# siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the November 2024 NSC, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · siswati. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                  LWETI 2024

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa la-2

                          Leliphepha linemakhasi la-15.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                               DBE/Lweti 2024
                                       NSC Confidential

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:        Sivisiso                                    (30)
         SIGABA B:        Sifinyeto                                   (10)
         SIGABA C:        Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi   (30)

2.       Fundza TONKHE ticondziso ngekunakisisa.

3.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

4.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

5.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

6.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

7.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

8.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40

10.      Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 3

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          3                           DBE/Lweti 2024
                                      NSC Confidential

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1   Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.   Nov

      ITHEKSTHI A

                                     BATALI BAKUSASA

      1      Bantfwana balikusasa lalelive ngobe ngibo labatawuba batali bakusasa.
             Kusenensayeya lenkhulu ngobe bantfwana labanyenti abakhuliswa batali
             ngendlela lefanele. Labanye bakhula emindenini lapho batali babo
             bangasahlali ndzawonye ngetizatfu letehlukene. Labanye bakhulela
             emindenini leneludlame. Tibalo talabo labakhula bahlukunyetwa atatiwa 5
             kahle kodvwa kunebufakazi bekutsi bakhona emimangweni yetfu lesiphila
             kuyo. Labo bantfwana ubabona ngekutsi abalawuleki etikolweni
             nasemakhaya. Ngekwehluleka kubeketelela lesimo lesilukhuni bacolela
             kugcwala etitaladini temadolobha alelive laseNingizimu Afrika. Labanyenti
             baphila ngemali yesibonelelo, labanye bahlala emakhaya etintsandzane. 10
             Uma ngabe bantfwana banganakekelwa ngendlela lefanele, hulumende
             bekatawukonga tigidzigidzi temarandi abuye akhone kwetfula kancono
             tinsita temmango.

      2      Tinyenti timbangela tekutsi labantfwana bangakhuliseki ngendlela lefanele;
             tonkhe teyame kusendlalelomuva sebatali. Uma batali bakhule bahlupheka 15
             babuye bahlukunyetwa, manyenti ematfuba ekutsi bakhulise bantfwana
             babo ngaleyondlela. Lucwaningo lolwashicilelwa ku-Neuro Health
             Magazine lutsi babalelwa kumaphesenti la-61 bantfwana labahlukunyetwe
             yindlela labakhuliswe ngayo batali babo. Labakhule kahle nabo manyenti
             ematfuba ekutsi bakhulise kahle bantfwana babo ngobe bakubone kubatali 20
             babo. Akusibo bonkhe batali labalandzela indlela labakhuliswe ngayo
             emakhaya uma bakhulisa bantfwana babo. Kubalulekile kwati kabanti
             ngesendlalelomuva sebatali bemntfwana. Loko kungakunika timphendvulo
             letinyenti ngendlela batali labaphatsa ngayo bantfwana babo.

      3      Akukhatsalekile-ke kutsi uvela kusiphi sendlalelomuva; kuyacaca kutsi 25
             wonkhe umuntfu uyadzinga kufundziswa ngemakhono nebuciko
             bekukhulisa umntfwana. Imfundvo yasekhaya idlala indzima lenkhulu futsi
             nayo     iyimfundvosisekelo     ekukhuliseni   umntfwana.   Lemfundvo
             itawucinisekisa kutsi labo bantfwana labakhuliswa kahle batawuba batali
             bakusasa labanemagugu emphilo: buntfu, inhlonipho, kwesekelana, 30
             kutitfoba babuye babe nesimongcondvo nesimilo lesemukelekako
             emmangweni.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 4

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          4                             DBE/Lweti 2024
                                      NSC Confidential

