# siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2015, 20 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-june-july-2015/30f33062-86a6-4d87-a35f-425e5e3e1c46
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 20

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-june-july-2015/30f33062-86a6-4d87-a35f-425e5e3e1c46)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · siswati. Question paper, 20 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                    GRAAD 12

                      SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                       SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                            LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       2015

                                                                    EMAMAKI: 80

                                                            SIKHATSI: Ema-awa 2½

                            Leliphepha linemakhasi la-20.

Emalungelo agodliwe                                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                               DBE/2015
                                            SCE

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Tinkondlo   (30)
         SIGABA B:       Inoveli     (25)
         SIGABA C:       Umdlalo     (25)

4.       ISIHLANU imibuto lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
         imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C
         MUNYE (1) ngalendlela:

         SIGABA A: TINKONDLO

         TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe mibili.
         ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
         kuphendvula lombuto.

         SIGABA B: INOVELI

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

         SIGABA C: UMDLALO

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

5.       KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI) NESIGABA C
         (UMDLALO)

          o Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli loyifundzile kanye nemdlalo
            lowufundzile.
          o Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
            UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
            umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
            imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha
            ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto wendzabambhalo
            ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale.

6.        BUDZE BETIMPHENDVULO

          o Imibuto yendzatjanambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe
            ngemagama la-190–240.
          o Indzabambhalo yenoveli nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama
            la-340–390.
          o Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane nelinani
            lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           3                               DBE/2015
                                            SCE

7.       Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso naleso sigaba.

8.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

9.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

10.      Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:       Lokungenani emaminitsi la-40.
         SIGABA B:       Lokungenani emaminitsi la-55.
         SIGABA C:       Lokungenani emaminitsi la-55.

11.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            4                              DBE/2015
                                             SCE

LIKHASI LALOKUCUKETFWE

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.

SIGABA A: TINKONDLO

Tinkondlo Letimisiwe: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
    INOMBOLO YEMBUTO                     UMBUTO           EMAMAKI LIKHASI
1. Mahlahlandlela                         Umbuto              10     6
                                   loyindzatjanambhalo

2. Ngihayel' Inkondlo                    Imibuto lemifisha     10          7

3. Aph' Emagugu?                         Imibuto lemifisha     10          8

4. Mvunulo Yemhlaba                 Imibuto lemifisha        10            9
                                      NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. Simnandzi Lesishwala             Imibuto lemifisha        10            10

SIGABA B: INOVELI

Phendvula umbuto ube MUNYE.
6. Liphume Nebovu           Umbuto loyindzabambhalo            25          12

7. Liphume Nebovu                        Imibuto lemifisha     25          12

8. Kubamba Letingelako               Umbuto loyindzabambhalo   25          14

9. Kubamba Letingelako                   Imibuto lemifisha     25          14

SIGABA C: UMDLALO

Phendvula umbuto MUNYE.
10. Kwahlwa Emini                    Umbuto loyindzabambhalo   25          16

11. Kwahlwa Emini                        Imibuto lemifisha     25          16

12. Umvuzo                           Umbuto loyindzabambhalo   25          18

13. Umvuzo                     Imibuto lemifisha    25        19
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube
           YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi
           uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha
           LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        5                                 DBE/2015
                                         SCE

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.

              SIGABA                 TINOMBOLO    LINANI LEMIBUTO           BEKA
                                      TEMIBUTO   LEPHENDVULWAKO           LUPHAWU-
                                                                             
A: Tinkondlo
(Tinkondlo letifundvwe eklasini)     1–4                2
A: Tinkondlo
(Inkondlo lengakafundvwa              5                 1
eklasini)
B: Inoveli
(Indzabambhalo nobe imibuto          6–9                1
lemifisha)
C: Umdlalo
(Indzabambhalo nobe imibuto         10–13               1
lemifisha)
CAPHELA: ESIGABENI B na-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
            NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
            Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto
            lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         6                            DBE/2015
                                          SCE

SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto
letawulandzela.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
MAHLAHLANDLELA – JJ Thwala
1      Labakwatiko batsi:
2      Ulisango lemphilo,
3      Usihlutfulelo semphilo,
4      Ulitibuko lemphilo,
5      Ungumhlahlandlela wemphilo.
6      Sango lemphilo yemuntfu,
7      Vulela lusapho lwakaNtfu
8      Lwendlule luphangelane kuwe,
9      Lugijime ngematubane lamakhulu
10     Luyofinyelel' esicongweni sakaMfundvo
11     Kulelibuswa ngungcondvonkhulu.
12     Sihlutfulelo semphilo yemuntfu,
13     Vuleka singene ngekhatsi
14     Kuletindvongakati letinkhulu,
15     Siyotsekela lwati lolujulile
16     Sigogodz' inhlakanipho yeleNshonalanga,
17     Sinots' emphefumulweni nengcondvweni.
18     Tibuko lemphilo yemuntfu,
19     Welisa labafuna kwewela,
20     Bafinyelele mshiyalowa,
21     Bayogidza batibetsele,
22     Bahlomele likusasa
23     Lelingatiwa ngumuntfu.
24     Mahlahlandlela wemphilo yemuntfu,
25     Yihlahle kumnyama kubovu,
26     Kubhukul' emajaha embutfo,
27     Kubhukule tintfombi telibutfo,
28     Kuphumelele banumzane labatimisele,
29     Kuphumelele bomake labatimisele.
30     Labakwatiko batsi:
31     Uyinsimu lemakhabakhaba,
32     Usiyalu lesigobhot' umlibe,
33     Uyimbita lebil' umlibe,
34     Ulifa lelim' umlibe.
35     Labangakwat' abakushayimkhuba:
36     Bakubuka baval' emehlo,
37     Batjelwe ngawe bavale tindlebe,
38     Bahogeliswe wena baval' emakhala,
39     Banambitsiswe wena bacudvul' umlomo.
Emalungelo agodliwe                                                       Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            7                          DBE/2015
                                             SCE

Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngalokusobala lokushiwo ngulenkondlo
lengenhla.

Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240.                                                           [10]
                                            NOBE
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

NGIHAYEL' INKONDLO – JJ Thwala
1      Ngihayel' inkondlo
2      Yemhlaba wonkhe jikelele,
3      Ivakale ngesigci lesihehako,
4      Itsints' imiva nemitsambo,
5      Itsints' imicabango lejulile
6      Ikhutsat' emandla nesineke
7      Sekulwa nenjabho nendzangalo.
8      Ngihayel' inkondlo,
9      Inkondlo yemanon' emicabango,
10     Lelets' intfokoto lemangalisako,
11     Iletse kukhanyiselwa kabusha
12     Engcondvweni nemphefumulweni,
13     Ngiphile imphilo lensha,
14     Ngincob' imphi letfunatako.
15     Ngihayel' inkondlo,
16     Inkondlo yenkhululeko yemphefumulo,
17     Uyihaye busuku nemini,
18     Ingilolotele kwemlolotel' ebusuku
19     Ingikhutsat' emsebentini emini,
20     Ngijabule, ngigidze ngedvwane
21     Ngobe ngingagawuli yembangandlala.
22     Ngihayel' inkondlo,
23     Inkondlo yekudvumisa
24     Buhle bemvelo yemhlaba,
25     Lobugcamis' imphilo yemhlaba,
26     Ledzinga kukhutsala kwaSikhutsali,
27     Kutsembeka kwaTsembeka,
28     Kulunga kwaLunga.
29     Ngihayel' inkondlo,
30     Inkondlo yetinzululwati
31     Leveta imikhakha yebunzululwati.
32     Funa ngibe ngumuntf' ebantfwini,
33     Ngitfol' inkhululeko yengcondvo,
34     Umhlaba ngiwubuke ngalamany' emehlo.

2.1    Caphuna umusho wenkondlo loyimphindvwa kulenkondlo lengenhla.                (1)
2.2    Shano bunkondlo lobumumetfwe ngumugca 17 walenkondlo lengenhla.              (1)
Emalungelo agodliwe                                                        Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              8                            DBE/2015
                                               SCE

2.3    Yini umphumela walomusho wenkondlo lakhuluma ngawo sonkondlo lapha
       emgceni 18?                                                                      (1)
2.4    Shano lokuphawulako lokubunkondlo emigceni 22–23 yalenkondlo.                    (1)
2.5    Ulikhetse kahle yini sonkondlo ligama lelitsi 'inzululwati' kulenkodlo? Usho
       ngani?                                                                           (2)
2.6    Ngabe lesihloko salenkondlo sibumbene yini nalenkondlo yonkhe? Chaza.            (2)
2.7    Sonkondlo uwetfwesa mtfwalo muni ummango ngalenkondlo yakhe? Veta
       emaphuzu LAMABILI.                                                               (2)
                                                                                        [10]
                                          NOBE
UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

APH' EMAGUGU? – MS Magagula
1      Ngiyakhala nangicabang' emagugu
2      Emagugu emvelo phas' etibilini temhlaba
3      Temhlaba welive laMswati.
4      Iph' igolide nesiliva Kangwane?
5      Sekwasal' imigedze lengemakhay' etimamba,
6      Kwasala tindvundvum' emanyela engcebo,
7      Lebayigubha baphangelana baphangi,
8      Yetfwalwa tinkayiman' idzabula tilwandle.
9      Sekwasal' iMphaka yemigodzi yemalahle,
10     Lolumnyama lutfuli lubhunya luy' etulu,
11     Lumbony' eMaswati atfungats' umnotfo,
12     Insimbi bayimbil' eNgwenya bayivukuta,
13     Kwatsiw' akayigobi Ngwan' igotjw' eJalimane.
14     ENgwenya yasal' imigodz' ikhamisile.
15     EBulembu bulembu batsandzel' imigodzi,
16     Litjeboya balivukute balicedza,
17     Lihlehletela ngeluthaka liy' eBhabtini.
18     KaDvokolwako idayiman' itfolakele
19     Balel' etikwayo beMtfombeni bayilondzile.
20     Wo sesuka sililo sendvulo!
21     Emanceba laphola, kuvuswa kabusha,
22     Bagujwa bakhweshiswa bangcwatjwa
23     Imfakabili nembala nay' ikhona,
24     Tingedzama tawubuk' umnotf' usitsela,
25     Tindvundvuma telite taphakama tahawukisa.
26     Kuyoba kuhle kuwe Ngwane,
27     Sitivukuta tibilini temhlaba,
28     Siwakhiph' emagugu siwasakata,
29     Lapho bakusasa sebasibut' emagugu,
30     Sibanik' imphendvulo yetibiyo telive,
31     Timile tinsika teMaswati,
32     Tingemagugu laphum' etibilini
33     Temhlaba siwuvukuta sifun' ingcebo.
Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                 9                                 DBE/2015
                                                  SCE

