# siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2018, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2018/6d2d22bc-67ee-4682-8b73-419603cd643e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 27

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2018/6d2d22bc-67ee-4682-8b73-419603cd643e)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · siswati. Question paper, 27 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2018-memo/b58726ed-9239-4775-baff-f6351e3ebc09) — Memo · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                           LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2018

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2½

                          Leliphepha linemakhasi la-27.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            2        DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                             NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Tinkondlo           (30)
         SIGABA B:       Inoveli/ temdzabu   (25)
         SIGABA C:       Umdlalo             (25)

4.       ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
         imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE
         (1) ngalendlela:

         SIGABA A: TINKONDLO

         TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI - Phendvula imibuto ibe MIBILI.
         ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
         kuphendvula lombuto.

         SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

         SIGABA C: UMDLALO

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

5.       KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
         NESIGABA C (UMDLALO)

             Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
              nemdlalo lowufundzile.
             Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
              UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
              umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
              imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha
              ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo
              ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          3           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                           NSC

6.        BUDZE BETIMPHENDVULO

             Imibuto   yendzabambhalo     etinkondlweni    kufanele     iphendvulwe
              ngemagama la-190–240.
             Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
              ngemagama la-340–390.
             Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani
              lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.

7.       Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA.

8.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

9.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

10.      Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:       Lokungenani emaminithi la-40
         SIGABA B:       Lokungenani emaminithi la-55
         SIGABA C:       Lokungenani emaminithi la-55

11.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        4              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

LIKHASI LALOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
     INOMBOLO YEMBUTO                        UMBUTO               EMAMAKI            LIKHASI
1. 'Ngoneni Kuwe Mhlaba?'            Umbuto loyindzatjanambhalo       10                6
2. 'Shukela'                             Imibuto lemifisha               10             7
3. 'Tibane'                              Imibuto lemifisha               10             8
4. 'Lomfundvo'                           Imibuto lemifisha               10             9
                                           NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Lichibikati'                         Imibuto lemifisha               10             10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
          EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
          ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
          ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe.
6. Liphume Nebovu                Umbuto loyindzabambhalo                 25             12
7. Liphume Nebovu                        Imibuto lemifisha               25             12
8. Kubamba Letingelako               Umbuto loyindzabambhalo             25             15
9. Kubamba Letingelako                   Imibuto lemifisha               25             15
10. Tibopho Telutsandvo              Umbuto loyindzabambhalo             25             17
11. Tibopho Telutsandvo                  Imibuto lemifisha               25             17
                                          NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
12. Silulu SeMaswati            Umbuto loyindzabambhalo        25                       19
13. Silulu SeMaswati                     Imibuto lemifisha               25             19
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe.
14. Kutawuba Njalo                 Umbuto loyindzabambhalo               25             22
15. Kutawuba Njalo                       Imibuto lemifisha               25             22

16. Lami Lisiphetfo                  Umbuto loyindzabambhalo             25             25

17. Lami Lisiphetfo                      Imibuto lemifisha               25             25
CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
         nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo
         LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        5           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.

              SIGABA                 TINOMBOLO    LINANI LEMIBUTO            BEKA
                                      TEMIBUTO   LEPHENDVULWAKO            LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini)      1–4               2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa               5                1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto          6–13               1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto         14–17               1
lemifisha)
CAPHELA: Esigabeni B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
            NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
            Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto
            lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         6             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

SIGABA A: TINKONDLO

TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI

Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto
letawulandzela.

UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

NGONENI KUWE MHLABA? – MS Mbuyane

1        Ngabe yini lenkhulu nalengakanani loyilindzele kimi?
2        Ngobe kuwe ngingumhambi nesivakashi,
3        Ngiphambukele kutsintsitsa ludzaka etinyaweni,
4        Ngitfole nemandla ekuhamba lendlela leseyindze,
5        Lemkhawulo wayo usitfombe netifiso tami,
6        Tifiso temkhatsi lomhlophe nemivila leluhlata.

7        Ngagob' emadlangala kuwe Mhlaba,
8        Nginelitsemba lekutfotjwa umtimba lovuvukile,
9        Ugcwele butsakatsaka bekudzinwa
10       Nginelitsemba lekukhishw' emanyeva
11       Ngekunyangw' emanceba nemihuzuko,
12       Kodvwa nalomuhla solo ngiyasimbatseka.

13       Kuwe ngiyivile imimoya yaKholwane,
14       Lengiphephetse yangiphuphutsekisa ngetintfuli,
15       Ngaphaphatsekisa kwelizini lishiywe ngunina,
16       Ngaphaphatsekisa kwemphumphutse ishiywe ngumholi,
17       Ngiwe ngivuka nengubo lemfisha,
18       Leval' inhloko kusale tinyawo.

19       Lapho tinhlupheko netinkinga tingikhungetse,
20       lmimoya yetikhova ite kimi ibhej' ingati,
21       Ngikwati kubaleka kepha ngingenakubhaca,
22       Ngobe sidleke sami sadliwa timvula takho,
23       Netinini tami tagwinywa nguwe.

24       Umusa neluvelo awunako,
25       Sineke nekubeketela akusiko kwakho,
26       Uyashelela njengenhlant' isemantini,
27       Uyatichenya futsi njengeliphigogo,
28       Ubhodla njengelibhubesi lilambile,
29       Mhlaba, konje ulambeleni kimi?

Bhala indzatjanambhalo lapho uveta khona tintfo letenta sonkondlo awugceke
kangaka umhlaba kulenkondlo lengenhla.

Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240.                                                                     [10]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        7           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
SHUKELA – FC Nkosi
1        Kantsi wena ungushukela lonjani
2        Ngoba bonkhe boshukela bayanongotela.
3        Bonkhe boshukela bamnandzi,
4        Bonkhe boshukela bayatsandvwa,
5        Ngobe bayintsandvokati ebantfwaneni,
6        Kepha wena awunjalo,
7        Usitsa sawonkhewonkhe.
8        Ungena sinyenyela endvodzeni,
9        Uyidle kancane, kancane, kancane,
10       Uyishaye kusale lutsi.
11       Umfati we-Afrika awumuva
12       Naye umshaya umbeke le.
13       Ushaya emalunga kusangane ingcondvo.
14       Kusale lithuna kulilwe lesimatsambo.
15       Ngoba udla ungatishiyeli.
16       Ngiyayesaba imisebenti yakho
17       Lekhalisa wonkhe umuntfu loyenta kuye
18       Bobabe bayakhala, bayaphela ngawe
19       Bomake bayakhala, bayaphela ngawe
20       Nebantfwana nabo awunaluvelo kubo,
21       Uhlasela ngisho luswane
22       Lolusanuka lubisi.
23       Ungusathane lucobo,
24       Ngekubhucabhuca umndeni,
25       Kusale kukhala libhungane ekhaya.
26       lngabe wachamukaphi?
27       lngabe uwekutalwa kuphi?
28       Unyoko wabol' ematfumbu.
29       Hamba, natsi asikudzingi,
30       Hamba, khohlwa ngatsi.
2.1      Khokha umugca locuketse imvumelwano maphakatsi kulenkondlo lengenhla?             (1)
2.2      Ushoni sonkondlo ngemugca-11, kulenkondlo lengenhla?                              (1)
2.3      Bunkondlo buni lobuvetwa tinhlavu leticindzetelwe emgceni-3 kulenkondlo
         lengenhla?                                                                        (1)
2.4      Khokha umugca locuketse imphindza kulenkondlo lengenhla.                          (1)
2.5      Ucabanga kutsi ngumuphi loshukela lakhuluma ngaye sonkondlo kulenkondlo
         lengenhla? Usho ngani?                                                            (2)
2.6      Uvumelana kangakanani nekutsi lenkondlo lengenhla iyisathaya? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                (2)
2.7      Sisho lesisemgceni-25, ngabe sonkondlo usisebentise ngalokuhambelana
         kahle yini naloko lakutjela tetsamelilwati takhe.                                 (2)
                                                                                           [10]
Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          8            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                           NSC

UMBUTO 3:IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

TIBANE – NC Mthethwa
1        Khanyani tibane letikaMkhatsi,
2        Nichakate njengetimbali kaMkhatsi,
3        Kutfokote tsine kaMhlaba
4        Ngebuhle nekukhanya lokungenambalandlati.
5        Khanyani lapho kaMkhatsi
6        Ningikhontele kuSibhakabhaka naNyanga,
7        Ningikhontele kuNyeti nakulanga,
8        Nibahle tibane takaMkhatsi.
9        Nibonakala ngemnyama wasebusuku.
10       Kanifaniswa nangalukhalo emini,
11       Entsatsakusa niholwa likhweti
12       Lilandzelwa yindvonsa idvons' emasuku.
13       Khanyani tibane teMvelinchanti,
14       Khanyani ningacimi nanini.
15       Lapho libalele kuletimphisi,
16       Nivela nilandzelan' emkhatsini,
17       Nichakate nigcame ngekukhanya,
18       Kuhlob' emkhatsini ngebuhle benu,
19       lsuke seyendzel' esokeni
20       Kubomandvukulu nemalulwane,
21       Laph' umtimba netingubo
22       Kusuke sekucoca ndzabanye,
23       Kucedvwe konkhe kwelusuku,
24       Kuphunyulwe kulungiselwe likusasa.
25       Kukhanya kwenu tibane
26       Kusho kuphumula kimi.
27       Khanyiselani tonkhe tidalwa
28       TeMvelinchanti tibane,
29       Khanyani ningacimi nanini.

3.1      Khokha umugca wenkondlo losho kutsi letibani atikhetsi bala lemuntfu.                (1)
3.2      Bunkondlo buni lobakhiwa imigca-14 na-29, kulekondlo lengenhla.                      (1)
3.3      Yini leyenta letibani tingafaniswa nangelukhalo emini?                               (1)
3.4      Kusuke kwentekani, nakwenteka loku lokusemigceni 21 na 22 kulenkondlo
         lengenhla?                                                                           (1)
3.5      Ucabanga kutsi yini lengenteka nangabe letibani tingacima, njengobe
         sonkondlo atsi tingacimi nanini? Usho ngani?                                         (2)
3.6      Sinongo sesifaniso lesisemgceni 2 walenkondlo, sisebentiseke kahle yini?
         Chaza.                                                                               (2)
3.7      Lenkondlo yetseke ngalokwenembako yini? Usho ngani?                                  (2)
                                                                                              [10]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         9            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
LOMFUNDVO – GT Nkosi
1        Ngikubone kahle wena makoti,
2        Ukhaliphile wacija njengemkhonto,
3        Ungucelemba locota acotisise makoti,
4        Uyamengetela ngekukhalipha kwakho,
5        Mane kungakwebi kufa makoti.
6        Balole ngetandla takho Lomfundvo,
7        Tilola umuntfu acije njengenyalitsi,
8        Wasika kungatsi kuyotsi cubasha,
9        Wahlaba inhlupheko yatsi gal' uyephuka,
10       Kungakhoni kwatsi tinyawo ngetfwale.
11       Lomfundvo ngubani lonjengawe s'tsandvwa,
12       Locatulula tinkinga temphilo s'tsandvwa,
13       Lonetandla letikhaliphisa kwetakho s'tsandvwa,
14       Loneliphimbo lelikhaliphe njengelakho s'tsandvwa,
15       Mane kungakwebi kufa s'tsandvwa.
16       Lomfundvo uhlakaniphile s'tsandwa sami,
17       Ngeke ngikwale futsi angeke ngikulahle s'tsandvwa,
18       Funa ngisal' eliteni sewungekho s'tsandvwa,
19       Ungisus' ekhatsi kwelubishi s'tsandwa,
20       Pho uligagu lelendlul' emagagu s'tsandvwa,
21       Lomfundvo chubeka kute kubone bani nabani,
22       Nalapho ulibhuloho lekuwela s'tsandvwa,
23       Nalapho usikhiya lesivula noma kuphi s'tsandvwa,
24       Ulichawekati lelicocodz' emachawe s'tsandvwa,
25       Nalapho uligugu lelendlule emagugu s'stsandvwa.
26       Chubeka ungigone ungifumbatse s'tsandvwa,
27       Ngigone ngetandla takho letifutfumalako s'tsandwa,
28       Ngitfukuse ekujuleni kwenhlakanipho yakho s'tsandvwa,
29       Ekujuleni kwenhlitiyo yakho ngitfukuse s'tsandvwa,
30       Ngibindzise ngitinte ngihlaliseke s'tsandvwa.
4.1      Bhala luhlobo lwebunkondlo lobuvetwa           ngemagama       lacindzetelwe
         emigceni 28 na 29 yalenkondlo lengenhla.                                            (1)
4.2      Nguyiphi indlela Lomfundvo lahlaba ngayo inhlupheko itsi gal' uyephuka?             (1)
4.3      Yini ingcikitsi yalenkondlo?                                                        (1)
4.4      Usuke anjani umuntfu nasacije njengenyalitsi, ngekusho kwalenkondlo?                (1)
4.5      Bhala tintfo LETIMBILI locabanga kutsi tingenteka nangabe lomakoti angeke
         abe khona eveni.                                                                    (2)
4.6      Phawula ngekukhetseka kweligama lelicindzetelwe emgceni-1 walenkondlo.              (2)
4.7      Mlayeto muni sonkondlo lawubhekisa kulabo labatetsamelilwati takhe
         ngalenkodlo? Bhala kube KUBILI.                                                     (2)
                                                                                             [10]
                                          NA
Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             10      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                              NSC

INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI

Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.

