# siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2017, 20 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017/ec385aed-8066-4d1e-bdb0-1140857b2c33
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 20

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017/ec385aed-8066-4d1e-bdb0-1140857b2c33)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · siswati. Question paper, 20 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017-memo/960965e9-64a2-4d0c-ba61-7577aedb2386) — Memo · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                        SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                            LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       2017

                                                                   EMAMAKI: 80

                                                           SIKHATSI: Ema-awa 2½

                           Leliphepha linemakhasi la-20.

Emalungelo agodliwe                                                     Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                               DBE/2017
                                            SCE

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka likhasi lalokucuketfwe bese
         ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze
         lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese
         ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Tinkondlo   (30)
         SIGABA B:       Inoveli     (25)
         SIGABA C:       Umdlalo     (25)

4.       ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
         imibuto MITSATFU (3), ESIGABENI B MUNYE (1), ESIGABENI C MUNYE
         (1) ngalendlela:

         SIGABA A: TINKONDLO

         TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
         ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
         kuphendvula lombuto.

         SIGABA B: INOVELI

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

         SIGABA C: UMDLALO

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

5.       KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI) NESIGABA C
         (UMDLALO)

          •   Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli loyifundzile kanye nemdlalo
              lowufundzile.
          •   Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
              UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
              umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
              uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
              lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
              wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
              usitakale.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           3                               DBE/2017
                                            SCE

6.        BUDZE BETIMPHENDVULO

          •   Imibuto yendzatjanambhalo etinkondlweni kufanele iphendvulwe
              ngemagama la-190–240.
          •   Indzabambhalo yenoveli nemdlalo kufanele iphendvulwe ngemagama
              la-340–390.
          •   Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
              nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.

7.       Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso naleso sigaba.

8.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

9.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

10.      Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:       Lokungenani emaminitsi la-40
         SIGABA B:       Lokungenani emaminitsi la-55
         SIGABA C:       Lokungenani emaminitsi la-55

11.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            4                            DBE/2017
                                             SCE

LIKHASI LALOKUCUKETFWE

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.

SIGABA A: TINKONDLO

Tinkondlo letimisiwe: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
   INOMBOLO YEMBUTO                    UMBUTO          EMAMAKI           LIKHASI
1. 'Yinakekele!'                        Umbuto            10                6
                                 loyindzatjanambhalo

2. 'Kants' Uphumula Nini?'               Imibuto lemifisha     10            7

3. 'Iwil' Insika'                        Imibuto lemifisha     10            8

4. 'Nkhosi Yemkhatsi'                    Imibuto lemifisha     10            9
                                            NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Sitimela'                     Imibuto lemifisha       10                10

*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO NAMUNYE
          UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
          umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
          uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.

SIGABA B: INOVELI

Phendvula umbuto ube MUNYE.
6. Liphume Nebovu         Umbuto loyindzabambhalo              25           12

7. Liphume Nebovu                        Imibuto lemifisha     25           12

8. Kubamba Letingelako               Umbuto loyindzabambhalo   25           14

9. Kubamba Letingelako                   Imibuto lemifisha     25           14

SIGABA C: UMDLALO

Phendvula umbuto ube MUNYE.
10. Kwahlwa Emini         Umbuto loyindzabambhalo              25           16

11. Kwahlwa Emini                        Imibuto lemifisha     25           16

12. Umvuzo                           Umbuto loyindzabambhalo   25           18

13. Umvuzo                             Imibuto lemifisha    25         18
*CAPHELA:           Esigabeni B na-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube
                    YINDZABAMBHALO nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi
                    uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto lemifisha
                    LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         5                              DBE/2017
                                          SCE

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekungiyona lekumele bayiphendvule.

             SIGABA                  TINOMBOLO    LINANI LEMIBUTO        BEKA
                                      TEMIBUTO   LEPHENDVULWAKO        LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini)         1–4               2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa                  5                1
eklasini)
B: INOVELI
(Indzabambhalo nobe imibuto              6–9               1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto            10–13               1
lemifisha)
CAPHELA:         ESIGABENI B        ne-C,    cinisekisa kutsi uphendvule YINYE
                 INDZABAMBHALO NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
                 Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe
                 imibuto lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          6                               DBE/2017
                                           SCE

SIGABA A: TINKONDLO

TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI

Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto
letawulandzela.

UMBUTO 1 (UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO)

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

YINAKEKELE! – SR Mdluli

1      Libibi letibi ngiletayele,
2      Libibi limbonya umhlaba libe yintsaba,
3      Libibi limbonya tjani libe yindvundvuma
4      Kepha ngekuhamba kwesikhatsi litawehla,
5      Ngakhula ngilibona lehla libola embikwami,
6      Ngilibona lehla liphelele etaleni,
7      Ngiyati libibi liyabola liphele,
8      Kepha leli angilati liyangicaka.

9      Libibi letikotela nemabhodlela,
10     Intsabakati levimba ungaboni ngale,
11     Ikhukhumuka imihla nemalanga,
12     Tjani lobungephasi kwayo sebubovana,
13     Tjani buyabonakala budla lite,
14     Tjani lobungephasi kwayo abusalati lilanga,
15     Impela bukhala abucedzi ngekucindzetelwa,
16     Kantsi uyenyanyani umuntfu imvelo?

17     Phela sekuyakhanya iyatondvwa imvelo,
18     Impela akwatiwa yona ngaliphi imvelo,
19     Emabibi etibi emataleni nasemigwacweni,
20     Intfuntfu ibhunya emishinini nasemafemini,
21     Iyodvwa lebhunya ilandzele timoto netitimela,
22     Imifula iluhlata butsi lobubuya emishinini,
23     Kunatsa emanti alemifula kutiloya emitimbeni,
24     Kutse vekelele emabhodlela netikotela eveni,
25     Kundiza emapulasitiki lamibalabala eveni,
26     Kuphephetela emaphepha emibala yonkhana,
27     Tihlahla tishe tangcongca kwaphela emahlatsi,
28     Kantsi kwentekani ngemuntfu eveni nemvelo?

