# siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 24 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2017/470ed316-2c5d-480f-adf1-cd9eb6dd88b8
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2017/470ed316-2c5d-480f-adf1-cd9eb6dd88b8)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · siswati. Question paper, 24 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2017-memo/9c76376f-362d-40f1-a5ea-deab6accd414) — Memo · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                           LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2017

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2½

                           Leliphepha linemakhasi la-24.

Emalungelo agodliwe                                        Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                            NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.        Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.        Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lesine
          bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze
          lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese
          ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.        Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:

          SIGABA A:      Tinkondlo          (30)
          SIGABA B:      Inoveli/Temdzabu   (25)
          SIGABA C:      Umdlalo            (25)

4.        ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
          imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE
          (1) ngalendlela:

          SIGABA A: TINKONDLO

          TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI - Phendvula imibuto ibe mibili.
          ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA         EKLASINI –        Uphocelelekile
          kuphendvula lombuto.

          SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

          Phendvula umbuto ube MUNYE.

          SIGABA C: UMDLALO

          Phendvula umbuto ube MUNYE.

5.        KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
          NESIGABA C (UMDLALO)

          o Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
            nemdlalo lowufundzile.
          o Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
            UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
            umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
            imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha
            ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo
            ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           3          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                            NSC

6.        BUDZE BETIMPHENDVULO

          o Imibuto    yendzabambhalo     etinkondlweni   kufanele     iphendvulwe
            ngemagama la-190–240.
          o Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
            ngemagama la-340–390.
          o Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani
            lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.

7.        Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.

8.        Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
          ephepheni lemibuto.

9.        Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

10.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

          SIGABA A:      Lokungenani emaminitsi la-40
          SIGABA B:      Lokungenani emaminitsi la-55
          SIGABA C:      Lokungenani emaminitsi la-55

11.       Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               4             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                NSC

LIKHASI LALOKUCUKETFWE

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO

Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
     INOMBOLO YEMBUTO                       UMBUTO                EMAMAKI                 LIKHASI
1. 'Kuhle Ketfu'                    Umbuto loyindzatjanambhalo       10                      6

2. 'Kants' Uphumula Nini?'                     Imibuto lemifisha               10             7

3. 'Iwil' Insika'                              Imibuto lemifisha               10             8

4. 'Nkhosi Yemkhatsi'                          Imibuto lemifisha               10             10
                                                 NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Malandzakati'                        Imibuto lemifisha                     10             11
*CAPHELA:           Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
                    EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
                    ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
                    ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe.
6. Liphume Nebovu                Umbuto loyindzabambhalo                       25             13

7. Liphume Nebovu                              Imibuto lemifisha               25             13

8. Kubamba Letingelako                     Umbuto loyindzabambhalo             25             15

9. Kubamba Letingelako                         Imibuto lemifisha               25             15
                                                NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
10. Silulu SeMaswati            Umbuto loyindzabambhalo       25                              17

11. Silulu SeMaswati                           Imibuto lemifisha               25             17
SIGABA C: UMDLALO

Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe.
12. Kwahlwa Emini                  Umbuto loyindzabambhalo                     25             19

13. Kwahlwa Emini                              Imibuto lemifisha               25             19

14. Umvuzo                                 Umbuto loyindzabambhalo             25             22

15. Umvuzo                                     Imibuto lemifisha               25             22

CAPHELA:        ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
                nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo
                LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         5          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                          NSC

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.

             SIGABA                  TINOMBOLO  LINANI LEMIBUTO BEKA
                                     TEMIBUTO  LEPHENDVULWAKO LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini)       1–4                2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa                5                 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto            6–11               1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto           12–15               1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI             B    ne–C,    cinisekisa  kutsi  uphendvule    YINYE
                INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
                Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto
                lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             6               DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC

SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI

Khetsa tinkondlo      tibe   TIMBILI kuleti   letilandzelako   uphendvule     ngato   imibuto
letawulandzela.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

KUHLE KETFU – OA Bhiya
1         Kusemtsimbeni lomangalisako,
2         Kusemgidvweni lowesabekako;
3         Bapheleketeli bamakoti banyukubele,
4         Buso betibukeli buncumile;
5         Bahlabelela kungatsi bakhatsele,
6         Makoti ucambalele tfwi!
7         Lomshad' uyangimangalisa!
8         Umlobokati wembets' iveyili yelipulango,
9         Umyeni wembetse letimnyama,
10        Bahlabeleli bambetse inyunifomu lemnyama;
11        Buso babo buphaphatsekile,
12        Imiphefumulo yab' ikhatsatekile.
13        Talukat' atililiteli;
14        Emajah' awaphoseki,
15        Tintfomb' atigidz' ekudzeni,
16        Bamunya titfuph' emlonyeni,
17        Kungabe bayawulala badleni?
18        Iwil' insika yelikhaya.
19        Sicumbi setivakashi siyashuca,
20        Libandla lebafundisi liyahuba;
21        Bayolim' ensimini lengafulwa.
22        Likhaba lalensimu liyababa;
23        Likhaba lalensimu alibonwa.
24        Umbhishobh' ubusis' umlobokati,
25        Umbhishobh' ubhek' emculwini;
26        'Lutful' elutfulin' umphefumulo kuMnikati'
27        Liyakhemetel' etibukelini,
28        Iyan' imvula yetinsizi;
29        Umtsimba wonkh' uhluneme,
30        Umlobokati usele weneme.
31        Insimu bayifulatsela ngenjabulo,
32        Tinini tichawulana ngenjabulo,
33        Tibukeli titfwayitela ngenjabulo.
34        Sebayawusala bamkhumbula;
35        Sebayawusala batintsandzane
36        Batsandzane ngebuntsandzane.

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            7        DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                             NSC

Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngengcikitsi yalenkondlo lengenhla ubuye
uvete nendlela sonkondlo layetfule ngayo.

