# siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2023, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2023/82c8aa84-b4ee-42a5-b2f4-fdfd3f6f97c4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2023/82c8aa84-b4ee-42a5-b2f4-fdfd3f6f97c4)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · siswati. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                  LWETI 2023

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa la-2

                          Leliphepha linemakhasi la-14.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            2                              DBE/Lweti 2023
                                             NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:        Sivisiso                                    (30)
         SIGABA B:        Sifinyeto                                   (10)
         SIGABA C:        Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Fundza TONKHE ticondziso ngekunakisisa.

3.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

4.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

5.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

6.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

7.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

8.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lowakha ngayo imisho.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40

10.      Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            3                               DBE/Lweti 2023
                                             NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI A

                                         IMPHUMELELO

         1       Kuba netidzingo letikhetsekile nobe kukhubateka akusho kutsi umuntfu
                 angeke aliphumelelise liphupho lakhe. Lomini Maseko ucale
                 kusebentisa tibuko aseneminyaka leyimfica ngobe anenkinga
                 yekungaboni kahle lokubhalwe ebhodini. Kulapho kwavela khona kutsi
                 unenkinga. Bothishela bakhe basola kwangatsi unebumatima 5
                 bekufundza babese bameluleka ngekutsi ahlanganyele nelicembu
                 lelitamelekelela etifundvweni takhe. Loko kwenteka ngemuva kwekutsi
                 imiphumela yakhe emsebentini wesikolo yehle.

         2       Batali bakhe bamyisa kubodokotela bemehlo labasecophelweni
                 lelisetulu kute atfole lusito. Lwentiwa lucwaningo lolubanti, kwatfolakala 10
                 kutsi unesifo semehlo lesingelapheki lesingengcela emndenini kute
                 kufinyelele esitukulwaneni sesitsatfu. Dokotela labemcwaninga
                 wamedlulisela embili kulomunye Profesa wakaMavuso losenyuvesi
                 yaseJozi. Kulapho watfola khona tinsita labetatisebentisa uma afundza
                 eklasini. Waba nenhlanhla ngobe lucwaningo lwaveta kutsi kuyenteka 15
                 lesifo sikubambe uvele ungasaboni sanhlobo emehlweni kepha yena
                 abebona kalufifi. Lokwaba lishwa kulomndeni kutsi emuva kweminyaka
                 lemitsatfu, umnakabo lomncane Dzambisa naye watfolakala anaso
                 lesifo.

         3       Profesa Mavuso wamentela emabhayinokhula ekutsi akhone kubona 20
                 ebhodini kepha loko kwaba matima kuye. Labanye bafundzi banelunya
                 kabi etikolweni. Kwatfolakala sekwentiwa lihlaya ngaye sekuhlekiswa
                 ngaletinsita labetisebentisela kubona. Phela emabhayinokhula
                 asetjentiswa bantfu labatikhiphile uma bafuna kubuka tilwane, tindzawo
                 netakhiwo letikhashane. Lensita iyatisondzeta tibe dvutane. Bothishela 25
                 bakhe abatange baphele emandla, benta lelinye lisu lekutsi bakhulise
                 ifonti yemsebenti wakhe. Lelisu lamenta waba nemahloni. Bothishela
                 bakubona loko, babese benta ticucwana talomsebenti ngeliphepha
                 lelilingana nelebafundzi bonkhe.

         4       Lomini wahlangana naSiphephile Shongwe lonenkinga yemilente 30
                 lengalingani, benta bungani. Siphephile abekhaliphile engcondvweni
                 futsi anemusa, loko kwenta bungani babo bacina, bavikelana uma
                 labanye bantfwana bahlekisa ngabo. Bachubeka netifundvo tabo bate
                 bafinyelela enyuvesi lapho batsatsa imikhakha leyehlukene
                 yekuceceshwa ngekwetifiso nemakhono abo.                           35

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           4                              DBE/Lweti 2023
                                            NSC

         5       Lomini    wafundzela      umsebenti      wekuvocavoca     umtimba
                 lonebutsakatsaka lobutsite, asebentisa tandla takhe kusita tigulane.
                 Siphephile yena wafundzela kweluleka bantfu ngekwengcondvo.
                 Lokuhle ngabo bobabili kutsi bebakhona kwemukela bunjalo babo
                 ngekwemphilo. Batali baLomini abafani nalabatali labavalela endlini 40
                 bantfwana labanetidzingo letikhetsekile.