      4     Lamagugu emphilo labakhule nawo atawubenta bakhone kwehlukanisa
            emkhatsini wetento letifundzisako naletihlukumetako emntfwini. Bakhona
            bantfwana labatsi uma bafundziswa kulandzela imitsetfo, imigomo 35
            nemibandzela, babone kungatsi kukubahlukumeta loko. Akusiko
            kumhlukumeta umntfwana uma kutsiwa akente imisebenti yasekhaya
            ngekungakhetsi bulili, akabuye ekhaya ngesikhatsi lesibekiwe, akalandzele
            inchubomgomo yekubukela mabonakudze, nekusebentisa makhalekhikhini.
            Kumhlukumeta kungafaka ekhatsi loku lokulandzelako: kushaywa 40
            kabuhlungu, kubaliselwa ngekudla, kukhulunyelwa emagama lavusa imiva
            aphindze ehlise sitfunti semntfwana. Lapha eNingizimu Afrika bantfwana
            banenhlanhla ngobe umtsetfosisekelo uwabuke ngeliso lelibukhali
            emalungelo ebantfwana. Loshaya abuye ahlukumete bantfwana angatitfola
            aboshiwe. Lamalungelo akasho kutsi tigwegwe atingacondziswa, vele 45
            kumele lugotjwe lusemanti.

      5     Uma ngabe labantfwana bakhuliseke kahle kusenesikhatsi kunesiciniseko
            sekutsi litawehla kakhulu linani lebantfwana labadla imbuya ngelutsi,
            labadla tidzakamiva, labahlukumeta labanye, labangenela bugebengu
            lobehlukahlukene, labatibandzakanya kutemacasi basebancane, njalonjalo. 50
            Lokuba sihibe ekukhuliseni kahle bantfwana ngulendlela imphilo leseyibita
            ngayo. Kutfolakala make nababe baya emsebentini bashiye bantfwana
            nemuntfu lobasitako ekhaya. Babuya emsebentini bakhatsele bangabi
            nesikhatsi lesanele sekufundzisa bantfwana babo ngemphilo. Bachubeka
            nemisebenti yabo bangabanaki bantfwana bagcine batentela matsandza. 55
            Loko kwentiwa kungati njengobe kushiwo kutsi ʹkungati kufana
            nekungaboni.ʹ Labatali kumele bati kutsi akukho labakutjalako
            kulabantfwana lokutawubenta kutsi babe batali bakusasa labacotfo
            labatawuphatsa kahle bantfwana babo.

      6     Batali bakusasa kumele bakwati kutsi nobe ngabe bayasebenta kepha 60
            kumele bente sikhatsi lesanele sekuba nemindeni yabo. Kuhle kutsi
            imindeni ihlangane kucocwe ngemphilo kubhobokelwane nabo labantfwana
            bakhone kubuta imibuto ebatalini kuvikela kutfola lwati lolungasikahle
            ebanganini. Kuneliphutsa lelivame kwentiwa ngulabanye batali labadla
            kusale: kugidlabeta bantfwana ngemali lenyenti labangati kutsi batayentani. 65
            Labo batali bangecwayiswa ngekutsi bantfwana abanikwe imali ngemuva
            kwekutsi bente lokujabulisa batali, njengekutiphatsa kahle nobe kwenta
            imisebenti yasendlini. Loko kutawubakhutsata kutsi bahlale benta tintfo
            ngendlela lefanele.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 5

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                                    DBE/Lweti 2024
                                        NSC Confidential

      7      Batali   abanake     bantfwana      babo    bakhule      ngalokuphelele: 70
             ngekwemfundvo, ingcondvo, imiva, umtimba, emoyeni nekuhlalisana
             kahle nalabanye bantfu ngobe bantfwana bangumliba loya embili.
             Batali bobabili ababambisane bafundzise bantfwana labadvuna
             nalabasikati ngato tonkhe tinhlangotsi temphilo letitsintsa bonkhe bulili.
             Bangakhohlwa kutsi imfundvo yasekhaya neyasesikolweni isikhali 75
             semphumelelo. Abatibandzakanye babelekelele ngemisebenti yesikolo,
             babesekele uma kunemidlalo nemihlangano etikolweni labafundza kuto.
             Kwekugcina, bangabuye babajabulise baphume bayoshaywa ngumoya
             bativocavoce nabo. Akungabateki kutsi labo bantfwana njengebatali
             bakusasa batawuba ligcabho lelive leNingizimu Afrika.                      80

                                     [Itsetfwe:ku-Future SA, volume 3, 2023, yabuye yahunyushwa]

      1.1.1 Bhala KUNYE lokungumonakalo lowentiwa bantfwana labangakakhuliseki
            kahle lokutfolakala endzimeni ye-1.                                                     (1)

