# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2021, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021/9571be71-c4ea-4d14-866a-ebe45dc4c833
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021/9571be71-c4ea-4d14-866a-ebe45dc4c833)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021-mg/c6e46ea0-e72e-4328-a598-244c65ac6a6a) — Memo · 2021 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                               LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                  LWETI 2021

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa la-2

                         Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                      Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            2                             DBE/Lweti 2021
                                             NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:           Sivisiso                                    (30)
         SIGABA B:           Sifinyeto                                   (10)
         SIGABA C:           Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Fundza TONKHE ticondziso ngekunakisisa.

3.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

4.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

5.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

6.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

7.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

8.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50.
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30.
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40.

10.      Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            3                          DBE/Lweti 2021
                                             NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI A

                                     LUSUKU LWEMAGUGU NEMASIKO

         1    Bantfu baseNingizimu Afrika banenhlanhla yekuhlala eveni lelihle lemushi
              wenkhosatana. Labantfu banetilwimi nemasiko lehlukahlukene. Letilwimi
              letilishumi nakunye tishicilelwe emtsetfwenisisekelo walelive. Labantfu
              batigcabha ngemvunulo, kudla lokutinhlobonhlobo, nemculo lomnandzi.
              Buhle bemvelo etifundzeni letahlukahlukene benta labantfu babumbane 5
              babe yimbumba. Umuntfu ukhululekile kusuka esifundzeni sakhe
              avakashele kulesinye. UMnumzane Nelson Mandela lobekanguyise
              wesive watsi, 'INingizimu Afrika yabo bonkhe labahlala kuyo.'

         2    Njalo ngenyanga yeNyoni mhla ti-24, tonkhe takhamiti teNingizimu Afrika
              tibungata     lusuku    lwemagugu     nemasiko     lanotse   ngetindlela 10
              letahlukahlukene. Lolu lusuku lolutfokotelwa tinhlanga tonkhe. Wonkhe
              umuntfu usuke ajabulele kutigcabha ngebuve bakhe. Labanye benta
              imicimbi lapho bahlabelela liculo lesive, kuphakanyiswe umbhelebhele
              wesive.     Phela    tikhungo   letinyenti  tahulumende     atisatihluphi
              ngekuphakamisa imibhelebhele yesive ekuseni tibuye tiyetfula uma 15
              setibuyela emakhaya. Labanye bahaya tibongo tebantfu labadvumile
              labangemachawe eveni. Lokunye lokugcanyiswako kufaka ekhatsi
              tintsaba teludvumo i-Three Rondavels, i-Table Mountain, i-Drakensburg,
              naletinye tindzawo letingemagugu.

         3    Bantfu baphuma ngetinkhani balibangise lapho kulungiselelwe khona 20
              imicimbi yekubungata lolusuku. Sinini sakho kuba matima kusibona
              ngendlela lekugcwala ngayo. Nguleso naleso sive sisuke sihlobe
              ngemvunulo yaso. Sive seMaswati singulesinye setive lesitigcabha
              ngemvunulo yaso. Imvunulo yeSiswati yehlukaniswe ngebulili
              nangetigaba tekukhula kwemuntfu. Ngelusuku lwemagugu utfola loyo 25
              naloyo mfati apheka kudla kwesintfu lokuvutisa ematse. Kugayingwa
              imbasha, kuphekwe lifutfo, sidvudvu, sijabane, ungabala ungacedzi.
              Kusuke kusindvwe ngebelitfole. Kudliwa kubhimbidzelwe. Kuhlatjwa
              tinkhomo, inyama iphekwa ngemhluti walenye. Utfola emadvodza adlela
              emicwembeni. Ukhandza bantfwanyana baphetse tigumaguma temacatsa 30
              enyama, tisu titincushumbane, bashaye sentfwala.

