# siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2019, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2019/0bd1c003-8e87-4081-ab49-970faefde194
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 30

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2019/0bd1c003-8e87-4081-ab49-970faefde194)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · siswati. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2019-memo/17daf158-3a1d-42d1-8cea-d9bf2a4de04b) — Memo · 2019 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                           LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                  LWETI 2019

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2½

                          Leliphepha linemakhasi la-30.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                           DBE/Lweti 2019
                                            NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Tinkondlo          (30)
         SIGABA B:       Inoveli/Temdzabu   (25)
         SIGABA C:       Umdlalo            (25)

4.       ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
         imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
         ngalendlela:

         SIGABA A:TINKONDLO

         TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
         ETINKONDLWENI LETINGAKAFUNDVWA EKLASINI – Uphocelelekile
         kuphendvula lombuto.

         SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

         SIGABA C: UMDLALO

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

5.       KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
         NESIGABA C (UMDLALO)

             Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
              nemdlalo lowufundzile.
             Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
              UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula
              umbuto wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi
              uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto
              lemifisha ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule umbuto
              wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
              usitakale.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          3                          DBE/Lweti 2019
                                           NSC

6.        BUDZE BETIMPHENDVULO

             Imibuto    yendzabambhalo     etinkondlweni   kufanele   iphendvulwe
              ngemagama la-190–240.
             Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
              ngemagama la-340–390.
             Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
              nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.

7.       Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.

8.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

9.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

10.      Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:       Lokungenani emaminithi la-40
         SIGABA B:       Lokungenani emaminithi la-55
         SIGABA C:       Lokungenani emaminithi la-55

11.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        4                                DBE/Lweti 2019
                                         NSC

LOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
     INOMBOLO YEMBUTO                        UMBUTO               EMAMAKI          LIKHASI
1. 'Shukela'                         Umbuto loyindzatjanambhalo       10              6
2. 'Mabitw' Asabele'                     Imibuto lemifisha            10               7
3. 'Lomculo Ngiyawutsandza'              Imibuto lemifisha            10               8
4. 'Ngoneni Kuwe Mhlaba'                 Imibuto lemifisha            10               9
                                           NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: Uphocelekile kuphendvula lombuto.
5. 'Angivusi Magcubu'                    Imibuto lemifisha            10              10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
          EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
          ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
          ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe.
6. Liphume Nebovu                 Umbuto loyindzabambhalo             25              12
7. Liphume Nebovu                        Imibuto lemifisha            25              12
8. Kubamba Letingelako               Umbuto loyindzabambhalo          25              15
9. Kubamba Letingelako                   Imibuto lemifisha            25              15
10. Tibopho Telutsandvo              Umbuto loyindzabambhalo          25              18
11. Tibopho Telutsandvo                  Imibuto lemifisha            25              18
                                          NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe.
12. Silulu SeMaswati            Umbuto loyindzabambhalo        25                     21
13. Silulu SeMaswati                     Imibuto lemifisha            25              22
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kulemidlalo lephakanyisiwe.
14. Kutawuba Njalo               Umbuto loyindzabambhalo              25              25
15. Kutawuba Njalo                       Imibuto lemifisha            25              25

16. Lami Lisiphetfo                  Umbuto loyindzabambhalo          25              28

17. Lami Lisiphetfo                      Imibuto lemifisha            25              28
CAPHELA: ESIGABENI B ne-C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
         nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto
         leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        5                           DBE/Lweti 2019
                                         NSC

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.

              SIGABA                 TINOMBOLO     LINANI LEMIBUTO        BEKA
                                      TEMIBUTO    LEPHENDVULWAKO        LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini)        1–4                2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa                 5                 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto            6–13                1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto            14–17               1
lemifisha)

CAPHELA:        ESIGABENI B ne-C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
                NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
                Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
                imibuto lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         6                          DBE/Lweti 2019
                                          NSC

SIGABA A: TINKONDLO

TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI

Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako.

UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO

Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

SHUKELA – FC Nkosi
1        Kantsi wena ungushukela lonjani
2        Ngoba bonkhe boshukela bayanongotela.
3        Bonkhe boshukela bamnandzi,
4        Bonkhe boshukela bayatsandvwa,
5        Ngobe bayintsandvokati ebantfwaneni,
6        Kepha wena awunjalo,
7        Usitsa sawonkhewonkhe.
8        Ungena sinyenyela endvodzeni,
9        Uyidle kancane, kancane, kancane,
10       Uyishaye kusale lutsi.
11       Umfati we-Afrika awumuva
12       Naye umshaya umbeke le.
13       Ushaya emalunga kusangane ingcondvo.
14       Kusale lithuna kulilwe lesimatsambo.
15       Ngoba udla ungatishiyeli.
16       Ngiyayesaba imisebenti yakho
17       Lekhalisa wonkhe umuntfu loyenta kuye.
18       Ungenisa kwelikamela endlini yendvodza.
19       Ungene sakudlala ingcondv' idideke
20       Ingaboni kutsi sewukhona,
21       Ingani ungakhulekela vele
22       Uyati utawuncandvwa esangweni,
23       Ungenisa kwenyoka emgodzini longasiwayo.
24       Shukela ndzini kantsi unjani?
25       Ungusathane lowacoshwa ezulwini.
26       Ungusathane lucobo,
27       Ngekubhucabhuca umndeni,
28       Kusale kukhala libhungane ekhaya.
29       Ingabe wachamukaphi?
30       Ingabe wekutalwa kuphi?
31       Unyoko wabol' ematfumbu.
32       Hamba, natsi asikudzingi,
33       Shona khona elwandle,
34       Njengemadimoni aseBhayibhelini
35       Natsi siyamfuna Lomphilo,
36       Natsi siyamfuna Lokuthula,
37       Sihlale ngekuthula siphilile,
38       Hamba, khohlwa ngatsi.
Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         7                              DBE/Lweti 2019
                                          NSC

Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngesakhiwo sangekhatsi ubhekise
kulemigca legcanyisiwe enkondlweni.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240.                                                                  [10]
UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

MABITW' ASABELE – SC Msibi
1        Bakubita ngemagama lamanyenti,
2        Ngobe kwentenjani makhalekhukhwini?
3        Bats' ungumabitw' asabele,
4        Ngobe kwentenjani makhalekhukhwini?
5        Ngitjele ngitewutekela situkulwane
6        Sayitolo lesihamb' ungakabikhona!
7        Ngitjele nesitukulwane sakusasa
8        Ngebuchwepheshe lobubonakele kuwe!
9        Khala mlingo webuchwepheshe lobusha,
10       Ngobe sekukhona lokuncintile
11       Lowente kuts' uze udzedzese kangaka!
12       Ticeketse ceketsile, ticeketse,
13       Takho tindzaba ticwebe timbitakati,
14       Utihambisa ngeligagasi lemoya.
15       Kudzela lowat' umlingo wekusebenta kwakho!
16       Bakucwaningile bongcondvonkhulu
17       Batitfola tindlela tekukusebentisa
18       Nembal' awuzang' ube nenkhani.
19       Ubahloniphile waya lapho bakutfuma khona,
20       Ngob' utfunywa ungakhonondzi,
21       Uyavuma kulokutfumako
22       Ugijime ungaphumuli nawutfunyiwe,
23       Ngalo ligagasi lakho lemoya.
24       Ngiko loku bats' ungumabitw' asabele!

