# siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2016 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2016, 24 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2016/5535d2b0-357f-454a-ae8a-bc734086c49a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2016/5535d2b0-357f-454a-ae8a-bc734086c49a)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · siswati. Question paper, 24 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2016-memo/0a15a298-3e48-4b97-9d95-d21883a86562) — Memo · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                           LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2016

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2½

                          Leliphepha linemakhasi la-24.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                            NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Tinkondlo                (30)
         SIGABA B:       Inoveli/Temdzabu         (25)
         SIGABA C:       Umdlalo                  (25)

4.       ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
         imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE
         (1) ngalendlela:

         SIGABA A: TINKONDLO

         TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
         ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
         kuphendvula lombuto.

         SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

         SIGABA C: UMDLALO

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

5.       KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
         NESIGABA C (UMDLALO)

         •    Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
              nemdlalo lowufundzile.
         •    Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
              UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
              umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
              uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
              lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
              wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
              usitakale.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          3            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                           NSC

6.       BUDZE BETIMPHENDVULO

          •   Imibuto    yendzabambhalo     etinkondlweni   kufanele   iphendvulwe
              ngemagama la-190–240.
          •   Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
              ngemagama la-340–390.
          •   Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
              nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.

7.       Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso naleso sigaba.

8.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

9.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

10.      Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:       Lokungenani emaminitsi la-40
         SIGABA B:       Lokungenani emaminitsi la-55
         SIGABA C:       Lokungenani emaminitsi la-55

11.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        4              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                         NSC

LIKHASI LALOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO

Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
     INOMBOLO YEMBUTO                        UMBUTO               EMAMAKI            LIKHASI
1. 'Ncamul' emave'                    Umbuto loyindzabambhalo         10                6

2. 'Iwil' insika'                        Imibuto lemifisha               10             7

3. 'Nkhosi Yemkhatsi'                    Imibuto lemifisha               10             8

4. 'Imfihlo Yetimfihlo'                  Imibuto lemifisha               10             10
                                           NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Langa Le-Afrika'                     Imibuto lemifisha               10             11
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
          EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
          ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
          ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe.
6. Liphume Nebovu                 Umbuto loyindzabambhalo                25             13

7. Liphume Nebovu                        Imibuto lemifisha               25             13

8. Kubamba Letingelako               Umbuto loyindzabambhalo             25             15

9. Kubamba Letingelako                   Imibuto lemifisha               25             15
                                          NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
10. Silulu SeMaswati            Umbuto loyindzabambhalo        25                       17

11. Silulu SeMaswati                     Imibuto lemifisha               25             17
SIGABA C: UMDLALO

Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe.
12. Kwahlwa Emini                  Umbuto loyindzabambhalo               25             20

13. Kwahlwa Emini                        Imibuto lemifisha               25             20

14. Umvuzo                           Umbuto loyindzabambhalo             25             22

15. Umvuzo                               Imibuto lemifisha               25             23

CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube
         YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi
         uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         5          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                          NSC

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.

             SIGABA                  TINOMBOLO    LINANI LEMIBUTO        BEKA
                                     TEMIBUTO    LEPHENDVULWAKO          LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini)       1–4                2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa                5                 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto           6–11                1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto          12–15                1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI            B    ne-C,   cinisekisa  kutsi   uphendvule    YINYE
               INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
               Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto
               lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        6               DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                         NSC

SIGABA A: TINKONDLO

TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI

Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto
letawulandzela.

UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

NCAMUL' EMAVE – SR Mdluli

1        Inhlitiyo lengalali namuntfu
2        Ibubula ingacedzi namuhla
3        Ngitiva tehla nesibibitfwane singasiti
4        Idzabuka ingeke iletse mehluko
5        Timsitsile tintsaba letikudze Ncamul' emave
6        Namuhla ngikudla kwemizindlo nemicabango
7        Ingabe uyawubuya aphila nje nebakitsi?

8        Ngubani longakhohlwa ngulesa simomondiya
9        Sikhikhikhi Lomagadvula sishingishane selucobo
10       Uma sekajika ekhoneni kudzela sibukeli
11       Abelesele asho ngaleliphansi livi
12       Ngimoyitele kancane ngisho ngekutichenya
13       Ncamul'emave tintsaba tiyamdedela!

14       Uma agezile wapolishwa kudzela botsotsi
15       Umkhandza asakhukhumukise emahlombe acunusile
16       Ubone ngemehlo kutsi simele kutsintfwa silwane
17       Uyalalela akasiye sonkhanise Ncamula
18       Ubhukula imincele aye kuleSwatini ngekwetsembeka
19       Akakhononi ngisho akhonjwa leya eKZN indlela
20       Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisacinile
21       Sinini sami lesihambe naye namuhla
22       Sibika kutsi baphetsene kahle eluhambeni.

23       Nangu achamuka egedeni sebamletsile
24       Nangu amandzatela ngebusokati
25       Waba lilanga lucobo namuhla
26       Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela!

Bhala indzatjanambhalo ngaNcamul' emave lapho sonkondlo aveta khona tizatfu
letenta atsi, 'Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisacinile', kulenkondlo lengenhla.

Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240.                                                                      [10]

                                        NOBE

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          7         DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                           NSC

UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

IWIL' INSIKA – JJ Thwala

1        Yeka leto tikhatsi
2        Letendlula letingenawuphindze tibuye:
3        Tendlulise kwemanti lageletako
4        Tendlulise kwemphilo yesotsamlilo
5        Lenemabanga lamafisha njalo
6        Lendlul' ingab' isakhonjwa ndzawo.

7        O! nkhosikati yelikhaya,
8        Bekukuhl' usime ngensika,
9        Bekukuhl' unemtfunti wekukhosela,
10       Kubuhlungu kuyashacisa namuhla,
11       Sililo setinyembeti sodvwana.

12       Yebo-ke, awehl' umoya …
13       Insika lebeyimise likhaya
14       Kusukela kwatsi nhlo,
15       Idliwe ngumuhlwa yawa,
16       Kayiphindz' ivuke nanini.