Bhala indzatjanambhalo uvete tintfo latsi sonkondlo tingcolisa imvelo, usho nekutsi
tetsamelilwati talenkondlo lokungcola kungasetjentiswa ngayiphi indlela kute kwandze
umnotfo walelive.

Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240.                                                              [10]

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          7                                 DBE/2017
                                           SCE

UMBUTO 2 (IMIBUTO LEMIFISHA)

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

KANTS' UPHUMULA NINI? – JJ Ncongwane

1        Uma ngihamb' uyagcumagcuma
2        Utfutsel' utsats' ubeke,
3        Ufise lok' ufise lokwa,
4        Wale lok' ufune lokwa;
5        Ngikuyise ngasemitfonjeni lepholile,
6        Ngihlale kulepholil' imitfunti
7        Ngiphumule ... wen' ushaye njalo,
8        Ubelesele ngesivinini sakho semihla;
9        Kants' uphumula nini?

10       Ngilala ngikushiy' unoma,
11       Ngitumeka solo wen' udidiyela,
12       Uhamb' ungishiy' ube ngumcubashi
13       Emaven' enjabulo netinsizi,
14       Lapho tifiso tikwetfwala tikubeke khona,
15       Ungishiye ngisiphalat' emaphusheni;
16       Ungishiye ngilele ngentfokomalo;
17       Kants' uphumula nini?

18       Buka sebakubonile bodokotela
19       Kutsi laph' ukhuphuk' imicansa
20       Wetfwel' imicabango netifiso,
21       Udvons' elubikibikini lwendvumalo,
22       Ugabadvul' imimango yetinsizi,
23       Kuvakale nemoya sewushona phansi;
24       Uva sebatsi kufanel' uphumule,
25       Kants' uphumula nini?

2.1      Bhala umugca locuketse sidvonsamoya/isizuri kulenkondlo.                        (1)

2.2      Yini lena latsi sonkondlo iyatfutselwa itsatfwe ibekwe, emgceni 2?              (1)

2.3      Sinongo sini lesicuketfwe ngumugca 23?                                          (1)

2.4      Kungaphumuli kwaloku lokushiwo ngusonkondlo kukhombisani emntfwini?             (1)

2.5      Ukusebentiselani sonkondlo kucatsaniswa kwemcondvo lophikako ekugcineni
         kwemugca 13? Bhala kube KUBILI.                                                 (2)

2.6      Ucabanga kutsi yini lengabangela kutsi kuphumula kwaloku sonkondlo
         lakhuluma ngako kuletse lusizi netinyembeti? Chaza.                             (2)

2.7      Loku lakhuluma ngako sonkondlo, kubonwa bodokotela nasekwente njani?
         Bhala kubili.                                                                   (2)
                                                                                         [10]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          8                           DBE/2017
                                           SCE

UMBUTO 3 (IMIBUTO LEMIFISHA)

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

IWIL' INSIKA – JJ Thwala

1      Yeka leto tikhatsi
2      Letendlula letingenawuphindze tibuye:
3      Tendlulise kwemanti lageletako
4      Tendlulise kwemphilo yesotsamlilo
5      Lenemabanga lamafisha njalo
6      Lendlul' ingab' isakhonjwa ndzawo.

7      O! nkhosikati yelikhaya,
8      Bekukuhl' usime ngensika,
9      Bekukuhl' unemtfunti wekukhosela,
10     Kubuhlungu kuyashacisa namuhla,
11     Sililo setinyembeti sodvwana.

12     Yebo-ke, awehl' umoya …
13     Insika lebeyimise likhaya
14     Kusukela kwatsi nhlo,
15     Idliwe ngumuhlwa yawa,
16     Kayiphindz' ivuke nanini.

17     Kuyobuye kulunge, cola …
18     Nob' emanceb' opha,
19     Nobe tilondza tibhibha,
20     Nom' iminjunju ifutsa,
21     Kulukhuni kulitje kuwe,
22     Cola … cola … cola …

23     Bukhulu nebucotfo bakho,
24     Umusa nesimilo sakho,
25     Kuyawufakw' emehlo tedzeleli,
26     Tikuchukulute nom' usemantini
27     Ngob' ungasenansika lekumisile.

28     Bamb' inhlitiyo uyibambisise,
29     Landzel'umgudvu lofanele,
30     Tifanise nalabanye bantfu.
31     Kwemhlaba kuyendlula Mntfwanebantfu,
32     Lokwentekile kuyafana nalokwadalwa.

3.1      Uyini lomuhlwa loshiwo ngusonkondlo endzimeni yesitsatfu?                 (1)

3.2      Bhala umusho lokulenkondlo lengenhla, lofakazela kutsi lenkhosikati
         beyinemvikeli, tinhlupheko tingayitfoli.                                  (1)

3.3      Bunkondlo buni lobutfolakala lapha emgceni 22?                            (1)

Emalungelo agodliwe                                                       Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           9                               DBE/2017
                                            SCE

3.4      Yini kutsiwe lenkondlo iluhlobo lwenkondlosililo?                              (1)

3.5      Ucabanga kutsi yini lebangela sonkondlo afanise tikhatsi letendlula nemanti
         lageletako lapha emgceni 3? Chaza.                                             (2)

3.6      Kutsi lomfati lokukhulunywa ngaye kulenkondlo abengayigangeli indvodza
         yakhe, kubonakala ngatiphi timphawu? Nika TIMBILI.                             (2)

3.7      Phawula ngekubumbana           kwemugca      wekugcina   naloku   lokushiwo
         ngulenkondlo?                                                                  (2)
                                                                                        [10]

UMBUTO 4 (IMIBUTO LEMIFISHA)

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

NKHOSI YEMKHATSI – OA Bhiya
1      Bhalasha nkhosi yendalo yonkhe!
2      Bhalasha mbusi wemkhatsi wonkhe,
3      Bhalash' etul' emafin' esibhakabhakeni,
4      Indalo yonkh' isuk' ebumnyameni,
5      Umhlaba wonkh' utfokot' ekukhanyeni,
6      Bhalasha sibani semhlaba!