2.1      Nguluphi luhlobo lwesifanamsindvo lesicuketfwe ngumugca we-13?                    (1)
2.2      Kukhetseka kwemagama latsi, 'Ligagasi lemoya,' kuhambisana njani
         naMabitwasabele?                                                                  (1)
2.3      Hlobo luni lwekumuntfutisa loluvetwa ngumugca we-9 kulenkondlo lengenhla?         (1)
2.4      Nguyiphi inshokutsi lejulile lefanele umugca we-8? Nika YINYE.                    (1)
2.5      Phawula ngeligalelo leliletfwa ngumugca we-12 kulenkondlo lengenhla.              (2)
2.6      Uyavumelana yini nekutsi ingcikitsi yalenkondlo imayelana netekuchumana?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                         (2)

2.7      Hlatiya lokushiwo ligama lelicindzetelwe emgceni we-11.                           (2)
                                                                                           [10]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          8                       DBE/Lweti 2019
                                           NSC

UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

LOMCULO NGIYAWUTSANDZA – ME Masina
1        Lomculo ngiyawutsandza,
2        Ungikhumbuta tinsuku tayitolo nakutsanti,
3        Laph' emasi nemabele kwakukudla kwemihla,
4        Emadvodz' adl' inyam' ayehlise ngemhluti
5        Abuy' anats' umcombotsi.
6        Ngitsandza kuhlelenjiswa kwetinsimbi kuwo,
7        Ngitsandza kuhlangana kwemisindvo kuwo,
8        Lokungitsatsa kungikhuphule
9        Kungewet' imifula nemawa;
10       Kungicancis' imicansa
11       Netintsaba letimakheleketse,
12       Ngite ngifike lapho ngingati khona.
13       Lomcul' utfob' emanceb' ubusis' inhlitiyo,
14       Utfob' umphefumulo lowephukile,
15       Ungikhumbut' emachawe lamadzala,
16       Emachawe lesaba matsambomhlophe,
17       BoZakes Nkhosi naboSpokes Mashiyane,
18       Yeb' emachawe langek' afe kuma-Afrika.
19       Lomcul' ungikhumbut' umculo wetinyoni
20       Letihlabelel' etikwenkhokhokho,
21       Mhla ngilandza emabel' emasimin' ababe,
22       Yebo, tatihlabelela kamnandzi.
23       Lomculo lengiwuvako
24       Yebo, lomculo lengiwulalele,
25       Uyangibusisa futs' uyangitfoba
26       Impela lomculo ngiyawutsandza.

3.1      Bhala bunkondlo lobutfolakala emgceni we-24 walenkondlo.                    (1)
3.2      Nguwaphi emagama lasendzimeni ye-3 lakha luchumano loluvundlile
         kulenkondlo?                                                                (1)
3.3      Sinongo sini lesisetjentiswe emgceni we-13?                                 (1)
3.4      Imbongi beyikusiphi simo semoya nayibhala lenkondlo?                        (1)
3.5      Ucabanga kutsi ngumuphi umlayeto sonkondlo lawutjela tetsamelilwati
         ngemugca we-24 newe-25 kulenkondlo lengenhla?                               (2)
3.6      Ngekubona kwakho, kukhetseka kwemagama lacindzetelwe emgceni we-6
         kuhlangana ngayiphi indlela nemculo wetinyoni kulenkondlo lengenhla?
         Chaza.                                                                      (2)
3.7      Phawula ngemphumelelo yembhali yekusebentisa timphawu tekubhala
         emgceni we-4 newe-5 kulenkondlo lengenhla?                                  (2)
                                                                                     [10]
Emalungelo agodliwe                                                        Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          9                         DBE/Lweti 2019
                                           NSC

UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

NGONENI KUWE MHLABA? – MS Mbuyane
1         Ngabe yini lenkhulu nalengakanani loyilindzele kimi?
2         Ngobe kuwe ngingumhambi nesivakashi,
3         Ngiphambukele kutsintsitsa ludzaka etinyaweni,
4         Ngitfole nemandla ekuhamba lendlela leseyindze,
5         Lemkhawulo wayo usitfombe netifiso tami,
6         Tifiso temkhatsi lomhlophe nemivila leluhlata.
7         Ngagob' emadlangala kuwe Mhlaba,
8         Nginelitsemba lekutfotjwa umtimba lovuvukile,
9         Ugcwele butsakatsaka bekudzinwa
10        Nginelitsemba lekukhishw' emanyeva,
11        Ngekunyangw' emanceba nemihuzuko,
12        Kodvwa nalamuhla solo ngiyasimbatseka.
13        Ngilibuka liphuma lize liyewushona,
14        Lingihlaba emehlo kushwaphane tinkhophe,
15        Litsi nalapho selitibeke kunina,
16        Solo kuphumula ngingakutfoli,
17        Ngobe tinkhanyeti atikucedzi kwesaba,
18        Kepha tengeta kutfutfumela neluvalo.
19        Kuwe ngiyivile imimoya yaKholwane,
20        Lengiphephetse yangiphuphutsekisa ngetintfuli,
21        Ngaphaphatsekisa kwelizini lishiywe ngunina,
22        Ngaphaphatsekisa kwemphumphutse ishiywe ngumholi,
23        Ngiwe ngivuka nengubo lemfishane,
24        Leval' inhloko kusale tinyawo.
25        Lapho tinhlupheko netinkinga tingikhungetse,
26        Imimoya yetikhova ite kimi ibhej' ingati,
27        Ngikwati kubaleka kepha ngingenakubhaca,
28        Ngobe sidleke sami sadliwa timvula takho,
29        Netinini tami tagwinywa nguwe.
30       Umusa neluvelo awunako
31       Sineke nekubeketela akusiko kwakho.
32       Uyashelela njengenhlant' isemantini,
33       Uyatichenya futsi njengeliphigogo,
34       Ubhodla njengelibhubesi lilambile,
35       Mhlaba, konje ulambeleni kimi?

4.1      Bhala umugca lokulenkondlo locuketse sinongo lesingumbiti.                    (1)

4.2      Khokha bunkondlo lobusemgceni we-30 nawe-31.                                  (1)

4.3      Sonkondlo abekusiphi simo nabhala lenkondlo?                                  (1)

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           10                            DBE/Lweti 2019
                                            NSC

4.4      Nguwaphi emagama lakha silinganisamcondvo emgceni we-20?                           (1)
4.5      Abeshoni sonkondlo ngalamagama lasemgceni we-2 walenkondlo? Chaza.                 (2)
4.6      Chaza ngenshokutsi lejulile levetwa ngumugca we 26 kulenkondlo.                    (2)
4.7      Phawula ngengucuko yesimo semoya lebesitawuba khona kube loku
         lokusolwa ngusonkondlo kulenkondlo kwalungiseka? Sekela imphendvulo
         yakho.                                                                             (2)
                                                                                            [10]
                                            NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ANGIVUSI MAGCUBU – BS Khanyile
1        Angivusi magcubu ngelimuva
2        Lapho sifunga sisekebula,
3        Ihlome nangemahlahla,
4        Tinhlitiyo tibovu tingati,
5        Sihoshelana sihlobis' emathuna.
6        Angivusi magcubu ngelimuva,
7        Ungikhafulela ngishaye tandla,
8        Ungigile ngivuke ngibonge,
9        Ungigwaze ngitikhots' emanceba,
10       Konkhe kugwinywe yinja.
11       Angivusi magcubu nangiyibek' indzaba,
12       Ngilandza ngengati leyacitseka,
13       Ngilandza ngemiphefumulo lendzindzako,
14       Tingaki tintsandzane letikhona,
15       Ngiyacolisa, angivusi magcubu.
16       Ngilibuka ngiciphite tinyembeti,
17       Ngive kuhhedla nemehlo,
18       Inhlitiyo igaye tiboti,
19       Ngive kubikitel' etibilini,
20       Phela, angivusi magcubu.
21       Lamuhla ngiyinchute; ingini,
22       Lamuhla ngiyincishi; indlobho,
23       Silima sesiyakayak' engcondvweni,
24       Anginamsebenti walutfo,
25       Sitsinti semabele kuphela.
26       Sikhatsi sigucukile,
27       Imihambo ayisefani,
28       Singabuki emathuna,
29       Mine naw' asibambane,
30       Singcwab' emagcubu.
                                                          [Emakhangala: Likhasi 82–83]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           11                           DBE/Lweti 2019
                                            NSC