17       Kuyobuye kulunge, cola …
18       Nob' emanceb' opha,
19       Nobe tilondza tibhibha,
20       Nom' iminjunju ifutsa,
21       Kulukhuni kulitje kuwe,
22       Cola … cola … cola …

23       Bukhulu nebucotfo bakho,
24       Umusa nesimilo sakho,
25       Kuyawufakw' emehlo tedzeleli,
26       Tikuchukulute nom' usemantini
27       Ngob' ungasenansika lekumisile.

28       Emehlwen' akho kuyakwakheka
29       Emachaphoti lachucha tinyembeti,
30       Buso bakho lobubusheleleti
31       Buvele tisihla letingahhudluleki,
32       Boph' inhlitiyo ngamabopha.

33       Bamb' inhlitiyo uyibambisise,
34       Landzel 'umgudvu lofanele,
35       Tifanise nalabanye bantfu.
36       Kwemhlaba kuyendlula Mntfwanebantfu,
37       Lokwentekile kuyafana nalokwadalwa.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            8           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC

2.1      Bhala KUNYE lokungabangela loku lokwenteka emgceni 29 walenkondlo.                    (1)

2.2      Bhala ligama leSiswati lelinembako lelisetjentiswa ngummango lesiphila kuwo
         kwetsa umuntfu lomsikati lowehlelwe ngulesimo lesikulenkondlo.                        (1)

2.3      Bhala KUNYE lokungaba ngumuhlwa etimphilweni tetfu njengobe kushiwo
         emgceni 15 walenkondlo.                                                               (1)

2.4      Yini sonkondlo        asebentise   lamacashata   ladvwetjelwe    emgceni     17
         walenkondlo?                                                                          (1)

2.5      Bhala KUBILI lokungumoya wasonkondlo              ngekusebentisa      umsindvo
         lonesibabato emgceni 7 walenkondlo.                                                   (2)

2.6      Bhala SIZATFU sekusebentisa luchumano lolusemgceni 8 ne-9.                            (2)

2.7      Bantfu labanjani labashiwo ngusonkondlo emgceni 35? Phindza ubhale
         umphumela wekwenta loko lokushiwo ngulomugca.                                         (2)
                                                                                               [10]

                                            NOBE

UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

NKHOSI YEMKHATSI – OA Bhiya

1        Bhalasha nkhosi yendalo yonkhe!
2        Bhalasha mbusi wemkhatsi wonkhe,
3        Bhalash' etul' emafin' esibhakabhakeni,
4        Indalo yonkh' isuk' ebumnyameni,
5        Umhlaba wonkh' utfokot' ekukhanyeni,
6        Bhalasha sibani semhlaba!

7        Bukhulu bakho buyamangalisa,
8        Kukhanya kwakho kuyajabulisa,
9        Tandla takho tifana nebutjoki,
10       Tandla takho tibutjok' emehlweni,
11       Mani njalo sibani semvelo
12       Khanyisa njalo liso lendalo!

13       Tonkhe timbali tiyachakata tibune,
14       Kukhanya kwakh' akufiphali kubune,
15       Umbala wakh' awugucuk' ubune,
16       Buso bakh' abushwaphani bubune,
17       Bukhulu bakh' abunciphi bubune,
18       Mani njalo nkhosi yemvelo!

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           9            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                            NSC

19       Konkhe lokuphilako kusingetfwe nguwe,
20       Konkhe lokufako kuboliswa nguwe,
21       Bukhulu bakho buyesabeka ngemandl' akho,
22       Emandl' akho ayesabeka ngebukhulu bakho,
23       Kuyini lokungamelana naw' emhlabeni?
24       Hlala njal' ubus' emhlabeni!

25       Somandla wakugcob' etikwayo yonkh' indalo,
26       Bantfu netilwane kukhotsamela wena,
27       Inyanga netinkhanyeti kubuswa nguwe,
28       Laph' uvela kunyamalala konkhe,
29       Laph' ulele kuyakhululek' emkhatsini,
30       Bhalasha nkhosi yemkhatsi!
31       Kutfukutsela kwakho kutala Somiso.
32       Kutfokota kwakho kulamisa ngaMvula,
33       Tintsandzane tiyatfokomal' ebusika,
34       Tintsandzan' atibonakal' ehlobo,

35       Lunya lwakho ngiyalwesaba,
36       Umusa wakh' uyababateka
37       Noma umkhulu kangaka
38       Wayikhotsamel' inkhosi esiphambanweni.

3.1      Musa nuni loshiwo ngusonkondlo lapha emigceni 36 ne-37 walenkondlo?                   (1)

3.2      Yini leshiwo ngusonkondlo ngemugca 29 walenkondlo?                                    (1)

3.3      Yini lefakazela lokushiwo ngumugca 25 walenkondlo?                                    (1)

3.4      Bhala bunkondlo lobakhiwa ngemagama lamabili ekugcina emgceni 13.                     (1)

3.5      Bhala KUBILI        lokwentiwa   bantfu   kukhombisa   kukhotsamela     inkhosi
         yemkhatsi.                                                                            (2)

3.6      Hlobo luni lwenkondlo lolu? Usho ngani?                                               (2)

3.7      Bhala bunkondlo lobakhiwa imigca 21 ne-22 kulenkondlo lengenhla.                      (2)
                                                                                               [10]

                                           NOBE

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         10          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                          NSC

UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

IMFIHLO YETIMFIHLO – JJ Ncongwane
1        Imfihlo yetimfihlo
2        Lengenakwembulwa nobe nini,
3        Futsi lengenekelwa labaphilako,
4        Iyindumba lengadzalulwa,
5        Imfihlo letfukuswa ekungatini
6        Kwekungati kwalabatiko nalabangati;
7        Ibhacele nebavumbululi betimfihlo.
8        Kub' uyatiwa mfihlo yetimfihlo
9        Ngabe sekuneticu takho
10       Letetfweswa labakwatiko
11       Njengobe betfweswa lebati
12       Tinsuku tekuteta kwalotetfwele
13       Kodvwa wen' awatiwa mfihlo yetimfihlo.
14       Mfihlo yetimfihlo kungakalindzelwa
15       Uyembulek' utuse kube lusizi-
16       Kulabasetikolweni baphuphum' ematsemba
17       Ekujubalala ngalokwa nalokwa,
18       Batali basafisa lokuhle kodvwa,
19       Ekufungeni kwetidzandzan' ukhona
20       Mfihl' ungukuphela kwetintfo tonkhe.
21       Tinjulamcondvo nabosiyati bemhlaba
22       Abakwati mfihlo yetimfihlo.
23       Luntfu luyafisa kukubalekela
24       Kodvwa ngobe awubhacelwa
25       Uyabatsatsa bayekufihlwa
26       Emfihlweni yemhlaba.

4.1      Hlobo luni lwebunkondlo lobakhiwa sihloko salenkondlo?                             (1)
4.2      Bhala sizatfu lesibangela kutsiwe lamagama ladvwetjelwe emgceni 21
         anenshokutsi lefanako.                                                             (1)
4.3      Phawula ngephethini yendzima 1 nendzima 2 kulenkondlo lengenhla
         ucondzise emigceni yato.                                                           (1)
4.4      Bhala umsebenti MUNYE lofundzelwa bantfu labashiwo ngusonkondlo
         emgceni 11 ne-12.                                                                  (1)
4.5      Ucabanga kutsi lemfihlo yembuleka nasekwente njani? Chaza.                         (2)
4.6      Bhala tibonelo LETIMBILI tebantfu labangahle bashiwo ngusonkondlo
         ngaloku lokudvwetjelwe emgceni 7 walenkondlo lengenhla.                            (2)
4.7      Leligama lelicindzetelwe emgceni 4, libumbene kangakanani nalokushiwo
         yinkondlo? Chaza.                                                                  (2)
                                                                                            [10]
                                          NA
Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            11            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC

INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI

Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.

UMBUTO 5

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

LANGA LE-AFRIKA – EB Tembe

1        Phuma langa lakusasa,
2        Phuma usikhanyisele sonkhe,
3        Usiphe umdlandla wekuphila,
4        Sitive siphilelana sonkhe
5        Ngobe yakho imisebe,
6        Inekukhanya kwenkhululeko

7        Phuma langa lekushisa,
8        Udzabule emaketango ebumnyama,
9        Ngobe kuloko kusa,
10       Kunematsemba akusasa,
11       Ematsemba ekutfutfuka kwetfu,
12       Ematsemba ekuphotisa emanceba,

13       Sombulukani migoco yebumnyama,
14       Kuphume kukhany' emphumalanga,
15       Busuke bubaleke bumnyama.
16       Ingoma yemacemb' emitsini,
17       Ingoma yetinyon' emitsini.

18       Njalo nakudzabuka kusa,
19       Lapho tibane ticim' emoyeni,
20       Ngive umkukulukugu akhuluma,
21       Live livukutfu liphenvule,
22       Kusuke kuhlokome imimango,
23       Ngivuke ngigeze ngiyoshaya litje.

24       Yebo seyikhon' intsatsakusa,
25       Awile aphel' ematfunti,
26       Sekusele yinye Intsatsakusa,
27       Sincibilike njengemisebe yelilanga,
28       Yakheke ikhule i-Afrika.
                                                                 [Inkondlo YeMaswati 30–31]

5.1      Shano lokuchazwa ngumugca 19 ngelulwimi lolulula.                                       (1)

5.2      Tihlala kuliphi livekati tetsamelilwati labhalele tona sokondlo?                        (1)

5.3      Nguyiphi lentsatsakusa lasho yona sonkondlo emgceni 24.                                 (1)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         12        DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                          NSC

5.4      Ikhuluma ngani lenkondlo ngalokujulile?                                          (1)

5.5      Nguwaphi lamatfunti lakhuluma ngawo sonkondlo emgceni 25? Nika MABILI.           (2)

5.6      Bhala tintfo LETIMBILI latsi sonkondlo tingentiwa kute umugca 26 ube
         yimphumelelo.                                                                    (2)

5.7      Ngabe lamagama lamatsatfu emgceni 7 akha hlobo luni lwebunkondlo?
         Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE.                                       (2)
                                                                                          [10]

                                                          SAMBA SESIGABA A:               30

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        13          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                         NSC

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

Kulesigaba kunemanoveli lamabili. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini
lonyaka uphendvule ngayo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kuleyo naleyo noveli loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto
         wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C
         uphendvule imibuto lemifisha.

UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Bhala indzabambhalo lapho ukhetsa khona tigameko letikhomba kahle simonhlalo
semoya, wesekele kutsi usho ngani kutsi tisivetela kahle simo semoya.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                         [25]

                                       NOBE

UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto letawulandzela.

THEKSTHI A

'Kunjani mngani, sewute kumake?' Kusho umongi.
Lamagama alomongi aphendvula yonkhe imibuto leyayiloku iphambana enhloko
yaKhetsile.
'Ngaba nenhlanhla ngahlangana nawe, ingabe yena make unjan?'
'Cha, kusete umehluko, kodvwa sitawuva kutsi dokotela utsini nakefika lamuhla.
Nangabe kunjani vele utawugcina ahlinziwe.' Lelo lametfusa Khetsile. Noko umongi
wachubeka wamlayela ligumbi lalele kulo unina. Watsi angena nje wehluleka nekutsi
sawubona kunina. Ingani phela tinyembeti tase tichuluka nje ngenca yekubona unina
asamnyama ungatsi akasesuye lophilako. Nenina naye wadzabuka wakhala. Kwaba
sikhashana bobabili bakhala kungekho lokhulumako, kwate kwatsatsa yena
LaMagagula watsi, 'Ubothantaza mntfwanami. Inkhosi nayivuma ngitawuphila.
Kodvwa nobe ngingaphila mine ngiyawubuyela ekhaya ngigone tandla. Loku
lokusesiswini kadze kwafa, ngisuka eSipiki nje sevele kufile.' Ehluleke manje
kukhuluma ngenca yesibibitfwane. Atsi ngekuthulela abuye achubeke njalo.