         6       Esikolweni beyikhona leminye imidlalo, Lomini wakhetsa kucula
                 nemdanso       weSipanishi.    LowaShongwe     umntfwana     yena
                 abetitsandzela    kukhuluma,     kungako   wakhetsa     lomsebenti
                 lawufundzela. Ngekuhamba kwesikhatsi, Lomini watifundzisa 45
                 kusebentisa lamanye emakhono lanawo njengekulalelisisa nekutentela
                 emanotsi ekutikhumbuta. Lamakhono ngulavame kusetjentiswa
                 ngulabo labanenkinga yemehlo, kepha tindlebe tabo tisebenta kahle.
                 Waphotfula tifundvo takhe etikhungweni temfundvo lephakeme.
                 Kucashwa kwakhe Litiko Letemphilo njengadokotela wekuvocavoca 50
                 umtimba lonebutsakatsaka lobutsite, kwaba yimphumelelo emndenini
                 wakhe. Lomini abenenkinga yekutishayelela kepha wakhona
                 kutitsengela   lunyanyavu    lwemoto.    Umndeni   wakhe    ngiwo
                 lobewumesekela ngekumshayelela umyise emsebentini nalapho
                 adzinga kuya khona.                                                55

         7       Bungani baLomini naSiphephile bachubeka njalo solo bangematse
                 nelulwimi, kusukela esikolweni kute kufinyelele lapho sebasebenta
                 khona. Lomini waba nenhlanhla yekutsi atitfolele umyeni lowahamba
                 wayewuvela kaMaseko ngetinkhomo temasondvo, lokwenta batali
                 bakhe batigcabha ngaye. Ngelusuku lwemshado wakhe bantfu 60
                 bebangangesihlabatsi saselwandle, bagcoke babahle kwadzela
                 tibukeli, ayiphatfwa yekudla, bekutiphihli. Intfo leyenta labanye bantfu
                 basale babambe wangentasi ngukutsi bebangacabangi kutsi angatfola
                 indvodza letawumtsandza ibuye ishade naye. Kulaba bebambukela
                 phasi, inkukhu yajutjwa umlomo.                                          65

         8       Lenye intfo labekayitsandza kakhulu kupheka nekubhaka, konkhe loko
                 abekwenta ngekwelekelelwa yindvodzakati yakhe ngetitsako
                 latidzingako. Kungaboni kahle akutange kwamvimbela kutsi atsandze
                 imvelo. Abekutsandza kuphuma nemndeni wakhe bayewubuka buhle
                 bemvelo. Tintfo letifana nekukhuphuka tintsaba abengeke akhone 70
                 kutenta ngenca yesimo sakhe, kepha abesebentisa wona
                 emabhayinokhula akhe kubuka imvelo abuye ayincome. Indvodzakati
                 yakhe beyiba lusito lolukhulu etintfweni letinye labengakhoni kutenta
                 uma bahleti endlini. Umyeni wakhe yena abemsita ngekumshayelela
                 amyise lapho abenesidzingo khona. Lomini abekusho kugcwale 75
                 umlomo kutsi ubusisekile ngekuba nebantfu labangamecwayi,
                 labamesekelako nalabamtsandzako kulesimo sakhe.

         9       Kubo bonkhe bangani bakhe, kute namunye labemtsatsa njengemuntfu
                 lonetidzingo letikhetsekile, kubo nje bebafana. Lomini utsi nanobe
                 kucale kwaba matima kutsi emukelwe ngulabanye bantfwana 80
                 esikolweni, inhlitiyo yakhe igcwele tibongo kuMdali kutsi yena

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                                  DBE/Lweti 2023
                                             NSC

                  uyinkhosikati futsi ungumake lonelikusasa lelihle. Kuba netidzingo
                  letikhetsekile kwemuntfu akumenti sehluleki emphilweni, uyakhona
                  kufeza emaphupho akhe. Lomini uhlala akhuluma nebangani bakhe
                  atsi, 'Phila imphilo yakho ngalokuphelele nobe ngabe simo 85
                  semphilo yakho sinjani.'