7      Bukhulu bakho buyamangalisa,
8      Kukhanya kwakho kuyajabulisa,
9      Tandla takho tifana nebutjoki,
10     Tandla takho tibutjok' emehlweni,
11     Mani njalo sibani semvelo
12     Khanyisa njalo liso lendalo!

13     Tonkhe timbali tiyachakata tibune,
14     Kukhanya kwakh' akufiphali kubune,
15     Umbala wakh' awugucuk' ubune,
16     Buso bakh' abushwaphani bubune,
17     Bukhulu bakh' abunciphi bubune,
18     Mani njalo nkhosi yemvelo!

19     Konkhe lokuphilako kusingetfwe nguwe,
20     Konkhe lokufako kuboliswa nguwe,
21     Bukhulu bakho buyesabeka ngemandl' akho,
22     Emandl' akho ayesabeka ngebukhulu bakho,
23     Kuyini lokungamelana naw' emhlabeni?
24     Hlala njal' ubus' emhlabeni!

25     Lunya lwakho ngiyalwesaba,
26     Umusa wakh' uyababateka
27     Nobe umkhulu kangaka Langa
28     Wayikhotsamel' inkhosi esiphambanweni.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           10                                  DBE/2017
                                            SCE

4.1      Bhala umusho locuketse ligama leliveta sobala ingcikitsi yalenkondlo.              (1)
4.2      Ngusiphi sikhatsi selusuku latsi sonkondlo indalo iyasijabulela?                   (1)
4.3      Utsi sonkondlo lenkhosi inelunya lolwesabekako. Bhala kunye lenelunya
         ngako lenkhosi emmangweni.                                                         (1)
4.4      Usho ngani sonkondlo kutsi lenkhosi yemhlaba wonkhe?                               (1)
4.5      Yini letsi nayiboliswe ngulenkhosi yemkhatsi, ibuye ibe lusito emimangweni
         lesiphila kuyo, futsi iba lusito ngayiphi indlela?                                 (2)
4.6      Ucabanga kutsi uwasebentiselani sonkondlo lamagama lafanako ekugcineni
         kwemigca 13–l7?                                                                    (2)
4.7      Sonkondlo lesihloko lesitsi, 'Nkhosi Yemkhatsi', usikhetse ngemphumelelo
         nobe wehlulekile kusikhetsa? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu
         LAMABILI.                                                                          (2)
                                                                                            [10]
                                            NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5 (IMIBUTO LEMIFISHA)
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

SITIMELA – MS Mkhatshwa
1        Khushu khushu! Gadla gadla!
2        Khahla khahla! Gudlu gudlu!
3        We …! We …! We …!
4        Shosholota nyoka yebelumbi,
5        Tfubeleta nsimbi ledla letinye!
6        Hamba ndlulamits' uyobacitsa phambili,
7        Hamba ndlulamits' ubabuts' ubahlanta,
8        Nonopha mamba yetihosha nemifudlana,
9        Shelela lomashelela lingani.
10       Popo … Po!
11       Naso-ke sifikile kantfutfu!
12       Phuma babe ushiy' umfati,
13       Indlal' ibhokil' emitini yemadvodza,
14       Tsats' umtfwal' ucondz' eJozi
15       Kandvonga tiyadvuma mntfwanami
16       Wendzelephi na?
17       Naso sesiphum' emabomb' abheke kaMayemaye,
18       Siyabagwinya, siyabamumatsa, siyabacitsa,
19       Iyashishimb' inhlatfu legwiny' ingesutsi …
20       Khushu khushu! Gadla gadla!
21       Khahla khahla! Gudlu gudlu!
                                                                      [Imphalampala3: 31]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          11                            DBE/2017
                                           SCE

5.1      Caphuna umugca lokulenkondlo lengenhla, lofakazela kutsi indzawo yamake
         isekhaya, uwubhale phasi.                                                   (1)

5.2      Bunkondlo buni lobuvetwa imigca 14–16 kulenkondlo lengenhla?                (1)

5.3      Nguwuphi umfanekisomcondvo lovetwa nguleligama, 'Inhlatfu', kulenkondlo
         lengenhla?                                                                  (1)

5.4      Yini leyenta sonkondlo atsi sitimela yinyoka yebelumbi?                     (1)

5.5      Ucabanga kutsi yini leyenta sonkondlo abite lesitimela ngemamba yetihosha
         nemifudlana? Chaza?                                                         (2)

5.6      Shano sinongo lesivetwa ngumugca 1, 2 na 3 ubuye usho nekufaneleka
         kwaso kulenkondlo.                                                          (2)

5.7      Yini lefakazela umugca 13 kulenkondlo? Bhala umugca wenkondlo
         lowesekela imphendvulo yakho.                                               (2)
                                                                                     [10]

                                                              SAMBA SESIGABA A:      30

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           12                                  DBE/2017
                                            SCE

SIGABA B: INOVELI

Kulesigaba kunemanoveli lamabili. Wena-ke khetsa ibe YINYE loyifundze eklasini
lonyaka uphendvule ngayo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA kuleyo
         naleyo noveli loyifundzile. Nangabe ukhetsa kuphendvula umbuto
         wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi ESIGABENI C
         uphendvule imibuto lemifisha.

UMBUTO 6 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO)

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Lenoveli ineligalelo lelikhulu ekuntjintjeni simo semphilo yebantfu labaphila etikhatsini
talomuhla. Bhala indzabambhalo uvete tigameko LETISIHLANU letifakazela loko.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                          [25]

UMBUTO 7 (IMIBUTO LEMIFISHA)

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Fundza letheksthi leyincenye yendzaba lesenovelini bese uphendvula imibuto
letawulandzela.

