# siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2017, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2017/8130da77-e20a-489c-a48c-5628438a9dd3
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2017/8130da77-e20a-489c-a48c-5628438a9dd3)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · siswati. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2017-memo/8051ea6b-3ad3-4588-bfd2-93948a8318d6) — Memo · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                           LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                  LWETI 2017

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2½

                          Leliphepha linemakhasi la-26.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                          DBE/Lweti 2017
                                            NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Tinkondlo          (30)
         SIGABA B:       Inoveli/Temdzabu   (25)
         SIGABA C:       Umdlalo            (25)

4.       ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
         imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
         ngalendlela:

         SIGABA A:TINKONDLO

         TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe mibili.
         ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
         kuphendvula lombuto.

         SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

         SIGABA C: UMDLALO

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

5.       KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
         NESIGABA C (UMDLALO)

          •   Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
              nemdlalo lowufundzile.
          •   Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
              UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
              umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
              uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
              lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
              wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
              usitakale.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              3                      DBE/Lweti 2017
                                               NSC

6.        BUDZE BETIMPHENDVULO

          •   Imibuto    yendzabambhalo     etinkondlweni   kufanele   iphendvulwe
              ngemagama la-190–240.
          •   Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
              ngemagama la-340–390.
          •   Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
              nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.

7.       Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.

8.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

9.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

10.      Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:       Lokungenani emaminitsi la-40
         SIGABA B:       Lokungenani emaminitsi la-55
         SIGABA C:       Lokungenani emaminitsi la-55

11.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            4                            DBE/Lweti 2017
                                             NSC

LIKHASI LALOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
     INOMBOLO YEMBUTO                        UMBUTO               EMAMAKI          LIKHASI
1. 'Lomculo Ngiyawutsandza'          Umbuto loyindzatjanambhalo       10              6

2. 'Uyilimile Indzima'                   Imibuto lemifisha            10               7

3. 'Wena Gciwanendzini!'                 Imibuto lemifisha            10               8

4. 'Ngawe Manti'                         Imibuto lemifisha            10               9
                                           NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Wagcugca Mkhiwa'                     Imibuto lemifisha            10              10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
          EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
          ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
          ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli lemisiwe.
6. Liphume Nebovu                Umbuto loyindzabambhalo              25              12

7. Liphume Nebovu                        Imibuto lemifisha            25              12

8. Kubamba Letingelako               Umbuto loyindzabambhalo          25              14

9. Kubamba Letingelako                   Imibuto lemifisha            25              14

10. Tibopho Telutsandvo              Umbuto loyindzabambhalo          25              16

11. Tibopho Telutsandvo                  Imibuto lemifisha            25              16
                                          NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
12. Silulu SeMaswati            Umbuto loyindzabambhalo        25                     18

13. Silulu SeMaswati                     Imibuto lemifisha            25              18
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti timidlalo letimisiwe.
14. Kutawuba Njalo                 Umbuto loyindzabambhalo            25              21

15. Kutawuba Njalo                       Imibuto lemifisha            25              21

16. Lami Lisiphetfo                  Umbuto loyindzabambhalo          25              24

17. Lami Lisiphetfo                      Imibuto lemifisha            25              24
CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
         nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo
         LETIMBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.
Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           5                         DBE/Lweti 2017
                                            NSC

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.

              SIGABA                 TINOMBOLO     LINANI LEMIBUTO         BEKA
                                      TEMIBUTO    LEPHENDVULWAKO         LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini)      1–4               2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa               5                1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto          6–13               1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto         14–17               1
lemifisha)
CAPHELA: Esigabeni B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
            NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
            Awukavumeleki kutsi uphendvule tindzabambhalo LETIMBILI nobe imibuto
            lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               6                      DBE/Lweti 2017
                                                NSC

SIGABA A: TINKONDLO

TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI

Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI kuleti letilandzelako uphendvule ngato imibuto
letawulandzela.

UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

LOMCULO NGIYAWUTSANDZA — ME Masina

1      Lomculo ngiyawutsandza,
2      Ungikhumbuta tinsuku tayitolo nakutsanti,
3      Laph' emasi nemabele kwakukudla kwemihla,
4      Emadvodz' adl' inyam' ayehlise ngemhluti
5      Abuy' anats' umcombotsi.

6      Ngitsandza kuhlelenjiswa kwetinsimbi kuwo,
7      Ngitsandza kuhlangana kwemisindvo kuwo,
8      Lokungitsatsa kungikhuphule
9      Kungewet' imifula nemawa
10     Kungicancis' imicansa,
11     Netintsaba letimakheleketse,
12     Ngite ngifike lapho ngingati khona.

13     Lomcul' utfob' emanceb' ubusis' inhlitiyo,
14     Utfob' umphefumulo lowephukile,
15     Ungikhumbut' emachawe lamadzala,
16     Emachawe lesaba matsambomhlophe,
17     BoZakes Nkosi naboSpokes Mashiyane,
18     Yeb' emachawe langek' afe kuma-Afrika.

19     Lomcul' ungikhumbut' umculo wetinyoni
20     Letihlabelel' etikwenkhokhokho,
21     Mhla ngilindza emabel' emasimin' ababe,
22     Yebo, tatihlabelela kamnandzi.

23     Lomculo lengiwuvako
24     Yebo, lomculo lengiwulalele,
25     Uyangibusisa futs' uyangitfoba
26     Impela lomculo ngiyawutsandza.

Bhala indzatjanambhalo lapho uveta khona tizatfu letenta sonkondlo atsande lomculo
lakhuluma ngawo kulenkondlo lengenhla.

Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240.                                                                [10]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               7                      DBE/Lweti 2017
                                                NSC

UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

UYILIMILE INDZIMA — FC Nkosi
1      Lalishisa likhipha umkhovu etjeni,
2      Somiso sigadvul' umhlabatsi,
3      Imifula yome nkhe ingenatfonsi,
4      Walitsatsa likhuba waletjatsa.
5      Wawabhekisa emasimini emabombo,
6      Wawugedvul' umhlaba lochekekile,
7      Ngelitsemba lekutsi ngalelinye lilanga
8      Litawuna kutsambe.
9      Nga-1963 kuKholwane tingu-11,
10     Walibutsa lilima lakho,
11     Senime ngemumo niyicala indzima,
12     Kwahlwa ngemnyama sifikile
13     Siswenya, sanishwaca nonkhe,
14     Banivalela ngekulwela inkhululeko,
15     Banikhokha ngamunye ngamunye
16     Khona ningetukuchubeka nekulima.
17     Kepha abazange babute elangeni
18     Batibamba ngapelepel' emehlweni
19     Wema ecinisweni lenkhululeko
20     Baphel' emandla bakukhulula
21     Waphuma wachubeka nelikhuba lakho,
22     Walima laze lana
23     Yefika inala, yahamba indlala.
24     Lamuhla sidla ensimini lowayilima,
25     Lamuhla sivuna lokunonile kudla,
26     Lamuhla sivuna lokunotsile kudla,
27     Ngoba awumange uticabangele wena,
28     Kepha wabeka sive phambili.