Budze bendzatjanambhalo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190
kodvwa angabi ngetulu kwala-240.                                                            [10]

UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

KANTS' UPHUMULA NINI? – JJ Ncongwane

1         Uma ngihamb' uyagcumagcuma
2         Utfutsel' utsats' ubeke,
3         Ufise lok' ufise lokwa,
4         Wale lok' ufune lokwa;
5         Ngikuyise ngasemitfonjeni lepholile,
6         Ngihlale kulepholil' imitfunti
7         Ngiphumule ... wen' ushaye njalo,
8         Ubelesele ngesivinini sakho semihla;
9         Kants' uphumula nini?
10        Ngilala ngikushiy' unoma,
11        Ngitumeka solo wen' udidiyela,
12        Uhamb' ungishiy' ube ngumcubashi
13        Emaven' enjabulo netinsizi,
14        Lapho tifiso tikutfwala tikubeke khona,
15        Ungishiye ngisiphalat' emaphusheni;
16        Ungishiye ngilele ngentfokomalo;
17        Kants' uphumula nini?
18        Buka sebakubonile bodokotela
19        Kutsi laph' ukhuphuk' imicansa
20        Wetfwel' imicabango netifiso,
21        Udvons' elubikibikini lwendvumalo,
22        Ugabadvul' imimango yetinsizi,
23        Kuvakale nemoya sewushona phansi;
24        Uva sebatsi kufanel' uphumule,
25        Kants' uphumula nini?

26        Lebakwati ncono bats' ulibhikawozi,
27        Kuwe kuhlum' ematsemba netifiso,
28        Kuphekwe nelutsandvo luphuphume;
29        Nalokubi batsi kuvela kuwe,
30        Nentondvo nemavundvo kukuwe,
31        Kungak' usigayo lesingaphumuli,
32        Nasidziniwe ngulokuhle sigcakaza lokubi;
33        Kantsi nasewuphemba kuthula nelucolo
34        Utsats' ubeke taba tekudvudvuta
35        Kungats' ulitiko lemhlatjelo wekuthula;
36        Nome kunjalo kants' uphumula nini?

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          8           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                           NSC

2.1       Khokha imigca yenkondlo lecuketse luchumanomaphakatsi uyibhale phasi.              (1)

2.2       Bobani tetsamelilwati talenkondlo nawufundza emigceni 18–20 yalenkondlo?           (1)

2.3       Humusha 'lokugcumagcuma' lokusemgceni 1 walenkondlo?                               (1)

2.4       Usuke akusiphi simo sonkondlo nasekwenteka loku lokushiwo ngulenkondlo
          emigceni 19–23?                                                                    (1)

2.5       Ngumaphi lamave enjabulo netinsizi lakhuluma ngawo sonkondlo emgceni 13
          walenkondlo lengenhla? Usho ngani?                                                 (2)

2.6       Phawula ngekuphumelela/kwehluleka kwasonkondlo ekusebentiseni leligama
          lelicindzetelwe emgceni wesibili kulenkondlo lengenhla.                            (2)

2.7       Akha saga SINYE lesihambisana nalenkondlo ngeligama, 'inhlitiyo', bese
          uyasho kutsi sihambelana ngayiphi indlela nalenkondlo.                             (2)
                                                                                             [10]

UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

IWIL' INSIKA – JJ Thwala

1         Yeka leto tikhatsi
2         Letendlula letingenawuphindze tibuye:
3         Tendlulise kwemanti lageletako
4         Tendlulise kwemphilo yesotsamlilo
5         Lenemabanga lamafisha njalo
6         Lendlul' ingab' isakhonjwa ndzawo.

7         O! nkhosikati yelikhaya,
8         Bekukuhl' usime ngensika,
9         Bekukuhl' unemtfunti wekukhosela,
10        Kubuhlungu kuyashacisa namuhla,
11        Sililo setinyembeti sodvwana.

12        Yebo-ke, awehl' umoya …
13        Insika lebeyimise lelikhaya
14        Kusukela kwatsi nhlo,
15        Idliwe ngumuhlwa yawa,
16        Kayiphindz' ivuke nanini.

17        Kuyobuye kulunge, cola …
18        Nob' emanceb' opha,
19        Nobe tilondza tibhibha,
20        Nom' iminjunju ifutsa,
21        Kulukhuni kulitje kuwe,
22        Cola … cola … cola …

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             9             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC

23        Bukhulu nebucotfo bakho,
24        Umusa nesimilo sakho,
25        Kuyawufakw' emehlo tedzeleli,
26        Tikuchukulute nom'usemantini
27        Ngob' ungasenansika lekumisile.

28        Emehlwen' akho kuyakwakheka
29        Emachaphoti lachucha tinyembeti,
30        Buso bakho lobubusheleleti
31        Buvele tisihla letingahhudluleki,
32        Boph' inhlitiyo ngamabopha.

33        Bamb' inhlitiyo uyibambisise,
34        Landzel 'umgudvu lofanele,
35        Tifanise nalabanye bantfu.
36        Kwemhlaba kuyendlula Mntfwanebantfu,
37        Lokwentekile kuyafana nalokwadalwa.

3.1       Bunkondlo buni lobuletfwa         nguletinhlavu    letidvwetjelwe   emgceni      4
          walenkondlo lengenhla?                                                                  (1)

3.2       Khokha umugca lokulenkondlo lengenhla lochaza kutsi lona lekucondziswe
          kuye ulungile.                                                                          (1)

3.3       Yini kutsiwe iphethini yalenkondlo ayikahleleki?                                        (1)

3.4       Kubangelwa yini kutsi lensika lekukhulunywa ngayo, itsi nangabe seyidliwe
          ngumuhlwa yawa, ingaphindzi ivuke nanini?                                               (1)

3.5       Ngekwakho kubona yini letawubangela buso balona lekukhulunywa ngaye
          kulenkondlo buvele tisihla letingahhudluleki? Chaza.                                    (2)

3.6       Yini sonkondlo akhetse kusebentisa leligama lelitsi, 'nkhosikati', emgceni 7?
          Chaza.                                                                                  (2)

3.7       Lomyalo losemgceni 34 kulenkondlo lengenhla usilungela kangakanani simo
          lesifana nalesi lesikulenkondlo emimangweni lesiphila kuyo? Sekela
          imphendvulo yakho.                                                                      (2)
                                                                                                  [10]

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             10      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC

UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

NKHOSI YEMKHATSI – OA Bhiya

1         Bhalasha nkhosi yendalo yonkhe!
2         Bhalasha mbusi wemkhatsi wonkhe,
3         Bhalash' etul' emafin' esibhakabhakeni,
4         Indalo yonkh' isuk' ebumnyameni,
5         Umhlaba wonkh' utfokot' ekukhanyeni,
6         Bhalasha sibani semhlaba!

7         Bukhulu bakho buyamangalisa,
8         Kukhanya kwakho kuyajabulisa,
9         Tandla takho tifana nebutjoki,
10        Tandla takho tibutjok' emehlweni,
11        Mani njalo sibani semvelo
12        Khanyisa njalo liso lendalo!