                                                       [Itsetfwe ku LOWVELD GET IT April 2022]

         1.1.1        Sidzingo lesikhetsekile saLomini, besifuna kutsi asebentise hlobo
                      luni lwensita?                                                              (1)

         1.1.2        Yini lebangele bothishela beluleke Lomini kutsi ahlanganyele
                      nemacembu latamelekelela uma kufundvwa?                                     (1)

         1.1.3        Bhala imiphumela leyatfolwa bodokotela uma bacedza kucwaninga
                      Lomini ubhekise endzimeni yesibili.                                         (1)

         1.1.4        Khetsa    YINYE     imphendvulo       lehambisana       nalenkhulumo
                      lelandzelako:

                      Kubona kalufifi kuchaza:

                      A   Kubona kahle.
                      B   Kubona kancane.
                      C   Kubona kakhulu.
                      D   Kubona eceleni.                                                         (1)

         1.1.5        Bhala KUBILI lokusendzimeni yesitsatfu lokuyimitamo yabothishela
                      yekusita Lomini etifundvweni takhe.                                         (2)

         1.1.6        Catsanisa umehluko         lokhona   emkhatsini   wetibuko     temehlo
                      nemabhayinokhula.                                                           (2)

         1.1.7        Ucabanga kutsi kwamsita ngani Lomini kuhlangana kwakhe
                      naSiphephile? Nika KUBILI.                                                  (2)

         1.1.8        Ungabayala utsini bantfwana labahleka bantfu labanetidzingo
                      letikhetsekile njengobe benta endzimeni yesitsatfu?                         (2)

         1.1.9        Utsini umbono wakho ngekukhetfwa kwetifundvo etikhungweni
                      temfundvo lephakeme njengobe boLomini naSiphephile benta
                      endzimeni yesihlanu?                                                        (2)

         1.1.10       Lamagama lacindzetelwe endzimeni yesikhombisa, abatjelani
                      labafundza letheksthi ngemmango lahlala kuwo Lomini? Chaza.                 (2)
         1.1.11       Phawula ngemavi labhalwe acindzetelwa endzimeni yekugcina.                  (2)

         1.1.12       Kucashwa kwaLomini naSiphephile eTikweni Letemphilo nobe
                      imisebenti  iyindlala kangaka,   kuvetani  ngahulumende
                      waseNingizimu Afrika?                                                       (2)
Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            6                                   DBE/Lweti 2023
                                             NSC

1.2      Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI B

                      IFREYIMU YE-1                           IFREYIMU YE-2

                      IFREYIMU YE-3                           IFREYIMU YE-4
                                                          [Itsetfwe: http://www.kingfeatures.com]

         1.2.1        Bhala KUNYE lokukhombisa kutsi labantfu labanetidzingo
                      letikhetsekile labaseFREYIMINI ye-1 neye-3 banemakhono.                       (1)

         1.2.2        Lendvuku lephetfwe nguloseFREYIMINI ye-4 imsita ngani?                        (1)

         1.2.3        Letibonwa     letingenhla      tingabakhutsata      njani      bafundzi
                      labanetidzingo letikhetsekile?                                                (2)

         1.2.4        Hulumende angabasita njani bafundzi labaphila nekukhubateka
                      kute babe nemakhono njengalaba labakuletibonwa?                               (2)

         1.2.5        Tfola budlelwano lobukhona emkhatsini watheksthi A emgceni
                      locindzetelwe endzimeni ye-5 natheksthi B eFREYIMINI ye-2.                    (2)

         1.2.6        Sibonwa lesiseFREYIMINI ye-1 kutheksthi B sehluke ngani kuloku
                      lokusemgceni wekucala endzimeni ye-8 kuthesthi A.                             (2)

                                                                   SAMBA SESIGABA A:                30

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          7                               DBE/Lweti 2023
                                           NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi bese uyayifinyeta ngewakho emagama la-80. Sifinyeto sakho asibe
ngendlela yetindzima (emapharagrafu), sivete emaphuzu lasikhombisa lakhomba
kutsi kuvakasha kunemitselela lemihle esimeni sengcondvo yemuntfu.

CAPHELA

1.   Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
2.   Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.
     (Linani lemagama alibe setibiyelweni.)