2.1    Bunkondlo buni lobuvetwa ngemagama ekucala emigca 24, 25 ne-26
       kulenkondlo lengenhla?                                                            (1)
2.2    Ushoni sonkondlo emgceni-10, ngeligama lelitsi 'lilima'?                          (1)
2.3    Hlobo luni lwebunkondlo lobucuketfwe ngulamagama lasemgceni-23?                   (1)
2.4    Seyihambe kangakanani lendzima lakhuluma ngayo sonkondlo, nasibuka
       sikhatsi salomuhla?                                                               (1)
2.5    Sicedzelelamcondvo lesisemgceni 15 ne-16 sichazani?                               (2)
2.6    Tsatsa saga lesisendzimeni yekucala usho kutsi ngabe sonkondlo usisebentise
       ngalokuhambelana kahle naloko lakulandzisela tetsamelilwati takhe yini.           (2)
2.7    Umugca 23 uhambelana kangakanani nesimo selive lalomuhla?                         (2)
                                                                                         [10]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              8                             DBE/Lweti 2017
                                               NSC

UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

WENA GCIWANENDZINI! – T E Sithole
1      Azange ngikusukele
2      Nguwe lowangisukela,
3      Wahlala nami ngaphandle kwekuvumelana
4      Awuzang' ufune kuva umbono wami.
5      Utitselile-ke msobho elutswayini
6      Ngitakukhomba bantfu kutsi banjani!
7      Emahlon' awunawo mbulalavendzini!
8      Awunandzaba nesitfunti semuntfu
9      Utitsel' inyandza ugadle,
10     Usilisise njengembokodv' etjeni,
11     Usila kulomdzala, usile kulomncane
12     Hhawu lobudlabha bakho!
13     Lamuhla ufik' ekugcineni.
14     Ngilibonile litubane lakho
15     Uta ngemandl' ufike ugadle,
16     Ufike ubhubhise nasewufikile,
17     Ngatsatsa tami ngahloma ngaphelela,
18     Ngaya kubeluleki bangihlomisa ngelwati
19     Ngalalelisisa njengemntfwana nakatfunywa.
20     Siyohlangan' etulu njengelihlindzafuku.
21     Angeke ngikucoshe gciwanendzini
22     Sitawuhlala nje sinawe
23     Kodvwa utawulalela mine,
24     Ngiyat' imizuzu nemahora kuyatfubeleta,
25     Kujake kungisibekela ngentima,
26     Nakimi kuyophel' emafuts' esibaneni.
27     Kodvwa angek' ungitfole malula
28     Labanyenti ngiyobacwayisa ngawe,
29     Ngobe wen' ulicili lelihamba ngebumnyama.

3.1    Khokha umugca endzimeni yekucala, lochaza kutsi sonkondlo utetsembile.                  (1)

3.2    Bunkondlo buni lobakhiwa takhi letisekucaleni kwemigca 17, 18 ne-19?                    (1)

3.3    Bobani labeluleki sonkondlo lakhuluma ngabo emgceni 18? Bhala KUNYE.                    (1)

3.4    Bhala bunkondlo lobakhiwa ngemagama lacindzetelwe endzimeni yesitsatfu.                 (1)

3.5    Usho ngani sonkondlo kutsi leligciwane lilidlabha? Cacisa.                              (2)

3.6    Chaza umugca-21 ne-22 walenkondlo lengenhla ubhekise kuloko wena
       lokholelwa kuko lomuhla ngaleligciwane.                                                 (2)

3.7    Ligama, 'lutswayi', emgceni-5, lisebentiseke kahle yini? Usho ngani?                    (2)
                                                                                               [10]

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                9                      DBE/Lweti 2017
                                                 NSC

UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
NGAWE MANTI – JJ Thwala
1      Uwuncobil' umhlaba jikelele
2      Ngetikhali takho letinemandla,
3      Wakhobosa wakhotsama kuwe
4      Manti latsakiwe, mant' etimanga.
5      Ngawe tinkhanankhana tiyaphindzaphindzana
6      Ub' ugcamisa kuts' ungumcatululi;
7      Unikana sibindzi nenhlakanipho
8      Manti lanongiwe, mant' etiga.
9      Labakwatiko bacevuta batsi:
10     Usilulu sebuchomoketi nelusizi,
11     Uyindumba yemhobholo nelunya,
12     Uyintsanga yenkhohlakalo nelulaka.
13     Mant' etiga! mant' emihlolo!
14     Wagobhota kangaka yini?
15     Uchamuka kusiphi siyalu
16     Lesi lesinemandla lesingashi?
17     Labakutsandzako bakukhontisa kwenkhosi,
18     Kuwe bakhotsama ngemadvolo,
19     Kuwe betfula tigcoko,
20     Kuwe bashaya tandla.
21     Kugubhatela kwakho manti,
22     Kufana nekwemagagas' elwandle,
23     Kufana nekwelibhudlo sibili,
24     Kulets' umsindvo locedvwa nguButfongo.
25     Wo, Mvelinchanti kulelisenhla,
26     Hlisa somiso salamanti
27     Kushe tiyalu, kushe ticoja,
28     Kush' emabhudlo, kushe titiba.
4.1    Bhala bunkondlo BUNYE lobutfolakala endzimeni yesihlanu.                           (1)
4.2    Manti mani lawa lakhuluma ngawo sonkondlo?                                         (1)
4.3    Yini ndzaba lamanti kutsiwe ngemanti etiga? Nika KUNYE.                            (1)
4.4    Sonkondlo ushoni ngemugca-24 walenkondlo?                                          (1)
4.5    Bantfu bemmango bakuhlanganisa njani kuhlakanipha nesibindzi nalamanti?
       Usho ngani?                                                                        (2)
4.6    Lamanti asilulu sebuchomokati nelusizi ngayiphi indlela? Chaza.                    (2)
4.7    Uyavumelana nekutsi lenkondlo inephethini lehlelekile nobe cha? Sekela
       imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI.                                             (2)
                                                                                          [10]
                                            NA
Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              10                        DBE/Lweti 2017
                                               NSC

INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI

Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.