         4    Bomake ubatfola bahleti ticheme ngeticheme kucotjelelwana ngelwati
              lwemasiko lokufaka kukhulisa umntfwana, tekupheka, imisebenti
              yetandla, indlela yekwembatsa nekutiphatsa nawungumuntfu lomsikati.
              Ngalelo langa basuke bahlobe ngemvunulo yabo kushiyane ngetigaba 35
              tabo. Emakhehla uwatfola ahleti ticheme ngeticheme, acobelela emajaha
              ngelwati.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           4                                   DBE/Lweti 2021
                                            NSC

         5    Lokubungatwa kwalolusuku kukhutsata lusha lwalomuhla njengobe
              seluyilahlile imvelaphi yalo. Lusha lwalomuhla selugcamisa imphilo
              yaseNshonalanga. Lubona kukutehlisa kuvunula imvunulo yesive salo 40
              nome kukhuluma lulwimi lwemdzabu kantsi alwati kutsi lutivalela
              ematfuba emsebenti. Batali nabo bayasifaka sandla kuloko. Kugujwa
              kwalolusuku kwenta kutsi lubone kubaluleka kwekufundziswa nekugcinwa
              kwemasiko alo. Etikolweni utfola kutsi labanye bantfu labasha
              bayakhutsatwa kutsi bahaye tinkondlo bavete bugabazi babo. Loku 45
              kubenta balujabulele lolusuku balubone lubalulekile etimphilweni tabo.
         6    Siswati sitsi likhaya lelivakashelwako linemphilo. Ngalenyanga
              yekubungata lusuku lwemagugu, tivakashi letinyenti letivela kulamanye
              emave titseleka ngetinkhani kuleli titewupha emehlo kudla kwawo.
              Tivakashela tindzawo letifana neTable Mountain neticiwi tetinyamatane 50
              titewubona buhle belive letfu, tibone netinyamatane nalokunye. Ngalolo
              suku kwentiwa imigidvo leyehlukahlukene, kube khona imincintiswano.
              Emaswati agidza ummiso, sibhaca, sizingili, ingadla kanye naleminye
              imigidvo. Bantfu bayakhutsatwa ngekutsi licembu leliphume embili
              liklonyeliswe ngalokutsite. Ngalesinye sikhatsi emachalachala avele 55
              aphoselwe imali. Loko kuyawakhutsata bese agidza kakhulu kunakucala,
              atigcabhe ngelisiko lawo. Loko kuveta ngalokusobala kutsi kwehluka
              kwalabanye kuyintfo lenhle kakhulu.
         7    Ngayo lenyanga kubuye kukhunjulwe emachawe ato tonkhe tinhlanga
              lalwela inkhululeko leyatfolakala ngemnyaka we-1994, leyeta nebuhle 60
              etimphilweni tebantfu baseNingizimu Afrika. Lamachawe afaka
              ekhatsi uMnumzane Nelson Mandela, Solomoni Mahlangu, Steve Biko
              nalamanye. Kukhumbula kwetfu lamachawe kufanele kuletse injabulo
              kitsi. Kulwa kwabo kwakhombisa kutsi sonkhe sibantfu, sidalwe
              nguMvelinchanti. Sikhumba nelibala akusehlukanisi. Sinengati nebucopho 65
              lobufanako. Sonkhe sifanelwe lutsandvo. Basifundzise kutsi lokubalulekile
              kuvana, kutsandzana, kubeketelelana nesineke.
         8    Kuhlala ndzawonye eveni lelihle kangaka kusho kona kutsi kumele sibe
              sive lesihambisa emasiko embili, kute loko kuphumelele kumele tibuye
              emasisweni sidle ngaloludzala. Kumele kukhunjulwe kutsi kutigcabha 70
              ngelisiko lakho akusho kutsi ungawanaki alabanye. Kumele umuntfu
              atinike ematfuba ekufundza imihambo nemasiko aletinye tive, njengekwati
              lulwimi, imvunulo nemigidvo yato. Takhamiti taseNingizimu Afrika tatiwa
              ngebuntfu. Lobo buntfu singagcini kubukhombisa tivakashi kuphela,
              kodvwa akube yintfo lesiyenta nasebantfwini labadvutane natsi. Sive 75
              lesihlanganisa tinhlanga sisibonelo lesihle kuletinye tive. Sifundzisa kutsi
              sonkhe siyefana.
                                                      [Itsetfwe: BONA, Inyoni 2018, likhasi 74]