UMBUTO 5

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

LICHIBIKATI – JP Shongwe

1        Nangibuka buluhlata balamampokoya,
2        Kufik' imilandv' engcondvweni yami
3        Lengingayilandza busuku nemini,
4        Ngigcwalis' emakhasi nemakhasi.

5        Kukulo lelitsafakati,
6        Kukuyo lena ngubokati
7        Lapho kuphila khona tilwane
8        Letinhlobonhlobo ngekulawula kweMdali

9        Niyajabula tinkhomo temanti,
10       Ngobe lenu likhay' alinay' imimoya
11       Ledzilit' ilalis' ematsafeni
12       lmitamo netitfukutfuku teluNtfu.

13       Niyajabula bafokati bakaChibikati,
14       Nine leningaphandlwa tintfuli taNtfulikati,
15       Nine lenigiyela busika nelihlobo
16       Ngengubo yinye ... niyajabula bafokati!

17       Niyajabula majah' akaChibikati,
18       Lenu live alinangucuko,
19       Lena lekhungets' umhlaba-jikelele
20       Ngekulets' injabulo nenjabho.

21       Oyili wema-Arabu
22       Uligugu ngengcebo kuyalabany' imphilo,
23       Akasiy' ingcebo neligugu kuyakh; imphilo,
24       Chibikati longenakulinganiswa ngumuntfu.

25       Ngiyivile imishashadvu yelive,
26       Its' uyindlela yetitimela temanti,
27       Its' ungumehlukanisi wemave
28       Chibikati! Chibikati!

29       Wakits' umlandvo kawutintanga,
30       Ugucuk' imihla nemalanga
31       Uyagucuka, uyawugucuka, utawugucuka;
32       Kepha wakho Chibikati cha!
                                                                 [Impalampala 3: 49–50]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          11            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                           NSC

5.1      Caphuna umugca locuketse silinganisamcondvo endzimeni 6 kulenkondlo
         lengenhla.                                                                            (1)

5.2      Bunkondlo buni lobuvetwe ekucaleni kwemigca-14 na-15 yalenkondlo
         lengenhla?                                                                            (1)

5.3      Ngutiphi letitimela temanti     lakhuluma    ngato    sonkondlo    emgceni-26
         walenkondlo? Nika SINYE.                                                              (1)

5.4      Bunkondlo buni lobuvetwa ekugcineni kwemigca-14 na-16 yalenkondlo
         lengenhla?                                                                            (1)

5.5      Kuliciniso kangakanani kutsi bafokati bakaChibikati 'bagiyela busika nelihlobo
         ngengubo yinye?' Chaza.                                                               (2)

5.6      Ligama lelidvwetjelwe emgceni 5         lifaneleka   ngayiphi   indlela   naloku
         lokukhulunywa ngako kulenkondlo?                                                      (2)

5.7      Uvumelana kangakanani naloku lokushiwo yindzima yekugcina kulenkondlo
         lengenhla? Chaza ubhekise kulokwenteka lomuhla.                                       (2)
                                                                                               [10]

                                                                SAMBA SESIGABA A:              30

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        12           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

Kulesigaba kunemanoveli LAMATSATFU netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
incwadzi loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kuleyo naleyo noveli/temdzabu lokufundzile. Nangabe ukhetsa
         kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
         ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.

INOVELI

Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.

UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako
emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo, ngisho kungaba netihibe
letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuLaMagagula.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                          [25]

UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI A

Ngalelinye lilanga watsi asemsebentini watfola umbiko lotsi indlu yakhe iyasha.
Tindlebe tema enhloko kuLushawulo nakeva lombiko ngobe bekati kahle kutsi kusha
kwalendlu kwakutamshiya naloko labekwembetse.

Watsi lapho abhangatela ayawubona kutsi umonakalo unganani, wakhangwa
yindvundvuma yemlotsa lowawusabhunya intfutfu lapha nalapha. Bantfu behluleka 5
ngobe nalaba lebebatsi bayaphalala bakhandza umlilo sevele umkhulu kakhulu.
Kute-ke ngisho lokuncane lokwakhishwa. Bantfu labakhandza lapho behluleka kutsi
bangambuka batsini ngenca yekumangala nekumvela buhlungu umntfwanaKhumalo.
Naye wefika wema wabuka lowo mlotsa lowawungeke uphindze ube timphahla.

Lushawulo wema wangete wanyakata sikhatsi lesidze. lndlela labeme ngayo 10
bewungatsi akasaphefumuli. Aseme lapho wakhumbula ekhaya. Wakhumbula
umkakhe nenina. Khetsile labengakaze ambone ngemehlo, wambona ngemehlo
engcondvo. Watsi nakacabanga kutsi loko labekwembetse kwakukuphela kwako,
wativa anemahloni kungatsi angesuka kuleyo ndzawo aye lapho bangamati khona.
Waya ngekucina lomcondvo wekuduka kuleya ndzawo yaseMankayane ngobe 15
abesacabanga nekutsi bantfu labamatiko batakube bambona agcoke timphahla
tekubolekwa.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         13           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

Ngakusasa batsi bavuka balungisela kuya emsebentini, naLushawulo wavuka
walungisa. Kodvwa yena abengayi emsebentini, yakhe indlela yayicondze emabhasini.
Yebo, Lushawulo abehamba kodvwa abengati kutsi utakutsi nakefika lena emabhasini 20
agibele leyaphi. Lapho nakefika esiteshini semabhasi awakhandza advunuselene,
ingcondvo yakhe yasebentisa kwesambane. Wavele watitjela kutsi akabambe leya
kaloliwe ibhasi. Kutsi-ke utakutsi nakefika ePitelitifu abambe siphi sitimela
kwakuyawukhanya khona asefikile.
Kwatsi lapho kwehliwa ePitelitifu Lushawulo naye walandzela labo lababeyawutsenga 25
emathikithi esitimela. Akubanga sikhatsi lesidze befikile sachamuka sitimela lesibange
eJozi. Sagudvuta busuku bonkhe sesibheke kulela lasenhla. Bonkhe bantfu batisonga
balala. NaLushawulo naye watsi tjeke wetama kulala. Kucimeta-ke akusho kutsi
umuntfu usuke alele, kwaba njalo kuLushawulo.
Akazange akwetfwale enhloko kutsi ufundzile Lushawulo nakefika eJozi. Naye nje 30
wangena edelezini lalabo labafuna umsebenti. Waba nenhlanhla kutsi bantfu
labanyenti bebaye emakhaya kuyewulima. Loko kwenta kutsi asheshe awutfole
umsebenti ngaphandle kwenkinga. Nobe abengaketayeli kusebenta kalukhuni, kodvwa
watimisela kutsi utawulibamba lifosholo acinise emandla angaze aphelelwe
ngumsebenti. Etimayini-ke basebenti bakhona labangazange batfole litfuba lekufundza 35
nekubhala, bayaye bafundziswe kusihlwa nasebashayisile.
Ngulapho-ke kwefika kwabonakala khona kutsi Lushawulo ungumuntfu lowafundza.
Loko kwamenta wakhishwa emgodzini watfola sikhundla sekuba ngulomunye
wabomabhalane. Naye-ke abesahle asita ekufundziseni labo labebafundza.
                                                                         [Likhasi 26–30]