UMBUTO 5

Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

WAGCUGCA MKHIWA – LX Nkambule
1        Mkhiwa sewugcugciswe yini?
2        Ugcugciswe yini sichwensi?
3        Alisani yini litulu?
4        Buhle bakho mkhiwa
5        Bebukhang' emakhulukhulu,
6        Ticuku ngeticuku tibangisana ngawe.
7        Emacemb' akhw' acwatimula,
8        Ukhulil' impel' ucinile,
9        Emakhwaph' akho atimphiko,
10       Timphiko letishay' umoya lomnandzi;
11       Tefika tati takujejisa,
12       Buhle bakho bashabalala.
13       Chwensa phela!
14       Sekwente njani manje?
15       Emakhiw' asadzilikile,
16       Emacemb' ash' ashwaphana,
17       Ashwaphana kwemashwayishwayi,
18       Sishwapha semfati.
19       Unemanga wena;
20       Umtfolile Mtfolwase,
21       Wamzuza Zuzile.
22       Tiphi tichomoketi tiphumule?
23       Hhayi timphofana nabophukeshe,
24       Ingani kuphumula tati la.
25       Wangicoshelani mine?
26       Mine bengiyokunakekela,
27       Kumbe mabidlana bengiyowatfola,
28       Enhlanyelo yakusasa,
29       Usesihlabani selucobo.
30       Hha, wagcugca!
31       Wagcugc' umkhiwa maja …!
32       Lokungapheli kuyahlola.
                                                                       [Ligabazi: 58–59]

5.1      Caphuna umugca lobangele sonkondlo atfukutsele aze abhale lenkondlo
         lengenhla.                                                                         (1)

5.2      Bunkondlo buni lobuvetwa yimigca 1–2 yalenkondlo lengenhla?                        (1)

5.3      Nguwuphi umfanekisomcondvo lovetwa nguleligama, 'umkhiwa', kulenkondlo
         lengenhla?                                                                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        11                        DBE/Lweti 2017
                                         NSC

5.4      Nangabe bewunganikwa litfuba lekukhuluma       nemakhiwa    alomuhla,
         bewungaweluleka utsini? Bhekisa enkondlweni.                                (1)

5.5      Ucabanga kutsi ngubani loMtfolwase losatfolwe ngulomkhiwa njengobe
         kushiwo kulenkondlo? Usho ngani?                                            (2)

5.6      Shano sinongo lesivetwa ngumugca-17 ubuye usho nekufaneleka kwaso
         kulenkondlo.                                                                (2)

5.7      Humusha saga lesisemgceni-32 ngenhla, ubuye usho kutsi sibumbene
         kangakanani nalokukhulunywa ngako kulenkondlo.                              (2)
                                                                                     [10]

                                                        SAMBA SESIGABA A:            30

Emalungelo agodliwe                                                        Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           12                        DBE/Lweti 2017
                                            NSC

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.
CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa
         kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
         ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.
INOVELI
Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.
UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, 'kutisola kuta kamuva', ubhekise
kuLushawulo.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                       [25]
UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA
LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane
Fundza letheksthi leyincenye yendzaba bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI A
'Wota lapha Mtfombeni sitewukhuluma,' kusho Lushawulo amdvonsela eceleni.
Kunjani siye endlini ngobe naku ungatsi lomoyana uyahlaba, kumntfwana awulungi
nani.
'Musa kungiyabula wena mfalisi ndzini, kodvwa ngabe unandzabani nemntfwana
wena? Yena longamati nekutsi unemehlo lamangaki ukuhluphe ngani nje ngobe noma 5
angalala lapha ngaphandle nawe ungafika umgaluje ngetulu.'
Lahlaba lephukela kuLushawulo lelo, watsi kantsi abembambile weva kutsi
akamyekele kodvwa wabuye wacabanga ingoti langahle ayente nakangefika
kuTintfombi asatfukutsele ngaloluhlobo. Wachubeka wamncenga waze wavuma kutsi
baye endlini. Tehla talandzelana kuLaMagagula. Buntsandzane bavuka bema 10
ngetinyawo.
'Cha lutsandvo lwakho lukhulu kulomfati wakho. Sewungaze udzele nebantfwabakho?'
Angete ayiphendvula leyo Lushawulo, evakale asatsi: 'Asambe phela uyobabingelela
bangaze bacabange kutsi befike ebantfwini bambe.'
'Uyabona, sewukhohliwe kutsi ngagana wena kuphela. Angati kutsi lomunye ngabe 15
uhlushwa yini ngami, mine ngihlushwe yini ngaye? Futsi nanyalo kutsi ngitsatse umlilo
ngilumeke lokwetindlu lose udvwale ngako. Lapho ngingase ngibone kutsi lomtsimba
wakho ungawulalisaphi,' kusho LaMagagula. Lushawulo abone ingoti lengahle yenteke
nangase ahambe kancane. Avele amlandzele umjako LaMagagula. Batsite bangena
edladleni babe sebakanyekanye. Bangena kwathula kwatsi dvu. Inhlitiyo yase ifuna 20
kubhobosa timbambo kuTintfombi ngenca yeluvalo lolwase lumphetse.
Lushawulo naye lwalumphetse. LaMagagula yena ubuke Tintfombi ungatsi utamsukela
amhlafune luhlata. Wadvonsa sikhuni etiko, kwatsi lapho kutsi akasiphelelisele
ebusweni kuTintfombi wabuye watekhuta asakhumbula emavi labamyala ngawo
mhlazana aphuma ekhaya kubo. Wonkhe umuntfu wasibona lesikhuni, kodvwa 25
kwabete lowaba nesibindzi sekwekhuta LaMagagula ngobe besasilwane lucobo.
Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           13                           DBE/Lweti 2017
                                            NSC

'Sanibonani bantfu bejozi,' kubingelela LaMagagula ngalelibandzako. 'Ninjani lena
emajozi enu?'
'Sikhona lokungasho lutfo singeva nine.'
'Tsine sinjengoba nisibona lapha kantfutfu.' Atsatse emehlo abuke Lushawulo, abuke 30
labantfwana baTintfombi, kuvele kumkhanyele kutsi kudzala ahlala naLushawulo
ngobe labantfwana badzala bayalingana nalaba bakhe, nabashiyana bangamane
bashiyane ngetinyanga letimbalwa. 'Labantfwana bakabani-ke bona?' asho atibutisa
LaMagagula. 'BakaKhumalo,' kuphendvula Tintfombi ngalelincane.
'Pho bantfwana labahle kangaka abesolo abafihleleni Khumalo? Kantsi cha, noma 35
ngimubi nje ngisengakacali kudla bantfwana,' asho amoyitela ungatsi akubuhlungu
kantsi ngekhatsi uyasha. 'Abengakabafihli, empeleni bekungiko nje kwesweleka
kwetimali.' Asacala nekuncibilika ngobe LaMagagula ukhuluma ngemusa, kantsi
wentiwa kukhohlwa kutsi ematinyo liguma. NaLaMagagula abevala intfukutselo
leyayingekhatsi kuye ngalamatinyo labehle awaveta.                                 40
Kulamalanga Lushawulo ahleti ekhaya abengacacisi kahle kutsi Tintfombi uhlala
naye eJozi. Kuye abebukeka ungatsi usahlala ekhaya lakubo. Indzaba seyize
ibhoboka ngemntfwana ngalelinye lilanga bangakanaki. Ngalelolanga bebabonkhe
edladleni botsa umlilo ngobe ngaphandle lalikhema.
                                                                      [Likhasi 45–47]