'Ungisite ungibukele bantfwana bami. Nangabe sikhatsi siyachubeka solo ngilapha,
ubotsatsa Bafana ummikise kadzadzewetfu,' kuchamuke dokotela ahamba nemongi.
'Phuma nangu dokotela asakhona utawubuye ubuye.'

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          14           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                           NSC

Abekhatsatekile Khetsile, noko kwakufanele abuyele emsebentini emva kwekucedza
loko labekuyele kaManzini. Watsi nakefika emsebentini wetama kushaya tincingo
tekuva kutsi unina sewunjani. Yayiyinye imphendvulo labeyitfola yekutsi tincingo
takaManzini atisebenti. Wacakwa nje kutsi lelisitsa lelingaka lani. Wasale watidvudvuta
ngekutsi kutakutsi angatfola sikhatsi ayohlola ekhaya. Lelo viki walichuba ngemadvolo.
Waya ekhaya tibindzi tisetulu.

Watsi kona nakatsi uyachamuka abone salukati siyawungena endlini yenina,
lwamshaya lwamphindza luvalo. Weva sekuceka emadvolo, wake wema kancane
ngobe watsi nakatsi uphakamisa lunyawo kwala. Wagcina eme sibindzi wahamba
ngobe vele abesafikile.

7.1      Kungani kutsiwe simonhlalo sendzawo nalesicashunwa kuhambelana kahle
         kakhulu? Bhala tizatfu KETIMBILI.                                                    (2)

7.2      Kulesikhatsi salomuhla kusuke kwente njani nangabe simo sifana nalesi
         saKhetsile ngalesikhatsi alinga kuva ngesimo senina kodvwa angaphumeleli?
         Bhala kube KUBILI.                                                                   (2)

7.3      Nawufundza lenoveli yini leyabangela LaMagagula abe kulesimo lakuso?                 (2)

7.4      Loludvweshu lolukadze luhlasele Khetsile kulesicashunwa belubangwa yini?             (2)

7.5      Ngabe lesento semongi lowalayela Khetsile ligumbi lenina wenta kahle yini
         kungenisa Khetsile ngaleso sikhatsi? Bekabangelwa yini kukwenta loko?                (2)

7.6      Ikholweka kangakanani lentfo lekutsiwa Tintfombi abeyenta njengobe
         LaMagagula angekho kakhe?                                                            (2)

7.7      Shano kutsi bomakhelwane baLushawulo bayivula ngayiphi indlela ingcondvo
         yakhe ngemuti wakhe kute asitakale.                                                  (2)

7.8      Shano umbono wakho ngemphilo yesitsembu saLushawulo.                                 (2)

7.9      Yini leyabangela kutsi Lushawulo ephute kubona kutsi simo semuti wakhe
         sihamba njani?                                                                       (2)

7.10     Yini leyabangela kutsi Tintfombi atfole umntfwana wemlumbi endzaweni
         yekutfola umntfwana wemuntfu lomnyama?                                               (2)

7.11     Umbhali walenoveli usivete ngayiphi indlela simo sendlala lebesihlasele
         kaLushawulo? Bhala tigameko LETIMBILI.                                               (2)

7.12     Yini leyabangela Lushawulo abite onkhe emalunga emindeni letsintsekako
         ngembikwekutsi kuyiwe emkhayeni? Chaza.                                              (3)
                                                                                              [25]

                                         NOBE

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        15           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                         NSC

UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Bhala indzabambhalo lapho ukhetsa khona tigameko letikhomba kahle simonhlalo
semoya, wesekele kutsi usho ngani kutsi tisivetela kahle simo semoya.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                          [25]

                                        NOBE

UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

THEKSTHI B

Imfeti idvume ngekukhafulelana ngematse laphuma ematinyweni ayo lanebutsi.
Labayatiko batsi nayikukhafulela ngematse ayo emehlweni ayavaleka uphendvuke
imphumphutse. Kumele kuphutfunywe kutfolakale umuntfu lomsikati lomunyisako
akhamele lubisi lwakhe esitjeni bese ugezwa ngalo emehlo.

'Likhansela sibili ngumuntfu lohlala nebantfu njalo. Ngumuntfu losontsa nabo,
lohambela tibhimbi nemingcwabo. Ngumuntfu lohlala nebantfu kukuhle nalapho
kukubi,' kusho Mphikeleli.

'Liciniso lelo Mangweni. Lamanye emakhansela abonakala ebantfwini nasekusondzele
lukhetfo. Lapho asuke asahambela imiti leminyenti. Asuke asahambela nebantfu
bonkhe,' kusho Lusiba. Wachubeka watsi: 'Nawungumutfu usesikhundleni kumele
ungabi ngulontjintjantjintjako. Lamuhla uyahleka kuvela lemhlatsi. Kusasa ubutse
tinhloti akakhulumisi muntfu. Ubonwa ngesikhatsi njalo. Kumele bonkhe bantfu
bafanane kuwe. Kungabi khona bantfu lewubatatatelelako nalobakhobosako.'

'Ngicela lowo nalowo atihlole yena ngekhatsi kutsi loku lasaphumelele kukwenta ngabe
kuyahambisana yini nemalungelo ebantfu, bulungiswa betendzawo nebetenhlalo,
inchubekelembili, ingucuko yetenhlalo, kuhlonipha tindlelanchubo telwati lwendzabuko
kanye nekwetsembeka,' kusho Mphikeleli.

'Sakhefwa banfu kutsi sibasebentele, sibakhulumele, sifinyelele lapho bangafinyeleli
khona,   sibasite   nangelusito     lolufanele. Sitisebenti    tebantfu   njengobe
singemakhansela,' kugcizelela Lusiba.

