalungelo.
                      Labangavumi batawesekela ngalokunembako.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kubili kwaloku.)               (2)

         1.1.13       Igcugcutela kutsi bantfu baphile ngendlela lebebaphila ngayo
                      kadzeni yekulandzela emasiko nemihambo/Kutsi bantfu bente
                      tintfo lebetentiwa kudzala njengekuvunula, kugidza imigidvo
                      yesintfu, kupheka kudla kwesintfu nekulima tilimo tesintfu.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                (2)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               4                             DBE/Lweti 2021
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

1.2      TIMPHENDVULO TETHEKSTHI B

         1.2.1        Ludziwo/Lihlelo. (Kunye kwaloku.)                                         (1)

         1.2.2        Bane.                                                                     (1)

         1.2.3        Ngekwelisiko kukhombisa inhlonipho/ Ugucele kutsi akhone
                      kusebenta kahle.                                                          (1)

         1.2.4        Imphuphu/Imbasha/Emancobo. (Naletinye        tinhlobo   letikhicitwa
                      ngulokudla temukelekile.) (Kunye kwaloku.)                                (1)

         1.2.5        Imibono itawehluka ifake ekhatsi loku lokulandzelako:
                      Labavumako batawesekela ngekutsi:
                      Bebatilimela lokudliwako/Bebatakhela kwekulondvolota nekufaka
                      kudla ngaphandle kwekutsenga leto tintfo tekwakha.
                      Labangavumi batawesekela ngemibono yabo lenembako.

                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                               (2)

         1.2.6        Itheksthi B inebudlelwano netheksthi A ngekutsi:
                      Omabili lamatheksthi akhuluma ngekudla kwesintfu/Omabili
                      atsintsa bobabe/Omabili akhuluma ngamake lolungisa kudla
                      kwesintfu. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                    (4)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:              30

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               5                      DBE/Lweti 2021
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA B: SIFINYETO – 10 EMAMAKI

UMBUTO 2

Kumakwa kwesifinyeto kulawulwa ngemaphuzu lacondzene ngco netheksthi.

Sifinyeto kufanele simakwe ngalendlela lelandzelako:

    Kwabiwa kwemamaki:
     o  Emamaki lasikhombisa (7) abelwe emaphuzu lasikhombisa (7), (1 limaki
        labelwa liphuzu ngalinye).
     o  Emamaki lamatsatfu (3) abelwe lulwimi.
     o  Samba semamaki: 10.

    Kwabiwa kwemamaki labelwe lulwimi nangabe umhlolwa asebentise
     emagama akhe:

     o     1–3 emaphuzu langiwo nika 1 limaki.
     o     4–5 emaphuzu langiwo nika 2 emamaki.
     o     6–7 emaphuzu langiwo nika 3 emamaki.

    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
     kunjalo etheksthini:

     o     6–7 ticashunwa umhlolwa akanganikwa emamaki elulwimi.
     o     4–5 ticashunwa umhlolwa akanikwe 1 limaki lelulwimi.
     o     2–3 ticashunwa nika 2 emamaki elulwimi.
     o     0–1 Sicashunwa nika 3 emamaki elulwimi.

CAPHELA:

    Sibalo semagama:
     o    Labamakako kumele bacinisekise linani lemagama lelisetjentiswe
          esifinyetweni.
     o    Kungabokhishwa emamaki nangabe umhlolwa angakalikhombisi linani
          lemagama lasetjentisiwe nobe abhale linani lelingasilo lemagama
          lasetjentisiwe.
     o    Nangabe linani lemagama lingetulu kwalelo lelimisiwe, fundza ufike
          ekugcineni kwemusho wekugcina ngetulu kwelinani lemisiwe, uyekele
          incenye lesele yesifinyeto.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               6                        DBE/Lweti 2021
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

UMONGO WESIFINYETO

Umhlolwa akavete tintfo letilusito letentiwa bodokotela bengcondvo ebantfwini.