7.1    Yini lebangele LaMagagula abite Lushawulo ngemfalisi nawubuka letheksthi
       lengenhla?                                                                          (2)
7.2    Ngutiphi tigameko LETIMBILI letikulenoveli letifakazela kutsi bantfwana
       bangumliba loya embili?                                                             (2)
7.3    Kufika kwaTintfombi kaKhumalo kwagucula inhlitiyo yaLaHlophe. Fakazela loko
       ngesigameko lesenteka kulenoveli.                                                   (2)
7.4    Lushawulo wemuka bantfwana baLaMagagula emalungelo abo. Ngutiphi
       tigameko LETIMBILI letifakazela lesitatimende?                                      (2)
7.5    Chaza lamagama lakulenoveli latsi, 'letawuhlatjwa kusheshe kuyibikele',
       ubhekise kuLaHlophe.                                                                (2)
7.6    Ucabanga kutsi yini leyenta livi laTintfombi lichachatele nakabingelelwa
       nguLaMagagula?                                                                      (2)
7.7    Ucabanga kutsi yini leyabangela Lushawulo ateke sitsembu? Chaza.                    (2)
7.8    Ngekubona kwakho, bewukhalelani umndeni wakaboLaMagagula ngalesikhatsi
       akhishwa ayiswa ekwendzeni, anikwa netiyalo? Nika KUBILI.                           (2)
7.9    Catsanisa indlela lwati lwendzabuko lolutsatfwa ngayo kulenoveli nendlela
       lolutsatfwa ngayo emimangweni yalomuhla kulabo labakholelwa kuyo.                   (2)
7.10   Ngumuphi umlayeto umbhali lawendlulisela tetsamelilwati       ngaLaHlophe
       esigamekweni sekufika kwaTintfombi kulenoveli? Usho ngani?                          (2)
7.11   Loku lokwentiwa boLaMagagula naTintfombi njengebafati besitsembu, ngabe
       kuyakholweka yini? Phawula ngemaphuzu LAMABILI.                                     (2)
7.12   Kwabangelwa yini kutsi Tintfombi abe nesibindzi sekuhamba naLushawulo
       baye kaLaHlophe abe ati kutsi LaMagagula ngumkaLushawulo? Sekela
       ngemaphuzu LAMATSATFU ubhekise emasikweni esintfu.                                  (3)
                                                                                           [25]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             14                         DBE/Lweti 2017
                                              NSC

UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, 'kutisola kuta kamuva', ubhekise
kuSikhulu Tsabetse.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                         [25]

UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI B
'Imfundvo sikhali salomuhla. Ngibonga litfuba leliyimvelakancane lenginikwe lona
lekutsi ngibe ngumfundzi kulesikolo iKhayaletfu,' kusho Mphikeleli akhuluma nemngani
wakhe, Msiti Mvakali, beme emacabatini esikolo.
'Kufundza kulilungelo lakho. Ubonga intfo lelilungelo lakho mngani wami?' Ngemavi
aMsiti lawo. 'Kumele ubonge lonkhe litfuba lewunikwa lona. Libongwa kulilungelo 5
noma kungesilo lilungelo. Kubonga kubalulekile emphilweni yetfu. Kadze ngifisa kutfola
litfuba lekunyatsela kulamabala ngitewufundza. Loku lokwentekako nyalo kusho
kufezeka kweliphupho lami leminyakanyaka,' kusho Mphikeleli akhombisa kutsi
ukujabulele kwemukelwa kwakhe esikolweni njengalomunye webafundzi.
'Yini lebangela kutsi ujabulele kutewufundza lapha eKhayaletfu?'                     10
'Bekusifiso sami kutsi ngifundze ngicedze libanga lelishumi nakubili, kepha ngenca
yesimo amange kwenteke loko,' kusho Mphikeleli.
'Nali litfuba sewulitfolile kumele ulisebentise ngendlela lefanele kuze kugcwaliseke
tinhloso takho,' kuphendvula Msiti.
'Lokunye lokungenta ngibonge kunikwa litfuba lekufundza kutsi iminyaka yami 15
seyingemashumi lamabili namunye. Ngimdzala nasengingaka kutsi ngingahlala
edesikini njengemntfwana ngifundze.'
'Bewukuphi sonkhe lesikhatsi uze ushiywa iminyaka Mphikeleli?'
'Hhayi asitiyekele tesikhatsi lesetengcile sibuke embili kutsi kumele sifundzeni futsi
kanjani.'                                                                              20
'Ngutiphi tifundvo lewutikhetsile lowutawutifundza kulomnyaka Mphikeleli?'
'Ngikhetse letifundvo letilandzelako: Tilwimi letintsatfu, Temlandvo, Telive, Temphilo
neMakhono kanye neTekuvakasha.'
'Ukhetse tifundvo letifana netami. Kusho kutsi sitawufundza sobabili eklasini linye
nawe. Ngiyakutfokotela kakhulu loko mngani wami,' kusho Msiti akhombisa kujabula 25
lokukhulu kutsi utawufundza naMphikeleli eklasini.
'Wajabula sengatsi ucondze kuyongehlula eklasini nje yini indzaba?'
'Hhayi, ngijatjuliswa kutsi sitawufundza sobabili sisitane sibuye sikhutsatane. Libanga
lesikulo lidzinga kutimisela lokukhulu, kumele sibambe sicinise kusukela umnyaka
ucala ute uyewuphela.'                                                                  30
'Akukho lokwengca kutimisela emsebentini lowentako. Kutimisela kuhambisana
nemphumelelo. Mine kumele ngisebentise umzuzu nemzuzwana lengiwutfolako kute
ngiphumelele,' kusho Mphikeleli abonakala kutsi lentfo layishoko iphuma ngekhatsi
enhlitiyweni yakhe.
Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            15                        DBE/Lweti 2017
                                             NSC

'Kumele sitifundze sitiphase tonkhe. Ngifuna kuphumelela ngemalengiso, imphumelelo 35
yelicophelo lelisetulu kuletimbili,' kusho Msiti.
'Kumele sente lokufanako ngobe sitawube sifundza ndzawonye futsi sibambisene.
Kumele sicophe umlandvo lekuyewukhulunywa ngawo iminyakanyaka. Lokunyenti
ngitakutfola kuwe ngobe ngimusha kulesikolo. Kumele sihlele sikhatsi setfu
sekufundza,' kusho Mphikeleli.                                                40
'Sikhatsi setfu sekufundza, sitawucala ngelihora lesitfupha sicedze ngelihora lelishumi
ebusuku. Sitawufundza emahora lamane kusukela ngeMsombuluko kuya
kuLwesihlanu. Lokungenani, sitawuba nemahora lamabili kuya kulamatsatfu
ngeMgcibelo nangeLisontfo emini. Uma siyoyibamba ngaleyondlela siyophumelela
kahle kulelibanga. Umnyaka lona ngewemfundvo kitsi. Kumele siyibambe kulukhuni 45
noma kulula, kumnyama noma kukhanya. Ngicela kutsi sifundzele ekhaya kitsi njalo
ntsambama ngobe nginelikamelo lelikulungele kufundza kwetfu,' kusho Msiti.
                                                                       [Likhasi 8–12]