ITHEKSTHI C

                                     KUVAKASHA

Kuletikhatsi talomuhla kubalulekile kutsi umuntfu anakisise imphilo yakhe. Bantfu
labanyenti bacabanga kutsi kuvakasha kwentelwe kubalekela tinkinga tasekhaya,
umsebenti, inkhumbulo kantsi cha liciniso liyakuphikisa loko. Tikhona tintfo letentekako
engcondvweni yemuntfu ngekuvakashela tindzawo letinyenti nje kuphela. IMatsamo
Cultural Village lapho kufundziswa khona kugidza, kupheka nekweluka, esiciwini
setinyamatane, elwandle naseGraskop nguletinye tindzawo letingavakashelwa.

Kuvakasha kuhle ngobe kukhaliphisa ingcondvo ngalokwecile ihlale iphilile. Bantfu
bayakhona kutifundzisa emakhono lamasha ekuhambeni. Lamakhono baphindze
bawasebentise nasebabuyela emuva emakhaya. Bavuka ekuseni emahhotela
bativocavoce,     belule tinyawo   baphindze    bahogele    umoya    lohlantekile
ngembikwekulungiselela luhlelo lwabo lwalolosuku. Lokuhle ngekuvakasha kutsi
kutfutfukisa kutetsemba emphilweni yemuntfu ngobe kuba nemidlalo lengakavami
kudlalwa emakhaya. Imidlalo lefana nekukhuphuka tintsaba, kubhukusha naleminye
leyesabisako. Leyo midlalo ikhipha emakhono lebewungacabangi kutsi unawo.
Kutetsemba kungakwenta uphumelele emikhakheni leyehlukene yemphilo
njengekubamba imihlangano nekucala libhizinisi.

Ngalesinye sikhatsi kuvakasha kuhle ngobe kwehlisa kucindzeteleka engcondvweni.
Umtimba nengcondvo kuyakudzinga kuphumula. Kulesinye sikhatsi lokukhatsateka
kwehliswa kutsi umuntfu uphumulile ekwenteni imisebenti yasekhaya lesentjetwa
lidzimate liyewutilahla kunina. Lokunye lokuhle ngekuvakasha ngukutsi kukhulisa
likhono     lekuticambela    tintfo engcondvweni    njengekuticalela  libhizinisi,
lokungasombulula inkinga yekweswelakala kwemisebenti kuletinsuku. Bantfu
bangakubona wenta lokwehlukile emmangweni ngaloko lokubone ngalesikhatsi
uvakashile.

Kutsatsa sinyatselo sekuvakashela lelinye live kukhomba kuvisisa kubaluleka
kwekuvakasha. Umtselela lomuhle wekuvakasha ngukutsi ukhohlwa ngetehlakalo
letibuhlungu letike takuvelela emphilweni letingahle tikubangele kugula. Kuhle kutsi
umuntfu atinakekele kusenesikhatsi kunekutsi atsatse tinyatselo uma simo sesibucayi,
singasalawuleki. Kuvakasha kuyindlela lenhle yekutinakekela kute uphile imphilo
letfokotisako.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            8                                      DBE/Lweti 2023
                                             NSC

Titfo temtimba tihamba tikhatsale ngenca yetimo temsebenti nalokunye lokwentekako
lokuphatamisa ingcondvo yemuntfu. Tifo letingelapheki setandzile kuletinsuku.
Umtselela lomuhle wekuvakasha kwehlisa ematfuba ekutsi umuntfu angenwe sifo
senhlitiyo. Labati kabanti ngemphilo batsi umuntfu udzinga ema-awa la-48
angasebentisi tintfo letifaka ithekhnoloji. Ithekhnoloji ibalulekile ngesikhatsi sayo hhayi
ngesikhatsi sekuphumula.

Umuntfu uyakudzinga kuphumula emphilweni yakhe kute akhone kwenta tintfo
ngendlela leyehlukile nalehlelekile.

                                                   [Ihunyushwe isuselwa ku-https//drift travel.com]

                                                                     SAMBA SESIGABA B:                 10

Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                    9                                 DBE/Lweti 2023
                                                     NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

              BUCIMI CIMI BAGEZI BEDLULISE KWEMANTI EMFULA!