'Nikhuluma ngalokufanele kwentiwe. Ngabe kuyenteka sibili yini?' Kubuta Shongwe.
'Kuyenteka Mntimandze. Bantfu bayawati emalungelo abo, ngako-ke angeke
bavumele intfo lengahambisani nabo. Bayayati iminyango lekumele banconcotse kuyo
uma banetinkinga kuze ticatululwe. Agifuni kutsi sibakhulumele kuloku ngobe abasiwo
emadloti. Bayawati emalungelo abo,' kuphendvula Mphikeleli.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            16           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC

Yachubeka ingcoco yabo yaze yaphela aloku athulile Magumeni. Abebonakala
ebusweni kutsi umcondvo wakhe uhambile, awukho lapho bacocela khona.

Abebonakala nje kutsi kukhona lokungahambi kahle. Uma ungamati bewungatsi
uphatsekile uyagula. Wakhombisa kungakhululeki nani. Watsi lapho abutwa kutsi
uthuleleni, watsi umtimba wakhe akawuva kahle. Emavi aMphikeleli ekuphetsa atsi,
'Nine beKunene! Ngiyabonga kutinikela kwenu ekusebenteleni ummango
ngekwetsembeka, kutimisela nangebucotfo. Loku lenikwentako niyewubongwa
nguMvelinchanti ngobe akekho umuntfu wasemhlabeni longaba nelinani lenkhokhelo
leyanele imisebenti yenu. Embili machawe e-Afrika. Asikho sive lesingenabaholi.
Atikho tincola letingenabashayeli. Atikho tinkhomo letingenabelusi – uma
tingenabelusi, imilalandle!'
                                                                             [Likhasi: 87–88]

9.1      Ummango lesiphila kuwo ukukhombisa ngani kutsi awenetiseki nangabe
         baholi bangenti loku lokushiwo nguMphikeleli kuletheksthi lengenhla? Nika
         KUBILI.                                                                                 (2)

9.2      Ngumuphi umlingisi lobonakala ayimfeti kulenoveli? Sekela ngesigameko
         lesisenovelini.                                                                         (2)

9.3      Lusha lwalomuhla luvunyelwe kuba yincenye yelukhetfo naseluneminyaka
         lemingaki? Ucabanga kutsi kubangelwa yini loko?                                         (2)

9.4      Caphuna lokukuletheksthi lokwentiwa ngemakhansela lesiphila nawo
         kulesikhatsi salomuhla, ubhekise imphendvulo yakho enkhulumeni yaLusiba.                (2)

9.5      Ngekubona kwakho yini lebeyibangela Magumeni abe nguloku langiko
         kulomhlangano? Chaza.                                                                   (2)

9.6      Catsanisa loku lokushiwo nguLusiba kuletheksthi nesimo sakhe ekucaleni
         kwalenoveli.                                                                            (2)

9.7      Ngabe lamatse         emfeti   langushevu   abe   nagalelo   lini   kuMphikeleli.
         Usho ngani?                                                                             (2)

9.8      Kulesikhatsi lesiphila kuso lomuhla, bekungaba yini sizatfu lesicinile
         sekunganiki Mphikeleli indzawo yekuhlala? Sekela imphendvulo yakho.                     (2)

9.9      Lenkhulumo letsi ayikho indzawo lefana nasekhaya, imfanela kangakanani
         Mphikeleli?                                                                             (2)

9.10     Ngekwetincumo taMphikeleli, Temphilo tibalulekile etimphilweni tebantfu.
         Ngusiphi sigameko lesifakazela loko kulenoveli? Bhala SINYE.                            (2)

9.11     Hlatiya lesitatimende lesitsi, 'uma tingenabelusi, imilalandle', usicatsanise
         naSikhulu Tsabetse naMphikeleli eKhayaletfu.                                            (2)

9.12     Phawula ngekukholweka kwalokushiwo yinkhanyeti yaKhulumile nayitsi, 'intfo
         longasita ngayo kutsi unike lotsandzana naye sikhatsi, uphindze umnike
         kujabula.'                                                                              (3)
                                                                                                 [25]
                                           NOBE
Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         17           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                          NSC

UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Nyembe
Bhala indzabambhalo lapho ukhuluma khona ngebalingisi betinganekwane
letingematekelo lenta kutsi inganekwane ibe ngumbhalo wetemdzabu, kanye nendlela
tibongelelo letisetjentiswa ngayo kuveta bunjalo bemuntfu lobongelelwako.
Indzabambhalo yakho yibhekise kuloku lokulandzelako:
• Mandlakhe.
• Tibongo taNgwane II
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                           [25]
                                        NOBE
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Nyembe
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
THEKSTHI C
Tachubeka neluhambo lwato tilwane. Titsite setiyewufika ngakhona ekhaya
lendlulamitsi, tahlangana nempunzi. 'Bengitsi ngite kuwe Ndlulamitsi, kepha
ngalomlomo walomngani wakho angiseti.' Yatsi ingasho njalo impunzi yabaleka.
Tachubeka letilwane ticondze ekhaya lendlulamitsi. Tefika tangena ekhatsi kwaficwa
emankhonyane endlulamitsi. Atsi angabona kutsi unina wawo uta nesilwane langasati,
aphuma abaleka onkhe. Ingwenya yakhombisa kungaphatseki kahle ngalesento.
Yakhonjiswa likhaya lelo kwase kuyaphunywa kuyahanjwa.
Yatfokota kakhulu ingwenya kwati likhaya lemngani wayo. Kwavunyelwana kutsi
ngakusasa kufanele indlulamitsi iyewubona likhaya lengwenya. 'Ngitawuhamba njani
nawe siye ekhaya lakho ngobe mine angikwati kuhlamba?' Kubuta indlulamitsi.
'Savumelana ngekutsi sitawucala kakho bese kutsi ngelilanga lelilandzelako siye kami.
Asimange siyiphatse lendzaba yekutsi kutawuhanjwa njani, ngako-ke asikhohlwe
ngiyo. Mine ngihambile ngetinyawo tami, ngahlekwa yonkhe indlela, nawe-ke
utawuhamba.'
Lwefika lolo suku. Indlulamitsi nengwenya betime elusebeni lwemfula. Tavumelana
kutsi titawungena ekhatsi tihlambe tize tiyewufika ekhaya lengwenya. Bekusikhatsi
sendlala kuyo yonkhe imifula. Ingwenya beyetsembise letinye tingwenya kutsi itawufika
nenyama. Tatilindzele ekhatsi emfuleni ngobe tetsenjisiwe. Kudla tase tikufune
taze tadzela.
Yangena ekhatsi ingwenya. Yatsi iyangena indlulamitsi yaphindze yatibamba.
Yakubona kufa kusedvute nayo. Yangangeni. Yangabata kanengi ime elusebeni
lwemfula. Ingwenya yabamba inhloko yendlulamitsi yayidvonsela ekhatsi. Yasima
indlulamitsi ngetinyawo tangemuva netasembili.
                                                                         [Likhasi: 36–37]