13        Tonkhe timbali tiyachakata tibune,
14        Kukhanya kwakh' akufiphali kubune,
15        Umbala wakh' awugucuk' ubune,
16        Buso bakh' abushwaphani bubune,
17        Bukhulu bakh' abunciphi bubune,
18        Mani njalo nkhosi yemvelo!

19        Konkhe lokuphilako kusingatfwe nguwe,
20        Konkhe lokufako kuboliswa nguwe,
21        Bukhulu bakho buyesabeka ngemandl' akho,
22        Emandl' akho ayesabeka ngebukhulu bakho,
23        Kuyini lokungamelana naw' emhlabeni?
24        Hlala njal' ubus' emhlabeni!

25        Somandla wakugcob' etikwayo yonkh' indalo,
26        Bantfu netilwane kukhotsamela wena,
27        Inyanga netinkhanyeti kubuswa nguwe,
28        Laph' uvela kunyamalala konkhe,
29        Laph' ulele kuyakhululek' emkhatsini,
30        Bhalasha nkhosi yemkhatsi!
31        Kutfukutsela kwakho kutala Somiso.
32        Kutfokota kwakho kulamisa ngaMvula,
33        Tintsandzane tiyatfokomal' ebusika,
34        Tintsandzan' atibonakal' ehlobo,

35        Lunya lwakho ngiyalwesaba,
36        Umusa wakh' uyababateka
37        Noma umkhulu kangaka
38        Wayikhotsamel' inkhosi esiphambanweni.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             11        DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC

4.1       Phindza ubhale umugca wenkondlo lonesifanangwaca endzimeni yesitsatfu.              (1)
4.2       Khokha umugca lokulenkondlo losho kutsi loku lokukhulunywa ngako,
          kwabekwa kutsi kubuse tonkhe tintfo letisemhlabeni.                                 (1)
4.3       Ngaphandle kwalenkhosi yemkhatsi lekukhulunywa ngayo kulenkondlo, yini
          lenye lekungasetjentiswa kuyo ligama lekubhalasha? Nika KUNYE.                      (1)
4.4       Yini sonkondlo asebentise silinganisamcondvo saloku lokukhulunywa ngako
          nesibhakabhaka?                                                                     (1)
4.5       Ucabanga kutsi yini lebangela sonkondlo atsi loku lakhuluma ngako
          kuyinkhosi yemkhatsi? Nika tizatfu LETIMBILI.                                       (2)
4.6       Ngekubona kwakho, yini lengenteka nangabe lenkhosi yemkhatsi ingawela
          phasi emhlabeni. Chaza.                                                             (2)
4.7       Ligama lelicindzetelwe endzimeni yesibili ngabe likhetseke kahle yini? Usho
          ngani?                                                                              (2)
                                                                                              [10]
                                              NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
MALANDZAKATI – JP Shongwe
1         Nibahle-ke, malandzakati!
2         Nembetse bumhlophe
3         Kusukel' enhloko kuy' etinyaweni,
4         Nibahle, malandzakati.
5         Nifana nelichwa lembese
6         Sihloko seThabana Tlenyana,
7         Nibe njengesitfwatfwa
8         Silele kulo luKhahlamba.
9         Malandzakati, nigeze nacopha ngelubisi,
10        Nibukeka nibafokati, malandzakati.
11        Sembatfo senu
12        Sipholisa imivimbo yetinhlungu.
13        Nginitsandza niphapha,
14        Senifanisene nemafu,
15        Nente nawo mabhongo emkhatsi,
16        Senitinyawana bovana.
17        Malandzakati nitsandzeka
18        Senishelela niphephuka
19        Kuwo emagumbi lalele
20        Labatinhlungu atincamuki.
Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             12             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC

21        Ninhlitiyo mhlophe, malandzakati,
22        Aninasinini nasitsa,
23        Nimhlophe kuso sonkhe sive
24        Nakuso sonkhe Sintfu.

25        Malandzakati nibahle!
26        Nitandla tinotfonotfo
27        Tibalekisa buhlungu balocumako.
28        Senimtsintsile uyatfokomala.

29        Malandzakati, nibahle!
30        Ngibo bumhlophe bangekhatsi
31        Lobuvetwa sambatfo senu
32        Lesingete sabufuta sabucedza nanini.
                                                                  [Kugeleta Imicabango: 25–26]

5.1       Khokha umugca lokulenkondlo         losho   kutsi    loku lokukhulunywa      ngako
          akunalubandlululo.                                                                       (1)

5.2       Hlobo luni lwebunkondlo lobuletfwa ngumugca 7–8 kulenkondlo lengenhla?                   (1)

5.3       Khokha umugca loveta simo sonkondlo bekakuso nakabhala lenkondlo.                        (1)

5.4       Bobani laba sonkondlo labafanisa nalamalandza emmangweni?                                (1)

5.5       Yini kutsiwe loku lekukhulunywa ngako 'sekufanisene nemafu' emgceni 14?                  (2)

5.6       Nawubuka indzima 5, itsini ingcikitsi yalenkondlo?                                       (2)

5.7       Nangabe lamalandza afaniswa nebantfu, ummango ulindze kutsi babe
          ngulabanjani nawufundza lenkondlo lengenhla? Nika KUBILI.                                (2)
                                                                                                   [10]

                                                                   SAMBA SESIGABA A:               30

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          13            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                           NSC

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

Kulesigaba kunemanoveli lamabili nencwadzi yetemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kuleyo naleyo noveli nobe incwadzi yetemdzabu loyifundzile. Nangabe
         ukhetsa     kuphendvula    umbuto    wendzabambhalo        kulesigaba,
         uphocelelekile kutsi ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.

INOVELI

Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.

UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi lenoveli, Liphume Nebovu, inetintfo
letentekako letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                             [25]

UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI A

'Mzala ungamangali kutsi sekwente njani. Ngitsi angikudvonse ngendlebe. Ungacali
udle kudla lokushiyelwa nguzakwenu. Sonkhe sikhatsi udle naye. Uma adle
wakushiyela ukucitse, ungakuniki ngisho bantfwana.'

Ahlahle emehlo manje LaMagagula ngobe asabona kutsi indzaba uyitsatsa kancane
nje yinkhulu.                                                                 5

'Kantsi kwente njani yemzala, nonkhe nangililela ngasinye nje?'

'Phela kuwe bekufanele kubuye libhokisi. Kwakuvele kulungiswe kutsi ufe nalowo
mntfwana.' Wacalela phasi manje kukhala LaMagagula nakeva letiga.