5.1      Khokha umugca kulenkondlo lengenhla lofakazela kutsi sihloko salenkondlo
         sihambisana nekutsi sonkondlo akavusi emanceba.                                   (1)

5.2      Bunkondlo buni lobuvetwa ngumugca we-16 nawe-18?                                  (1)

5.3      Lemigca lesekucaleni kwendzima ye-1 neye-2 kulenkondlo lengenhla, iveta
         buphi bunkondlo?                                                                  (1)

5.4      Ucabanga kutsi ngusiphi lesikhatsi lakhuluma ngaso sonkondlo kulenkondlo
         lengenhla? Nika KUNYE.                                                            (1)

5.5      Ngemaphuzu LAMABILI, nika umbono wakho ngephethini yalenkondlo.                   (2)

5.6      Phawula ngekubumbana kwesihloko nengcikitsi yalenkondlo.                          (2)

5.7      Hlatiya liphimbo       nemoya   lokusetjentiswe   ngusonkondlo   kulenkondlo
         lengenhla.                                                                        (2)
                                                                                           [10]

                                                               SAMBA SESIGABA A:           30

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        12                          DBE/Lweti 2019
                                         NSC

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa
         kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
         ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.

INOVELI

Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.

UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngemphumelelo             yembhali   kuveta
sibekandzaba salenoveli ubhekise kuletihloko letilandzelako:

    Simo sendzawo
    Simo semoya
    Simo sesikhatsi

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                     [25]

UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI A

LaMagagula abesahlala asebuhlungwini njalo nje ngendvodza yakhe leyase idliwe
tindvundvuma. Wabuka elukhalweni wate wadzinwa. Phela intfo leyayimonile ngiko
kutsi Lushawulo abengaphutselwa kuya ekhaya nakuphele inyanga. Manje
kwakungasenjalo. Ingani ngisho nencwadzi nje kwase kungesiyo imvama kuyitfola.

Langa limbe batsi bahleti neninatala babona loku lokunguNtfombitodvwa kulala 5
libutse.
'Kukhona lotako malukatane, bukela.'
LaMagagula aphendvule ngekunganaki nje. 'Ingabe ulahlwe yini umuntfu wenkhosi
kulomuti wendlala loku tsine sahlalela kona kugolela timphungane emlonyeni lapha
ekhaya. Vuka wena, usihlolelani nje.' Asho asukuma akudvonsa ngemkhono.          10
'Yekela umntfwana malukatane uyatidlalela bo.' Engcondvweni yaLaMagagula
kwefika umcabango wadzadzewabo kutsi mhlawumbe nguye longahle afike ngobe
kwase kusikhashana bagcina kubonana.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        13                              DBE/Lweti 2019
                                         NSC

Batsi nabacedza kudla kwakusihlwa beva livi likhulekela ngaphandle.
'Sikhulekile ekhaya, sisu semhambi asinganani singangenso yenyoni.'                     15
Kutsi nya edladleni, kuze kuphindze lokhulekelako.
'Akunabantfu yini lapha ekhaya?' Alive livi lemntfwanakhe LaHlophe.

'Ngena mntfwanami, siyeva yini loku kutse mpu lokwebantfwana lapha.'
Angene acoshame eceleni kwemnyango Lushawulo. Avele ababingelele yena
kucala samuntfu lojakile.                                             20

'Sibona wena mntfwanami ingabe ninjani lapho nihlala khona bo?'

'Sikhona make nguwo umsebenti nje longapheli sewala nekutsi sivele emakhaya.'
Uphendvula nje bugigigi emahhashi lapha esifubeni.
Kube kwakukhanya ngabe bebambona kutsi emehlo ayashelela.