11.1     Yini lebeyibangela ingwenya ingatfukutseli ishiye phasi lobungani bayo
         nendlulamitsi?                                                                      (2)
11.2     Nawubuka simo setingwenya lebetisele emantini, ngabe tayentani lengwenya
         lebeyitetsembise kubuya nenyama yendlulamitsi?                                      (2)
Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         18            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                          NSC

11.3     Ngekubona kwakho, sikuphi sicongo salenganekwane? Usho ngani?                        (2)
11.4     Phawula ngemtselela lobangwa           simonhlalo   sendzawo      kulobungani
         baletilwane letikulenganekwane.                                                      (2)
11.5     Ngaphandle   kwebukhulu       bemlomo       wengwenya,     bhala    loko
         lebekungamangalisa tetsamelilwati ngalobungani bengwenya nendlulamitsi.              (2)
11.6     Saga lesitsi, 'Alikho licili lelatikhotsa emhlane,' sihambisana kangakanani
         nalenganekwane? Chaza.                                                               (2)
11.7     Sento lesenteka kuletilwane letimbili siyenteka ebantfwini, emimangweni
         lesiphila kuyo. Vumela nobe uphikise lesitatimende bese unika sibonelo
         salokwentekako lomuhla.                                                              (3)
                                        NA
Fundza letibongelelo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

KUDKT. NELSON MANDELA
1        Madiba!
2        Ngitibonile tincocodzi,
3        Tikwetfulel' ingadzibe
4        Bomengameli bemav' emhlaba,
5        Bats' uwucophil' umlandvo,
6        Ngekubuyis' i-Afrika lesentasi,
7        Ngemlom' etafuleni wancoba,
8        Wavimbel' ingati lebovu.
9        Tilishumi kuNkhwenkhweti,
10       Emnyakeni wanga-1994
11       Waniketw' emandl' ekubusa,
12       Sengatsi ngiyakubon' ugiya,
13       Sengatsi ngiyakubon' umoyitela,
14       Hhayi ngekujabulel' umbuso
15       Inkhululeko kuphela kulabamphisholo,
16       Inkhululeko kuphela kubadzeshi.
17       Uyajabula wanga-1918,
18       Ngekuvela kwakho kubakaXhosa,
19       Washiya bukhosi eTranskei,
20       Wabashiya Bathembu wafulatsela,
21       Watsi 'ngingum-Afrika!'
22       Wakhetsa kuyekulw' esilungwini.
23       Ungamlibali Sabata,
24       Ngekukuyisa' enyonini,
25       Udzimat' unatse naseFort Hare,
26       Ngob' uyihl' asakhotsama.
27       Bewungesilo nakancane livaka,
28       Wagudvut' emahlabatsin' alesentasi
29       Wagudvut' emaven' emhlaba,
30       Ekhaya nangesheya kwetilwandle,
31       Wababel' embili ngelitsemba.
                                                                        [Likhasi 115–116]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            19         DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC

11.8     Yini letincocodzi lekukhulunywa ngato kuletibongelelo?                               (1)

11.9     Ucabanga kutsi yini leyenta lona lobongelelwako abaluleke kangaka
         nawufundza imigca 7 ne- 8? Bhala kube KUNYE.                                         (1)

11.10    Ngekucabanga kwakho, yini leshiwo ngumugca 17 ne-18?                                 (1)

11.11    Bhala kunye        lokucondvwe    yimbongi   ngemugca    21    waletibongelelo
         letingenhla.                                                                         (1)

11.12    Njengemhlolwa welibanga le-12, yini legcugcutelwa ngumugca 25?                       (2)

11.13    Ngukuphi lokubalulekile lokwentiwa emimangweni lesiphila kuyo lomuhla,
         kukhombisa lubambiswano lwekuhlonipha lona lobongelelwako lapha
         ngenhla? Bhala KUBILI.                                                               (2)

11.14    Chaza umugca           3    ngekwemfanekisomcondvo    waloko    lebekwentiwa
         tincocodzi.                                                                          (2)
                                                                                              [25]

                                                              SAMBA SESIGABA B:               25

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          20            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                           NSC

SIGABA C: UMDLALO

Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.

CAPHELA:       Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
               kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
               umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
               uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto
               lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
               wendzabambhalo.

UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KWAHLWA EMINI – JJ Thwala

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi umbhali walomdlalo ulusebentisile
ludvweshu lwangaphandle. Khetsa tigameko leticuketse ludvweshu lwangaphandle
ucoce ngato.

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                             [25]

                                          NOBE

UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA

KWAHLWA EMINI – JJ Thwala

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

THEKSTHI D

LUNGILE:       Ngeke kutsiwe uphikisana nemavi enkhosi nawungavumi kwentiwa loko
               latawufuna ukwente.