3.1    Khokha umugca wenkondlo endzimeni 4 lapho sonkondlo asebentise khona
       sifanangwaca.                                                                            (1)

3.2    Bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca 21 walenkondlo?                                        (1)

3.3    Sonkondlo uyibonakalisa njani imiva yakhe ngaloku lakhuluma ngako
       endzimeni yekucala yalenkondlo?                                                          (1)

3.4    Shano luhlobo lwebunkondlo lobusemigceni 16 ne-17 yalenkondlo.                           (1)

3.5    Ucabanga kutsi yini lena leyenta letindvundvuma lakhuluma ngato sonkondlo
       tibe telite tibuye tihawulise? Chaza.                                                    (2)

3.6    Ngekubona kwakho              yini   imbangela   yaloku   lokwenteka   emgceni 20–23
       yalenkondlo? Chaza                                                                       (2)

3.7    Phawula ngemphumelelo yasonkondlo ekusebentiseni ligama lelitsi 'Tibilini'
       kulenkondlo.                                                                             (2)
                                                                                                [10]

                                                NOBE

UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

MVUNULO YEMHLABA – JJ Thwala
1      Umuhle mvunulo yemhlaba,
2      Umuhle kuleto tindzawo
3      Lewuhlobise kuto ngentfobeko,
4      Buhle bakho buyababateka,
5      Buhle bakho buyamangalisa,
6      Mvunulo yetimangaliso.
7      Umuhle mvunulo yemhlaba,
8      Umuhle luhlongw' emakhondvosini
9      Umuhle nsikan' etigangeni,
10     Umuhle lutindz' etintsabeni,
11     Umuhle mhlang' emacentselweni.
12     Umuhle mvunulo yemhlaba,
13     Umuhle bewuyovunulani
14     Kube bewungekho mvunulo?
15     Uyihlobisile imvelo
16     Ngebuhle bakho lobubabatekako,
17     Nangekuheha kwakho lokumangalisako.
18     Umuhle mvunulo yemhlaba,
19     Buhle bakho benanelwa
20     Tinyoni ngemaphimbophimbo
21     Kuncwincwita tincwincwi,
22     Kucocodza tincocodzi
23     Kuswesweta tinsweti.

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             10                                   DBE/2015
                                              SCE

4.1    Bhala YINYE indzawo lebonwa ngusonkondlo kutsi yinhle.                                  (1)

4.2    Bhala bunkondlo bube bunye lobumumetfwe imigca 21 ne-22 yalenkondlo.                    (1)

4.3    Yini lebangela sonkondlo atsi lemvunulo yemhlaba                 ihlobisa   umhlaba
       ngentfobeko njengobe sibona lapha emgceni 3?                                            (1)

4.4    Ngaphandle kwekuvunulisa umhlaba, ngabe umhlanga ubaluleke ngani kuloko
       lokuphilako? Bhala kube KUNYE.                                                          (1)

4.5    Lesihloko salenkondlo simumetse siphi sinongo senkhulumo? Usho ngani?                   (2)

4.6    Chaza tintfo LETIMBILI letihehwa nguloku lakhuluma ngako sonkondlo lapha
       enkondlweni.                                                                            (2)

4.7    Bhala kube KUBILI lokongiwa ngako imvelo emmangweni.                                    (2)
                                                                                               [10]

                                              NA

INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI

Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.

UMBUTO 5

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

SIMNANDZI LESISHWALA – NP Mabaso

1      Maye simnandzi lesishwala,
2      Wotani Maswati nitekudla lesishwala,
3      Tintfombi nemajaha wotani bo,
4      Wotani sitekudla lesishwala,
5      Maye simnandzi lesishwala.

6      Maswat' aMswati tikhandleni,
7      Khutsatan' insha idle lesishwala,
8      Noma sekulumel' ingasiyekeli,
9      Noma siyintsaba basidzilite,
10     Ekugcineni bayawubuva bunandzi baso.

11     Maye simnandzi lesishwala,
12     Usinambitsa kuze kulamule Lokufa,
13     Simnandzi sifana nelibele lamake,
14     Pho, ngubani lotondza libele lenina?
15     Simnandzi lesishwala, sidleni Maswati!
                                                [Kuphuma Kwelilanga: 15–16]

5.1    Caphuna sifaniso lesikulenkondlo lengenhla.                                             (1)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            11                                      DBE/2015
                                             SCE

5.2    Kutsiwa yini bunkondlo lobuletfwa ngumbuti lapha emgceni 14?                               (1)

5.3    Sonkondlo ukhuluma ngasiphi sishwala ngalokujulile?                                        (1)

5.4    Nika sibonelo SINYE salobunandzi             balesishwala    ummango        longabuva
       nasewusidlile lesishwala.                                                                  (1)

5.5    Ngabe sonkondlo uwubhekise kubani lomugca 7 walenkondlo? Bhala KUBILI.                     (2)

5.6    Chaza kutsi       sonkondlo   utitjelani   tetsamelilwati   takhe    ngemugca      12
       walenkondlo.                                                                               (2)

5.7    Bhala kube KUBILI lokungentiwa              ngummango       kuze    kutsi   leliphupho
       lasonkondlo libe yintfo lengaphatseka.                                                     (2)
                                                                                                  [10]

                                                                   SAMBA SESIGABA A:              30

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         12                                 DBE/2015
                                          SCE

SIGABA B: INOVELI

Kulesigaba kunemanoveli lamabili. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini
lonyaka uphendvule ngayo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo
         naleyo noveli loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto
         wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C
         uphendvule imibuto lemifisha.

UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Lushawulo ungubabe lohloniphekile emmangweni kodvwa unemaphutsa lamanyenti.
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela lesitatimende
ngaLushawulo.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                       [25]

                                        NOBE

UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
letawulandzela.

Lushawulo wema wangete wanyakata sikhatsi lesidze. Indlela labeme ngayo
kwakungatsi akasaphefumuli. Aseme lapho wakhumbula ekhaya. Wakhumbula
umkakhe nenina. Khetsile labengakaze ambone ngemehlo, wambona ngemehlo
engcondvo. Watsi nakacabanga kutsi loko labekwembetse kwakukuphela kwako,
wativa anemahloni kwangatsi angesuka kuleyo ndzawo aye lapho bangamati khona.
Waya ngekucina lomcondvo wekuduka kuleyo ndzawo yaseMankayane ngobe
abesacabanga nekutsi bantfu labamatiko batakube bambona agcoke timphahla
tekubolekwa.

Leyo nyanga wayichuba ngemadvolo ngobe nasemsebentini wahlangana nebulukhuni
lapho acela khona kuntjintjwa. Kwatsi esikhundleni sekutsi antjintjwe, besuka bambuka
ngemehlo lalukhuni laba lababengetulu kwakhe. Naye abesativa alahlekile ngobe
bekabatse ubuka lowo, emehlo ashelele nje. Lapho abeze akhululeke khona
kukalelinye liphoyisa lekungilo labecele kufihla inhloko kalo.

Ngilo-ke lelo phoyisa lelamboleka timphahla tekugcoka. Lesimo setintfo lapha
emsebentini samenta asale asacabanga kuhamba kuleyo ndzawo yaseMankayane
noma abengati kutsi utawuphuma abhekephi. Kute namunye lamluma indlebe
ngalendzaba ngaphandle kwalelo phoyisa labekhosele kalo. Nalo walidvonsa
ngendlebe kutsi kube sifuba salo. Lilanga lekuhola lefika asalibuke ngalamnyama.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         13                                 DBE/2015
                                          SCE

Ngakusasa batsi bavuka balungisela kuya emsebentini, naLushawulo wavuka
walungisa. Kodvwa yena abengayi emsebentini, yakhe indlela yayicondze emabhasini.
Yebo, Lushawulo abehamba, kodvwa abengati kutsi utakutsi nakefika lena emabhasini
agibele leyaphi. Lapho nakefika esiteshini semabhasi awakhandza advunuselene,
ingcondvo yakhe yasebentisa kwesambane. Wavele watitjela kutsi akabambe
leya kaloliwe ibhasi. Kutsi-ke utakutsi nakefika ePitelitifu abambe siphi sitimela
kwakuyawukhanya khona asefikile.

Isagudvuta ibhasi bantfu bonkhe baticocela leta naleta tindzaba. Lushawulo yena
abelwa nemicabango leyayiphikisana engcodvweni yakhe. Kwakume tindzawo letimbili
embikwakhe, lenye itsi akaye Ethekwini lenye itsi akaye eJozi. Kwakutsi lapho
acatsanisa letindzawo letimbili kanye netindzaba lahlale ativa ngato, wagcina ancume
kubamba lebheke enhla Kandongaziyaduma, eJozi. Nakuba abengazange alubhadze
eJozi, kodvwa watitjela nje kutsi ngeke alahleke emini libalele ngobe bantfu bakhona
latawubuta kubo.
                                                                       [Likhasi 27–28]

7.1    Ngusiphi sizatfu lesibalwe kulenoveli lesabangela kusha kwendlu yaLushawulo?       (2)

7.2    Phutsa lini lelentiwa nguLushawulo nakesuka eMankayane? Nika KUBILI.               (2)

7.3    Umbhali ukuvete kanjani kutsi Lushawulo wagcina kadzeni kuya ekhaya,
       kulesakhiwana lesingenhla? Chaza.                                                  (2)

7.4    Bhala tindlela LETIMBILI locabanga kutsi boLushawulo naTintfombi batfolana
       ngato emva kwekubaleka kwaLushawulo eMankayane.                                    (2)

7.5    Phawula ngesibekandzaba sesikhatsi ubhekise kulesakhiwana lesingenhla.             (2)

7.6    Ucabanga kutsi wabangelwa yini Lushawulo kutsi angabi nesibindzi sekuhlala
       eMankayane? Chaza.                                                                 (2)

7.7    Ngekubona kwakho yini leyabangela Lushawulo akhetse kuya eJozi kunekuya
       Ethekwini?                                                                         (2)

7.8    Ucabanga kutsi kukhetsa kwaLushawulo ibhasi latayitsatsa bese kungusiphi
       sigaba sesakhiwo senoveli? Chaza.                                                  (2)

7.9    Phawula ngebungoti lobuvela nangabe kusebenta indvodza umfati angasebenti
       ubhekise kuLushawulo nawubuka simo senhlalo.                                       (2)

7.10   Ayikho imphunga yelihlatsi. Humusha lesaga ubhekise esiphetfweni salenoveli.       (2)

7.11   Nawubuka simo sendzawo, wabona ngani Lushawulo kutsi sewufikile eJozi
       ngaphandle kwekubuta ebantfwini? Chaza.                                            (2)

7.12   Nangabe wena bewungumcashi waLushawulo, bewungentani nawumbona
       angefiki emsebentini? Nika KUTSATFU.                                               (3)
                                                                                          [25]