7.1      Ngutiphi tintfo leTIMBILI letikulenoveli letibufakazi       bekutsi     bantfu
         baseMankayane bebahlalisene kahle futsi banesihawu?                                 (2)

7.2      Wakukhombisa ngayiphi indlela Tintfombi kutsi akatani nalesehlakalo
         sekusha kwelilonto laLushawulo?                                                     (2)

7.3      Yini leyenta kutsi Lushawulo asheshe atfole umsebenti nakefika eJozi?               (2)

7.4      Nguluphi lwati lolwazuzwa basebenti basemayini ngemfundvo yaLushawulo?
         Nika KUBILI.                                                                        (2)

7.5      Abefanele yini Lushawulo kulalela konkhe lebekushiwo nguTintfombi? Sekela
         ngemaphuzu laMABILI.                                                                (2)

7.6      Yini locabanga kutsi ngabe yentiwa        nguKhetsile   kute akwati kuya
         emngcwabeni wemnakabo? Nika KUBILI.                                                 (2)

7.7      Ucabanga kutsi kwentekani ngebantfwana baTintfombi emva kwekucoshwa
         kwakhe nguLushawulo?                                                                (2)

7.8      Kwabangelwa      yini  kuya     kwaLushawulo     emashingweni       lokuyintfo
         labengakatayeli kuyenta ngalelilanga lacosha ngalo unina?                           (2)

7.9      Siphetfo salencwadzi sisetfulela muphi umlayeto?                                    (2)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        14          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

7.10     Ngekubona kwakho, ngusiphi sizatfu lesenta kutsi LaMagagula acishe tindlu
         taTintfombi lebetisha tishiswa nguLushawulo emva kwekubuya emkhayeni?             (2)

7.11     Kube bewungulomunye welusendvo, yini lebewutayenta nangabe Lushawulo
         weta watewucela lucolo sekushone unina?                                           (2)

7.12     Lesento saLushawulo sekutsi nobe asatfolile etinyangeni kutsi simo semuti
         wakhe sinjani, ngekufa kwebanftwabakhe, kepha abe achubekela embili aya
         emkhayeni, besifanele yini nobe cha? Chaza.                                       (3)
                                                                                           [25]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        15           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako
emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo ngisho kungaba netihibe
letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuMphikeleli.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                          [25]

UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI B

'Asive kuwe mholi Tsabetse usinike imibono yakho ngekwakhiwa kwetindlu,'
kusho Mphikeleli.
'Kufanele wonkhe umuntfu abe ngaphasi kweluphahla. lndlu sidzingonchanti. Umuntfu
ngumuntfu ngelikhaya. Kumele bakhelwe tindlu letitawubajabulisa, bakwati kutishaya
tifuba ngato,' kusho Magumeni anika imibono yakhe ngekwakhiwa kwetindlu 5
njengemholi wesigodzi A.

'Siyabonga mholi wesigodzi A. Asive kuwe mholi Shongwe ngetemphilo endzaweni
yakitsi,' kusho Mphikeleli.
'Kumele leso naleso sigodzi sibe nemitfolamphilo lemibili kuya kulemitsatfu.
Lokungenani lemibili kumele isebente imini nebusuku. Kumele kwakhiwe tibhedlela         10
letimbili. Tindzawo tabodokotela labatimele kumele tandziswe. Linani lebahlengikati
kufanele landze. Emakhambi ekudzambisa sifo sembulalave kumele atfolakale kuyo
yonkhe imitfolamphilo. Kufanele kwakhiwe tindzawo letine tekulondvolota labo
lasebaciniselwe ligciwane lembulalave. lnkhokhelo yalabasebenta ngetemphilo kumele
ibuyeketwe ngekutsi yengetwe ngesamba lesihehako,' kusho Magawula umholi                15
wesigodzi B.
'Siyabonga kakhulu Mntimandze. Asive kuwe Mkhwanati lohola sigodzi D. Sicela uvete
imibono yakho ngetebulungiswa netekuphepha,' kusho Mphikeleli.
'Kubalulekile kutsi kuleso naleso sigodzi kube nesikhungo semaphoyisa netikhungo
letingetulu kuletimbili tabologadza. Kufanele kube nekusebentisana emkhatsini           20
wemaphoyisa nabologadza. Ummango kumele ubambisane nebemtsetfo ngenhloso
yekukhutsata kuphepha nebulungiswa,' kusho Lotifiso.
'Ngutiphi tibonelo tebugebengu lobandzile kulamalanga longasinika tona?' kubuta
Mphikeleli.
'Bugebengu lobandzile bekweba, kugagadlela, kugcekeza, kukhwabanisa nalokunye.'         25
'Bungancishiswa kanjani bugebengu lobunyenti? Veta imibono yakho locabanga kutsi
ingasisita sive sonkhe.'
Kuniketwa kwemibiko akumange kuschubeka ngenca yetinsolo letachamuka
kuMagumeni.
'Mine angeneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo,' washo Magumeni bacala bahlahla           30
emehlo bonkhe ngobe bamangaliswa nguloku labakuvako. Labanye beva tinhlitiyo
tishayela phasi, kulabanye tashayela etulu.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         16           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

'Kuyevakala Sihlasi kutsi aweneliswa yindlela lekuchutjwa ngayo. Saga sitsi,
umntfwana longakhali ufela embelekweni. Kulilungelo lakho kuveta imiva yakho
yekungeneliswa. Ngicela usiphe litfutjana lekutsi sive imibiko lemayelana nemigwaco- 35
kwakhiwa, kufakwa litiyela nekucanjwa kwayo,' kukhuluma Mphikeleli.
'Cha angivumelani nawe. Akulalelwe mine kucala ngembikwekutsi kuchutjekwe,'
kusho Magumeni.
'Lokuvetile kuvakele futsi kwemukeleka. Asikhulumeni ngako ngemuva kwemibiko.'
'Cha, asikhulumeni ngako nyalo!'                                                     40
'Khumbula kutsi akukho emaminithini etfu, ngako-ke ungaphoceleli kutsi kukhulunywe
ngako. Yeneliswa nje kutsi ngivumile njengasihlalo kutsi sitawukhuluma ngako.'
'Uma singakhulumi ngako nyalo, ngicela kutsi singabe sisakhuluma ngako.'
                                                                         [Likhasi 48–52]