         1.1.1        Bhala kunye lokubangela kutsi kutsiwe live leNingizimu Afrika
                      lingumushi wenkhosatana.                                                     (1)
         1.1.2        Chaza kutsi umtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika ulucedze njani
                      lubandlululo eveni ngekwetilwimi.                                            (1)
         1.1.3        Bhala ngeSiswati lolusuku lolwakhetselwa kubungata emagugu
                      nemasiko.                                                                    (1)
Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                              DBE/Lweti 2021
                                             NSC

         1.1.4        Bhala KUNYE lokukuletheksthi lokwentiwa etikolweni kugcugcutela
                      emasiko nemagugu eluntfu.                                               (1)

         1.1.5        Khetsa YINYE imphendvulo. Chaza kutsi yini lokudla kwesintfu
                      lokubitwa ngekutsi yimbasha:

                      A    Ngummbila losiliwe.
                      B    Ngummbila lophekiwe.
                      C    Ngummbila logayingiwe.
                      D    Ngummbila logandziwe.                                              (1)

         1.1.6        Nika LUNYE lulwimi loluvela eculweni lesive.                            (1)

         1.1.7        Bhala TIMBILI tindlela labangasitakala ngato labasha ngaloku
                      lokwentiwa ngulabadzala endzimeni yesine.                               (2)

         1.1.8        Bhala KUBILI locabanga kutsi batali bangakwenta kukhutsata
                      bantfwababo kute batigcabhe ngelulwimi lwemdzabu.                       (2)

         1.1.9        Ngekubona kwakho bantfu bawuphakamiselani umbhelebhele
                      wesive nabasemicimbini? Nika tizatfu LETIMBILI.                         (2)

         1.1.10       Nguwaphi     ematfuba     LAMABILI      emsebenti     langavuleka
                      ngekufundza lulwimi lweSiswati?                                         (2)

         1.1.11       Letindzawo letibaliwe endzimeni yesitfupha tiwutfutfukisa ngayiphi
                      indlela umnotfo welive laseNingizimu Afrika? Chaza.                     (2)

         1.1.12       Uyavumelana yini nemavi labhalwe acindzetelwa endzimeni
                      yesikhombisa?  Sekela  imphendvulo  yakho   ngemaphuzu
                      LAMABILI.                                                               (2)

         1.1.13       Ngemuva kwekufundza letheksthi, phawula kutsi lenkhulumo letsi,
                      'atibuye emasisweni' igcugcutela kutsi bantfu baphile njani
                      lomuhla?                                                                (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                                     DBE/Lweti 2021
                                           NSC

1.2      Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI B

                                                         [Itsetfwe: http://www.kingfeatures.com]

         1.2.1        Bhala ligama lasinye     sitja    lesisetjentiswe    kufaka      lokudla
                      lokukulesibonwa.                                                             (1)

         1.2.2        Bangaki bantfu labakulesibonwa?                                              (1)

         1.2.3        Kukhombani kuguca kwalomake ngekwelisiko leSiswati?                          (1)

         1.2.4        Bhala MUNYE      umkhicito   longaphuma        kulokudla     lokuvetwe
                      kulesibonwa.                                                                 (1)

         1.2.5        Uvumelana kangakanani nekutsi bantfu bakadzeni bebayonga
                      kakhulu imali? Sekela ngemaphuzu LAMABILI ubhekise
                      kulokwenteka kulesibonwa.                                                    (2)

         1.2.6        I-theksthi B inabudlelwane buni netheksthi A nawubuka
                      lokukhulunywa ngako endzimeni yesitsatfu yonkhe? Sekela
                      ngemaphuzu LAMABILI.                                                         (4)

                                                                   SAMBA SESIGABA A:               30

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        7                               DBE/Lweti 2021
                                         NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu kwala-80.
Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu), sivete tintfo letilusito
letentiwa bodokotela bengcondvo ebantfwini.

CAPHELA

1.       Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
2.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.
         (Linani lemagama alibe setibiyelweni.)