                                        NOBE
Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        14                                 DBE/2015
                                         SCE

UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Sikhulu Tsabetse ungubabe lohloniphekile emmangweni kodvwa unemaphutsa
lamanyenti. Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela
lesitatimende ngaSikhulu Tsabetse.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                       [25]

                                        NOBE

UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

'Sifikile sikhatsi sekutsi bonkhe bantfwana labangephasi kweminyaka lelishumi
nesishiyagalombili babe setikolweni. Angifuni kubona namunye umntfwana
longafundzi,' kusho Mphikeleli.
'Umntfwana longafundzi ngobe angafuni kufundza yena lucobo lwakhe kumele
entiweni?' Kubuta Magumeni.
'Kufanele kuhlalwe phasi naye lowo mntfwana aboniswe, elulekwe, akhonjiswe indlela
abuye avetelwe ematfuba lamahle latawuba nawo ngekutinikela emfundvweni.'
'Abe ancengelwani ngobe likusasa lakhe yimfundvo, akusilo lalomunye umuntfu?'
'Umntfwana ngumntfwana sihlobo sami. Kumele abeketelelwe, elulekwe, afundziswe,
akhutsatwe aboniswe indlela.'

'Sibe sitihluphelani kangaka sihlobo?'
'Kufanele sitihluphe ngebantfwana betfu. Uma singatihluphi ngabo, sitatihlupha
ngabobani?'
'Sitihluphe ngebantfu , labangatihluphi bona?'
'Yebo, kumele ngabe wena wati kancono kunatsi. Kumele utihluphe kakhulu
ngekufundzisa umntfwana kuze aphumelele etifundvweni takhe,' kusho Mphikeleli.

Indzaba yekufundza kwebantfwana beyisematseni. Bekukhulunywa ngemntfwana,
sikolo, emakhono nemagugu. Mphikeleli wakhutsata kutsi kuhanjelwe imiti yonkhe,
kutfolakale kahle kutsi ngabe bonkhe bantfwana bayafundza yini. Watsi akafuni kutsi
kube khona bantfwana labangafundzi. Loko lokwagcugcutelwa nguMphikeleli kwatiwa
ngekutsi yi-OPERATION HAMBA UYEWUFUNDZA! Kwatsakaselwa bantfu
labanyenti.

Kutsi imphilo ichubeka iyaphi kwagcama esiveni sonkhe. Bafundzi labanyenti
bakujabulela kutfola ematfuba ekuyewufundza, kwancipha tivimbelo letiminyaka, imali,
linani lebafundzi, kufakwa kweticelo tekuyewufundza kusesenesikhatsi naletinye.
'Lokunye lengifuna kutsi sikhulume ngako yimfundvo yebantfu labadzala. Kumele
isekelwe kakhulu ngobe lelive lidzinga bantfu labafundzile,' kusho Mphikeleli.
'Batawufundza nje sebakhulile?' Kubuta Magumeni.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         15                                 DBE/2015
                                          SCE

'Akusiwo umbuto lekumele ngabe uchamuka kuwe lowo. Umuntfu ufundza aze
ayewufa. Kunyenti lekumele kufundziswe bantfu labadzala.' Kumele bafundziswe
umcombelelo, liphakelo, intsela yentsengo, tindzawo, kubala, kubhala, kufundza
nalokunye.'

'Ubona kutsi tikolo tabo kumele tihleleke njani?'
'Sigceme nesigceme kumele sibe naso sikolo salabadzala. Kumele kufundziswe bantfu
labanyenti kuze bati ngekuvota, ngetembusave, ngetemvelo, ngetethekhinoloji
naletinye.' Umsebenti lona watiwa ngeligama lelitsi, 'FUNDZA BABE NAMAKE,
FUNDZA MKHULU NAGOGO!'
                                                                       [Likhasi 89–90]

9.1    Mphikeleli ungumlingisi loyikhatsalelako imphilo yebantfu bakubo. Fakazela
       loku ngetintfo LETIMBILI latenta ekubasiteni kulenoveli.                           (2)

9.2    Nguliphi lichaza lelidlalwa nguhulumende waseNingizumu Afrika lophetse
       kulamalanga kucinisekisa kutsi bonkhe bantfwana basesikolweni njengobe
       kuvela kuletheksthi? Veta imisebenti LEMIBILI.                                     (2)
9.3    Nangabe baholi balomuhla bangalandzela tifiso taMphikeleli letikulenoveli,
       ngutiphi tintfo LETIMBILI letingahlonyulwa ngummango lesiphila kuwo?               (2)
9.4    Catsanisa lokwenteka esingenisweni salenoveli nemavi aMphikeleli latsi:
       'Kufanele sitihluphe ngebantfwana betfu.'                                          (2)

9.5    Phawula ngeligama lelitsi 'sihlobo', lelashiwo nguMagumeni kuMphikeleli
       enovelini yonkhe.                                                                  (2)