9.1      Bhala KUBILI lokukhombisa kutsi Mphikeleli abeyikhatsalela imphilo yebantfu
         kuneyakhe.                                                                          (2)

9.2      Loku lokwentiwa nguMphikeleli kwekwetfula imibiko yemisebenti leyentiwe
         kuletheksthi lengenhla kuyenteka emimangweni lesiphila kuyo lomuhla.
         Shano tindzawo leTIMBILI lapho kwenteka khona.                                      (2)

9.3      Ngumuphi umlingisi longatsi nanobe akhishwa indzaba ingatsikameteki?
         Usho ngani?                                                                         (2)

9.4      Lokuba mdzala kwaMphikeleli kwaba nagalelo lini etifundvweni takhe?                 (2)

9.5      Catsanisa emavi aKhulumile latsi, 'Kufanele kube nekusebentisana
         emkhatsini wemaphoyisa nabologadza,' kanye naloko lokwentiwa
         ngemaphoyisa emimangweni yangakini.                                                 (2)

9.6      Ucabanga kutsi Magumeni abesitsatsaphi sibindzi sekumisa umhlangano atsi
         kulalelwe yena? Chaza.                                                              (2)

9.7      Yini leyabangela lelinye licembu lemmango waseMbalenhle liphikisane
         netimfundziso taMphikeleli tetembusave? Nika umbono wakho.                          (2)

9.8      Ngekubona kwakho Lotifiso wabangelwa yini kutsi esekele Magumeni
         kunaMphikeleli ngalesikhatsi kukhankhaselwa lukhetfo lwasosifundzave?               (2)

9.9      Beyiyini inhloso yembhali ekusetfuleleni laDladla njengemuntfu loneluvelo
         kulenoveli?                                                                         (2)

9.10     Ngekubona kwakho yini leyakhutsata Mvakali kutsi asite Mphikeleli abuyele
         esikolweni?                                                                         (2)

9.11     Uvumelana kangakanani nekutsi kushona KwaTsabetse kwaletsa kubuyisana
         emkhatsini waMphikeleli naMagumeni? Sekela imphendvulo yakho.                       (2)

9.12     Kube wena bewunguMphikeleli, bewutakutsatsa njani kuhamba kwaSikhulu
         Tsabetse emhlabeni? Bhala emaphuzu LAMATSATFU.                                      (3)
                                                                                             [25]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         17            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, umuntfu nakunentfo layitsandzako
emphilweni yakhe, akekho lomunye longamehlukanisa nayo ngisho kungaba netihibe
letitsite. Fakazela lenkhulumo ubhekise kuMlungisi.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                            [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
ITHEKSTHI C
'Washesha kangaka kubuya Mlungisi?' Ngunina lowo sekabuta Mlungisi.
'Sisheshe saphuma nje make lamuhla, kukhona lapho siya khona njengamanje.
Ngitawubuya.'
'Usheshe ubuye ngobe ngifuna kutsi sikhulume lendzaba yakho.'
'Ngeke ngisheshe kubuya, kuhle siyicoce kusasa lendzaba loyishoko make.'  5

'lnkinga yami kutsi nje angisakwati kulala Mlungisi. Uma ngike ngatsi ngiyalala uyihlo
uyangivutsela utsi ngithuleleni ngingakutjeli kutsi tsatsa umfati.'
'Ngiyeva make ngetsembe sitayilungisa leyo ndzaba.'

Wabona Mlungisi kutsi cha lendzaba yakhe imatima. Naye akalali, impela akatsatse
tinyatselo tekusombulula lenkinga. Litsemba labuyela kuLomusa Watilungisa kahle, 10
wakama enhloko, wapholisha neticatfulo takhe.

Waphuma kabo wenyuka nemgwaco sekayohlangabeta Lomusa. Akatange ahlale
sikhatsi lesidze. Wefika Lomusa ashaye tona futsi letimnyama kodvwa hhayi letifana
netayitolo. Atsi uma abuka letingubo Mlungisi akhumbule emagama aMadvodza,
buhle baLomusa buwususe lomcondvo lomfikelako.                                     15

Bahamba balinganisile boMlungisi naLomusa. Abone Mlungisi kutsi bayalingana.
Wakheke kahle Lomusa. Kuba yinkhosikati kumfanele imphela. Abatange bacoce
kakhulu endleleni. Lomusa imibuto leminyenti bekatsi utayiphendvula nabefika endlini.
Batsite nabefika endlini, wavula Lomusa bangena.

'Ngiyetsemba awuketi ngetindzaba telutsandvo lapha Mlungisi. Ngikutsatsa 20
njengesivakashi sami nje.' Wathula dvu njengemuntfu longeva etindlebeni Mlungisi.
Wabona kutsi inkinga labekatsi utayicatulula udlala ngesikhatsi. Kwathula endlini kwate
kwachuba yona intfombi.

'Wathula Mlungisi manje?'
'Ngicabanga lenkhulumo yakho. Yini ungafuni sicoce ngobe ngiyakutsandza?' 25
'Sekwacocwa nami, ngagana, ngendza, ngafelwa.'
'Kahle bo!'
'Ngicinisile kunjalo. Bengicabanga kutsi ubonile ngifaka tingubo letimnyama.' Agucuke
simungulu futsi Mlungisi nakeva lendzaba. Acedze agcolotele Lomusa emehlweni.
Ambambe lihlombe amsondzete kuye kancane kutsi uma sebatewucabuzana, ahlehle 30
Lomusa.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         18              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

'Kulungile ngitawucabanga Mlungisi. Usebenta muphi msebenti?'
'Nginguthishela.'
'Hawu, kantsi usebenta kahle kangaka?' Kutse lapho sekaphuma emnyango Mlungisi,
wavalelisa ngekucabuza. Washesha wayolala ngobe bekajake kutsi kuse. Lokwacaka 35
kutsi liphupho leyise alibuyanga ngalelolanga, kodvwa kunina labuya. Wacabanga
lenkinga yalomuntfu lofuna Lomusa, langati kutsi kutakwentakalani.
                                                                                 [Likhasi 5–7]