     Titsengele emasolaphaneli lasebentisa emandla elilanga!
     Lamasolaphaneli atsandvwa ngulabahambisana nethekhnoloji.
     Emajaha njengobe esaba kugeza avike ngekuhamba kwagezi, kuwaphelele!
     Siyakutsengisela, sikufakele, sikunike nesephulelo.
     Sicandzisi sihlala sibandza nco! Awuphindzi wonakalelwe kudla.
Abita R3 500. Kunemigomo nemibandzela.

      013 788 2463 makhithi@2023.mbomb.com   Makhithi Plaza 20, Mbombela.
                                                                 [Itsetfwe: images,searches.yahoo.com]

3.1          Yini lengadvonsa batsengi kutsi basukumele etulu bayotsenga lamaphaneli?                    (1)

3.2          Lolokhangisako uyibhaleleni yaba yincane lefonti lefaka linani lelikhokhwako?               (1)

Emalungelo agodliwe                                                                             Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            10                        DBE/Lweti 2023
                                             NSC

3.3      Khetsa YINYE imphendvulo kuletilandzelako:

         Lenkhulumo lehhungako letsi, 'Sikunike nesephulelo' ichaza:

         A     Kwengetela batsengi linani.
         B     Kwentela batsengi linani.
         C     Kwenyusela batsengi linani.
         D     Kwehlisela batsengi linani.                                               (1)

3.4      Yini kutsiwe lenkhulumo lelandzelako itsatsa luhlangotsi?
         Lamosolaphaneli atsandvwa ngulabahambisana nethekhnoloji.                       (1)

3.5      Tsatsa ligama lethekhniki kulesikhangisi ulisebentise emshweni lotakhele
         wona.                                                                           (2)

3.6      Lenkhulumo lelandzelako iluhlobo luni? Sekela imphendvulo yakho.

         Emajaha njengobe esaba kugeza avike ngekuhamba kwagezi, kuwaphelele!            (2)

3.7      Kungani kutsiwe lenkhulumo lengentasi iyimfundzisolite?

         'Emanti ashisa ingunaphakadze.'                                                 (2)
                                                                                         [10]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               11                                    DBE/Lweti 2023
                                                NSC

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHESKTHI E

 IFREYIMU YE-1                               IFREYIMU YE-2
      Mphatsi, umcosheleni lomntfwana          Ningangihlaseli                 Sikhatsi sidliwe
      wetfu singati tsine batali? Sifuna       ngemibuto ningena nje.          yinja.
      imphendvulo.                             batali.

 IFREYIMU YE-3
                    Emagunya ekuphatsa lesikolo                Lomntfwana uyimvu
                    nginikiwe. Ngilaleleni! Nguye              yenkhosi.
                    kuphela lomfana lota                       Nimcambela emanga.
                    netidzakamiva kulesikolo.                  Banyenti labatidlako.

                                                                    [Itsetfwe: www.alamy cartoon.com]

4.1       Yini lekhombisa kutsi lomphatsi loseFREYIMINI ye-1 usendlini?                                 (1)

4.2       Khokha umusho loseFREYIMINI ye-1 lonebuniyo uwubhale phasi.                                   (1)

4.3       Phindza ubhale lomusho lolandzelako bese ubhala sinciphiso seligama
          leligcanyisiwe.

          Sikhatsi sidliwe yinja.                                                                       (1)

Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         12                          DBE/Lweti 2023
                                          NSC

4.4      Lesandla salona lomile loseFREYIMINI ye-3 sishoni?                             (1)

4.5      Sebentisa ligama 'imvu' emshweni livete umcondvo lowehlukile kunalona
         lovetwe kulekhathuni.                                                          (2)

4.6      Lenkhulumo lelandzelako kutsiwa itsatsa luhlangotsi. Chaza.

         'Nguye kuphela lomfana lota netidzakamiva kulesikolo.'                         (2)

4.7      Lomphatsi ukhombisani ngalenkhulumo lecindzetelwe eFREYIMINI ye-3?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                      (2)
                                                                                        [10]

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        13                                DBE/Lweti 2023
                                         NSC