MAKHOSI:       Kutawushiwo njalo, kodvwa ayikho intfo lengingayenta. Kuvuma kwami
               kutawube kusho inhlonipho kubabe nekukhotsama kwami. Kwala kwami
               kutawube kukhombisa kuphephisa imphilo yami elulakeni lwekufa.

LUNGILE:       Akusuwe Makhosi lobewubabona bangemabutela boNdlondlo?

MAKHOSI:       Ngihleli phasi ngabukisisa. Kulabantfu, ungaya kulamakhata.

LUNGILE:       Kuhle kuyibona ingoti isekhashane kunekutsi ikutume ungaketeleli.

MAKHOSI:       Ngiyalibona leliwa kutsi liyingoti njani? Nawungashayisa ngenhloko
               kulawa ematje ngeke uphile.

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           21           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                            NSC

LUNGILE:       Mahle lamatje sengatsi abebatwa ngumuntfu awahlalele. Nawungendlula
               kuwo, ugijima utfolwe ngulinye enhloko ungalala umlalela wafutsi. Yinhle
               imvelo Makhosi. UMdali wayidala ngenhloso yekutsi ihlobise live lakhe.
               (Batsite basakhuluma kwendlula Ndleleni)

MAKHOSI:       Sawubona mnaketfu.

NDLELENI: Yebo mnaketfu.

MAKHOSI:       Ngicela ungivakashele emini, ngitawube ngikulindzele elawini.

NDLELENI: Ngitawufika emini mnaketfu. Uyati nawe ngiyakutsandza kuhamba.
          Indlela ngiyikhontile njengeligama lami. Labangatiko bangihasha batsi:
                  Makhulel' endleleni
                  Mabit' wasabele njengemphaka yemtsakatsi.

MAKHOSI:       Vele kuyatiwa kutsi uyakutsandza kuhamba. Uyabona kutsi ungaba
               yinhloli lenhle?

NDLELENI: Ngingaba yinhloli lenhle sibili. Inkhosi ngeke itfole letichamuka nebemanti
          kodvwa ingatfola emaciniso laphelele lachamuka nalotibonele futsi
          wativela.

MAKHOSI:       Kuhamba kutala indvuna.

NDLELENI: Liciniso lelo mnaketfu. Ekuhambeni utfola lokunyenti lebewungakwati.
          Uze utati tonkhe tinkinga tendzawo. Ngati tinkinga talo lonkhe
          laseLusizini. Kuba lula nekutfola likhambi lekucatulula leto tinkinga.

MAKHOSI:       Ungabi khashane nami Ndleleni. Umsebenti wakho nginawo. Bantfu
               labanjengawe babaluleke kakhulu, ube lusito lolukhulu kubabe.
               Kuyabonakala kutsi utawuba lusito lolukhulu nakimi. Imphumelelo yami
               esikhundleni lesisha itawuletfwa ngini nine bengati yami. Sive
               sakaNhlapho siyawubonela kini kuko konkhe lenikwentako. Ngawe
               ngiyawuba yinkhosi sibili.
               (Avalelise endlule Ndleleni. Behlukane boMakhosi naLungile)

                                                                          [Likhasi 129–131]

13.1     Bekuyini sizatfu sekwendlula kwaNdleleni lapha kuMakhosi nawufundzisisa
         lesicashunwa?                                                                         (2)

13.2     Abebonakala ngani Makhosi kutsi naye ulijaha lelifana nemajaha laphila
         kulesikhatsi sanyalo nawucatsanisa imphilo yalomuhla nalesicashunwa?                  (2)

13.3     Kulesicashunwa khetsa MUNYE umdlali uphawule ngekwetsiwa kwakhe
         kahle nobe kabi libito lakhe.                                                         (2)

13.4     Caphuna emavi alomunye webadlali kulesicashunwa, lokusikhanyisamcondco
         sesiphetfo salomdlalo.                                                                (2)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        22          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                         NSC

13.5     Ngaphandle kwebukhosi, yini lenye lebeyifunwa nguNkhanise kulombuso
         njengelijaha leLiswati? Sekela imphendvulo yakho.                                 (2)

13.6     Yini umbhali akhetse kubulala boNkhanise ngelusuku lolwandvulela kubekwa
         kwaMakhosi esihlalweni? Sekela imphendvulo yakho.                                 (2)

13.7     Ngesintfu mbamba, ucabanga kutsi abebindzeleni Lungile angaphendvuli
         kulenkhulumo yaboNdleleni naMakhosi? Chaza.                                       (2)

13.8     Singeniso salomdlalo sibumbene kangakanani nemdlalo wonkhe? Phawula.              (2)

13.9     Kungetsembeki kwesetsenjwa saMkhalelwa, Ndzabeni, emsebentini waso
         lesibekelwe wona, kutfolakala kuphi kulomdlalo? Chaza.                            (2)

13.10    Tetsamelilwati talomdlalo tifundzani enkholweni yaMakhosi? Bhala kube
         KUBILI.                                                                           (2)

13.11    Nguyiphi incenye yemphilo yaMkhalelwa leyabangela kutsi atsatse lesincumo
         sakhe? Ucabanga kutsi saba yimphumelelo yini? Sekela imphendvulo yakho.           (2)

13.12    BoLahlatjwako naLaJele badlali labakholwekako kulomdlalo. Vumela nobe
         uphikise lesitatimende ngemaphuzu LAMABILI.                                       (3)
                                                                                           [25]

                                       NOBE

UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

UMVUZO – NS Nzima

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi umbhali walomdlalo ulusebentisile
ludvweshu lwangaphandle. Khetsa tigameko leticuketse ludvweshu lwangaphandle
ucoce ngato

Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390.                                                                                 [25]

                                       NOBE

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          23            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                           NSC

UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA

UMVUZO – NS Nzima

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

THEKSTHI E

BHEMBE:       Siyile emhlanganweni wesikolo lapho sifike satjelwa khona
              ngephothifoliyo yebafundzi. Kuchaziwe kutsi iyini leyo phothifoliyo kepha
              kugcine kudvuma tinhloko kutsi ngobe singayati lentfo lekukhulunywa
              ngayo. Ase nichaze bantfwana kutsi iyini?