11.1     Nguyiphi lemfihlo Lomusa labefihlela Mlungisi yona?                                      (2)

11.2     Lenkhulumo yalomusa lekulenoveli letsi, 'umuntfu            lotawusihlanganisa
         sewutfolakele,' imveta kutsi bekaphila yiphi imphilo?                                    (2)

11.3     Libito lemuntfu livamise kumlandzela. Fakazela lenkhulumo ubhekise
         kuMacaleni ngemihambo nemasiko eSiswati, emphilweni yakhe.                               (2)

11.4     Bhala tigameko leTIMBILI letikulenoveli letifakazela kutsi Lomusa abenaye
         nembeza.                                                                                 (2)

11.5     Shano umehluko lokhona emkhatsini wendlela latekwa ngayo Lomusa
         nendlela lesetjentiswa emimangweni yalomuhla nakutekwa umfati.                           (2)

11.6     Bekungenteka yini kutsi simo semphilo yaMlungisi sifane nesimo semphilo
         yaLomusa? Sekela imphendvulo yakho.                                                      (2)

11.7     Nguyiphi imbangela leyenta Lomusa ajakele kushada naMiungisi babe
         bangakafundzani kahle?                                                                   (2)

11.8      Nangabe bewungateyamanisa naLomusa, bewungamecwayisa ngayiphi
          indlela kulemphilo labekayiphila? Nika KUBILI.                                          (2)

11.9     Ngekubona kwakho, abeyokwentani Sitsembile nemntfwanakhe emshadweni
         waMiungisi naLomusa?                                                                     (2)

11.10    Nguliphi ligalelo lebelitawuba khona emphilweni yaMlungisi kube wateka
         Sitsembile emva kwekuboshwa kwaLomusa? Nika KUBILI.                                      (2)

11.11    Ngabe sihloko salenoveli sikhetseke kahle yini? Sekela imphendvulo yakho.                (2)

11.12    Humusha lesaga lesitsi,     'Likhiwa   lelihle   ligcwele   tibungu,'    ubhekise
         kulokwenteka kulenoveli.                                                                 (3)
                                                                                                  [25]

                                        NOBE

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         19           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Bhala indzabambhalo lapho ukhuluma khona ngebuhlakaniphi lobuvetwa balingisi
bemibhalo yetemdzabu, ubhekise kulenganekwane nakuletibongo letingentasi.
 'Indlulamitsi nengwenya'
 'Tibongo taNgwane III'
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                           [25]

UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI D
                            INDVODZA LEYANIKWA LIDADA
Lomdzeshi lona abengamholeli kahle umfana. Abemnika imadlana bese umnika kudla
amembulele netimphahla, letinye tibe takhe letinye tibe tenina. Nobe abesebenta
matima nje, wabeketela wachubeka nekusebenta wate waba yindvodza, wacatsatela
netimvu, solo tigaya ngamhlatsi munye.
Ngalelinye lilanga umdzeshi wambita wakhuluma naye.                          5
'Ngifuna kukwatisa kutsi kulenyanga letako ngiyahamba nemndeni wami sibuyela
kulakitsi ngesheya kwetilwandle.'
'Kusho kutsi kutawuba kuphela kwemsebenti wami ngaleyo ndlela?'
'Kute lengingakwenta, sikhatsi sami sekubuyela emuva sesifikile. Nawe
njengendvodza utawuhamba uyewufuna umsebenti kulabanye labakhona.'           10
'Cha kwaze kwaba buhlungu loko.'
Nembala sefika sikhatsi umdzeshi watsengisa konkhe labenako washiya lidada linye.
Watsatsa lelidada walinika lesisebenti sakhe.
'Ngikunika nali lidada uliphatse kahle. Ulondle ngemfanelo ulinatsise nemanti, ungacali
ulihlabe.'                                                                              15
'Kulokusebenta kwami lokumatima emashumishumi eminyaka ngihola imadlana,
ngifanelwe kutfola lidada kuphela? lphelile yini imali?'
Wahleka umdzeshi wanikina inhloko. Wasibuka sisebenti sakhe waphindze wahleka.
'lmali angeke ikwentele lutfo. Wena tsatsa lelidada uyewulifuya, wente lengikutjela
kona nje kuphela.'                                                                  20
'Ngilondle ngani?'
'Ngikubekele lisaka lemmbila. Lommbila ningawudli ngobe walelidada.'
lndvodza yalitsatsa lidada nanobe beyisisimba nje. Bavalelisana nemdzeshi, yatjatsa
lisaka, yagodla lidada layo yashona kunina ekhaya. Yefika yayetfula indzaba kunina.
Wamangala kodvwa wamyala umntfwanakhe kutsi ente njengobe ayaliwe. Lidada 25
lahlala emalanga lamabili, kulesitsatfu latalela licandza legolide. Yalitsatsa licandza
indvodza yayawulitsengisa yatfola imali lenyenti. Batsenga timphahla nekudla.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          20            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                           NSC

Laphindza lidada latalela lelinye licandza legolide, latsengiswa kwatfolakala lenye imali
lenyenti. Lemali bakha ngayo indlu lenkhulu bayigcwalisa ngefenisha. Lachubeka
lidada nemsebenti walo, yangena nemali. Salukati nemntfwanaso banjinga.                   30
                                                                           [Likhasi: 80–81]

13.1     Bhala ngesimonchanti setenhlalo kulenganekwane.                                       (2)

13.2     Yini lebanga insweleko kulenganekwane?                                                (2)

13.3     Tetsamelilwati tifundzani ngalokwenteka kulenganekwane?                               (2)

13.4     Ucabanga kutsi kubangelwa yini kutsi lenganekwane ibe nebunganekwane?                 (2)

13.5     Yini lokwenteka kulenganekwane lokungaba licala lelibovu etikhatsini
         talomuhla nawubuka temnotfo? Usho ngani?                                              (2)

13.6     Kube bewungunina walomfana, bewutawenta njani ngalesento salomfana
         sekubulala lidada? Nika KUBILI.                                                       (2)

13.7     Humusha saga lesitsi, 'Salakutjelwa sibona ngemopho,' ubuye usho kutsi
         sihambisana kangakanani nalokwenteka kulenganekwane?                                  (3)

                                           NA

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            21           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                             NSC