9.1      Veta emaciniso ekutsi imfundvo isikhali salomuhla uwabhekise kuMatsiya
         Nyoni.                                                                          (2)
9.2      Ligama, 'Ingwe', Magumeni labitwa ngalo kulenoveli liyamfanela. Sekela
         lesitatimende ngalokwenteka kulenoveli.                                         (2)
9.3      Umoya wekuvana nekusitana lokhona emkhatsini waMphikeleli naMsiti ube
         naliphi ligalelo etimphilweni tabo?                                             (2)
9.4      Catsanisa lenkhulumo letsi, kujabula kuhlola kukhala, nalokwenteka emva
         kwalenkhulumo yaMphikeleli naMsiti lekuletheksthi lengenhla.                    (2)
9.5      Acondze kutsini lamagama aMsiti latsi 'kumele siyibambe kulukhuni noma
         kulula, kumnyama noma kukhanya'?                                                (2)
9.6      Nika tibonelo TIMBILI tetintfo lebangatenta boMphikeleli naMsiti kubungata
         lolusuku lwelulwimi lwasekhaya ngenyanga yeNdlovana.                            (2)
9.7      Ucabanga kutsi yini leyabangela kutsi Mphikeleli angafuni kutsi bacoce
         ngetindzaba takhe tasekudzingisweni? Chaza.                                     (2)
9.8      Nawubukisisa indlela Mphikeleli lanika ngayo tikhundla, yini leyenta kutsi
         anike Mfundisi Shongwe umsebenti wekubuka temphilo esigodzini lasiholako
         kulenoveli?                                                                     (2)
9.9      Galelo lini lelaba khona ekuhlanganeni kwaMphikeleli naMatsiya? Chaza
         ubhekise esiphetfweni saMatsiya.                                                (2)
9.10     Ucabanga kutsi Mphikeleli bekatenetisa njani tidzingo temmango
         netasekhaya ngalokulinganako? Chaza ubhekise kulokwenteka kulenoveli.           (2)
9.11     Abecinise kangakanani lamagama aNyoni lakulenoveli latsi, 'kungalandzeli
         imisimeto leyentiwa nakushoniwe iba yimbangela yetifo letenteka imihla
         nemalanga', nakubukwa lokwenteka lomuhla? Sekela imphendvulo yakho.             (2)
9.12     Nangabe bewungaba nguMphikeleli, ngutiphi tinyatselo lebewutatitsatsela
         Tsabetse kuto tonkhe letinkinga lebekadze akufaka kuto? Bhala kutsatfu.         (3)
                                                                                         [25]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            16                         DBE/Lweti 2017
                                             NSC

UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ THWALA

Bhala indzabambhalo lapho uchaza khona kutsi, kutisola kuta kamuva, ubhekise
kuMlungisi.
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                        [25]

UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ THWALA
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI C

BoMlungisi bakhuluma naLomusa.
'Hheyi, sengatsi ngiyabhudza Mlungisi kutsi uMgcibelo lusuku lolukhulu etimphilweni
tetfu. Umshado yintfo lebakhona kanye emphilweni yemuntfu,' kusho Lomusa
akhombisa kujabula lokumangalisako. Injabulo beyibonakala ebuntini lakhe kutsi
imgabhile.                                                                          5
'Achubeka njani emalungiselelo lapha Lomusa?'
'Konkhe kume ngemumo Mlungisi. Sibambisene ngendlela lemangalisako netihlobo
talapha ekhaya kutsi umsebenti wonkhe ube yimphumelelo. Njengobe ubona
kuphitsitela nje, sekufike bantfu lababuya khashane labete kulomsebenti wetfu,'
kuphendvula Lomusa.                                                                 10
'Tinhlupheko tiphelile nyalo Lomusa. Sesitawungena kulelinye libanga lemphilo.
Kimi kutawutsiwa "babe" kuwe kutsiwe "make". Sengatsi ngiyabhudza nangicabanga
kutsi sesiyohlala sobabili, siphile imphilo yetfu,' kusho Mlungisi, naye akhuluma
ngemshado wabo losusalelwe ngemalanga lambalwa.
Lomusa lo abengewekucala newekugcina kubo. Batali bakhe akwatiwa lutfo ngabo. 15
Kulungiselelwa umshado nje usemcashweni. Kwawona umshado lowo ulungiselelwe
kutsi ube ngeMgcibelo kuphela, khona ekhaya kaboMlungisi.
Umkhosi wase uhlatjwe walawulwa kuyo yonkhe iNgodini ngemshado waMlungisi
naLomusa lolindzelwe ngeMgcibelo.
'Ngemuva kwemshado sitawuhamba siyohlala le Enkhangala sisuke lapha Ehlanzeni. 20
Kutawuba kuhle kutsi sihlale kulenye indzawo,' kusho Mlungisi.
'Sengatsi sengiyabona sesihlala le Enkhangala kulemakhata,' kusho Lomusa
abonakala kutsi ngesidvumbu ulapho kepha ngemcondvo akasekho lapha. Batsite
basakhuluma kukuhle kunjalo, kwefika Sikhuni umngani waMlungisi.
'Sanibonani,' kubingelela Sikhuni.                                                  25
'Yebo Sikhuni lesehlula emazembe,' kuvuma Mlungisi.
'Injani imisebenti ngale ngenhla?'
'Hhayi, imisebenti ikhona kulabo labatimisele ngekusebenta. Ivetwa imihla nemalanga
emaphepheni.'
Watsi kube abone Lomusa kutsi kuyacocwa wangena ekamelweni. Sikhuni wavalelisa 30
watsi sebatawubonana ntsambama bahlale phasi baticocele tindzaba tabo. Mlungisi
wangena endlini wayewukhuluma naLomusa.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                         DBE/Lweti 2017
                                            NSC

'Kuchubeka kahle kakhulu Sitsandvwa. Lokungiphetse kabi nje luvalo lengingati
kutsi lwani,' kusho Lomusa. Kwaphela sikhashana kwevakala Lomusa atsi, 'Mlungisi,
sitsandvwa sami, utangicolela nangabe kusho kutsi sengikhuluma lokungakafaneli. 35
Kodvwa-ke kuye kube kuhle kutsi ukuvete lokungekhatsi enhlitiyweni yakho kuvakale.
Angimtsandzi lomngani wakho Sikhuni. Umoya wami awumemukeli angati yini
indzaba.'
'Umhlolo wami lo. Utsi kutawulunga nasengikhetselwa bangani? Sekumele ngitjelwe
nguwe nyalo kutsi umngani wami lo ulungile, loya akakalungi? Bangani bami sekumele 40
bemukelwe ngumoya wakho kucala ngembikwekutsi sichube lobo bungani Lomusa?'
Kubabata Mlungisi.
'Wena awumfuni umngani wami Nkhangala, nami angibafuni bangani bakho
boMadvodza naSikhuni,' kusho Lomusa.
                                                                       [Likhasi 75–79]