'Uphi nje Zakwenu? Ungambona?' Ukhuluma nje sevele uyaphuma. LaMagagula
wasala watibuta watiphendvula kutsi Tintfombindzini abekuphi.           10

Kwaphela inyanga LaMagagula abuyile esibhedlela. Tintfombi abeloku akhukhubele
etigangeni kungatiwa kutsi ufunani. Bantfu abebatjela kutsi ugulelwa
ngumntfwanakhe. Kwesuka kwaba simanga nje kutsi intfombi lendzala iyagadvwa
yini. Abesangumtfwalo sibili kulabantfu labahleti kubo.

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         14            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                          NSC

Mzukwana Lushawulo efika akhandza kutsi Tintfombi abengekho ekhaya, 15
watfukutsela watselwa ngemanti. Watsi kube avusele LaMagagula wangena elawini
lakhe lapho abevamise kutihlalela khona nangafuni kube abangelwa umsindvo.
Akahlalanga sikhatsi lesidze weva sekukhulekela lichegu lakaKunene lelalimetayele
kakhulu. Empeleni nalo latsi kube libone imoti ingena ekhaya lase liyeta
kutekwekhuta lomhlolo.                                                            20
'Sinibona nani Mntungwa ngalelifu lelimnyama lelisibekele umuti wakho.'
'Singayitsini Kunene imisebenti yebatsakatsi, loku nabo basebentela uyise Sathane.'
'Kodvwa lentfo nayentiwe ngumuntfu ngabe unesibulawela lesibi ngingafunga
eMantimandze.'
'Mine sengilihambe ngalicedza Kunene futsi nanyalo ngisetalihamba ngifuna bona 25
bogobela labangahle banginike likhambi. Umtsakatsi ngidla naye liphalishi, akekho
khashane. Naloku ngikhuluma nje kuhhuma inhloko.' Atsi kutsatsa litsamo
lemahewu kucedza koma, wabuye waniketa Kunene kutsi anatse.
'Uyakwati kambe kutsi umtsakatsi uyaye afukame nangabe kukhona lamlindzele
kutsi afe? Nguko-ke loku lokwentiwa ngulomfati lomncane. Uphi nje, ungambona? 30
Ungati kutsi LaMagagula solo abuya esibhedlela akazange alugcobe lapha ekhaya.
Kusebaleni-ke kutsi abengakalindzeli kutsi abuye aphila.' Eve efikelwa kumenyanya
kungatsi akatange amtsandze Tintfombi.
'Kodvwa indzaba lenjena iyaye yentiwe njani Khumalo? Bona bemanga batsini?'
'Kantsi utsi ngikhuluma imvabetsi yini? Mine sengiticedze tonkhe tinyanga kanye 35
nebapholofithi ngaletigigaba letivela kulomuti wami. Tonkhe tingitjela intfo yinye.
Taze tangitjela nekutsi lomtsakatsi wacala ngekungibulala inhlitiyo.'
                                                                        [Likhasi 96–97]

7.1       Bhala tintfo LETIMBILI letivetwe kuletheksti    letitinkhomba     tekubaluleka
          kwekuphilisana nanitakhamuti emmangweni.                                            (2)
7.2       Yini lebeyenta Lushawulo atfukutsele aze atselwe ngemanti nakatfola
          Tintfombi angekho ekhaya? Chaza ubhekise enovelini.                                 (2)
7.3       Veta KUBILI lokwaba neligalelo esimilweni saLaMagagula.                             (2)
7.4       Phawula ngekuphatfwa kwesitsembu, ubhekise kuLushawulo.                             (2)
7.5       Nguyiphi intfutfuko leyaletfwa nguLamagagula kaKhumalo? Bhala KUBILI.               (2)
7.6       Ngekubona kwakho, ngabe Lushawulo wahlangabetana                njani   nesimo
          semnotfo kute alinge kusincoba? Bhala KUBILI.                                       (2)
7.7       Tinkinga tini umndeni waLushawulo lebewuhlangabetana nato? Nika TIMBILI.            (2)
7.8       Ucabanga kutsi Lushawulo bekufanele enteni emva kwekutsi emaphoyisa
          aseshe emtini wakhe kodvwa angatfoli lutfo lolusolekako? Usho ngani?                (2)
7.9       Kwaba namtselela muni kuyekeliswa sikolo kwaSibolile?                               (2)
7.10      Nangabe bekungatsiwa usishikashiki lesilwela emalungelo ebantfwana,
          nguwaphi emalungelo lamabili lebewungawalwela. Bhekisa imphendvulo
          yakho kulenoveli.                                                                   (2)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         15           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                          NSC

7.11      Sifundvo sini lesatfolwa    nguLushawulo     ngekusha     kwelilawu    lakhe
          Emankayane? Chaza.                                                                 (2)
7.12      Uvumelana/Uphikisana kangakanani nekutsi Lushawulo abengaboshwa
          ngesento   lasenta   esiphetfweni salenoveli?  Sekela     ngemaphuzu
          LAMATSATFU ubhekise emtsetfwenisisekelo waseNingizimu Afrika.                      (3)
                                                                                             [25]

UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi lenoveli, Kubamba letingelako, inetintfo
letentekako letifana nalokwenteka kulemimango lesihlala kuyo.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                           [25]

UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI B
Inkhulumo yabo yachubeka kwaze kwefika Khulumile naMsiti, yantjintja yangena
ekunikweni kwalabasikati tikhundla. Lowo nalowo waveta umbono wakhe
ngekunikwa kwalabasikati tikhundla.
'Labasikati bebabalulekile kusukela kadzeni esiveni seMaswati. Babe bekuba
ngubabe sibili ngamake. Namake bekuba ngumake sibili ngababe. Likhaya 5
lelingenamake belifana nelilala. Likhaya lelinamake belishisa njengobe lisashisa
nalamuhla. Umuntfu lowati lokunyenti ekhaya ngumake. Kuyashiwo nje kutsi babe
ngumnikati welikhaya, kepha bekumele kugcame make ngobe nguye lowati konkhe
kwelikhaya,' kusho Msiti.
'Bekumele kutsiwe ngumake umnikati welikhaya, hhayi indvodza,' kusho Lotifiso 10
bahleke bonkhe loku lakushoko.
'Likhaya lendvodza ngaso sonkhe sikhatsi. Ngiko nje kugcama sibongo sayo. Make
lisekela ekuphatfweni kwelikhaya,' kusho Msiti.
'Ngumbono wakho lowo Methula. Nalabasikati banawo emakhaya abo labaticalele
wona phasi,' kukhuluma Khulumile.                                           15
'Angiphikisani naloko lokwentekako. Liciniso lelo kutsi banato tindlu hhayi
emakhaya. Kuze kube likhaya uma sekunendvodza lapho,' kubelesela Msiti.
Wachubeka watsi, 'ningicolele tihlobo tami ngiyatidlalela bo.' Bahleka bonkhe ngobe
babona kutsi lapha sekudlalwa ngenchazamagama nenshokutsi yawo. Sekubukwa
emagama lalandzelako: likhaya nendlu kutsi ngabe asho kutsini. Lowo nalowo 20
ucondze kuwanika inshokutsi lehambisana naye.
'Likhaya likhaya ngamake. Ngiko nje kuye kutsiwe lapha kukaLaNdlela, kukakhe
LaNdlovu noma kukakhe LaBhembe. Loko kukhombisa kubaluleka kwamake
ekhaya,' kusho Mphikeleli.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          16           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                           NSC