      1.1.2 Angahlomula     ngayiphi indlela hulumende   uma                        bantfwana
            banganakekelwa ngendlela lefanele njengobe kushiwo                      endzimeni
            yekucala? Nika YINYE.                                                                   (1)

      1.1.3 Tfola SINYE sizatfu lesivetwe endzimeni ye-2 lesikhombisa kubaluleka
            kwekwati ngesendlalelomuva sebatali.                                                    (1)

     1.1.4    Khetsa YINYE imphendvulo.

              Kutsiwa babalelwa kumaphesenti la-61 labahlukunyetiwe:

              A       Emaphesenti langemashumi lasitfupha nakunye
              B       Emashumi lalishumi nesitfupha nakunye
              C       Emaphesenti lalishumi linye nesitfupha
              D       Emaphesenti langemashumi nesitfupha nakunye                                   (1)

     1.1.5    Bhala KUBILI lokusendzimeni ye-3 lokungazuzwa batali bakusasa uma
              bakhuliswe kahle.                                                                     (2)

     1.1.6    Uma ufundza indzima ye-4, ngutiphi timbangela LETIMBILI letenta kutsi
              batali babeke imigomo nemibandzela emakhaya?                                          (2)

     1.1.7    Nguyiphi imitamo yahulumende levikela kuhlukunyetwa kwebantfwana
              emakhaya levetwe kuletheksthi? Nika MIBILI.                                           (2)

     1.1.8    Ucabanga kutsi nguwuphi umtselela wekutsi batali banganiki bantfwana
              litfuba lekucoca nabo uma banetinkinga? Chaza.                                        (2)

     1.1.9    Ngekubona kwakho yini lekufanele kwentiwe Litiko leTenhlalakahle kute
              batali babe nelwati lwekukhulisa bantfwana kahle? Chaza.                              (2)

Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 6

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         6                                   DBE/Lweti 2024
                                     NSC Confidential

     1.1.10 Batali bakusasa bangabafundzisa njani bantfwana                   babo     kutsi
            bangayisebentisi budlabha imali lebanikwe yona?                                         (2)

     1.1.11 Uvumelana kangakanani nekutsi uma bantfwana bangakhuliseka
            ngendlela lefanele, lizinga lekutsatsa tidzakamiva lingehla? Sekela
            imphendvulo yakho.                                                                      (2)

     1.1.12 Ngemaphuzu LAMABILI, phawula ngekubaluleka kwekutsi umtali
            asekele umntfwana wakhe uma kunemichudzelwano yetemidlalo
            esikolweni.                                                                             (2)

1.2 Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

     ITHEKSTHI B

                  IFREYIMU YE-1                              IFREYIMU YE-2

                  IFREYIMU YE-3                              IFREYIMU YE-4

                                                        [Itsetfwe:ku-http://www.kingfeatures.com]

     1.2.1     Yini lekhombisa kutsi batali labaseFREYIMINI YE-1 banelutsandvo
               nebantfwana babo? Nika KUNYE.                                                        (1)

     1.2.2     Kungaba namtselela muni kulabantfwana loku labakwenta nebatali babo
               EFREYIMINI ye-2? Bhala KUNYE.                                                        (1)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 7

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         7                           DBE/Lweti 2024
                                     NSC Confidential

     1.2.3     Ucabanga kutsi lomntfwana lovetwe eFREYIMINI ye-3 ukusiphi simo?         (1)

     1.2.4     Lesandla salomake eFREYIMINI ye-4 sicondze kutsini kulomntfwana?         (1)

     1.2.5     Loku lokwenteka eFREYIMINI ye-4 kungaba nawuphi umtselela lomubi
               kulomntfwana nebatali bakhe? Chaza.                                      (2)

     1.2.6     Theksthi A unakuphi lokufanako nawufundza loko lokucindzetelwe
               endzimeni ye-6 kanye neFREYIMU ye-2 kutheksthi B?                        (2)

     1.2.7     Bhala KUNYE lokungumehluko walokwenteka emkhatsini wenkhulumo
               lecindzetelwe endzimeni ye-7 kutheksthi A kanye nalokwenteka
               eFREYIMINI ye-3 kutheksthi B.                                            (2)

                                                            SAMBA SESIGABA A:           30

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         8                              DBE/Lweti 2024
                                     NSC Confidential

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi bese uyayifinyeta ngewakho emagama la-80. Sifinyeto sakho asibe
ngendlela yetindzima (emapharagrafu), sivete emaphuzu lasikhombisa laveta
timphawu tebuholi.