Fundza letibongo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU
1        Mahlokohla londzatja ngentsamo,
2        Lohlokohle timbiba taphuma
3        Tenta buhlakalala,
4        Taye tabanjwa ngudalad' esangweni
5        KaZombodze wemagugu.
6        Ngwane usona nonani,
7        Loku bahlaba nkhomo bahlindzisana.
8        Ngitayitsatsaphi inkhomo lengangaNgwane
9        Ngiyikhwet' etikweMdzimba
10       Umlom' ufik' ezulwini?
11       Ngwane lulaka nekhaya netsafeni
12       Kushe kube sehlobo,
13       Kuye kusuk' emalangabi.
14       Sihlangu sinembele wenkhomo.
15       Ngwane emantini ngimfanisa nesitiba.
16       Ngwane endleleni ngimfanisa nalevundlako,
17       Ngwane emtsini ngimfanisa nalomnyama;
18       Ngwane embutini ngimfanisa nesiphongwana
19       Ngwane enkhomeni ngimfanisa nemshivana
20       Ligodze laZombodze wemagugu,
21       Loku liwagil' emadvodz' emacakala.
22       lnyoni ledlalel' emhubheni wetintsaba.
23       lngwe ledl' ematfol' enyatsi.
24       Buhlal' abuhlangan' entsanyeni.
25       Umvemve wakitsi
26       Ngeke ngawubek' emtaneni,
27       Ngingawubeka kaZombodze wemagugu.
28       Bayethe!
                                                                          [Likhasi 104–105]

13.8     Sinongo sini lesivetwa ngumugca 10 kuletibongo lengenhla?                              (1)
13.9     Khokha umugca           lokuletibongo   lochaza   kutsi   iNgwenyama      Bhunu
         beyisukelana.                                                                          (1)
13.10    Hlobo luni lwebunkondlo lobuvetwa yimigca 25–26 yaletibongo letingenhla?               (1)
13.11    Lomugca lobhalwe ngalokugcamile kuletibongo, uyiveta ingumuntfu lonjani
         iNgwenyama Bhunu?                                                                      (1)
13.12    Ucabanga kutsi yini lebeyenta kutsi iNgwenyama Bhunu ifaniswe nendlela
         levundlako? Chaza ubhekise kulokushiwo kuletibongo letingenhla.                        (2)
13.13    Humusha umugca 20 waletibongo letingenhla bese uyasho kutsi uhlangana
         ngayiphi indlela nemasiko eSiswati.                                                    (2)
13.14    Sifanisongco lesisemgceni 23 sihambisana kangakanani neNgwenyama
         Bhunu, kuletibongo?                                                                    (2)
                                                                                                [25]
                                                                   SAMBA SESIGABA B:            25
Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        22           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

SIGABA C: UMDLALO

Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
         umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
         uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto
         lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
         wendzabambhalo.

UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi, 'Sitsa semuntfu ngeke siyivimbe
imphumelelo yakhe.' Fakazela loku ubhekise kuMphotfo.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                          [25]

UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

ITHEKSTHI E

NCOBILE: (Amoyitela.) Ngivele ngabona ngemantjwele alwa odvwa kwekutsi lamuhla
         ngitawufikelwa sivakashi lengasigcina kudzala lapha ekhaya.
         Ngavakashelwa nguwe lamuhla Ncane kumbe ungiphatsele letitsini?
NCANE:   (Abuke le.) Kukhona lengifuna kutekubuta kuwe, ngicela ungiphendvule
         ungabi nemahloni mngani wami, mine phela ngimdzala nangingaka, tintfo          5
         ngiyatibona. Kungani kulamalanga wena sewuhlala njalo utsakasile
         ukhuluma nangetelutsandvo nasetincingweni, intfo lowagcina kudzala
         kukhuluma ngayo?
NCOBILE: (Ahleka.) Hho, kantsi vele utengisenga?
NCANE:   Angikusengi Ncobile ngifuna kwati.                                             10
NCOBILE: (Amoyitela.) Utawutsi ungati-ke bese wentani?
NCANE:   (Ambukisisa emehlweni.) Kute ngikhone kumoyitela nawe.
NCOBILE: (Ahlekelela.) Uva batsi kuyangehlula yini kumoyitela ngingedvwa?
NCANE:   Angikeva njalo mngani, phela nami ngiyatsandza kubona umngani wami
         ahlala atsakasile.                                                             15
NCOBILE: Wena ulicili sibili, umuntfu umgubhuluta ngisho angafuni kepha agcine
         akutjele nesifuba sakhe. Mine Ntfombilencane dzadze, kukutjela liciniso
         kutsi sengicabange ngacedza njengobe ngasho kutsi anginawuloku
         ngimelana nekubhulwa ngemiboyi lapha ekhaya, ngibhulelwa Mphotfo
         kutsi ngitsandzana naye ekubeni akusilo liciniso. Nyalo sengifuna              20
         bangishayele liciniso ngobe vele sengimganile. (Asukume abuye
         ahlale phasi.)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          23           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                           NSC

NCANE:   Nami ngitsi nangikhumbula leto tilondza dzadze, ngifikelwe
         kungabadzabukeli. Wena nyalo utabakhomba tiga tetigadla bangaphindzi
         bakwetsembe nakancane emphilweni yabo!                                             25
NCOBILE: (Ahleka agegetseke.) Bacabanga kutsi indvodza iyalinywa ivunwe.
         Umuntfu longafuni kukhwesha enhlitiyweni yami nguGedlembane. Angati
         kutsi loku kubangwa yini Ntfombi. (Ashaye kancane tandla.)
NCANE:   Ncobile kantsi wena sewutsandzana naMphotfo ngaliphi ngobe ngeva
         ngetimbobo temuhlwa kutsi sewubuyele kuCelani Mavimbela? Khohlwa                   30
         ngaGedlembane Ncobz, likhwa lelijaha, lishaya ngelihwanca lelihle.
         Hhawu! Nona mhlaba! (Ambuke bese unatsa emahewu.)
NCOBILE: (Ahleke.) Celani ngehlukana naye singakacedzi nenyanga ngobe
         wangivisa buhlungu lobuphindziwe, inhlitiyo yenyela mlibe mzukwana
         abukisa ngaMphotfo lowo kubantfwabesikolo nakamtfola ahamba nami                   35
         kantsi yena ungihlangabetile. Watsi nakehla nje emotweni, wehla emehlo
         asavutsa umlilo, buso sebumnyama njengelitulu lihlomile, agcwele lulaka
         lodvwa. Ngaphandle kwekubuta, wefika wamhudvula budlabha ambita
         ngesichaga lesingakafaneli kuhamba nami.
NCANE:   (Amkhomba.) Mine ngibona kuncono ubuyele kuCelani, muhle futsi                     40
         akasolisi nakubantfu kutsi likhwa. Umhlalele phasi umtjele kutsi lakwenta
         kuMphotfo awutange ukutsandze, kute naye etsembe kwekutsi
         beningatsandzani ngaleso sikhatsi. (Amntjontje.)
NCOBILE: (Enyanya.) Ucinisile lapho Ncane kepha ubowati kutsi kulomhlaba
         naloyishayile akayosi, naloyosile akayidli, loyidlile nguye lodle licala. Mine     45
         angifuni kutsi ngalelinye lilanga imphilo yami ngiyishiye eludzakeni
         lolumatima ngingasenawuhlehlela nyovana. Celani muhle vele
         kunaMphotfo kodvwa ute buntfu, Mphotfo yena unebuntfu. Mine angifuni
         buhle bemuntfu kepha ngifuna buntfu bemuntfu. Wati kushayela timoti
         longatati nato kutsi utitsatsaphi.                                                 50
                                                                        [Likhasi 109-113]