9.6    Bhala tizatfu LETIMBILI letingenta kutsi lombuto lobutwa nguMagumeni lotsi:
       'Batawufundza nje sebakhulile?' ungamfaneli, njengobe asho Mphikeleli
       kuletheksthi.                                                                      (2)
9.7    Ngutitiphi tihibe LETIMBILI lobona kutsi tingaphatamisa imphumelelo
       yalomkhankhaso waMphikeleli wa-'FUNDZA BABE NAMAKE, FUNDZA
       MKHULU NAGOGO!'.                                                                   (2)
9.8    Phawula ngekuhambisana kwalesakhiwana lesingenhla nemtsetfosisekelo
       walapha eNingizimu Afrika.                                                         (2)
9.9    Catsanisa luhlobo lwetifundvo lebekufanele tifundziswe etikolweni talabadzala
       kulenoveli naleto letifundvwa etikolweni talabadzala kuletikhatsi talomuhla.       (2)
9.10   Ngekubona kwakho, lisu laMphikeleli lekutsi umntfwana kufanele kuhlalwe naye
       phasi aboniswe, elulekwe, akhonjiswe indlela abuye avetelwe ematfuba
       lamahle latawuba nawo ngekutinikela emfundvweni, lingasebenta yini kulolusha
       lwalomuhla. Sekela imphendvulo yakho ngetizatfu LETIMBILI.                         (2)
9.11   Bhala saga ubuye usichaze lesisho kutsi Mphikeleli wacala amncane kwenta
       tintfo letihlakaniphile emmangweni.                                                (2)
9.12   Buhle belubanjiswano betfulwe ngetindlela letinyenti kulenoveli. Bhala tibe
       TINTSATFU lotatiko.                                                                (3)
                                                                                          [25]
                                                             SAMBA SESIGABA B:            25

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          16                                 DBE/2015
                                           SCE

SIGABA C: UMDLALO

Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.

CAPHELA:        Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
                kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
                umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
                uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto
                lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
                wendzabambhalo.

UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KWAHLWA EMINI – JJ Thwala

Bhala indzabambhalo lapho ucoca           khona   ngesakhiwo    salomdlalo   ubhekise
kuletihlokwana letilandzelako:
• Sibekandzaba sesikhatsi.
• Ludvweshu lwangaphandle.
• Sicakacaka.
• Sicongo.
• Siphetfo.

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                         [25]

                                          NOBE

UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA

KWAHLWA EMINI – JJ Thwala

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

Makhosi:    Liyashisa lamuhla Sifiso.

Sifiso:     Lishisa kakhulu kabi Makhosi. Ngiyo phela iNtfwasahlobo.

Makhosi:    (Ubuke ngaphandle) Tiganga takitsi tiya ngekungintjintjela onkhe emalanga
            Sifiso. Angati kumbe nguletiganga yini kumbe ngemehlo ami.

Sifiso:     Ngemehlo akho Makhosi. Lokunye lokubangela loko ngulolusuku
            lwangeMgcibelo lese lukhonjwa etaleni. Kutawuba sibhimbi lesi
            ngeMgcibelo. Bantfu batawube banyatselana njengeNdlavela yaMswati.
            Batawube bachamuka entasi eMbidlimbidlini naseMsobotjeni; bachamuke
            eSiphutfwane naseMtfwane; bachamuke nasemachibini emihlanga.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            17                                    DBE/2015
                                             SCE

Makhosi:     Sengatsi ngabe selwendlulile lolusuku sibone kutsi tintfo sitihlela njani.
             Luhlelo lwetfu luyadzingeka. Bekumnandzi selusa tinkhomo emadlelweni;
             sitsiya tinyoni: emagibholi, ematsendzele netigwaca ngetifu; sitingela
             timphala, iminsumphe netinsimango. Kucabana bekukhona lapho,
             kucelwane inselelo, nivulelwe nishayane ngetindvuku!

Sifiso:      Tendlulile leto tikhatsi kitsi, lamuhla sibukene nalesinye simo semphilo.

Makhosi:     Kunjalo Sifiso, mnganami. Besicabana naNkhanise ekweluseni, indvuku
             isente sicolelane. Lamuhla sesigucukelene titsa. Akekho losukele lomunye.
             Ngemavi ababe nje kuphela lokhele umlilo locale ngekulotita kodvwa nyalo
             sewuvutsa sewuyahhehha.

Sifiso:      Kuvakashelana kwaboNkhanise naNdzabeni kuyangisolisa. Kukhulu
             labakukhulumako ngatsi. Kuvetelwana ematinyo nje nyalo, kantsi kutsiwa
             lala lulata sikwengule. Kuyawucitseka gula linemasi!

Makhosi:     Kancane, kancane Sifiso. Ungatsatsi ngemawala. Ngithule ngemabomu,
             hhayi kutsi angiboni. Inhlwa ayibanjwa ngenhloko isavela. Kuyabonakala
             futsi kuyevakala kutsi kukhulu lokucocwako ngatsi. Ngekubuka kwakho
             Sifiso batawugadla ngayiphi indlela?

Sifiso:      Ngetijula angeke bacale. Bayati nabo kutsi batawube batsintse bomanyovu
             sibili. Intfo lebangayenta nje kusebentisa emakhambi njengobe babonakala
             baya njalo kuNdzabeni. Ngiyetsemba bametsembisa lizulu nemhlaba, naye
             utawutsatseka ngemavi abo.

Makhosi:     Asati impela kutsi kuhlelwani kangaka. Kuyawucaca ngekuchubeka
             kwemalanga.

Sifiso:      Kungaba njani uma singaya natsi kuNdzabeni sifike simetsembise
             sikhundla lesikhulu, sentele kumcedza emandla uze ubekwe esikhundleni?

Makhosi:     Sifiso, ngititjelile kutsi lowo angifuni nakancane kucocisana naye. Ngifuna
             ahlale akhashane nami. Sikhatsi lesinyenti usicitsa kuboNkhanise lapho
             kunatfwa khona emahewu ngami.