'Akhona emadvodza lekamadvodza ngetibongo emakhaya awo. Nitsini-ke ngalawo 25
madvodza?' Kubuta Lotifiso.
'Simo sekuntjintja kwelive senta kutsi imisebenti ibe khashane, ngiso lesenta kutsi
babe efike ngakanye ekhaya. Loko kwenta kutsi nebantfwana bangamati
ngalokuphelele. Kusebenta khashane kuyimbangela leyenta indzima lebanjwa
ngubabe ekhaya ibe yincane. Loko kwenta likhaya limiswe ngumake,' kuphendvula 30
Mphikeleli.
'Make lihlo, sisekelo, umsiti nemelekeleli wababe. Ngiko nje kumele abikele babe
ngako konkhe lokwenteka ekhaya,' kusho Msiti.
'Kubaluleka kwebantfu labasikati esiveni seMaswati kusukela etindlovukazini
LaYaka Ndwandwe lowatala Ngwane III, Somnjalose Simelane lowatala Sobhuza I, 35
lobuye atiwe ngalelitsi Somhlolo, Tsandzile Ndvwandvwe lowatala Mswati II, Sisile
Khumalo lowatala Ludvonga II, Gwamile LaBotsibeni Mdluli lowatala Mbandzeni
naLoMawa Ndvwandvwe lowatala Sobhuza II, Indzima lebanti yebukhosi beMaswati
ibanjwe tindlovukazi kusukela kadzeni kuze kube sikhatsi sanyalo. Bukhosi besive
seMaswati basimama batinta ngenca yetindlovukazi,' kusho Mphikeleli.              40
                                                                          [Likhasi 69–70]

9.1       Emandla ekubusa ebantfu labasikati, abebonakala ngayiphi indlela esikhatsini
          lesengcile?                                                                           (2)
9.2       Nika tibonelo LETIMBILI temaphuphotifiso Mphikeleli labekasho wona.                   (2)
9.3       Liphumelela njani likhaya lapho indvodza itsatsa tincumo khona, njengoba
          kwenteka kaMvakali?                                                                   (2)
9.4       Tintfo tini LETIMBILI lebekumele Magumeni atente njengemuntfu labengativa
          kahle emtimbeni lapha emhlanganweni?                                                  (2)
9.5       Lisinamuva liyabukwa. Sekela lesaga ubhekise kuMatsiya.                               (2)
9.6       Kungabi khona kwebatali baMphikeleli kube namtselela muni emphilweni
          yakhe yonkhe? Sekela imphendvulo yakho ngalokwenteka kulenoveli.                      (2)
9.7       Njengobe Velakhe angumntfwana waMphikeleli kuningi sive lesitakulindzela
          esimilweni sakhe nasakhulile? Nika KUBILI lokutawulindzelwa sive.                     (2)
9.8       Nguliphi likhambi leliletfwe eNingizimu Afrika leliphatselene nemfundvo
          yalabadzala, lelesekelwa kulenoveli?                                                  (2)
9.9       Phawula ngesento saMphikeleli sekutsi atsi asamele imphendvulo esikolweni,
          abe angenela lukhetfo lwetembusave.                                                   (2)
9.10      Catsanisa emavi aLaDladla lasesingenisweni         salenoveli     latsi,   'lapha
          emhlabeni kusa kusa,' nesiphetfo salenoveli.                                          (2)
9.11      Kuliciniso kangakanani kutsi emuva kwaleyo naleyo ndvodza lephumelelako,
          kunamake loyesekelako. Sekela imphendvulo yakho ubhekise kuletheksthi
          lengenhla.                                                                            (2)
9.12      Bhala tintfo LETINTSATFU locabanga kutsi labasikati balamuhla bawesekela
          ngato bayeni babo.                                                                    (3)
                                                                                                [25]
                                         NOBE
Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           17         DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                            NSC

UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona sakhiwo setemibhalo yetemdzabu ubhekise
kulenganekwane netibongelelo letilapha ngentasi. Indzabambhalo yakho yibhekise
kulemibhalo yemdzabu lelandzelako:
• 'Umfati enyangeni'
• 'Tibongo TeNgwenyama Bhunu'
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                           [25]

UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI C

                                     KUFIKA KWEKUFA
Lokwa endvulo ematje asemanti, Mlentengamunye waphosa liso lakhe lelikhulu
emhlabeni, wakhangwa bantfu bakhe bafa baphela, bacedvwa kufa. Wabita
lunwabu, walutfuma kutsi alugijime luye emhlabeni lufike lutjele bantfu kutsi
bangasafi, baphile kudzine kube ngunaphakadze. Waludvonsa ngendlebe kutsi
lungase lulinge lulibatiseke endleleni, alunonophe impela lungemi nekuma loku. 5
Phela lunwabu belutendlula tonkhe tilwane ngematubane. Nembala luvume
lunwabu, lusuke lutsatsele ngematubane selubhekise emabombo emhlabeni. Ngulo
lolwa selucondze kaMhlaba.
Endleleni lukhangwe tihlahla tebukhwebeletane titsele tikhehlete titselo tidzine
setilengela phasi. Pho luyatifela ngebukhwebeletane. Khimilili, Lunwabu. 10
Lucalacalate bese lutsi; 'Awutsi ngitsi kukha kabili, katsatfu nginambitse letitselo
ngive kutsi tiyanambitseka yini,' lusho njalo luyaphambuka endleleni lucondza
etihlahleni tebukhwebeletane. Lufike luhulule titselo luphose emlonyeni, luloboshele,
luloboshele, lushaye sentfwala.
Atsi uyabuka Mvelincanti emhlabeni, abone bantfu bakhe baloku bayafa futsi 15
abasafeli kwalapha. Kumale kutsi angaloku alindzele lunwabu ekuhambiseni umbiko
wakhe ebantfwini. Loku naku nembiko awukefiki, bantfu bayaphela ngekufa. Asale
atidzela abite intfulo.
'Ntfulo gijima uye emhlabeni, ufike utjele bantfu kutsi ngeke bafe batawuphila kube
phakadze,' kusho Mvelinchanti atjela intfulo umlayeto lomusha loya ebantfwini. 20
Ivume intfulo, isho isuka ngematubane seyintininita ilibangise emhlabeni.
Lunwabu aluyingene, luchwakele esihlahleni ludla bukhwebeletane. Luloku lutsi;
'Awutsi ngidlayidle bo, ngitawubuye ngihambe.'
                                                                      [Likhasi: 49–50]