15.1     Bhala KUBILI lokutfolakala kulomdlalo lokungenta bafana balomuhla
         labatiphatsa njengaCelani behluleke kuphatsa emakhaya abo nasebatekile.              (2)
15.2     Ncobile nanobe abengamhloniphi unina, ngukuphi LOKUBILI kulomdlalo
         tetsamelilwati lebetingamncomela kona.                                                  (2)
15.3     Catsanisa indlela batali bakadzeni labebayisebentisa kufunela bantfwababo
         umendvo naloku lokwenteka kulomdlalo.                                                (2)

15.4     Bhala tigameko LETIMBILI letikulomdlalo letibufakazi bekutsi kulesinye
         sikhatsi indzima lenkhulu etimphilweni tebantfwana idlalwa bangani kunebatali
         babo.                                                                                (2)
15.5     Emavi aNcobile latsi, 'Mine angifuni buhle bemuntfu kepha ngifuna buntfu
         bemuntfu', ayemukeleka yini nawubuka lusha lwalomuhla? Chaza.                        (2)
15.6     Ucabanga kutsi ngutiphi tizatfu LETIMBILI Ietenta bolaHleta naHleta bangayi
         emngcwabeni waGedlembane?                                                            (2)
15.7     Kube Mphotfo naCelani bebaphila kulemimango yalomuhla, yini
         lebeyitawulindzelwa tetsamelilwati ngekuhlangana kwabo endleleni? Chaza
         ubhekise kulomdlalo.                                                                 (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        24          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

15.8     Yini lebeyifanele yentiwe Litiko Letemfundvo etikolweni njengemkhankhaso
         wekuvikela kukhulelwa kwebantfwana labasebancane njengobe kuvela
         kulomdlalo? Bhala KUBILI.                                                         (2)

15.9     Phawula ngendlela Hleta lemukela ngayo emaphoyisa nakefika atewumbopha
         emshadweni waNcobile.                                                             (2)

15.10    Sikolo besingakuncandza ngayiphi indlela kuphutselwa kwebafundzi sikhatsi
         lesidze esikolweni njengaNcane? Bhala KUBILI.                                     (2)

15.11    Uvumelana kangakanani nekutsi kukhulisa umntfwana ngesandla lesicinile
         nobe lesitsambile akunaluhlelo lekumele lulandzelwe? Sekela ubhekise
         kulomdlalo.                                                                       (2)

15.12    Humusha lesaga lesitsi, 'Tibi tendlu atikhishelwa ngaphandle,' ubhekise
         kulaHleta.                                                                        (3)
                                                                                           [25]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               25            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                                NSC

UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi, 'Sitsa semuntfu ngeke siyivimbe
imphumelelo yakhe.' Fakazela loku ubhekise kuSomhlolo.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                                   [25]

UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA

LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

ITHEKSTHI F

(Sikhunyana ucoca naMahubhulu nelibutfo.)

SIKHUNYANA:           Ndvuna yeNkhosi nelibutfo lakho eMahubhulu, iyanibita
                      iNgwenyama. Utsite uMlomo longacambimanga ningalenti liphutsa.
MAHUBHULU:            Suka endleleni yetfu Sikhunyana, ncelebane ndzini!
SIKHUNYANA:           Butfo leNkhosi, iyanibita iNkhosi. (Emahubhulu aphelelwa                   5
                      ngemandla abuyela emuva emphakatsi.)
MAHUBHULU:            Libutfo eMahubhulu licondzene nami. Yini ungayi kuyewukhuluma
                      neBalondolozi uyekele leli lami?
SIKHUNYANA:           Umuntfu lophambukako uyancandvwa akhonjiswe indlela lefanele.
                      Ndvuna, yimbi lentfo loyentako yekuphikisana neNgwenyama,                  10
                      itakwenta usheshe ufinyelele kulamakhata. Sewubeketelelwe
                      kwenele.
MAHUBHULU:            Ngiyayati intfo lengiyentako futsi ngitimisele kuyimela. Utsi ngubani
                      lophambukako?
SIKHUNYANA:           Nguwe lophambukako ndvuna. Wenta tintfo ngaphandle kwemvumo                15
                      yeNkhosi. Sive sibuke imphikiswano lekhona ekhatsi wakho
                      neNkhosi. Uphumelele kudvonsa emehlo esive. Lentfo loyicalile
                      utayigcina yini?
MAHUBHULU:            Ngeke ucale intfo ungayigcini. Konkhe lakwentako umuntfu
                      unesizatfu sako. Ngitimisele kuphendvula nobe nguyiphi imibuto             20
                      ngaloku lengikwentako. Kuyawugcina mine! Lami lisiphetfo.
SIKHUNYANA:           Utsi uphile kahle engcondvweni nje Mahubhulu? Akekho umuntfu
                      lophilile loye ente tintfo letifana naleti lewutentako nyalo. Mine ngeke
                      ngiyibeketelele lentfo lewuyentako. Ngitakusondzeta masinyane
                      kubakini labalala.                                                         25
MAHUBHULU:            Awashiwo emavi lanjalo endvodzeni. Funa leyontfo ngiyente kuwe.
                      Kuyawugcina mine.
SIKHUNYANA:           Wetsembeni Mahubhulu? lnkhomo yetsembe timphondvo. Bhejane
                      wetsembe luphondvo. Libhubesi litsembe tidladla. Wena-ke
                      wetsembe leso sijula?                                                      30
MAHUBHULU:            Ayibutwa indvodza kutsi yetsembeni. Kwati mine kutsi ngetsembeni.

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Siswati HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2018/f717e394-e2aa-45b5-ae24-d17c1a17adc5) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2018/e21b006a-074c-496e-b53d-d9a9180ab87f) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2018/a96c35e3-b20e-470c-9ba3-6eec83c8f257) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2017/470ed316-2c5d-480f-adf1-cd9eb6dd88b8) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2016/5535d2b0-357f-454a-ae8a-bc734086c49a) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2015/553103de-e9bb-4c3b-9d22-9556938549bb) — siSwati HL · QP · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