ITHEKSTHI C

                             BODOKOTELA BENGCONDVO

Kuntjintjantjintja kwesimo semphilo kuyayitsikameta ingcondvo. Loko kuholela ekutseni
umuntfu ayewubonana nabodokotela bengcondvo. Banyenti-ke bodokotela
bengcondvo bemikhakha leyehlukahlukene emhlabeni jikelele. Nangabe ungulomunye
lofuna kutsatsa lowo mkhakha weBudokotela bengcondvo, kubalulekile kutsi wente
lucwaningo ngembikwekuyewufundzela loluhlobo lwemsebenti. Kumele wati kutsi
bakhona labasebenta etibhedlela, etikolweni, etinkampanini letahlukahlukene kantsi
labanye bativulela tindzawo tabo njalonjalo.

Umuntfu utalwa asesimeni lesihle ngekwengcondvo bese leyo ngcondvo ifika lapho
ilimala khona. Kulomunye lengcondvo isuke ilinyatwe kushonelwa nobe kugula
langakwemukeli njengesifo sengculazi, lokuvamise kutsi linyenti lingasemukeli. Loko
labodokotela bengcondvo bakukhokhisa kwelinyeva ngekuvuselela similo saloyo
muntfu lobukene nalobumatima.

Labanye bantfwana etikolweni nasemakhaya baphilisa kwetilwane. Babhedla inkhani,
babe ngemahlongandlebe, babuswe ludlame. Batali bagcina bakhatsateka ngalesimo
bacabange kutsi sekunesandla semfene ebantfwaneni babo. Bodokotela bengcondvo
lababukene netikolo badlala indzima yekuchumana nebatali, bothishela, nalabanye
balungise lesimo kutsi sibe yimphumelelo.

Kulabodokotela kunalabo labasebenta kakhulu emanyuvesi, etibhedlela nakuletinye
tindzawo tahulumende. Umsebenti wabo kubuka indlela ingcondvo lelondvolota ngayo
lwati nasekukhumbuleni tintfo. Kukhohlwa kalula tintfo kwenta umcashi
angasakwetsembi ugcine       ucoshwa   nasemsebentini.    Inkampani ayitfutfuki
nayinebasebenti labakhohlwa kalula.

Kukhula kwemuntfu kungetigaba. Labodokotela babuka ingcondvo, yemntfwana
lomncane, longena esigabeni sekukhula kanye nebantfu labadzala kutsi kukhula
kwabo kuyahambisana yini neminyaka yabo. Phela uyaye utfole umuntfu lomdzala
acabanga njengemntfwana, utfole umntfwana acabanga njengemuntfu lomdzala.

Kukhona bodokotela bengcondvo labahlola temphilo, kutiphatsa kwebashayeli
betindiza nalabanye basebenti basetindizeni. Kumele kubukisiswe kakhulu kuloluhlobo
lwemsebenti wekushayela tindiza ngobe lowo muntfu lotsandza lomsebenti kumele
abe ngulotimiselako, lokhutsele futsi longamane atfuke nelite nje.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        8                               DBE/Lweti 2021
                                         NSC

Bugebengu budlangile kuletinsuku. Lobugebengu bufaka ekhatsi kweba, kubalekela
kondla bantfwana, kusebentisa ithekhnoloji ngenjongo yekutsatsela bantfu imali.
Bodokotela bengcondvo bayakhona kutfola budlelwane balobo bugebengu
ngekusebentisa lwati labanalo.

Tinkampani letinyenti ticasha bodokotela bengcondvo labatawusita emabhizinisi ato
ngekuhlola kutsi batsengi bayatilandzelela yini tikhangisi letibhaliwe babuye basite
nasekubhalweni kwato. Lomsebebenti singawubukeli phasi, asiyewufundzela.

                                                                 [Itsetfwe ku-inthanethi]

                                                             SAMBA SESIGABA B:              10

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          9                                     DBE/Lweti 2021
                                           NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 3: SIKHANGISI
Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI D

              KUVIKELEKA KWAKHO KUYINJABULO YETFU!