THEKSTHI A

'Hhi … hhi … ingabe wawungishiyelani myeni wami, ungishiyela kuhlupheka nje.'
Akhale kakhulu LaHlophe. Kwaze kwaphuma LaMagagula naye asatidzikela nje.
'Hawu! Yise webantfwana se …'
'Hheyi wena, angifuni mlonyana wemuntfu la. Phela ngingahle nginicoshe nobabili
khona nyalo uma umvela buhlungu kumbe utsakatsa naye yini?' Eve kwenyela 5
umtimba LaMagagula ngalesento saLushawulo. Amdzabukele uninatala, naye agcine
asakhala. Lapho salukati sasikhihla sematsambo.
'Kukhala ngeke kukusite nakancane. Wena ngena endlini ubutse konkhe
lokungekwakho ubone kutsi uphuma ngayiphi nyalo kusakhanya.'
'Maye nesisu sinemacebo kantsi sengitawuphendvuka umtsakatsi ekugcineni?' 10
Esule tinyembeti, ative asefikelwa sibindzi, esuke acondze ngco kuLushawulo.
'Lushawulo, mntfwanami, angati kutsi uyativa yini kutsi utsini. Usho kutsi mine
ngangingakutala ngehle ngenyuka, ngiwa ngivuka ngetama kukufundzisa, bese
ngigcina ngekukubulala lapho sewumdzala? Bona lobutsi bami ubutfole kuwuphi
umkhaya njengobe uhlala esilungwini nje?'                                            15
'Yonkhe leyo mibuto ayingeni kuletami tindlebe. Ngitsi, phuma uphele kulamabala!'
Lushawulo abesazulazula ebaleni kubonakala kutsi sewucasuke ngempela.
Lapha     edladleni     LaMagagula      abeloku     asukuma    ngenca     yebuhlungu
lobabusenhlitiyweni ngalesento saLushawulo kunina. Tintfombi yena abehlushwa
yindlebe levako. Umuntfu abengala nekutsi uninatala nguye labemtsandza 20
kunaLaMagagula.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        13                                DBE/2017
                                         SCE

Angene endlini LaHlophe ngekubona kutsi indvodzana yakhe ayikatimiseli kumlalela.
Eme sikhashana kube sengatsi nengcondvo seyihambile. Watsi asemile wambona
asaphoseka ngekhatsi. Wetfuka kabi asacabanga nekutsi encenye sewuyahlanya.
Akaze atsi vu. Wacondza emgibeni wetfula imigacambongodlwana wayijika 25
ngaphandle, wabe alandzelisa ngalokunye.
'Hawu! Kantsi vele uyangicosha sibili mntfwanami?' Pho ukhuluma nabani loku
Lushawulo akasamniki mlomo, sewenta umsebenti wakhe labewungenele lapha
endlini. Bantfwana baphuma bema ngaphandle naloku kwakumakhata. Bonkhe
bebamangaliswe nguloku lokwentiwa nguyise.                                        30
'Ingabe sengitawuphuma ngibhekephi loku ngavilapha nekutala nje.' Usho kuhlwile
umuntfu lomdzala kutsi utawuphuma abhekephi live lingaka nje.
'Kepha Khumalo sewungete wavuma nekutsi letintfo letinye tisale abuye atilandze
ngobe naku lifuna kuna nje tingahle tonakale,' sekusho LaMagagula ancenekile naye
kutsi angahle atfole timbayimbayi.                                                35
'Angifuni lutfo lusale lapha lolutsi mtsakatsi ngobe kungaze kusale naletimphandze
takhe. Loko langeke akhone kuhamba nako kutawulala phasi kwesihlahla.' Utsite kube
abone kutsi unina uyasimbatseka kuphuma, wavele wangena wamhlala ngemkhono
wamdvonsela ngaphandle. Lapho abengasakhali, kungumtimba lobuhlungu kumuntfu
lomdzala.                                                                          40
'Kepha sewungete wangimela ngitsatse imigacambongolo yami nebakitsi? Ingabe
ngiyolala kalabani?' Washo aphuma agace tingutjana agodle nelicasana ekhwapheni.
Sililo lesasilapho sasimangalisa, umuntfu abengadzine atsi kukhona lofile.
LaMagagula abesayabatseka. Bantfwana bebahawulisa ngekubona gogo wabo
aphuma akhala nemitfwadlana yakhe.                                               45
                                                                       [Likhasi 69–71]

7.1      Bhala tigameko LETIMBILI letikulenoveli letitinkhomba tekutsi LaMagagula,
         njengamakoti, abenamatsele kuLaHlophe njengeninatala.                           (2)

7.2      Ngutiphi tigameko letenteka kulenoveli letingenta kutsi kube netehlukaniso
         emindenini yalomuhla? Bhala tibe TIMBILI.                                       (2)

7.3      Likhona yini liciniso kulenkhulumo yaLaHlophe letsi, 'Butsi abutfolakali
         esilungwini, butfolakala emakhaya'? Sekela ngetigameko letikulenoveli.          (2)

7.4      Catsanisa saga lesitsi, 'Sikhuni sibuya nemkhweteli,' neluvutfondzaba
         lwalenoveli.                                                                    (2)

7.5      Umgibe unaliphi ligalelo ekwetfuleni sibekandzaba sesikhatsi kulenoveli?
         Chaza.                                                                          (2)

7.6      Kubonakala ngatsi Lushawulo neyise Gebhu abanasandla ekutekeni
         nasekuphatseni bafati. Fakazela loku ubhekise kulokwenteka kulenoveli.          (2)

7.7      Kube LaHlophe bekaphila etikhatsini talomuhla, ngutiphi tinyatselo
         lebekufanele atitsatse emva kwalesigameko lesikuletheksthi lengenhla.
         Bhala TIMBILI.                                                                  (2)

7.8      Utsini umbono wakho ngekutsi LaHlophe angabi nebantfwana labanyenti
         bebafana?                                                                       (2)