11.1      Ngutiphi timphawu LETIMBILI, letenta kutsiwe lenganekwane ibe yinganeko?           (2)
11.2      Kwephuka kwemyalo, kutfolakala kuphi kulenganekwane? Chaza.                        (2)
Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                18          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                 NSC

11.3      Ngusiphi sigameko lesiletsa bunganekwane, kulenganekwane? Usho ngani?                     (2)
11.4      Catsanisa lunwabu lolukulenganekwane nelunwabu lesilubona kulamalanga
          alomuhla.                                                                                 (2)
11.5      Phawula ngekushayisana kwalemibiko             lebeyitfunywe     lunwabu      nentfulo
          kulenganekwane lengenhla.                                                                 (2)
11.6      Utsini umbono wakho ngaloku lokwentiwa                lunwabu     kulenganekwane
          lengenhla nawubuka simo semphilo yalomuhla?                                               (2)
11.7      Sifundvo sini        lesitfolakala     kulenganekwane?     Chaza      ngemaphuzu
          LAMATSATFU.                                                                               (3)
                                                 NA
Fundza letibongelelo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI D
SIKHUNGO SASEMATSAMO
1         Ulidvonsamehlo sikhungo setimangaliso,
2         Kuwe kubonakala labadzala nalabancane,
3         Kuwe kubonakala labamnyama nalabamhlophe,
4         Sibona bomake netidziya netidvwaba,
5         Sibon' ematjitji ngendlamu nemihelwane,
6         Sibona tintfombi ngemahiya netimvadla,
7         Sibon' emajaha ngengwe nenkhonyane,
8         Sibon' emadvodza ngemajobo nemibhenso,
9         Sibon' emachegu ngencincane nemibhodze.
10        Ngawe sati inchoboza nencoshane,
11        Ngawe sati indvuli nelikhwane,
12        Ngawe sati imidvonso nelikhotsamo,
13        Ngawe sati ingcongwane nemshayo,
14        Ngawe sati imiganu nelishongwe,
15        Ngawe sati imigwenya nemihlanga.
                                                                                  [Likhasi 118]

11.8      Khokha umugca locuketse sifanisongco kuletibongo letingenhla uwubhale
          phasi.                                                                                    (1)
11.9      Bunkondlo buni lesibuvetelwa ngemagama ekugcina emigceni 5 na-7?                          (1)
11.10     Isetjentiselwani inchoboza lapha kulesikhungo saseMatsamo? Bhala KUNYE.                   (1)
11.11     Hlobo luni lwemvunulo lolu lolubitwa ngekutsi ngumbhodze?                                 (1)
11.12     Ucabanga kutsi letintfo leticindzetelwe emgceni 12–13, tibaluleke ngani
          kulesikhungo saseMatsamo.                                                                 (2)
11.13     Yini lengenta kutsi        ukhutsate    kwakhiwa   kwetikhungo     letifana    naleti.
          Bhala kube KUBILI.                                                                        (2)
11.14     Lesikhungo saseMatsamo sihambisana kahle kakhulu nemtsetfosisekelo
          welive lophatselene nentsandvo yelinyenti. Vumela nobe uphikise
          lesitatimende bese wesekela imphendvulo yakho.                                            (2)
                                                                                                    [25]
                                                                   SAMBA SESIGABA B:                25
Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            19        DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                             NSC

SIGABA C: UMDLALO

Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
         umbuto wendzabambhalo enovelini/temdzabu, uphocelelekile kutsi
         kulesigaba uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula
         imibuto lemifisha enovelini/temdzabu, uphocelelekile kutsi kulesigaba
         uphendvule umbuto wendzabambhalo.

UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KWAHLWA EMINI – JJ Thwala

Bantfu lophilisana nabo, bangayiphumelelisa nobe bayidvonsele ebubini imphilo
yakho. Bhala indzabambhalo lapho wesekela khona lesitatimende ngekubhekisa
kuNkhanise.

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                           [25]

UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA

KWAHLWA EMINI – JJ Thwala

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

ITHEKSTHI E

(LaHlatjwako ukhuluma naMakhosi basedladleni)

LAHLATJWAKO: Utsini umbono           wakho    ngaloku lokuvako nalokukhulunywako
             ngawe?

MAKHOSI:              Kute lengingakusho make ngoba kukhulunyelwa khashane nami.
                      Kute losondzela edvute nami abeke sikhalo sakhe kuze nami 5
                      ngitiphendvulele.

LAHLATJWAKO: Kuyatiwa mfana wami kutsi umuntfu losesikhundleni uyahletjwa,
             kukhulunywe kabi nobe kahle ngaye. Loku lonkwenteka kuwe
             kungetulu kwemandla akho. Uyakubona yini loko?

MAKHOSI:              Cha, angikuboni make. Ngibona simo sifana nato tonkhe timo 10
                      letikhona. Nkhanise ngimfanisa namabibini inyoka lengenabutsi.
                      Ndzabeni     ngubhova     longenamatinyo. Ngedze     ingadvula
                      leyaphiwa emandla yeswela lulaka. Ngako-ke make ungetfuki.
                      Abasiyo ingoti bobatsatfu labantfu.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              20              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                               NSC

LAHLATJWAKO: Lalela mine ngikutjele ndvodzana. Ngiyakubona ulunjiwe kutsi 15
             usimbatseke futsi ulitjatiswe kungundzata nje ungaphumi nelivi
             lekungilo. Uhleti ngaphansi kwesifu lesingakungcivita nobe kunini.
             Imphilo yakho izulelwa ngemangce. Yekela kutsatsela tintfo
             phansi! Kungahlwa emini sisale simunya titfupha.