'Sivusela nine phela Khumalo', kusho LaMagagula advonsa libhayana ambatsisa 25
umntfwanakhe labesetela.
'Sikhona natsi Mtfombeni singajabula uma nani nisaphila.'

'Natsi sikhona lokunani Mntungwa, imikhuhlane leseyaba ngumahlalekhona singete
sayitsini.' Naloku bakhuluma nje solo akahlaliseki Lushawulo. Ingani phela naleso
sigicana labamnike sona nakangena ubeke sibunu sinye nakuso.                      30

'Make ngihleli nje angikahlali. Ngishiye bantfu lapha ngaphandle.' Usho nje naye
sekuvakala umsindvo wemntfwana labekhwehlela.

'Pho ungashiya bantfu ngaphandle kumakhata kangaka wentelani Lushawulo?'
LaMagagula ngalesikhatsi sekutsi akabhamuke yintfukutselo. Watsi vutfu
Lushawulo waphumela ngaphandle. Utsite abuya wabe asalandzelwa nguTintfombi 35
kanye nebantfwabakhe. Kwacishe kwema inhlitiyo kuLaMagagula nasabona
liphupho lakhe selifezeka-ke manje. Kube buhlungu buyambulala umuntfu ngabe
wafa Lamagagula.
Batsi bangena waphambana nabo waphumela ngephandle. Kwahlwa manje kutsi
LaMagagula ndzini uphuma ebusuku uyaphi. Kwatsi lapho kutsi kulandzela unina 40
loku lokunguKhetsile, wakubamba wakuhlalisa phasi uyise.

                                                                      [Likhasi 42–44]

7.1      Kuvetwa kwenkhulumo yemlingisi longuLaHlophe lecindzetelwe kuletheksthi
         lengenhla, kuletsa yiphi inkhulumonkholelo. Usho ngani?                             (2)

7.2      Umlingisi longuLushawulo ukhombise ngatiphi tento LETIMBILI inhlonipho
         nakefika ekhaya?                                                                    (2)

7.3      Yini leyenta simo semoya sishube kuLaMagagula nakufika Lushawulo
         ekhaya? Nika KUBILI.                                                                (2)

7.4      Ngumuphi umlayeto lobewuvetwa ngumlingisi longuLaMagagula ngekunika
         Lushawulo sigici kuletheksthi lengenhla? Chaza.                                     (2)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        14                            DBE/Lweti 2019
                                         NSC

7.5      Catsanisa indlela umlingisi longuLaMagagula lasombulula ngayo ingcikitsi
         yesitsembu nalokwentiwa emimangweni yalomuhla? Nika KUBILI.                     (2)

7.6      Ucabanga kutsi beyiyini inhloso yemlingisi longuLushawulo yekutsi ahlalise
         lomntfwana labelandzela LaMagagula ngalesikhatsi aphambana naye
         emnyango? Nika KUBILI.                                                          (2)

7.7      Sifundvo sini lesifundvwa tetsamelilwati     ngemlingisi   longuLushawulo
         emimmangweni letihlala kuyo? Chaza.                                             (2)

7.8      Ngekubona kwakho, besiyini sizatfu sesento semlingisi longuLaMagagula
         sekungaphendvuli ngalesikhatsi Lushawulo akhulekela nanobe evile
         kancane? Nika KUBILI.                                                           (2)

7.9      Humusha lenkhulumo letsi, 'Kuncono kwetsemba litje kunekwetsemba
         umuntfu,' bese uyasho kutsi ibumbene ngayiphi indlela nebalingisi
         lababoTintfombi naLaHlophe.                                                     (2)

7.10     Ngusiphi sigameko lesisendlalelolwati    saloku   lekwenteka   kuletheksthi
         lengenhla? Sekela imphemdvulo yakho.                                            (2)