UMBUTO 5

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI F

                               KUHLANGANA KWEMNDENI

Hholohholo! Sifikile sikhatsi saKhisimusi lapho kuciniswa khona budlelwane
emindenini. Bantfwana baba semakhaya ngobe tikolo tivaliwe. Labadzala batfola
emalanga ekuphumula emisebentini. Labanye bacashi babanika sikhatsi kute bakhone
kuba nemindeni yabo. Leminye imindeni kuba ngematfuba lamahle ekuhlangana
ngekwetibongo kute kujatjulwe kanye kanye. Phela kusuke kusindvwe ngebelitfole. 5
Ngalesikhatsi imindeni idlala tingoma, kudanswe kube mnandzi. Tipho tihamba embili,
labanye babuyela emakhaya batfwele letitinhlobonhlobo ngobe kusuke
kuntjintjiselwene ngato.

Ngesikhatsi saKhisimusi kunyenti lokungaba nemtselela lomubi emphilweni yemuntfu,
lokufaka ekhatsi kunatsa emanti lamponjwana ngalokwecile. Lidladla liphitsitela 10
bomake labaphekako. Emantfombatana anatsana netjwala akhohlwe kwelekelela
emabhodweni. Labanye basuke babucala ngca. Kuyabonakala-ke kutsi kulenjabulo
yaKhisimusi, kunetintfo lekumele batali baticaphele. Phela kuhlangana bantfu
labehlukahlukene ngemibono nangetimilo. Labanye bahamba sebente imikhuba lemibi,
njengekuntjontjelana tipho nalokunye.                                             15

Bantfwana labancane kumele banikwe imigomo yekutiphatsa. Lemigomo lekumele
ilandzelwe uma kuvakashiwe, ifaka ekhatsi kutsi emajaha alale odvwa elawini lawo.
Tintfombi letindzala nato tilale todvwa entsangeni. Kubalulekile kutsi bantfwana
bafundziswe kudlala lokwemukelekile nalokungakemukeleki. Bantfwana ababike uma
badlaliswa ngendlela lengemukeleki.                                               20

                                                          [Itsetfwe ku: True Love 12/2022]

5.1      Khokha umusho lonesiga senkhulumo lesisendzimeni yekucala uwubhale
         phasi.                                                                               (1)

5.2      Khetsa YINYE imphendvulo kuletilandzelako:

         Emagama lacindzetelwe kulomusho lolandzelako achaza kutsini?

         Ngalesikhatsi semnyaka kusuke kusindvwe ngebelitfole.

         A     Kugcwele kudla.
         B     Kugcwele bantfu.
         C     Kugcwele ematfole.
         D     Kugcwele kakhulu.                                                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          14                              DBE/Lweti 2023
                                           NSC

5.3      Bhala lomusho lolandzelako esikhundleni seligama lelicindzetelwe ufake
         mcondvofana walo.

         Kuyabonakala-ke kutsi kulenjabulo yakhisimusi, kunetintfo lekumele batali
         baticaphele.                                                                        (1)

5.4      Tsata libito lelicindzetelwe 'tipho' endzimeni yesibili wakhe ngalo umusho libe
         ngumentiwangco.                                                                     (1)

5.5      Kuneligama lendzabuko lelisendzimeni yesibili, likhokhe wakhe ngalo
         umusho.                                                                             (2)

5.6      Endzimeni yekugcina kunesento, 'dlala' sitsatse ubhale ngaso umusho
         sikhombe kwenteka.                                                                  (2)

5.7      Sebentisa ligama lelisiphawulo lelisendzimeni yekugcina emshweni lotakhele
         wona.                                                                               (2)
                                                                                             [10]

                                                               SAMBA SESIGABA C:             30
                                                             SAMBA SAKO KONKHE:              70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2023/c8a70b25-1e9c-42b0-b3b0-690cdf77f22c) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2023/9cf5a2a3-0ead-4678-a65a-e821e3700581) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022/d830ee3d-9cc3-4740-84ce-bd1e662c0ae8) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2021/9571be71-c4ea-4d14-866a-ebe45dc4c833) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020/c7906649-67ca-4930-be64-80dba323eb76) — siSwati HL · QP · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019/f55c6cb2-2d07-4b69-ae64-781d942a4e20) — siSwati HL · QP · 2019 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