             SEBENTISA BOMEHLWANA BE-MAMBA TECHNOLOGIES.
                                                                          Linani labo:   R4 500
        1. Unelibhizinisi?
        2. Uhlushwa bosidlani edladleni lakho?
        3. Sewufile kulala benyoni?
             Titsengele wakho Mehlwana utfole lomunye ngelinani leliphasi.
                                  Tikhiya utiphosela le!
                       Umnyango uwuvula utsi nge imini nebusuku.
                Liso lakhe libukhali. Halala kulowo lotawutitsengela bona!
              Emadvodza atawugcwala nswi esitokisini ngobe atigebengu.
                                                  Tsintsana naNkhosatana Mamba: 013 752 34000
                                                                         mehlwana@yahoo.com
                                                                    [Itsetfwe: www.bing.com]

3.1      Tinhlavu temagama esicubulo salesikhangisi lesingenhla tiwadvonsa njani
         emehlo ebatsengi?                                                                           (1)
3.2      Linani lemali yalokukhangiswako litsatsa luhlangotsi ngayiphi indlela?                      (1)
3.3      Kulenkhulumo lelandzelako dvwebela emagama laveta kuhhunga.
         'Titsengele wakho Mehlwana utfole lomunye ngelinani leliphasi.'                             (1)
3.4      Kunemusho loneluvelomegama           lolukhomba       kujabula      kulesikhangisi
         lesingenhla, wubhale phasi.                                                                 (1)
3.5      Hlobo luni lwenkhulumo lolu lolulandzelako? Sekela imphendvulo yakho.
         'Umnyango uwuvula utsi nge imini nebusuku.'                                                 (2)
3.6      Sebentisa sisho lesibhalwe ngalokwehlukile lesikunombolo ye-3 emshweni
         kuveta kutsi uyayati inchazelo yaso.                                                        (2)
3.7      Ngekubona kwakho, lenkhulumo lebhalwe yatjeka kulesikhangisi iyitsintsa
         njani imiva yemadvodza?                                                                     (2)
                                                                                                     [10]
Emalungelo agodliwe                                                                         Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         10                                    DBE/Lweti 2021
                                          NSC

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHESKTHI E

                                      IFREYIMU YE-1
             Kukhala sami sicatfulo                                    Nginembono.
             lapha! Lolandzelako,                                      Kunjani Temlomo
             Sibhuluja Sukuma                                          siticedzele kusasa
             utewetfula inkhulumo                                      magogo?
             yakho!

               IFREYIMU YE-2                            IFREYIMU YE-3
                                                                               Sibhuluja
                                                                               ukhohliwe yini
                                                                               kutsi imfundvo
                                                                               ngiyo kuphela
                                                                               leletsa sinkhwa
                                                                               etafuleni?

                                         Lasilamulela lijaha bo! Besekuthule
                                         dvu. Kimi besekukhala sihlalo.
                                         Besengicabanga kucela empunzini.

                                                                  [Itsetfwe: www.heirraising.com]

4.1      Khokha inkhulumo lecuketse emandla ekuphatsa kulekhathuni lengenhla.                       (1)

4.2      Bhala KUNYE lokufakazela kutsi lona lobhalako efreyimini ye-1 ukhatsele.                   (1)

4.3      Kukhombisani kubamba umlomo kulona losefreyimini ye-2 kulekhathuni?                        (1)

4.4      Khokha umusho losendleleni lephocako lokulekhathuni lengenhla uwubhale
         phasi.                                                                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           11                         DBE/Lweti 2021
                                            NSC

4.5      Khetsa imphendvulo YINYE. Leligama, 'magogo', lelisefreyimini ye-1, liveta
         kutsi lenkhulumo iluhlobo luni?

         A     Inkhulumo lehhungako.
         B     Inkhulumo letsintsa imiva.
         C     Inkhulumo leyimfundzisolite.
         D     Inkhulumo letsatsa luhlangotsi.                                           (1)

4.6      Tfola umusho lonesentakutsi kulekhathuni lengenhla bese uwubhala phasi.         (1)

4.7      Sebentisa ligama lelicindzetelwe efreyimini ye-3 emshweni lotakhele wona
         uvete mcondvojula walo.                                                         (2)

4.8      Lenkhulumo lelandzelako letsetfwe kulekhathuni lengenhla kutsiwa itsatsa
         luhlangotsi. Utsini umbono wakho?

         Imfundvo ngiyo kuphela leletsa sinkhwa etafuleni?                               (2)
                                                                                         [10]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         12                                DBE/Lweti 2021
                                          NSC

UMBUTO 5

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI F

                      CAPHELA INDLELA LOTFOLA NGAYO LUSITO

Emimangweni leminyenti sekugcwele bugebengu. Labanye bantfu sebasebentisa
lelitfuba kutsatsela labanye imali yabo. Sekunetindlela letimalula letisita letigebengu
kutsi tihhunge bantfu. Loko kwenteka nakuNkhosikati Khubonye. Letindlela
tidlondlobalisa lwati ngesikhatsi lesincane.