7.11     Siphetfo salenoveli sibumbene ngayiphi indlela nalenkhulumo letsi, Kuwa
         kwalenye, kuvuka kwalenye?' Chaza.                                              (2)

7.12     Uyavelana yini nemlingisi longuLaMagagula ngekutsi agcine asesitsenjini
         angakatimiseli? Sekela imphendvulo yakho ubuye usho kutsi wena
         bewutawutsatsa siphi sincumo nabewungaba kulesimo salomlingisi.                 (3)
                                                                                         [25]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        15                         DBE/Lweti 2019
                                         NSC

UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi
Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngemphumelelo            yembhali   kuveta
sibekandzaba salenoveli ubhekise kuletihloko letilandzelako:

   Simo sendzawo
   Simo semoya
   Simo sesikhatsi

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                    [25]
UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI B

'Sivile ngawe mfana wakaZwane kutsi ulikhomanisi. Akusiyo indzawo yemakhomanisi
lena kepha yebafundzi. Wami umsebenti sengiwentile, akukho lokunye lokumele
ngikwente. Kusasa utawube ufundza kwekugcina kulamabala esikolo, ngemuva
kwaloko uphume uphele. Asifuni kubona umcondvo wakho lapha! Uyangiva?'
NguTsabetse lowo.                                                               5

'Ngikuva kahle babe Tsabetse. Lokukhulumako kufakazela incwadzi lengiphetse
ikhophi yayo. Kube benginebatali ngabe ibhalelwe bona, kepha ngobe ngingenabo
ibhalelwe thishelanhloko. Akukho lengingakuphikisa kuloku kwamanje ngobe
angimange nginikwe litfuba lekukuhlolisisa kahle.'
'Likomidi lihlolisise konkhe lacedze latsatsa sincumo ngawe, akusekho longakwenta 10
kubuyisela sincumo emuva.'

'Umuntfu uyanikwa litfuba lekutiphendvulela. Sincumo sitsatfwe ngemuva kwekuba
sekuboniswene naye,' kusho Mphikeleli.
Wavalelisa waphuma Tsabetse ngobe asacedzile kwenta umsebenti locondzene naye.
Umsebenti wakhe bekukwendlulisa incwadzi nembiko longayidzingi imphendvulo bese 15
uyahamba. Kwasala thishelanhloko naMphikeleli ehhovisi. Mphikeleli abebambe
umlomo wangephasi amangele.

Thishelanhloko watsi, 'Ase uchaze ngemphilo yakho Mphikeleli ngive.
Embikwekuchaza angibite lisekela lami nenhloko yemkhakha lotsite batewungilalelisa
mayelana nemphilo yakho.' Bafika masinyane, bahlala phasi balalela umlandvo 20
wemphilo yaMphikeleli.

'Ngatalelwa kuyo lendzawo lena iMbalenhle, ngafundza etikolweni tendzawo letiphasi.
Ngesikhatsi sembalandlati ngakhetsa kutihambela ngekutsi ngincamule umnyele
ngobe ngangifunwa ngemaphoyisa angaleso sikhatsi. Ngacondza esikolweni lesikhulu
i-Ekulindeni lapho ngafike ngalaliswa khona ebhodingi. Ngavuka ngakusasa ngangena 25
ebhoda iMlembe. Ngancamula ekhatsi eSwatini ngicondze eMozambiki endzaweni
iMatola. Ngihlale lapho iminyaka ngifundziswa ngetemphi.'

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           16                              DBE/Lweti 2019
                                            NSC

'Uhambe emaveni nasetindzaweni letinyenti Mphikeleli,' kusho thishelanhloko.
'Akusiwo emave lamanyenti kakhulu thishelanhloko ngobe yiSwatini, Mozambiki,
Zambiya neTanzania kuphela. Busotja ngibufundzele kulawa lamatsatfu ekugcina. 30
Amange ngigcine ngebusotja kuphela, ngobe bengichubeka ngekharikhulamu yesikolo
letayelekile yetifundvo. Emaphepha emfundvo lenginawo anginamahloni ngawo ngako-
ke bengingajabula kube abetawutfunyelwa ayewuhlolwa kunekutsi ngicoshwe lapha
esikolweni,' kusho Mphikeleli.