CAPHELA:

1.      Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
2.      Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.
        (Linani lemagama alibe setibiyelweni.)

ITHEKSTHI C

                                      BUHOLI

Bochwepheshe labahlola indlelanchubo yebaholi labahola ngayo etinkampanini
letinkhulu, babona kunesikhala kulomkhakha wekuhola. Lesikhala singavalwa ngekutsi
wonkhe umuntfu longumholi abe nelwati lwekuhola balingani bakhe.

Umholi angatitjeli kutsi njengobe analesikhundla kusho kutsi angeke asaludzinga
lolunye lwati. Phela umholi kumele akhone kuncintisana nabontsanga ngekujula
ngalokwedlulele ngekwengcondvo ngobe tinkampani letinyenti tiba nebantfu
labatinhlobonhlobo ngekwebuve, ngemfundvo nangekwebuhlanga. Loko kusho kutsi
netigaba tabo tekukhula engcondvweni tehlukene. Kubalulekile kutsi umholi afundze
kwemukela nobe yini bantfu labayikhulumako ngaye ngaphandle kwekuhlutfuka ngobe
ingcondvo ifana nelihhashi lemjako, ilawulwa ngumnikati wayo. Kumele ahloniphe
imibono yalabo labaholako.

Uma ufuna kuba ngumholi lohamba embili kufanele ube nendlela yekubeka indzaba
yakho ivakale kahle kuwonkhe umuntfu lokulalele. Kuyenteka umuntfu atsi ukhuluma
nebalingani, bavele balale ngobe lowo mholi lowetfula indzaba yakhe usuke ete indlela
lekahle yekuyibeka. Labanye bantfwana babonakala basakhula kutsi batawuba baholi.
Ubeva ngetinkhulumo tabo uma kucociswana emindenini. Phela kutsiwa umtsentse
uhlaba usamila. Kunika sibonelo, lowo mntfwana ubonakala ngekutsi uma batali batsi
akulalwe ngesikhatsi lesitsite yena abeke luvo lwakhe ngendlela lativa ngayo. Loku
kukhomba kutsi uma asangumholi utawukhona kuvikela imibono yakhe.

Sikhundla asiyi ngebulili nobe ngemnyaka. Uma ungumuntfu lomsikati losesikhundleni
akukafaneli wesabe labadvuna kanjalo nebaholi labasebancane ngeminyaka
abangesabi kwekhuta labadzala kunabo. Umholi kumele akwati kusombulula tinkinga
tekungaboni ngeliso linye ngendlela leyakhako, lengabandlululi muntfu futsi
letawucinisa budlelwano. Uma sibantfu sifundza ngekubona, ngekwenta
nangelwatinchanti lwalabanye bantfu. Emidlalweni leyahlukahlukene kunebaceceshi
labacecesha badlali balowo mdlalo bese kuba nebalekeleli balowo locecesha lelo
cembu. Umholi locotfo kumele ente siciniseko sekutsi naye uba nemsiti lotamesekela,
loko kwenta kutsi kube nenchubekelaphambili.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 9                                     DBE/Lweti 2024
                                             NSC Confidential

Bantfu bahlala emehlo abo atse njo kubaholi betinkampani, babuka indlela
labakhuluma ngayo, labagcoka ngayo nesikhatsi labafika ngaso emsebentini. Kufanele
kutsi umholi abe nesiciniseko sekutsi uveta timphawu tekutiphatsa kahle kute
nebalingani bakhe bente njengaye.

                                     [Ihunyushwe isuselwa:ku-Most inspiring and powerful, vol 18, 2024]

                                                                           SAMBA SESIGABA B:               10

Emalungelo agodliwe                                                                               Phenya

### Page 10

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              10                                      DBE/Lweti 2024
                                           NSC Confidential

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

ITHEKSTHI D

Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

       4
                                     12
                                                                           Lamawashi
                                                                           enta loku:

                      9                            3                       Agcina
                                                                           imininingwane.