EMAPHUZU LABALULEKILE LEKUMELE AVELE ESIFINYETWENI:

Bodokotela bengcondvo bavuselela similo semuntfu lobukene netinkinga.
Babambisana nebatali, bothishela nalabanye bantfu ekulungiseni simo semntfwana.
Labodokotela bahlola indlela ingcondvo yemuntfu legcina ibuye ikhumbule ngayo lwati
netintfo. Babuka indlela yekukhula kwemuntfu ngekwetigaba kusukela kulabancane
kuye kulabadzala.

Labodokotela bahlola kutsi bashayeli betindiza basesimeni setemphilo lesihle yini
nekutsi batiphatsa njani. Batfola lwati ngetebugebengu bekweba ngetheknoloji,
nebekubalekela kondla bantfwana. Bahlola tikhangisi babuye basite bosomabhizinisi
ekutibhaleni nangabe tingadvonsi emehlo ebatsengi.
                                                                   [65 emagama]

  Sicashunwa                                      Emagama emhlolwa
1 '…kuvuselela similo saloyo muntfu lobukene 1 Bodokotela bengcondvo bavuselela
  nalobumatima.'                                  similo semuntfu lobukene netinkinga.
2 '…badlala indzima yekuchumana nebatali, 2 Babambisana              nebatali,   bothishela
  bothishela, nalabanye balungise simo kutsi      nalabanye bantfu ekulungiseni simo
  sibe yimphumelelo.'                             semntfwana.
3 '…kubuka indlela ingcondvo lelondvolota 3 Labodokotela bahlola indlela ingcondvo
  ngayo lwati nasekukhumbuleni tintfo.'           yemuntfu legcina ibuye ikhumbule
                                                  ngayo lwati netintfo.
4 '…babuka         ingcondvo       yemntfwana 4 Kubuka indlela yekukhula kwemuntfu
  lomncane, longena esigabeni sekukhula           ngekwetigaba kusukela kulabancane
  kanye nebantfu labadzala kutsi kukhula          kuye kulabadzala.
  kwabo kuyahambisana yini neminyaka
  yabo.
5 '…bahlola          temphilo,       kutiphatsa 5 Labodokotela bahlola kutsi bashayeli
  kwebashayeli         betindiza     nalabanye    betindiza basesimeni semphilo lesikahle
  basebenti basetindizeni.'                       yini nekutsi batiphatsa njani.
6 '… bayakhona kutfola budlelwane balobo 6 Batfola lwati ngetebugebengu bekweba
  bugebengu ngekusebentisa lwati labanalo         ngethekhnoloji, nebekubalekela kondla
  kanye nemtsetfo.'                               bantfwana.
7 '…labatawusita emabhizinisi ato ngekuhlola 7 Bahlola tikhangisi babuye basite
  kutsi    batsengi     bayatilandzelela    yini  bosomabhizinisi ekutibhaleni nangabe
  tikhangisi   letibhaliwe     babuye     basite  tingadvonsi emehlo ebatsengi.
  nasekubhalweni kwato.'

                                                                 SAMBA SESIGABA B:         10

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               7                            DBE/Lweti 2021
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI - 30 EMAMAKI

Ticondziso tekumaka SIGABA C.

     Sipelingi/Lupelomagama:

       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
        lupelomagama lunemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
        inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
        liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
        timphawu letifanele.

     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1        Letinhlavu talesicubulo tibhalwe taba tinkhulu/Tigcanyisiwe. (Kunye kwaloku.)       (1)

3.2        Litsatsa luhlangotsi ngekutsi labanemali lencane angeke bakhone kufakelwa
           labomehlwana/Labomehlwana bayabita bangatsengwa bantfu labasebentako
           kuphela. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)               (1)

3.3        Titsengele wakho Mehlwana, utfole lomunye ngelinani leliphasi.                      (1)

3.4        Halala kulowo lotawutitsengela bona!                                                (1)

3.5        Inkhulumo leyimfundzisolite, ngobe nobe ungaba nabo labomehlwana angeke
           uvule umnyango imini nebusuku.                                                      (2)