Imvamisa tiba lusito kakhulu ebantfwini. Maningi nematfuba lowatfola kuto nangabe 5
ufuna umsebenti. Lokubi nje kutsi labanye batfola ematfuba ekwenta bugebengu
ngato. Nkhosikati Khubonye waba nelishwa lekutfunjwa. Phela bekatsenjiswe
umsebenti ngulomunye kantsi utawutitsela kulabanye bafana lababosidlani. Bantfu
labasikati babotsatsekile. Ungatikhotsa engcozeni kutfola umsebenti emntfwini
longamati.                                                                        10

Kulesikhatsi lesiphila kuso indzaba lesematseni nguleyo yebuphuya leyenta bantfu
bagcine batfungatsa imisebenti nangetindlela letingabafaka enkingeni lenkhulu.
Kuyadzingeka-ke kutsi bantfu bacaphele, babutisise ngemsebenti lowo. Imininingwane
yebantfu labasuke bakhulume nabo abayinike nalabanye ekhaya kute kube khona
nalomunye lonelwati ngalokwentekako. Kulukhuni kwetsemba bantfu lomuhla …          15

Kumatima kutsi bantfu bangahlala basonge tandla umsebenti ungekho. Empheleni
letinye tinkampani setikhangisa imisebenti ngetindlela letinyenti lokwenta kube lukhuni
kutsi labo labatisebentisako kungatsiwa bangatisebentisi. Lokudzingekako kutsi sandla
semtsetfo sicine kute kutewubanjwa bonkhe bafana labatigilamkhuba.

                                                         [Itsetfwe: Mpumalanga News, 2020]

5.1      Khetsa umusho lonesifinyeto        lesinembako     seligama     lelicindzetelwe
         kulomusho lolandzelako:

         Loko kwenteka nakuNkhosikati Khubonye.

         A     Loko kwenteka nakuNks. Khubonye.
         B     Loko kwenteka nakuNkst. Khubonye.
         C     Loko kwenteka nakuNkt. Khubonye.
         D     Loko kwenteka nakuNkhs. Khubonye.                                                (1)

5.2      Khokha umusho endzimeni yesibili lonesiga senkhulumo lesichaza kutsi intfo
         angeke yenteke.                                                                        (1)

5.3      Bhala lomusho lolandzelako, ugucule ligama lelidvwetjelwe libe yimphambosi
         yekwentiwa:

         Maningi nematfuba lowatfola kuto nangabe ufuna umsebenti.                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1       13                           DBE/Lweti 2021
                                        NSC

5.4      Cedzela lomusho logcanyisiwe endzimeni yesitsatfu ngemusho lokhontile
         lomele sizatfu.                                                               (1)

5.5      Sebentisa sento, 'khuluma', emshweni lotakhele wona ube sendleleni
         lesalibito.                                                                   (2)

5.6      Yakha umusho ngelibitomfutiselo waleligama leligcanyisiwe kulomusho
         lolandzelako:

         Kumatima kutsi bantfu bangahlala basonge tandla umsebenti ungekho.            (2)

5.7      Sebentisa ligama lelihloniphisa leli lelibhalwe lagcanyiswa endzimeni
         yekugcina emshweni lotakhele wona.                                            (2)
                                                                                       [10]

                                                          SAMBA SESIGABA C:            30
                                                        SAMBA SAKO KONKHE:             70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2021/cec2f463-b79e-4d07-9fa7-e2d2f1ad4cb1) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2021/b6f91b95-7d53-4cae-818f-f3e0ad5f7cd7) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2021/af34a788-fd99-4360-839d-d898461ccc50) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2023/82c8aa84-b4ee-42a5-b2f4-fdfd3f6f97c4) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022/d830ee3d-9cc3-4740-84ce-bd1e662c0ae8) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020/c7906649-67ca-4930-be64-80dba323eb76) — siSwati HL · QP · 2020 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