Sifiso:      Kuba khashane naye ngeke kusisite ngalutfo. Asisondzele kuye sicocisane
             naye. Alukho lwakhe lesitaludla, kepha sitawutfola nelitfuba lekumfundza
             kutsi ume kuphi. Kunyenti lesitakutfola kuye.

Makhosi:     Ngisetawuhlala phansi ngicabangisise kahle. Kuyo yonkhe leminyakato
             yetfu kumele sicaphele kakhulu. Akufuneki kutsi siphaphatele, ngobe loko
             kutasiyisa emakhateni. Kufa kuyatumana, kodvwa akufuneki uye kuko
             ukubona.
                                                                            [Likhasi: 50–53]

11.1      Kuyabonakala kutsi tindzaba tasebukhosini letiyimfihlo emkhatsini
          waMkhalelwa naNdzabeni setiyatiwa lapha eLusizini. Caphuna umusho
          kulesakhiwana lesingenhla ufakazele lenkhulumo.                                         (2)

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        18                                DBE/2015
                                         SCE

11.2    Kuncono kwetsemba litje kunekwetsemba umuntfu. Caphuna badlali LABABILI
        labafanelwe ngulesaga kulomdlalo usho nekutsi sibafanele ngayiphi indlela.     (2)

11.3    Makhosi akasuye umuntfu lohhungwa lite. Fakazela lombono ngetigameko
        LETIMBILI letikulomdlalo.                                                      (2)

11.4    Ummango lesiphila kuwo ubatsatsa njengabomake labanjani bomake labafana
        naLaJele ekukhuliseni bantfwababo? Usho ngani?                                 (2)

11.5    'Kufa kuyatumana.' Catsanisa lamavi aMakhosi neluvutfondzaba lwalomdlalo.      (2)

11.6    Tetsembeke kangakanani letinye tinyanga ekwenteni umsebenti locotfo
        emmangweni? Bhekisa kulokwenteka kulomdlalo.                                   (2)

11.7    Phawula ngebudlelwano emkhatsini waMakhosi nebanakabo LABABILI.                (2)

11.8    Ngekubona kwakho kube boMakhosi naNkhanise bafa bobabili, sikhundla
        sebukhosi besitawunikwa bani? Usho ngani?                                      (2)

11.9    Kube Nkhanise wakhetfwa waba yinkhosi, ngabe abetawuba yinkhosi lecotfo
        yini? Bhala kube KUBILI.                                                       (2)

11.10 Nasibuka kuhleleka kwenkhundla lekwenteka kuyo lesakhiwana lesingenhla
      ngabe loko labakucocako kuphephe kangakanani kutsi kutawuba yimfihlo yabo
      bobabili? Chaza.                                                                 (2)

11.11 Lesakhiwana lesingenhla singatsatfwa njengemdlalo yini? Usho ngani?              (2)

11.12 Ngabe kuya kwaboMakhosi kuNdzabeni, njengembono waSifiso, bekutawuba
      yimphumelelo yini? Beka umbono wakho ngemaphuzu LAMATSATFU.                      (3)
                                                                                       [25]

                                       NOBE

UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

UMVUZO – NS Nzima

Bhala indzabambhalo lapho ucoca         khona   ngesakhiwo   salomdlalo   ubhekise
kuletihlokwana letilandzelako:
• Sibekandzaba sesikhatsi.
• Ludvweshu lwangaphandle.
• Sicakacaka.
• Sicongo.
• Siphetfo.

Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390.                                                                             [25]

                                       NOBE

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          19                                 DBE/2015
                                           SCE

UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
UMVUZO – NS Nzima
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

            (Batjele naSatile bacoca bahleti ekamelweni kaBhembe.)
Satile:     Niyajabula lapha ekhaya kini ngobe nishayelwa ngumoya nikhululekile
            emisindvweni yebanftu labanyenti labadle emabele.
Batjele:    Likhaya lelihlala linemsindvo alikwenti ufundze ngekukhululeka. Kuhlala
            kutalele lihlokohloko! Loko kwenta umcondvo ungakwati kubambisisa loku
            lewukufundzile. Seluleko lengikunika sona kutsi, buya sitewufundza
            sobabili lapha ekhaya ntsambama. Sitawufundza emahora lamatsatfu
            kuphela bese uphindzela ekhaya.
Satile:     Ngumcondvo lomuhle lowo mngani wami. Kuhle kutsi sihlangane nawe
            njalo ntsambama sifundze ndzawonye kuze kuphumeleleke ekupheleni
            kwemnyaka.
Batjele:    Batsini batali bakho ngemphilo lephilwa kini lengahambisani nekufundza
            ngenca yekuphitsitela kwebantfu labatewuhabula emavovo?
Satile:     Libhizinisi labo nekufundza bakubona kutintfo letehlukene futsi
            letingashayisani ngobe make uye atsi kufundvwa esikolweni kuphela,
            ekhaya kwentiwa imisebenti yelikhaya.
Batjele:    Kumele silungiswe leso simo ngobe sitawudala umonakalo lomkhulu
            emphilweni yakho. Kubuhlungu nje ngobe naku sekubonakala ngemnyaka
            wekugcina. Kube simo lesinjena basicaphele kadzeni salungiswa, ngabe
            lamuhla asisihluphi. Kunjani ngikhulume nemtali wami atewufakana
            umlomo nebakho kucatukuleke lendzaba?
Satile:     Asingayekelwa lesimo sichubeke njengobe sinjena. Akanikwe imitamo
            yekulungisa njengobe kusesesilimela sekucala semnyaka. Buka nje
            wena ufundzela ekamelweni lelihleleke kahle kanjani? Tincwadzi takho
            tihleleke ngekwetifundvo lesitentako emashelufini sengatsi kusemtatjeni
            wetincwadzi.
Batjele:    Embikwekuchubeka nendzaba lesicondzene nayo asicele make asisite
            ngetinchazelo temagama lesinikwe wona njengemsebenti wasekhaya.
            Tichazamagama atiwachazi ngalokujulile njengobe kungachaza umuntfu
            lomdzala. (Acelwe LaMbuli, kuyewuhlalwa endlini yekuphumula.)
            Make sicela usichazele lokushiwo ngemagama lasitfupha lesinikwe wona
            lalandzelako: Sidvwaba, sidziya, umlalatiko, emancobo, sitfondla nalelitsi
            umphandza.
LaMbuli:    Sidvwaba yimvunulo yabomake levunulwa elukhalweni yehle ikhawule
            entasi nemadvolo. Sidvwaba sentiwa ngelugogo lwemkhomo lolushukiwe
            lwagcina ngekuphalwa.
Batjele:    Sibonga inchazelo yakho make ngobe isitjela kutsi siyini sidvwaba,
            sakheke kanjani futsi sisetjentiselwani. Ngabe yini-ke sidziya make?