MAKHOSI:              Maye netfuswa lite. Ayihlabi ngakumisa. Labantfu labakhulumela 20
                      futsi ngemagogogo nje labanga umsindvo lomkhulu mahhala.
                      Batangitfolaphi ngoba angihlali nabo; angidli nabo futsi
                      angisondzeli kubo.

LAHLATJWAKO: Emachinga emuntfu ngeke uwacedze. Uma umuntfu atimisele
             kwenta tintfo, usebentisa onkhe emakhono lanawo agcine 25
             aphumelele.

MAKHOSI:              Kuyawugcina mine hhayi bona. Ngimi gcinalishone. Kuhlangana
                      kwabo kumakhata, nobe kushisa, angeke, kubasite ngalutfo.

LAHLATJWAKO: Makhosi.

MAKHOSI:              Mhayise lomuhle.                                                           30

LAHLATJWAKO: Utsini ngelibito lakho lekukhulunywa                    ngalo kuwo onkhe
             emadladla,       emalawu       netintsanga?               Uyivile lengoma
             lebeyihlatjelwa lilima lakaNdlondlo letsi:

                                     Sitekeleni madlot' esive,
                                     Sitekeleni bogogo bo!                                       35
                                     Ngabe Makhosi uyawulibusa
                                     Ahlal' esihlalwen' akhibike,
                                     Imihlangan' ibhokile bo?
                                     Khanyisani madlot' esive,
                                     Khanyisani bogogo bo.                                       40

MAKHOSI:              Loko kusho ludvumo lwami make. Nakute intfo lobaluleke ngayo
                      ebantfwini, angeke bakhulume ngawe. Libito lami lisemilonyeni
                      yebantfu nje likhombisa kona kutsi ngiyaphila.

LAHLATJWAKO: Sewuke waphuma yini Makhosi wayawuhlahluba etangomeni
             nasetinyangeni kutsi lusuku lwangeMgcibelo lutawuhamba njani? 45

MAKHOSI:              Angikholelwa ekuhlahlubeni, ngoba konkhe lengitawutjelwa kona
                      angeke ngikwemukele. Kimi kufana nekutsela emanti emhlane
                      welidada. Angifuni kutihlupha ngentfo lengingahambisani nayo.
                      (Aphume Makhosi acondze elawini)
                                                                               [Likhasi 86–88]

13.1     Bhala tintfo LETIMBILI letiholela           ekutseni   baholi   bahletjwe.   Bhekisa
         imphendvulo yakho kuMkhalelwa.                                                               (2)

Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        21           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                         NSC

13.2     Ngaphandle kwekutsi Sicongo ungumuntfu loneludlame, yini lenye lengenta
         kutsi sikhundla lebekanganikwa sona simehlule? Chaza ngemaphuzu
         LAMABILI lakulomdlalo.                                                             (2)

13.3     Ngusiphi sigameko lesifakazela kutsi ligama laMakhosi kukhulunywa ngalo
         emalawini njengobe kushiwo lapha kuletheksthi?                                     (2)

13.4     Sijeziso sini lebesitawunikwa boNdzabeni naNgedze nakutfolakala kutsi
         basifakile sandla ekushoneni kwaboNkhanise? Chaza ubhekise endleleni
         lekutsetfwa ngayo emacala asebukhosini bakaNhlapho.                                (2)

13.5     Yini lebangela umbhali kutsi ente Makhosi asalele emuva, Ndleleni acale
         phambili esiphetfweni salomdlalo?                                                  (2)

13.6     Catsanisa sikhatsi lebesisetjentwa ngumholi welive loyinkhosi kulomdlalo
         nesikhatsi lesinikwa baholi etikhatsini talomuhla.                                 (2)

13.7     Ngekubona kwakho Ntfwasahlobo bekufanele asitakale ngayiphi indlela
         kulesimo lakuso kube bekaphila kuletikhatsi talomuhla? Nika KUBILI.                (2)

13.8     Ludvweshu lolusemkhatsini waNkhanise naMakhosi, luwutfutfukisa ngayiphi
         indlela lomdlalo? Chaza.                                                           (2)

13.9     Lilumbo lidla umnikati.     Humusha   kuhambelana   kwalesaga     nemlingisi
         longuNdzabeni.                                                                     (2)

13.10    Nangabe bantfu lababili batsandzana, kubalulekile kutsi besekelane
         etinkingeni nasebumatimeni labahlangabetana nato. Lungile wakuphumelelisa
         ngayiphi indlela loku? Nika KUBILI.                                                (2)

13.11     Humusha lesaga lesitsi, 'Akabalwa emantjwele inkhukhu ingakachamuseli,'
          ubhekise kuNkhanise.                                                              (2)

13.12    Bhala tintfo LETINTSATFU lebetitawubanga kutsi LaJele aphatseke kabi
         njengobe Nkhanise angakabutfoli lobukhosi.                                         (3)
                                                                                            [25]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           22           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                            NSC

UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
UMVUZO – NS Nzima

Bantfu lophilisana nabo bangayiphumelelisa nobe bayidvonsele ebubini imphilo yakho.
Bhala indzabambhalo lapho wesekela khona lesitatimende ngekubhekisa kuSatile.
Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390.                                                                                     [25]

UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA
UMVUZO – NS Nzima

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.
ITHEKSTHI F

MAPHAHLA:        Ngabe bagcoki bayakholelwa emadlotini?
SHABALALA: Angeke ngikhulumele letinye tive, kepha ngitawuphawula loku
           lokulandzelako. Uma uhamba emigwacweni ubona tiphambano
           netimbali letinyenti letikhombisa kutsi lomunye wemindeni yabo
           umphefumulo wakhe waphumela lapho. Indzawo lekuphumele kuyo 5
           umphefumulo iyahlonishwa njengesivivane kitsi. Lithuna liyakhiwa,
           linakekelwe, likhunjulwe, ligcanyiswe, livakashelwe nalokunye
           lokunyenti. Loko kwenteka ngemaholide nangetimphelasontfo.
MAPHAHLA:        Inchazelo yakho thishela ikhombisa kutsi ligama lelitsi emadloti nje
                 lelingaphinyiswa, kepha kwenta kwabo kukhombisa ngalokusobala 10
                 kutsi umuntfu losahambile uyahlonishwa, akalitjalwa, kwatiswa
                 batukulu ngaye kukhunjulwe kubuye kugcanyiswe nemisebenti
                 yakhe.
SHABALALA: Lokunye lengifuna kucace kahle futsi kugcame emicondvweni yenu
           kutsi asikho sive lesikhonta emadloti njengobe kuhlambalata 15
           labatsite. Tonkhe tive tikhonta Mlentemunye noma Nkulunkulu
           ngetindlela letehlukene. Kadzeni bekucelwa emadloti kutsi
           abakhulumele naMlentemunye. Konkhe bebakucela ngaleyo ndlela
           bebakutfola. Bekukhontwa Mlentemunye ngendlela yemadloti.
MAPHAHLA:        Kuyabonakala kutsi kunyenti kakhulu kuhlambalata nekukhobosa 20
                 lokwentiwe ngulabo labangananateli.
SAKHILE:         Labo labangananateli kumele bafundziswe kuhlonipha emalungelo
                 alabanye, bayekele kukhobosa emasiko nemihambo yaletinye tive.
SHABALALA: Incabhayi yekuhlonishwa kwemasiko netinchubo tetive letehlukene
           isemahlombe enu. Live letfu linemihlobohlobo netilwimilwimi ngako- 25
           ke kumele kube khona kusebentisana, kuvelana, kukhutsatana,
           kwemukelana nebunye. Ngiko nje sibitwa ngesive lesingumushi
           wenkhosatane. Loko kugcama kahle emiphumeleni lesemcoka
           naletfutfukisako
MAPHAHLA:        Bangasitakala kanjani labantfu labangananateli?                         30