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           14                                  DBE/2017
                                            SCE

7.9      Galelo lini lebelingentiwa nguhulumende etimphilweni tebantfu labafana
         naLaHlophe? Nika KUBILI.                                                           (2)

7.10     Hlatiya BUBILI bubi bekuya emkhayeni nawuhlangabetana nesimo lesifana
         nesaTintfombi.                                                                     (2)

7.11     Yini lebangela Lushawulo abe nemandla ekucosha unina libe nelikhaya
         lingesilo lakhe? Chaza ubhekise esikweni lesintfu.                                 (2)

7.12     Uvumelana kangakanani nekutsi lenoveli itsatsa luhlangotsi.             Sekela
         ngemaphuzu LAMABILI laveta loko.                                                   (3)
                                                                                            [25]

UMBUTO 8 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO)

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Lenoveli ineligalelo lelikhulu ekuntjintjeni simo semphilo yebantfu labaphila etikhatsini
talomuhla. Bhala indzabambhalo uvete tigameko LETISIHLANU letifakazela loko.

Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                          [25]

UMBUTO 9 (IMIBUTO LEMIFISHA)

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

THEKSTHI B

Lusuku lwelukhetfo lwatiswa bantfu labanyenti esifundzaveni sonkhe. Betitekwa
etindzaweni tonkhe kutsi ingabe ngubani loyawuhlabana njengasosifundzave
emagameni lamabili labephakanyisiwe. Emagama labephakanyisiwe ngekulingana
bekungelaMphikeleli Zwane nelaMagumeni Tsabetse.
'Mine ngibona sengatsi Mphikeleli utawuphuma embili kulolukhetfo lwasosifundzave,' 5
kusho Khulumile aveta umbono wakhe.
'Cha, ushaye phasi kwasuka lutfuli. NguMagumeni lotawuba yincocodzi inyoni lebhula
emaphiko,' kusho Lotifiso Shiba.
'Loko lokukhulumako mngani wami, sifiso sakho njengelibito lakho. Akusiyo intfo
letawuphumelela ngisho nome lilanga lingajika lichamuke enshonalanga liye 10
emphumalanga. Imisebenti yemuntfu ngiyo lemkhulumelako futsi imkhetsele sikhundla.
Mine angingabati nje kutsi umsa waMangweni nguye lotawubhula emaphiko
njengasosifundzave eGert Sibandze.'
'Lapha sikhuluma ngemibono hhayi emaciniso. Kukhona umehluko emkhatsini
wemibono nemaciniso. Kubuye kube khona umehluko emkhatsini wetifiso 15
nalokwentekako. Ngisho ngekungangabati ngitsi sikhundla saTsabetse,' kugcizelela
Lotifiso akhombisa kutsi loko lakushoko uyakholelwa kuko futsi ukubona kutawenteka
ngendlela lacabanga ngayo.
'Ngisasho ngiyaphindzelela mngani wami kutsi ushaye phasi kwabhunya lutfuli.
Asibuke imisebenti yalabantfu lesikhuluma ngabo, bese sikhulumela etikwayo,' 20
kusho Khulumile.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             15                                    DBE/2017
                                              SCE

'Emagalelo aMagumeni Tsabetse abonakele ngekutsi abe nguthishela lofundzisa kahle
Temlandvo emabangeni emfundvo nekucecesha lokuchubekako nekuba neticu
temfundvo lephakeme latifundzela eNyuvesi yaseKapa,' kusho Lotifiso.
'Mphikeleli wafundzela tekuphatsa kuhulumende wasekhaya enyuvesi yeLigwa. 25
Imisebenti yakhe yatiwa tigodzi tonkhe latisebentela ngekutimisela imihla yonkhe,'
kusho Khulumile naye agcamisa imfundvo yalowo lamkhetsako.
Bacoca kwabonakala kutsi lamajaha lamabili abaluleke kakhulu. Umehluko lowavela
kutsi imisebenti beyitsintsa bantfu labehlukene. Imisebenti yaMphikeleli beyigcame
kakhulu kulabo labadla imbuya ngelutsi, kantsi yaMagumeni beyigcame kakhulu 30
kulabo labadla kusale. Yachubeka njalo ingcoco yaLotifiso lecuketse tifiso nemibono
yakhe, naKhulumile lephetse tinhloso takhe. Lowo nalowo abebona buhle
nemphumelelo kulowo lamtsandzako abeke netizatfu letinyenti letimenta abonakale
ancono kunalomunye. Livi lebantfu yivoti. Umuntfu ukhetfwa ngemisebenti yakhe
lemihle nalebalulekile.                                                             35
                                                                              [Likhasi 95–101]