                                                                           Akutjela

                            7        6                                     sikhatsi.

                                                                           Emukela
                                                                           tincingo.

                                                                           Aveta
                                                                           umbikoselula

                                                                 Ubhadala
                                                                 ngawo.
      1                          1. KaMawashi awubuyi ulengisa tandla!

                                 2. Lamawashi akangenwa ngemanti.

                                 3. Makhalekhikhini umphatselani esandleni?

                                 4. Awuphindzi utsenge umhlobiso endlini!
      2
                                 5. Tsenga linye utfole lelinye ngesephulelo se-10%

                                 6. Ngaphandle kwetfu awatfolakali ndzawo.

                                 7. Atikashiywa ngaphandle talukati nemakhehla.

      3
                                          Sitabantfu mall NO 16
                                    sitabantfumall@mawashi.com
                                    0968001940/013 666 44445
                                 SIVULA NGENSIMBI YESIHLANU EKUSENI!

                                                           [Itsetfwe:ku-images,searches.yahoo.com]

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 11

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         11                               DBE/Lweti 2024
                                      NSC Confidential

3.1      Lefonti yalesicubulo ibaluleke ngani kulabatsengisi?                                 (1)

3.2      Lenkhulumo lekunombolo ye-5 ihhunga ngayiphi indlela?                                (1)

3.3      Khetsa YINYE imphendvulo.

         Lenkhulumo letsi: ʹAwuphindzi utsenge umhlobiso endlini yakhoʹ.

         A     Itsatsa luhlangotsi.
         B     Itsintsa imiva.
         C     Iyimfundziso lite.
         D     Itsatfwa njengemaciniso.                                                       (1)

3.4      Nika sizatfu lesingenta kutsi lomkhicito ungatsengwa ngalokulindzelekile.            (1)

3.5      Lenkhulumo lekunombolo ye-6 iluhlobo luni? Sekela imphendvulo yakho.                 (2)

3.6      Sebentisa lesisho lesikunombolo ye-1 emshweni lotakhele wona.                        (2)

3.7      Lenkhulumo lekunombolo ye-7 ikhombisa ngayiphi indlela kutsi lamawashi
         akabandlululi ngeminyaka? Chaza.                                                     (2)
                                                                                              [10]

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 12

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        12                                     DBE/Lweti 2024
                                     NSC Confidential

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHESKTHI E

IFREYIMU YE-1

                                                                Kubhadala mine tinhlelo
                                                                tamabonakudze la!
                                                                Ngifaka ibhola lapha.

                                       Kumatima lamuhla. Umuntfu
                                       angeke abukele lutfo.

IFREYIMU YE-2
                                        Ngingakadvonsi nemoya sekutsiwa
     Awati kutsi indzawo                angiphume. Bengitsi nami
     yabomake isedladleni?              ngibukela Umkhokha.

        Solo kusile namuhla
        kuhleti nangu Siphosetfu.

                                                        [Itsetfwe:ku-images,searches.yahoo.com]

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 13

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          13                              DBE/Lweti 2024
                                       NSC Confidential

4.1      Nika sizatfu lesenta kutsiwe lekhathuni ayitsatsi luhlangotsi.                      (1)

4.2      Khokha inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva yalabanye.             (1)

4.3      Takhele umusho ngeligama, ʹedladleniʹ lelicindzetelwe eFREYIMINI ye-2
         kulekhathuni.                                                                       (2)

4.4      Catsanisa indlela lomake nalobabe labahleti ngayo kulekhathuni.                     (2)

4.5      Kuliciniso nobe kungumbono yini loku               lokukhulunywa   ngulobabe
         eFREYIMINI ye-2? Sekela imphendvulo yakho.                                          (2)

4.6      Bhala inkhulumo lecatjangwa           ngulomntfwana      loseFREYIMINI    ye-2
         ihambisane nebuso bakhe.                                                            (2)
                                                                                             [10]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 14

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           14                                    DBE/Lweti 2024
                                        NSC Confidential