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           23           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                            NSC

SHABALALA: Abafundziswe lulwimi lweSiswati, emasiko nemihambo yetfu.
           Akuphilwe, kuhlalwe, kusetjentwe kubuye kuhlanganyelwe nabo kuto
           tonkhe tibhimbi.
BATJELE:         Mine nginembono lowehlukile ngekutsi kukhona labangananateli
                 nalabananatelako. Loko ngikubona kulubandlululo lolunye. Umuntfu 35
                 longenaso sinanatelo kumele ananatele ngesibongo sesikhulu nome
                 inkhosi langaphasi kwayo. Tibonelo nje nguleti letilandzelako;
                 Etigodzini teNkomazi kwatiwa tibongo letilandzelako; Ngomane,
                 Maziya, Mahlalela naletinye. Etigodzini teMlumati kwatiwa tibongo
                 letilandzelako; Mhlongo, Shongwe, Mkhatjwa naletinye. Tonkhe 40
                 tindzawo letiseSwatini nasesifudzaveni iMpumalanga tinebukhosi
                 lobutsite lobukhona kumele buhlonishwe.
SHABALALA: Liciniso leli lewulivetako mfundzi noma lokunyenti sekufiphele.
           Kumele bacwaningi bakitsi bakuvete live lonkhe likwati. Umkhondvo
           nemaphetselo      utsintsa   bakaNkosi    belusendvo   lwakaNdlela, 45
           bakaTsabetse,       Mtsetfwa    naletinye   tibongo.  Umsukaligwa
           naseTimbalini bakaNhlapho, kantsi Ligwa nekuyela eMhlongamvula
           bakaShabalala. Uma uncamula umfula iMgwenya uya enyakatfo
           utfola bukhosi bakaMbuyane, bakaShabalala, bakaMnisi nalobunye.
           Asitfole imibuto yekugcina lechamuka kini bafundzi.                 50
SAKHILE:         Imibuto lebesinayo iphendvuleke yonkhe thishela. Sibonga kakhulu
                 kuphendvula imibuto yetfu lebeyitsintsa temlandvo, lulwimi, temphilo
                 naleminye imikhakha yemphilo.
SHABALALA: Nginifisela kufundza lokuhle nemphumelelo etifundvweni tenu.
           Sifuna kunibona nilandzela imikhakha yemfundvo leyehlukene 55
           emayunivesithi ngemnyaka lotako. Lokuhle kodvwa!
                                                                         [Likhasi: 50–54]

15.1     Khokha umugca lokuletheksthi lofakazela kutsi ummango unetifiso letinhle
         ngemphumelelo yebantfwana.                                                            (2)

15.2     Ngusiphi siphakamiso lesishiwo nguBatjele lekukhulunywa ngaso kuletheksthi
         lesiphambene nemihambo yeSiswati?                                                     (2)

15.3     Ngutiphi   tindlela tekufundzisa letisetjentiswa nguthishela Shabalala
         letikhombisa kutsi uhambisana nalokushiwo Sitatimende Sekharikhulamu
         Yavelonkhe? Nika tibe TIMBILI.                                                        (2)

15.4     Lomdlalo unenselelo yesakhiwo. Sekela lesitatimende ngemibono LEMIBILI.               (2)

15.5     Phawula ngemaphuziu LAMABILI ngesento sekulandvwa kwebantfu
         nekubekwa kwetimbali emigwacweni lapho basuke bashonele khona.                        (2)

15.6     Nawubhekisa engcikitsini yalomdlalo, tibaluleke ngani tinanatelo?                     (2)

15.7     Shano kutsi Sakhile usicaba nobe uyindilinga           yini, bese      wesekela
         ngesigameko SINYE setintfo latentako emdlalweni.                                      (2)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        24            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                         NSC

15.8     Sakhiwana saletheksthi lengenhla sibaluleke kangakanani ekubumbaneni
         kwesakhiwo semdlalo wonkhe? Chaza.                                                  (2)

15.9     Emkhatsini waLaNgwenya naFakudze,          ngumuphi      umdlali      lovisisako
         nakukhulunywa naye? Usho ngani?                                                     (2)

15.10    Sifundvo Setemlandvo, Shabalala labafundzisa ngaso kuletheksthi lengenhla,
         simsita ngani Batjele esimeni lesikhona lomuhla eNingizimu Afrika? Chaza.           (2)

15.11    Umbhali ucondze kuwutjelani ummango ngalomdlalo wakhe? Bhala kube
         kubili.                                                                             (2)

15.12    Lusuku lwangamhlaka-24 Inyoni     lubaluleke   ngani   etimphilweni     tebantfu
         balomuhla? Nika KUTSATFU.                                                           (3)
                                                                                             [25]

                                                            SAMBA SESIGABA C:                25
                                                          SAMBA SAKO KONKHE:                 80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017/a70f5c90-acb5-4f68-ae1c-443813b72014) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2017/90e591c3-dff8-46e3-b578-49c8de8f0b71) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017/ec385aed-8066-4d1e-bdb0-1140857b2c33) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2017/8130da77-e20a-489c-a48c-5628438a9dd3) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2018/6d2d22bc-67ee-4682-8b73-419603cd643e) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2016/5535d2b0-357f-454a-ae8a-bc734086c49a) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