11.1     Nika sizatfu SINYE lesikulenoveli lesenta Lomusa kutsi angabatsandzi
         boSikhuni naMadvodza.                                                            (2)

11.2     Nguluphi luhlobo lweludvweshu loluvetwa nguletheksthi lengenhla? Sekela
         imphendvulo yakho ubhekise kuMlungisi naLomusa.                                  (2)

11.3     Sive lesingumushi wenkhosatana lesikhutsatwa ngumtsetfosisekelo
         waseNingizimu Afrika, umbhali usivete ngayiphi indlela kulenoveli?               (2)

11.4     Yini lebalwe kulenoveli leyenta kutsiwe Mlungisi abelengela enkingeni
         yekutfola tifo temacansi? Chaza.                                                 (2)

11.5     Bakuveta ngayiphi indlela batali baLomusa kutsi konkhe loko lebekakwenta
         bebangakwati?                                                                    (2)

11.6     Ucabanga kutsi ushoni/umeleni umbala wetimphahla lebebatawuntjintja ngato
         emshadweni waLomusa naMlungisi? Usho ngani?                                      (2)

11.7     Catasanisa lokwenteka kulenoveli mayelana          nelisiko   lekungenwa
         nemtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika.                                          (2)

11.8     Ucabanga kutsi Mlungisi bekufanele enteni emva kwekuva lamavi aLomusa
         latsi, 'sengasonywa, ngagana, ngendza, ngafelwa'.                                (2)

11.9     Kwabangelwa yini kutsi Lomusa angawaphendvuli emagama aMlungisi latsi,
         'kimi kutawutsiwa babe, kuwe kutsiwe make'?                                      (2)

11.10    Umbhali utivula ngayiphi indlela tingcondvo tetetsamelilwati ngekuveta
         umlingisi longuLomusa.                                                           (2)

11.11    Labanye bayakholelwa emaphusheni. Phawula ngeliciniso lalokushiwo
         ngemaphupho ubhekise emndenini waMlungisi neliphupho leyise.                     (2)

11.12    Sento saLaNdlovu sekulandzelela Mlungisi ngendzaba yekuteka kwakhe
         besifanele yini, nawubuka batali balomuhla? Sekela imphendvulo yakho.            (3)
                                                                                          [25]

                                       NOBE

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            18                         DBE/Lweti 2017
                                             NSC

TEMDZABU
Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.
UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Bhala indzabambhalo lapho ukhuluma khona ngebuhlakaniphi lobuvetwa
balingisi bemibhalo yetemdzabu, ubhekise etinganekwaneni nasetibongelelweni.
Indzabambhalo yakho yibhekise kuloku lokulandzelako:
• 'Libhubesi Nalogwaja'
• 'Madiba'
Indzabambhalo yakho ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                        [25]

UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI D
                             KUDVUNGUTELA KWENKHOSI
Kwevakala libhubesi litsi: 'Kufika kwenu lapha kukhombisa lutsandvo lwelicinIso.
Ngibonga kutihlupha kwenu nishiye imisebenti yenu nite lapha nitewungihlola,'
Libhubesi belicuma kabuhlungu. Libhubesi lancuma kutsi kuhambe imphisi iyewufuna
imphungushe ite iyitfole ibuye nayo. Imphisi yajabula kakhulu lapho ikhetfwa
emkhatsini wetilwane letingaka, kutsiwe akube ngiyo leyofuna imphungushe. 5
Taphindzela emakhaya ato tokhe tilwane. Imphisi yacala luhambo lwayo
lwekuyewufuna imphungushe.
Imphisi yahlangana nemphungushe ngasechibini itihambela. Yevakala ibingelela
itsi: 'Sawubona ntsanga.' Yathula nje imphungushe kwaba sengatsi ayiva lutfo.
Yaphindza futsi imphisi. 'Sawubona ntsanga.' Imphungushe yaphendvula ngekutsi: 10
'Utincengela ngekungibingelela ube ubuya kuyewungotsa kulabakhulu. Ngivile kutsi
ufike wakhuluma emavi laphambene ngeligama lami.'
'Itsite inkhosi ngibuye nawe.'
'Kungani kukhetfwe wena emkhatsini wetilawane letingaka ncelebanendzini?'
'Cha ntsanga, angisiyo incelebane. Alikho nalinye livi lengilikhulumile ngeligama 15
lakho mine.'
'Angivani nemcambimanga. Ngivile ngebasiki belibundza batsi nguwe lebewukhuluma
ngeligama lami.'
'Bebakukhohlisa nje kuphela. Sengingakuphendvukela lamuhla, kukudzala ngiphila
nawe ntsanga?'                                                                    20
'Nako-ke sewukwentile loko. Lolwa nami, nami ngitawulwa naye. Kitsi
kubomphungushe, akwentiwa loko. Lowenta lentfo lewuyentile, utfola sijeziso
lesimatima. Wena nje ufanelwe kufa!'
Yasho njalo imphungushe ikhombisa kutfukutsela lokumangalisako. Phela bese itjelwe
konkhe lokwenteka ngalesikhatsi tilwane tiyewuhlola inkhosi yato, libhubesi. Imphisi 25
yahleka lusulu, ngobe yati kutsi imphungushe kufanele iyewubukana nesigwebo sayo
enkhosini. Tonkhe tilwane tatati kutsi silwane lesonile sifanelwe kufa. Nayo-ke
imphungushe yabona kutsi isemkhatsini wembokodvo nesisekelo.
Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              19                         DBE/Lweti 2017
                                               NSC

Imphisi yayichuba imphungushe kwacondvwa enkhosini, libhubesi. Laficwa licuma,
lilele phasi. Imphisi beyijabule kakhulu ngobe iphumelele kuwenta umsebenti wayo 30
ngalokukhulu kwetsembeka. Yatsi ingefika nayo imphungushe, yayetfula enkhosini.
Yahlala yalindzela kunconywa emsebentini wayo leyiwentile. Inhloso yayo bekukuva
sigwebo lesitawunikwa imphungushe.
                                                                          [Likhasi 29–31]

13.1     Caphuna umusho lokuletheksthi lengenhla loveta sizatfu sekutsi tilwane
         tivakashele libhubesi.                                                              (2)

13.2     Yini lebanga ludvweshu kulenganekwane?                                              (2)

13.3     Shano bunganekwane lobutfolakala kulenganekwane?                                    (2)

13.4     Ucabanga kutsi ibangelwa yini ingwijikhwebu kulenganekwane?                         (2)

13.5      Ngubuphi bufakazi bekutsi     balingisi    balenganekwane   bayamphimpha/
          banenhlebo? Usho ngani?                                                            (2)

13.6      Sisho lesitsi, 'kutidvonsela emanti ngemsele', sihambisana kangakanani
          nalokwenteka kulenganekwane? Chaza.                                                (2)

13.7     Itsini ingcikitsi yalenganekwane? Usho ngani?                                       (3)
                                          NA
Fundza letibongo letilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