9.1      Siciniseko sini      lesingenta   kutsi   lemiphumela   yelukhetfo    yemukeleke
         njengeliciniso?                                                                         (2)
9.2      Nguyiphi imisebenti yaMphikeleli legcanyiswa yinkhulumo yaKhulumile
         kulencwadzi? Bhala MIBILI.                                                              (2)
9.3      Ngubuphi bufakazi lobukuletheksthi lengenhla lobuveta kutsi lokwentekako
         kuneludvweshu?                                                                          (2)
9.4      Nika sigameko lesikulenoveli, lesingakabalwa kuletheksthi lengenhla,
         lesisibonelo sekutsi umlingisi ngamunye kuKhulumile naLotifiso ulilandzele
         libito lakhe.                                                                           (2)
9.5      Makhono mani lakhonjiswa nguMphikeleli kutsi akatentisi kuba ngumholi?
         Nika MABILI.                                                                            (2)
9.6      Tikhundla tiyaludala luchekeko emkhatsini webantfu netakhamuti. Fakazela
         lombono ubhekise kulokwenteka kulenoveli.                                               (2)
9.7      Yini lebiketelwa sibekandzaba semoya kuletheksthi lengenhla?                            (2)
9.8      Ngekubona kwakho, yini leyenta Mphikeleli akhetse kushada naKhulumile
         abe akhona lamanye emantfombatane lapha Embalenhle? Nika KUBILI.                        (2)
9.9      Phawula ngeligalelo lelifakwa bafundisi ngekutibandzakanya netepolitiki.
         Imphendvulo yakho yibhekise kulokwenteka kulenoveli.                                    (2)
9.10     Tintfo letentiwa balingisi labakulenoveli, tinika tetsamelilwati sicinisekiso
         sekutsi, 'litsemba alibulali.' Sekela lesitatimende ubhekise kulokwentiwa
         nanobe ngubaphi balingisi LABABILI lotikhetsele bona kulenoveli.                        (2)
9.11     Ngubuphi bufakazi lobukulenoveli lobukhomba kutsi bumatima umuntfu
         lahlangabetana nabo emphilweni ngeke bumlahlise imvelaphi nebuve bakhe?
         Nika KUBILI.                                                                            (2)
9.12     Yini leyenta Mphikeleli akhone kumelana nabo bonkhe                      bumatima
         lahlangabetana nabo Embalenhle? Sekela ubhekise enovelini.                              (3)
                                                                                                 [25]
                                                                 SAMBA SESIGABA B:               25

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          16                                DBE/2017
                                           SCE

SIGABA C: UMDLALO

Kulesigaba kunemidlalo lemibili. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.

CAPHELA:        Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
                kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
                umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
                uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto
                lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
                wendzabambhalo.

UMBUTO 10 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO)

KWAHLWA EMINI – JJ Thwala

Bhala indzabambhalo lefakazela kutsi kutsatsa imiyalo kungakuphumelelisa kantsi
kungayitsatsi kungakuyisa eweni. Khetsa badlali labatsatfu kulomdlalo ubhekise
ingcoco yakho kubo.

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                       [25]

UMBUTO 11 (IMIBUTO LEMIFISHA)

KWAHLWA EMINI – JJ Thwala

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

THEKSTHI C

MAKHOSI:                Kutawube kucala ngami kukubita ngesibongo kulesigodzi.
                        Angiboni kutsi ukhona lowati sibongo sakho. Banumzane
                        kuphela lababitwa ngetibongo, hhayi bafokatana labafinya
                        ngeluwimi.
NTFWASAHLOBO:           Awedzeleli uchuba intfwala ngesagila mntfwanenkhosi. 5
                        Wakufundzaphi lokwedzelela ngobe uyihlo nenyoko balunge
                        kangaka?
MAKHOSI:                Umnumzane ngumuntfu lonemuti, lofuyile futsi lohlonishwako
                        endzaweni. Nje wena Ntfwasahlobo unawo umuti? Ufuyile futsi
                        uyahlonishwa yini?                                          10
NTFWASAHLOBO:           Angiphuphe ngibe nje mntfwanenkhosi. Benginemuti lomkhulu,
                        ngifuyile futsi ngihlonishwa lapho ngichamuka khona.
                        Labangatiko bebangihasha batsi:
                                Inhlangushiyane yenkhangala,
                                Labayifanise nebukhwebeletane,                     15
                                Bayifanisa nemagungumence
                                Bayifanisa nemayiwane.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                                 DBE/2017
                                            SCE

MAKHOSI:                Timnandzi tibongo takho mnumzane Mahlobo nobe tingakuveti
                        loku  lesikhulume     ngako    lokutimphawu     tebunumzane.
                        Kutawufuneka kutsi sikwente imbongi yesive yesibili Mahlobo. 20
NTFWASAHLOBO:           (Ahleka yedvwana.) Uyakhuluma-ke nyalo Makhosi. Nawuhlala
                        njalo emavini lamnandzi lanjengalawa sitawuvana:
                                           Gcumugcumu lomtfutjana!
                        Nawungidvonse wangisondzeta edvute nawe utawube uncobile
                        Makhosi. Ngingukadz'abona mine! Ngiphile kusabokotela ematje 25
                        mntfwanenkhosi. Live ligucuka nje sesihlahle emehlo. Kunyenti
                        lesitakufundzisa kona nase utsetse sikhundla sebukhosi.
MAKHOSI:                Ase uphawule nje mbongi yesive kutsi wena utsini ngalesibhimbi
                        sangeMgcibelo.
NTFWASAHLOBO:           Kube ungimi wena, ngabe uyahamba uyawutifihla khashane, 30
                        ubuye ngalolusuku lwemkhosi.
MAKHOSI:                Chaza ngive kutsi usho ngani.
NTFWASAHLOBO:           Tintfo timbi mntfwanenkhosi. Inkhani yaNkhanise netindzaba
                        taNdzabeni kwenta kutsi kuhlwe emini. Bahlala ndzawonye
                        lamalanga. Lukhulu lebaluhlongotako. Ngako-ke kumele 35
                        kuvulwe emehlo litfuba lisekhona.
MAKHOSI:                Labantfu lokhuluma ngabo ngemabutela. Libutela lemamba
                        akusiyo imamba. Libutela lenhlatfu akusiyo inhlatfu. Libutela
                        lemfeti akusiyo imfeti. Ningetfuswa lite, manini sibindzi.
NTFWASAHLOBO:           Bayingoti kakhulu labantfu! Akusibo bantfu bekulaliselwa 40
                        emehlo. Bake banyamalala emalanga lambalwa bangatiwa kutsi
                        bayephi. Labatinyenyetako-ke batsi bebakaMhlabuyalingana.
                        (Lumutsi bhi luvalo Makhosi, bavalelisane behlukane.)
                                                                          [Likhasi 54–56]

11.1     Caphuna emagama aNtfwasahlobo lachaza kutsi Mkhalelwa ubakhulise kahle
         bantfwabakhe.                                                                      (2)

11.2     Bhala tigameko LETIMBILI letikhomba kutsi Makhosi abesibukisisa sigameko
         ngembikwekusenta ubhekise emdlalweni wonkhe.                                       (2)