3.6        Kutsatfwa sisho 'kulala benyoni' sisetjentiswe emshweni kuveta inchazelo
           lesho kulalela eluvalweni/Kulala wetfukile.
           Sib.
           Bafundzi balala benyoni ngelusuku lolwendvulela imiphumela yabo
           yakamatekuletjeni.                                                                  (2)

3.7        Lenkhulumo itsintsa imiva yemadvodza ngekutsi iveta kwangatsi onkhe
           emadvodza atigebengu kantsi akhona lacotfo. (Naleminye imibono
           lenembako yemukelekile.)                                                            (2)
                                                                                               [10]

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               8                              DBE/Lweti 2021
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

UMBUTO 4: IKHATHUNI
4.1      Kukhala sami sicatfulo lapha!                                                           (1)

4.2      Indlela lahleli ngayo/Kubonakala           umjuluko     ebusweni   bakhe/Sikhatsi
         besesihambile. (Kunye kwaloku.)                                                         (1)

4.3      Ukhombisa kumangala/ Kwetfuka/Kushaywa luvalo. (Kunye kwaloku.)                         (1)

4.4      Sukuma utewetfula inkhulumo yakho.                                                      (1)

4.5      B/Inkhulumo letsintsa imiva.                                                            (1)

4.6      Besekuthule dvu.                                                                        (1)

4.7      Kusetjentiswa ligama lelicindzetelwe 'sihlalo' kuveta umcondvojula lochaza
         kuba sesikhundleni.
         Sib.
         Sihlalo welikomiti lebatali ubambe umhlangano nebafundzi.                               (2)
4.8      Inkhulumo letsatsa luhlangotsi ngobe bakhona labanye labangenisa sinkhwa
         endlini babe bangakafundzi kepha benta imisebenti leyehlukahlukene
         naletinye tindlela tekutfola imali.                                                     (2)
                                                                                                 [10]
UMBUTO 5: IPHROZI
5.1      C/Nkt. Khubonye.                                                                        (1)

5.2      Ungatikhotsa engcozeni kutfola umsebenti emntfwini longamati.                           (1)
5.3      Kuguculwa ligama lelidvwetjelwe 'lowatfola' libe semphambosini yekwentiwa.

         Maningi nematfuba latfolwa kuto nangabe ufuna umsebenti.
                                                                                                 (1)
5.4      Kucedzelwa umusho logcanyisiwe endzimeni yesitsatfu ngemusho lokhontile
         lomele sizatfu.
         Sib.
         Kulukhuni kwetsemba bantfu lomuhla ngobe sekugcwele bugebengu eveni.                    (1)
5.5      Kusetjentiswa sento 'khuluma' emshweni losendleleni lesalibito.
         Sib.
         Bafundzi bayavilapha kukhuluma nakwentiwa luhlolo lwetemlomo.                           (2)
5.6      Kwakhiwa umusho lonelibitomfutiselo weligama 'bantfu'.
         Sib.
         Umfati waseJozi uboshelwe kweba.                                                        (2)
5.7      Kusetjentiswa ligama lelihloniphisa 'bafana' lelibhalwe lagcanyiswa endzimeni
         yekugcina emshweni.
         Sib.
         Gogo ucocela bakhaphelwano inganekwane.                                                 (2)
                                                                                                 [10]
                                                                   SAMBA SESIGABA C:             30
                                                                 SAMBA SAKO KONKHE:              70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2021-mg/b6d81b0e-b51e-4d92-ab27-895a7acb7079) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2021-mg/a3b5da64-a726-48f0-8d2f-147224b1cde2) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022-mg/8aa73309-662a-4038-9576-4d771f30c124) — siSwati HL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020-memo/c8c52782-ec26-4277-af85-6a166112d90f) — siSwati HL · Memo · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019-memo/93e153ae-6867-486a-8daf-50661e669a91) — siSwati HL · Memo · 2019 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2018-final-memo/7f69fa6d-a6a7-42a2-b097-e92ef1c93871) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