TIBONGO TENGWENYAMA MSWATI II
1        Mswati lomnyama kulabalutfuli,
2        Mgobo kaMphondv' awungen' esigujini,
3        Ungen' emagabelwen' etinyatsi.
4        Wats' atihlaba watifaka' umgobo,
5        Wats' atidla watidla kaMabhoko.
6        Imamba leluhlata leyavuka
7        Etihosheni taseLubhalule.
8        Sibawuza sitimphondvo ngetimphondvo,
9        Umshiseli chu!
10       Washisela tikolo taba timbili,
11       Ngekushisela kusaNdlela naMneli.
12       Inkhosi legwaze bantfu yate yadzinwa,
13       Yate yabatfumba njengetinkhomo.
14       Uhlasele ngensongo kuMtjekeni,
15       Mtjekeni bekawakaMfuma,
16       Wats' inyama yendlov' ayiphum' ekhaya.
17       Wahlasela ngensongo kuMzila waSoshangane,
18       Lowats' uMkhumban' awewelwa
19       Ngob' indlela leya kaGas' ilukhondvovane,
20       Ngihambe ngayo ngenca yekweswela tindlela;
21       Indlela lendze leya kandondoniya,
22       Wahlasela ngensongo kuMphephetse,
23       Wahlasela ngensongo kaMabhoko.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                  20                              DBE/Lweti 2017
                                                   NSC

24       Inkhosi leyalwa ngemakloba kwaze kwasa.
25       Simayedvwa longenambuti,
26       Lomashikitela,
27       Lowashiy' imphi yakhe.
28       Magcimul' etfwele timphondvo,
29       Mababel' ahlome ngelusuku lolubi,
30       Batsi Mswati umfan' usematfoleni.
31       Bayethe!
                                                                                [Likhasi 102–103]

13.8     Hlobo luni lwebunkondlo lobuvetwa tinhlavu leticindzetelwe emgceni-10 na-11
         kuletibongelelo letingenhla?                                                                (1)

13.9      Umugca-22 na-23 utitjelani tetsamelilwati ngaMswati ll?                                    (1)

13.10     Khokha umugca lokuletibongo           lotjela    tetsamelilwati   kutsi     Mswati II
          bekayikhatsalela imfundvo.                                                                 (1)

13.11     Ngulenjani indlela lelukhondvovane?                                                        (1)

13.12    Ucabanga kutsi yini kutsiwe Mswati ll nguLomashikitela njengobe kushiwo
         kulenkondlo?                                                                                (2)

13.13     Ngekubona kwakho,          kuyamfanela    yini    Mswati ll   kutsi     abongelelwe
          ngaBayethe?                                                                                (2)

13.14    Phawula ngemphumelelo yembhali kusebentisa sifanisongco lesidvwetjwele
         emgceni-6 ngaMswati kuletibongo takhe letingenhla.                                          (2)
                                                                                                     [25]

                                                                    SAMBA SESIGABA B:                25

Emalungelo agodliwe                                                                         Phenya

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                21                       DBE/Lweti 2017
                                                 NSC

SIGABA C: UMDLALO

Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.

CAPHELA:        Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
                kulowo nalowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula
                umbuto wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba
                uphendvule imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto
                lemifisha enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
                wendzabambhalo.

UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Injongo yaLaHleta bekukwenta Ncobile aphile ngendlela lefunwa nguye futsi ente
lokufunwa nguye kuphela. Bhala indzabambhalo ngemasu lasetjentiswa nguLaHleta
ekuphumeleliseni injongo yakhe.

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                              [25]

UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

ITHEKSTHI E

(Mphotfo wenela kuva loko, akaphotisanga maseko, wacondza kuNcobile asavutsa
lulaka lodvwa, emehlo ahlengetela tinyembeti.)

MPHOTFO: (Atfukutsele) Ncobile, wabani lomtfwalo lowetfwele?

NCOBILE:       Wakho Mphotfo, wena ucabanga kutsi wabani?

MPHOTFO: (Atfukutsele) Ncobile, ngitsi wabani lomtfwalo lowetfwele?                         5

NCOBILE:       (Ngalophasi) Wakho Mphotfo.

MPHOTFO: (Amunyu) Ungabodlala ngami wena ungente lesikhulu siphukuphuku
         uloku ubhaca ngelicembe njengengobiyane! Ngitsi lesisu sabani?

NCOBILE:       Lengikutjele kona kuliciniso, sisu sakho!

MPHOTFO: (Enyanyile) Lokukhulunywa ngumalume wakho kuliciniso ngobe wena 10
         ungumntfwana wadzadzewabo! Kute umuntfu lomdzala cobo
         longacamba emanga lanjena nitihlobo tengati! Ngicela uhambe nyalo!

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              22                       DBE/Lweti 2017
                                               NSC

NCOBILE:       (Akhala kalusizi) Mphotfo, ngiyakucela tsine mntfwanaketfu ungikholwe
               kuloko, umntfwana lengimetfwele wakho futsi mine angikhumbuli
               nangalinye lilanga make atsi kunadzadzewabo!                          15

MPHOTFO: (Enyanyile sibili) Ncobile, ngiyetsemba ungive kahle kutsi ngitsiteni, butsa
         emakululu akho uphume uphele kulendlu yami, umnyango uvulekile!

NCOBILE:       Mphotfo, mine ngimsulwa kuloku, anginacala, umntfwana lona wakho!
               Wakho lomntfwana Mphotfo, losemafini nguye kuphela fakazi wami
               kuloko!                                                           20

MPHOTFO: (Ancapha) Kukhala kwakho ntfombatana angeke kwakusita ngalutfo
         nobe ungakhala ingati! Lami linye kuwe nyalo, phuma uphele
         uyewubanunusela embili lomntfwana, mine njengobe malume wakho
         angitjelile ngco, sengigeza tandla ngawe. Ungibona kukhubateka
         nekukutsandza kakhulu sewucabanga kutsi unganginika umntfwana 25
         longasiyo ingati yami! Ucabanga kutsi nguwe kuphela umfati kulomhlaba
         lotsandza indvodza lekhubatekile?

NCOBILE:       (Ngelusizi) Mphotfo, mine ngiyakutsandza!

MPHOTFO: (Ngelunya) Konkhe lokukhuluma nyalo sikhatsi sako sesendlulile
         ntfombatana. Mine sengiyakutondza! Ngiyakutondza! Hamba! Ngitsi 30
         hamba nyalo! Vele hamba! Loku lengikushoko angeke ngantjintja kuko.
         Hamba!