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           20                                     DBE/2015
                                            SCE

LaMbuli:     Sidziya sembatfo lesiboshwa ecebeni sembatsise sifuba nemadvolo
             abomake. Sitfungwa ngelugogo lwembuti loluphaliwe lwase luyashukwa.
Satile:      Sibonga inchazelo leveta kutsi siyini sidziya, sitfungwa ngani futsi kanjani
             nekutsi sisetjentiselwani kanye nekutsi sigcokwa bobani. Yini umlalatiko
             make?
Lambuli:     Kudla lokuphekwe kwalala etiko kutsi kudliwe ngakusasa. Kadzeni
             bekuphekwa ummbila lomanti, incheke nemaselwa kulale etiko bese
             kuyewudliwa ngakusasa.
                                                                             [Likhasi 19–20]

13.1      Labanfu labadla emabele       lapha   kaLaNgwenya     ngabe    basita    kanjani
          emfundvweni yaSatile?                                                                (2)
13.2      Tingoti tini letingabavelela laba lababili nangabe lesicelo sabo lesishiwo
          kuletheksthi lengenhla siphumelela nawubhekisa esikhatsini salomuhla? Nika
          TIMBILI.                                                                             (2)
13.3      Kufundza ebusuku kwalaba lababili kungaba litfuba lelihle lekwenta
          tintfo letiphume endleleni letentiwa bontsanga yabo. Nika TIMBILI tintfo
          labangatenta.                                                                        (2)
13.4      Lusha lwalomuhla kufanele lube nenjongo nangabe lufundza lufane naboSatile
          naBatjele, lungafundzeli kujabulisa batali. Sekela lesitatimende ngekuveta
          tinjongo lekufanele lusha lube nato.                                                 (2)
13.5      Kube   wena     bewungumtali      waSatile,   ufuna    kutsi umntfwanakho
          angaphatamiseki etifundvweni takhe, ngakulolunye luhlangotsi ungafuni
          kwehlukana nelibhizinisi lakho lekutsengisa tjwala, ngutiphi tintfo
          lebewungatenta kucinisekisa kutsi Satile akaphatamiseki?                             (2)
13.6      Nika TIMBILI tigameko lekungatsi natisuswa, umdlalo uchubeke ngaphandle
          kwekutsikameteka.                                                                    (2)
13.7      Umbhali   walomdlalo    usebentise  liphi   lisu   lekutsi           bantfwana
          baseMkhuphukantsaba batigcabhe ngemasiko abo kulomdlalo.                             (2)
13.8      Lomdlalo lotsi Umvuzo, uphetseke kahle yini? Usho ngani?                             (2)
13.9      Catsanisa simonhlalo sesikhatsi         salomuhla   nesimonhlalo      sesikhatsi
          sekwenteka kwalomdlalo.                                                              (2)
13.10 Catsanisa lokwenteka kaboSatile nesiphetfo saSatile ekugcineni kwalomdlalo.              (2)
13.11 Ucabanga kutsi yini leyentiwa batali baSatile ngalesikhatsi kuphuma
      imiphumela yekuphela kwemnyaka ephephandzabeni? Bhekisa etinkhulumeni
      taLaNgwenya.                                                                             (2)
13.12 Lombhali walomdlalo uphumelele kangakanani kusebentisa lisu lekusivetela
      bangiswako, nawubuka timphawu tabangiswako? Chaza.                                       (3)
                                                                                               [25]
                                                                SAMBA SESIGABA C:              25
                                                              SAMBA SAKO KONKHE:               80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P3 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-june-july-2015/e6b61e8a-f716-4a73-91cf-7780d533fb4f) — siSwati HL · QP · 2015 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2015/553103de-e9bb-4c3b-9d22-9556938549bb) — siSwati HL · QP · 2015 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-siswati/9aa08dbb-c62c-425b-a93e-d6065edc11f4) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2023/ffa08248-a394-412f-bf84-c1548868778b) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017/ec385aed-8066-4d1e-bdb0-1140857b2c33) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2016/8a95e7cb-80af-41ba-9c3f-0c884183fee7) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