BATJELE:      Iphothifoliyo yemfundzi ligcogco lemisebenti yemfundzi lekhetsekile
              lecondzene neluhlolo. Leyo misebenti yentiwa ngetikhatsi letitsite
              letihleliwe.  Emakota    lamabili   ekucala   anemisebenti    yeluhlolo
              loluchubekako lesitfupha ikota ngayinye, bese kuba imisebenti yeluhlolo
              lesihlanu ngekota yesitsatfu. Ikota yesine itsatfwa luhlolo lwekugcina
              lwekuphela kwemnyaka.

BHEMBE:       Wo, ikota nekota inemisebenti yeluhlolo loluchubekako leyentiwako?

BATJELE:      Leyo misebenti igcogcwe ndzawonye bese ibitwa ngekutsi yiphothfoliyo
              yemfundzi.

BHEMBE:       Mine-ke ngitayibita ngekutsi inyango yetifundvosivivinyo nobe
              ligcogcombhalo. Esikolweni bacele kutsi siyibuke lemisebenti yenu
              legcogcelwe kulenyango ngenhloso yekutsi sibone inchubekelembili
              lekhona etifundvweni tenu.

FAKUDZE: Sitjelwe nangesilinganiso semiphumela lekumele sisati ngalokuphelele.
         Kukhulunywe ngemphumelelo ngemalengiso, ngelicophelo lelisetulu,
         ngalokwenetisako,     ngalokulingene,  leyincenye     nalokungakeneli.
         Kukhulunywe kakhulu nangeligama lebhentjimaki lelisho silinganisozinga.

BHEMBE:       Konkhe lokubekukhulunywa ngako kusha kitsi. Kutawutsatsa sikhashana
              kutsi kungene kuhlale emicondvweni yetfu.

FAKUDZE: Siwabukile emaphothifoliyo enu, imisebenti yemakota ekucala lamabili.
         Imisebenti yakho Batjele igcame ngemphumelelo. Emehlo ahlaba phasi
         lapho sibuka imisebenti yakho Satile ngobe ikhombisa kunganaki,
         kungatimiseli nebuvila. Nicale ngawuphi umsebenti?

BATJELE:      I-eseyi lenemicondvo lesakuphika legcame ngesingeniso, umtimba
              lonetigaba letehlukene nesiphetfo imele umsebenti wekucala.

BHEMBE:       Siwubonile umsebenti wenu ukhombisa kungafani. Kubangelwa yini loko
              ngobe nihlala ninobabili, nifundza nindzawonye ngaso sonkhe sikhatsi?
              Emamaki enu akakhombisi bunye kini kepha akhombisa imphumalanga
              nenshonalanga.
                                                                           [Likhasi: 89–91]

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          24           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                           NSC

15.1     Bhala sizatfu lesenta kutsi Bhembe abite iphotifoliyo ngenyango.                     (2)

15.2     Bhala imisebenti LEMIBILI yemaphothifoliyo nawubuka simo sasetikolweni
         lomuhla.                                                                             (2)

15.3     Nawucatsanisa loko lebekuhanjelwe boFakudze naBhembe kulesikolo,
         kwehluke ngani kuloko lokwenteka ebatalini balomuhla esimeni lesifana
         nalesi? Chaza ngemaphuzu LAMABILI.                                                   (2)

15.4     Bentelani kulesikolo kutsi babite batali batewubona imisebenti yebantfwana
         babo? Nika tizatfu LETIMBILI.                                                        (2)

15.5     Ngekwakho kubona bewubangelwa yini umsebenti waSatile kungajabulisi
         nawubuka simonhlalo sasekhaya kubo? Bhala tizatfu LETIMBILI.                         (2)

15.6     Ngutiphi tintfo letenta kutsi Batjele abone kutsi kukhona lokungasahambi
         kahle ngaSatile naMlandzeli? Bhala kube KUBILI.                                      (2)

15.7     Lemiphumelamcoka nemiphumela letfutfukisako lebhalwe kulomdlalo ilusito
         luni etetsamelenilwati talomdlalo? Hlatiya ngemaphuzu LAMABILI.                      (2)

15.8     Bhala tintfo LETIMBILI letishiwo boSatile naBatjele letenta kutsi bantfu
         balomuhla bangasoli muntfu ngekungabi tifundziswa kulomdlalo.                        (2)

15.9     Bhala tizatfu LETIMBILI locabanga kutsi betenta LaNgwenya naFakudze
         bangafuni kutsi umntfwana wabo aye esikolweni ngeMigcibelo? Bhekisa
         imphendvulo yakho enkhulumeni yabo nemndeni wakaBhembe.                              (2)

15.10    Yini lengazuzwa nguthishela walomuhla nangabe angahamba etinyaweni
         taThishela Shabalala? Bhala kube KUBILI.                                             (2)

15.11    Phawula ngalokwentiwa bafundzi          baseMkhuphukantsaba        ngekwetsiwa
         kwetikhungo esikolweni sabo.                                                         (2)

15.12    Sihloko salomdlalo siyefana nesaga lesitsi, 'Inhlanti ifela emantini'. Phawula
         ngalesitatimende unike netibonelo ngebadlali LABABILI.                               (3)
                                                                                              [25]

                                                              SAMBA SESIGABA C:               25
                                                            SAMBA SAKO KONKHE:                80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016/ac74b5cf-4407-40d3-a758-b425a8e38c33) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2016/7aa67b93-8592-4264-a282-92710c6d10a0) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2016/8a95e7cb-80af-41ba-9c3f-0c884183fee7) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2016/28cbcb7c-e096-47da-9a76-794b25d1c5f4) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2018/6d2d22bc-67ee-4682-8b73-419603cd643e) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2017/470ed316-2c5d-480f-adf1-cd9eb6dd88b8) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