NCOBILE:       Mphotfo kodvwa …

MPHOTFO: (Abhavumula) Hamba umikise umntfwana kaMkholo lonsundvu lapho
         wamtfola khona, wehlukane nami! Ukhumbule kutsi emanti lapho ake 35
         ema khona aphindze eme futsi njengobe naloke walunywa likululu
         liyawuphindze limlume futsi. Nyalo ngisengotini lembi, nemphilo yami
         seyizulelwa ngemangce ngendzaba yakho! Hamba nyalo Ncobile
         ngiyakukhulula! Nawe futsi ngicela ukhululeke enhlitiyweni yakho
         njengobe nami sebangikhululile, ngakucisha engcondweni yami. 40
         Luchubeni lutsandvo lwenu naMkholo lona, nemntfwana ngaphandle
         kwekwesaba umuntfu. Nangu-ke lomkhokha lengakutjela ngawo.
         (Amkhomba abuye amnyonkholote)

NCOBILE:       (Akhala) Mphotfo, ngicela ungiphe inombolo yakhe ngimshayele nyalo
               malume nawe ukhona ngobe ungenyela inyama emantini.                45

MPHOTFO: (Ngelunya) Sikhatsi sekudlala angisenaso ntfombatana lendzala ngobe
         langitjele kona     angeke    kwantjintja, ngicela  uphume     nyalo
         ngingakakuwokoti ngemphama, umnyango uvulekile! Ungaloku utitsela
         ngalabandzako yehhe, phuma bo wena! Phuma uphele!

NCOBILE:       (Ahamba) Sala kahle Mphotfo, kodvwa ubati nome kunini kutsi 50
               labakushoko ngami akusilo liciniso. Ngalelinye lilanga liciniso litawuvela
               ebaleni nome ngingasekho. (Akhale aze abe nesibibitfwane atsatse
               tijumba takhe aphume)
                                                                      [Likhasi 152–154]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               23                          DBE/Lweti 2017
                                                NSC

15.1     Ngaphandle kwekutsi Mphotfo utfukutseliswe kutsi utjelwe kutsi Ncobile
         utfwele sisu saCelani, ngukuphi lokunye LOKUBILI lokubalwe kulomdlalo
         lokumtfukutselisile ngalesikhatsi akhulumisana naHleta elucingweni?                  (2)

15.2     Nika tizatfu LETIMBILI leticinile letikulomdlalo lekungabe ngito letenta LaHleta
         ahlaselwe sifo senhlitiyo.                                                           (2)

15.3     Kunyenti lokukulomdlalo lokwaba neligalelo lekutsi boMphotfo naNcobile
         bagcine sebashadile. Bhala KUBILI.                                                   (2)

15.4     Umbhali uphumelele yini kusebentisa lisu lekwetsa ligama nawubuka umdlali
         longuNcobile? Sekela ubhekise kulomdlalo.                                            (2)

15.5     Catsanisa siphetfo salesakhiwana semdlalo lesingenhla neluvutfondzaba
         lwalomdlalo.                                                                         (2)

15.6     Phawula ngesento saboLaHleta naHleta sekulandza timbali lebetibekwe
         nguNcobile ethuneni laGedlembane.                                                    (2)

15.7     Wenta kahle yini LaMagagula kutsi abutse Ncobile emva kwekucoshwa
         nguMphotfo? Sekela ubhekise kulomdlalo.                                              (2)

15.8     Ucabanga kutsi yini leyenta batali baNcobile bangatange bayewumfuna
         kuMphotfo ngalesikhatsi anyamalele? Chaza.                                           (2)

15.9     Bosomabhizinisi bemmango labanesihawu              bangahlangabetana       njani
         netidzingo taMphotfo? Bhala KUBILI.                                                  (2)

15.10    Yini lebekufanele yentiwe nguMphotfo kute acinisekise kutsi vele lesisu
         asisiso sakhe? Bhala KUBILI.                                                         (2)

15.11    Sebentisa saga lebesingakhulunywa nguNcobile ngesigameko sekuboshwa
         kwaGedlembane. Nika sizatfu sekusebentisa lawo magama.                               (2)

15.12    Abefanele yini LaHleta kushisa sitfombe saGedlembane nakasitfola
         kuNcobile? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI ubhekise
         kulomdlalo.                                                                          (3)
                                                                                              [25]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              24                       DBE/Lweti 2017
                                               NSC

UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala

Injongo yaSomhlolo bekukuhlanganisa nekuhlala ngekuthula nato tonkhe tive
letibomakhelwane kanye naso sonkhe sive sakhe. Bhala indzabambhalo ngemasu
lasetjentiswa nguSomhlolo ekuphumeleliseni injongo yakho.
Indzabambhalo ayibe nemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi ngetulu
kwala-390.                                                                                [25]

UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA

LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala

Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto Ietawulandzela.

ITHEKSTHI F

SOMHLOLO:             Sikhalo lesetfulwe kimi sekutsi emabutfo abutselwani, kantsi
                      akaviviswa kuyewuhlaselwa etindzaweni letitsite. Ngifuna kuva
                      umbono wenu ngaloku. Isetitsebeni.

NSIBANDZE:            Kucitseka kwengati akusiyo intfo lenhle nalemukelekako. Mine
                      angihambisani nekuhlasela. Kuhle kutivikela kunekuhlasela.   5

TICHELE:              Lidvuna lelo Goje!

SIKHUNYANA:           Kuhle kutsi sichubeke nekubutsa emabutfo, siwalolonge kahle
                      ahlale alungele nome yini lengavela. Kumele sitivikele, kodvwa
                      singahlaseli.

SIGOGODVOLO: Ngihambisana netindvuna tonkhe lesetivete imibono yato.                   10

MAHUBHULU:            Angihambisani nembono wenu. Emabutfo akaphume ayewuhlasela
                      kuvele emachawe.

SOMHLOLO:             Buchawe awubutfoli ngekulwa kuphela, kodvwa uyabutfola
                      ngekusebentisa umcondvo ngendlela lejulile yekutsi uvike
                      tigameko letingabangela kuphuma kwemiphefumulo lengenacala. 15
                      Kuhlasela loku kunetinkinga letitsite, ngobe wakwenta kanye
                      ungabe    usayekela.    Kuphendvuka     insakavukela umchilo
                      wesidvwaba.

MAHUBHULU:            Umbono wami utsi nakungenawuhlaselwa, kuncono kuhlakatwe
                      onkhe emabutfo.                                          20

SOMHLOLO:             Emabutfo ekuvikela. Lokubalulekile kutivikela kunekuhlasela.
                      Uma kuphunyiwe nje kwayawuhlasela bangaki labasala
                      enkhundleni ngisho nome nincobile? Kuphuma kwemphefumulo
                      akusiyo intfo lencane. Ngicela nivisise kahle tindvuna tami.
                      Loku nikutjele nebatukulu kutsi kulaNdvungunya asihambisani 25
                      nekubulawa kwebantfu.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Siswati HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2017/b5ac1d4d-36ff-4ee6-b384-a7784119d22b) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2017/be598d55-0b85-446e-b113-46d381598b7b) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017/ec385aed-8066-4d1e-bdb0-1140857b2c33) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2017/470ed316-2c5d-480f-adf1-cd9eb6dd88b8) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2023/c8a70b25-1e9c-42b0-b3b0-690cdf77f22c) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2022/4962fddf-8335-40fc-aca8-80c9abf397ed) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