11.3     Yini leyabangela Makhosi kutsi etsembe loku lebekushiwo nguNdleleni
         nakambitela Lungile?                                                               (2)

11.4     Ngaphandle kwekutsi Makhosi abeyindvodzana yekucala yaMkhalelwa, futsi
         unina watekwa sive, ngutiphi letinye timphawu letenta Mkhalelwa amnike
         bukhosi? Nika TIMBILI.                                                             (2)

11.5     Emaciniso esimo semphilo yebukhosi bakaNhlapho, ngabe Mkhalelwa
         wawaveta ngayiphi indlela? Nika KUBILI.                                            (2)

11.6     Yini inhloso yembhali kutsi avete Ntfwasahlobo njengeluhlanya?                     (2)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          18                                  DBE/2017
                                           SCE

11.7      Ngutiphi tizatfu LETIMBILI, letenta Ndzabeni abe nesibindzi sekwenta tintfo
          letiphambene nesincumo saMkhalelwa?                                              (2)

11.8      Nabewunganikwa litfuba lekutsi weluleke Ndzabeni ngaloku lokwenteka
          kulomdlalo, bewungamnika tiphi teluleko. Bhala leTIMBILI.                        (2)

11.9      Ucabanga kutsi likusasa laLaJele            laba   njani   emuva      kwekufa
          kwemadvodzana akhe. Chaza.                                                       (2)

11.10     Ngutiphi letingucuko lekukhulunywa ngato letikhungetse lelive njengekusho
          kwaNtfwasahlobo. Bhala tibe TIMBILI.                                             (2)

11.11     Uvumelana kangakanani nekutsi          Ndzabeni     ungutsatsekile?     Sekela
          imphendvulo ngemaphuzu LAMABILI.                                                 (2)

11.12     Humusha lesaga lesitsi, 'Kulele kunye kube kubili ngabe kuyavusana,' uvete
          kuhambelana kwaso nelibandla lemfelandzawonye.                                   (3)
                                                                                           [25]

UMBUTO 12 (UMBUTO LOYINDZABAMBHALO)

UMVUZO – NS Nzima

Bhala indzabambhalo lefakazela kutsi kutsatsa imiyalo kungakuphumelelisa kantsi
kungayitsatsi kungakuyisa eweni. Khetsa badlali labatsatfu kulomdlalo ubhekise
ingcoco yakho kubo.
Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390.                                                                                 [25]

UMBUTO 13 (IMIBUTO LEMIFISHA)

UMVUZO – NS Nzima
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.
THEKSTHI D

FAKUDZE:          Ngiyayitsandza lephothifoliyo ngobe isibuko lesikhombisa kutimisela
                  nekungatimiseli kwemntfwana. Sesibitwe kanyenti sinaLaNgwenya,
                  sibitelwa esikolweni siyewukhuluma ngekusebenta kwaSatile
                  lokushiya imibuto leminyenti lengaphendvuleki.
BHEMBE:           Kumele usitjele ntfombatane kutsi inkinga ikuphi etifundvweni takho 5
                  khona sitewukwati kukusita. Inkinga ikuwe, isetifundvweni nobe
                  ikulabafundzisako?
SATILE:           Inkinga ikulabafundzisako bobabe.
BHEMBE:           Kanjani? Chaza sive ntfombatane ngoba sifuna kukubona usitakala
                  kulenkinga lewubukene nayo.                                     10
FAKUDZE:          Yekela kusitsela ngesitfupha Satile, khuluma liciniso njengemuntfu
                  afa. Asifuni kutsi sibuye sitinike lelinye litfuba lekutewukhuluma
                  ngalenkinga lewubukene nayo etifundvweni takho.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           19                                  DBE/2017
                                            SCE

BHEMBE:           Ungakaphedvuli nje ntfombatane, ngicela Batjele kutsi usitjele
                  ngalokwentiwe ekoteni yesibili. Siloku sikhuluma ngemakota, mine 15
                  ngati tilimela temnyaka hhayi loku lesikhuluma ngako.
BATJELE:          Kube yincwadzi yebhizinisi, ngaphasi kwetemibhalo kufundvwe
                  umdlalo, sivivinyo sesibili besicuketse sivisiso, lulwimi neluhlelo kanye
                  netemibhalo, tindzaba letimfisha, temlomo kutsintfwe kutetfula kwase
                  kuba luhlolo lwesigamu semnyaka.                                          20
BHEMBE:           Kuyo yonkhe lemisebenti leyentiwe imphumelelo yaSatile ayenelisi
                  nani. Njengobe silindzele imphendvulo kuwe Satile manje ngicela
                  uyigodle kuwe. Hambani madvodzakati sitawubuye sikhulume nani.
                  (Baphume.) Mntolo! Ifuna tsine madvodza lena kutsi siyibukisise,
                  siyihlatiye siphume nesisombululo. Imiphumela yaSatile iphikisana 25
                  nesimo sakhe.
FAKUDZE:          Ngiyakuva makhelwane kutsi utsi lenkinga ifuna tsine madvodza.
                  Wena uyibona ikuphi inkinga lapha?
BHEMBE:           Kukhona lokungahambi kahle emphilweni yemntfwana. Inkinga
                  ayikho etifundvweni nakubafundzisi, kepha isemphilweni yakhe. Simo 30
                  salomntfwana siphikisana nemiphumela layitfola etifundvweni takhe.
FAKUDZE:          Asiphume nyalo sicondze kuMshengu siyewuhlala phansi sibonisane.
                  (Kwatsatfwa   sikhwama    setincwadzi   taSatile,  kwacondvwa
                  kaShabalala.)
BHEMBE/
FAKUDZE:          Mshengu! Nine baseMhlongamvula!                                           35
SHABALALA:        Ngenani Mntolo nawe Mavundla. (Bangene.)
FAKUDZE:          Site lapha ngekutewufuna lusito kuwe Mshengu. Sicela usibukele nati
                  tincwadzi temntfwana bese uyasichazela kutsi angasitwa njani
                  etifundvweni takhe.
SHABALALA:        (Atibuke, atiphenye ngayinye.) Lengikubonako lapha kutsi                  40
                  umntfwana unenkinga lenkhulu etifundvweni letintsatfu: Lulwimi
                  lwasekhaya teLive neteMlandvo, kuleti letinye letine akwetfusi ngobe
                  usengawaphakamisa emasokisi ente kancono. Lizinga lemisebenti
                  yaSatile liya ngekwehla imihla nemalanga. Sibonga kusukuma
                  kwenu phasi nilandzelele kutsi ngabe kwente njani. Sengatsi bonkhe        45
                  batali bangalandzelela emfundvweni yebantfwana babo njengobe
                  nenta. (Ukhuluma uloku uyaphenya.)
FAKUDZE:          Singamsita njani umntfwana kulenkinga labukene nayo thishela?
SHABALALA:        Akukho lokwengca kubambisana kwebatali, sikolo nemntfwana.
                  Ngitawukhuluma nabothishela bonkhe labamfundzisako kutsi 50
                  bamnike sikhatsi lesingetulu kunesalabanye. Kufundza kwakhe
                  kutawukwengeteka ngema-awa lamabili. Wonkhe umsebenti wakhe
                  utawuhlolwa kanyenti ngelilanga lite liphakame lizinga lekufundza
                  kwakhe.
FAKUDZE:          Kuyevakala Mshengu lomuhle. Sitawujabula               kakhulu    uma 55
                  kungahamba njengekuhlela kwakho.
Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          20                                   DBE/2017
                                           SCE