UMBUTO 5

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI F

                                     INDLELA YEKUPHILA

1     Ayikho into longayenta kute uvikeleke kuletifo letidlangile kulamalanga letifaka
      ekhatsi; umdlavuta, sifo sashukela, sifo senhlitiyo, kukhuluphala ngalokwecile
      naletinye. Ticuku tebantfu tilandza emaphilisi etifo letehlukahlukene njalo
      emtfolamphilo. Kutsatsa tincumo letifanele emphilweni ngiyo kuphela indlela
      lengakusita kutsi uvikeleke kuletifo.                                            5

2     Kuhlala udla kudla lokunemphilo nekutilolonga ngulokunye longakwenta kute
      uphephe kuletifo. Umcondvo lomuhle lota nabodokotela lababosolwati
      kukhutsata kutsi kudliwe kudla lokumasekomatsatfu, lokunika emandla,
      lokwakha umtimba nalokuwuvikelako njengetitselo. Lokunye lokungehlisa
      lizinga lekudlondlobala kwaletifo kugwema kunatsa emanti lamponjwana 10
      nekuntjintja indlela yekuphila. Akukafaneli kutsi emanti lamponjwana abe
      insakavukela kugezwa kwemehlo. Bantfu labanyenti bangabona kudla etafuleni
      bafaka sandla, abanandzaba nekutsi lokunye kwalokudla kuyabagulisa.

3     Kufanele kutsi uhlale wenta luhlolo kubodokotela nasetibhedlela letinetinsita
      letifanele. Batakusita ngekutsatsa titfombe letiveta konkhe lokungekhatsi 15
      emntfwini lokungahambi kahle. Loko kutawenta kutsi sifo sisheshe sitfolakale
      kusenesikhatsi bese siyalapheka nobe sivinjwe singakadlondlobali emtimbeni.
      Umuntfu akente siciniseko sekutsi uhlala anelwati ngaletifo. Bantfu abalandzele
      tiphakamiso      letivelako   emaphephandzabeni           nakubomabonakudze
      ngelucwaningo lolusha lolwentiwa bongcondvongcondvo kute bavikele tifo 20
      kusenesikhatsi.

                                                     [Itsetfwe:ku-Get it Lowveld, yahunyushwa]

5.1      Khokha umusho loneligama lelipeleke kabi endzimeni ye-1 bese uyalilungisa.                 (1)

5.2      Khetsa YINYE imphendvulo kuletilandzelako:

         Lesaga lesitsi: ʹInsakavukela kugezwa kwemehloʹ sichaza umsebenti
         lowentiwa …

         A     onkhe emaviki.
         B     onkhe emalanga.
         C     njalo ekuseni.
         D     njalo ngenyanga.                                                                     (1)

5.3      Phindza ubhale lomusho lolandzelako bese ufaka ligama lenhlonipho
         esikhundleni seligama lelicindzetelwe.

         Bantfu labanyenti bangabona kudla etafuleni bafaka sandla.                                 (1)

Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 15

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        15                                 DBE/Lweti 2024
                                     NSC Confidential

5.4      Tsatsa sento, ʹhlalaʹ usisebentise emshweni sikhombise kuphocelela.                  (1)

5.5      Sebentisa sabitonanibhanca,      ʹkonkheʹ      njengesikhombabito   emshweni
         lotakhele wona.                                                                      (2)

5.6      Yakha umusho ngelibitomfutiselo loticabangele lona lelingena ngaphasi
         kweligama lelicindzetelwe endzimeni yesibili.                                        (2)

5.7      Takhele wakho umusho bese uwucedzela ngemusho lokhontile lokhombisa
         sizatfu losendzimeni ye-3.                                                           (2)
                                                                                              [10]

                                                               SAMBA SESIGABA C:              30
                                                             SAMBA SAKO KONKHE:               70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2024-mg/07010ec1-3793-42af-b838-2dcc2eb0421f) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-siswati/0b3a147e-b7e2-4109-b740-772e11bbebe9) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-siswati/e7f6b9fc-3cc6-4b6d-8a69-1e079656517c) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2023/82c8aa84-b4ee-42a5-b2f4-fdfd3f6f97c4) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022/d830ee3d-9cc3-4740-84ce-bd1e662c0ae8) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-siswati/48e0a83f-8bbe-4437-974b-1db74e7552d0) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-siswati/aafa2ee5-5495-4fb9-9024-491aaeb1dbfc) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