SHABALALA:        Lokunye-ke batali lengikutfola lapha encwadzinitehlakalo yemntfwana
                  leyimfihlo, lokungavunyelwanga kutsi kuvetwe kunobe ngubani
                  nguloku lokulandzelako: Umntfwana akanikwa sikhatsi lesenele
                  sekufundza ekhaya, kepha uhlalela imisebenti yelikhaya. Umntfwana 60
                  uhlala atsetsiswa njalo ekhaya, loko kumente wahlukumeteka.
                  Ekhaya kuhlala kunemsindvo njalo lowentiwa bantfu labasuke
                  batewutsenga babuye banatse tjwala.
FAKUDZE:          Wo hhe, yayicedza indzaba incwadzitehlakalo. Besiyewukwati nini
                  konkhe loku kube akusiyo lencwadzi? Sicedzandzaba lesi sibili! 65
                  (Bavalelise bahambe.)
                                                                           [Likhasi 91–93]

13.1     Ngutiphi tintfo leTIMBILI letenteka kuletheksthi lengenhla, letifundvwa batali
         balomuhla ngemfundvo yebantfwana babo?                                              (2)
13.2     Kungabi khona kwelutsandvo lwebatali etimphilweni tebantfwababo
         kuyayintjintja indlela bantfwana labatsatsa ngayo tintfo. Fakazela lesitatimende
         ngemaphuzu LAMABILI, ubhekise kulomdlalo.                                           (2)
13.3     Hulumende ukhutsata kutsi bantfu batentele emabhizinisi kute kwehliswe
         lizinga lalabangasebenti. Ngumuphi umdlali lohambisana naloku kulomdlalo?
         Shano kutsi lelibhizinisi linatiphi tihibe. Bhala SINYE kuphela.                    (2)
13.4     Galelo lini lelifakwa simo semoya nendzawo lokukuletheksthi lengenhla
         ekuphumeleliseni ingcikitsi yalomdlalo?                                             (2)
13.5     Catsanisa inkhulumo yaSatile lemayelana nekungasebenti kahle kwakhe
         etifundvweni nendlela lusha lwalomuhla lukhuluma ngayo nalungakasebenti
         kahle etifundvweni talo.                                                            (2)
13.6     Ngekubona kwakho, nguyiphi imizindlo lebeyizindlwa nguSatile ngalesikhatsi
         kufika boBatjele bayewumvusela esibhedlela? Bhala MIBILI.                           (2)
13.7     Ngubuphi buhle lebebungaletfwa kuphumelela kwaMlandzeli ebangeni
         lamatekuletjeni emphilweni yakhe?                                                   (2)
13.8     Yini lebangele umbhali kutsi ente umdlali longuBatjele abe sicaba
         kulomdlalo?                                                                         (2)
13.9     Teluleko tini lebewungatinika bafundzi labasha belibanga lelishumi nakubili
         emva kwekuphuma kwemiphumela yamatekuletjeni nabewunganikwa litfuba
         lekuba nguthiselanhloko waseMkhuphukantsaba. Nika TIMBILI.                          (2)
13.10    Kukhona labatsi likusasa laMlandzeli njengobe asaboshiwe sevele lifiphele.
         Wena utsini? Sekela ubhekise kulokwenteka lomuhla.                                  (2)
13.11    Yini lebeyifanele yentiwe nguSatile nangabe abenikwe litfuba lekucala
         kabusha imphilo yakhe? Nika KUBILI.                                                 (2)
13.12    Abefanele yini Satile kukhonondza ngekungayalwa               kwaboMaphahla
         naMlandzeli ngalesikhatsi yena ayalwa boBatjele? Chaza?                             (3)
                                                                                             [25]
                                                               SAMBA SESIGABA C:             25
                                                             SAMBA SAKO KONKHE:              80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017/2c6262e3-9cdf-4965-8c07-9f11d7bc8a97) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2017/356f0144-914a-404a-93e1-4271e18fd053) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2017/8130da77-e20a-489c-a48c-5628438a9dd3) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2017/470ed316-2c5d-480f-adf1-cd9eb6dd88b8) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-siswati/9aa08dbb-c62c-425b-a93e-d6065edc11f4) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2023/ffa08248-a394-412f-bf84-c1548868778b) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