'Pho, bakutsatsaphi kutsi bewusejele iminyaka lesihlanu ngobe wabulala umuntfu?' 35
Kubuta thishelanhloko. 'Angilati lijele. Mhlawumbe latiwa ngubabe.'

Wamangala thishelanhloko kutsi kantsi yonkhe lentfo lekhulunywako ngaMphikeleli
ngemanga laluhlata klaba laphekwe agcina avutsiwe ngenca yekunongwa
ngabokhanakhana labehlukene. Watibonela kutsi sincumo lesitsetfwe sitsatselwe
etikwemvabatsi. Watibuta kanyenti kutsi ingalungiswa njani leyontfo ngobe seyivele 40
yonakele, kwaba lukhuni kuphuma nemphendvulo.

Watibonela thishelanhloko kutsi imvabetsi iyingoti kangakanani. 'Bacinisile labatsi
linyenti liyabona bubendze! Likusasa lalomfundzi liyafa liyaphela nya ngenca
yemanga,' ukhuluma ngenhlitiyo akaphimiseli.
Wacela Mphikeleli kutsi abuyele ekilasini ayewufundza utawubuye abitwe 45
kutewukhulunywa lendzaba. Basala babodvwa ehhovisi bamangele kutsi bayicalephi
baye nayo kuphi ngobe likomidi lesikolo seliyiphetsile. Iphetfwe ngaphandle kwekutsi
umnikati anikwe litfuba lekutiphendvulela. Kuto tonkhe tinkantolo ummangalelwa
uyanikwa litfuba lekutiphendvulela.
                                                                            [Likhasi 18–21]

9.1      Yini kutsiwe umlingisi longuSikhulu Tsabetse abengenabufakazi belicala
         laletfwesa Mphikeleli lelenta ate acoshwe esikolweni? Chaza.                          (2)

9.2      Simo semoya lesikuletheksthi lengenhla siyitfutfukisa ngayiphi indlela
         ingcikitsi yalenoveli? Chaza.                                                         (2)

9.3      Kwehluke    ngayiphi   indlela      kuphatsa     kwemlingisi    longuTsabetse
         nalonguthishelanhloko Mncina?                                                         (2)

9.4      Beyiyini inhloso yembhali ngekutsi umlingisi longuSikhulu Tsabetse avimbele
         umlingisi longuMphikeleli ngekutsi angamniki litfuba lekutiphendvulela
         ngalesikhatsi kutsetfwa licala esikolweni? Chaza.                                     (2)

9.5      Ngutiphi tigameko LETIMBILI letikulenoveli, letibufakazi bekutsi umlingisi
         longuSikhulu   Tsabetse   uwusebentele       ngekwetsembeka       umbuso
         wembalandlati?                                                                        (2)

9.6      Utsini umbono wakho ngenkholelo yembhali ngetemphilo nekwelwashwa
         kwemmango kulenoveli? Chaza.                                                          (2)

9.7      Umlingisi longuMsiti, ulisite ngayiphi indlela lichawe lendzaba kute lisombulule
         inkinga leyetfulwe esingenisweni salenoveli? Chaza.                                   (2)

9.8      Ngubaphi labalingisi lababili labakulenoveli labahambisana nalenkhulumo
         letsi 'Bungani lobucotfo bubonakala ngetento'? Usho ngani?                            (2)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         17                            DBE/Lweti 2019
                                          NSC

9.9      Hlatiya lesaga lesitsi, 'Umtsentse uhlaba usamila,' bese uyasho kutsi
         sibumbene ngayiphi indlela nemlingisi longuMphikeleli.                           (2)

9.10     Emavi aSikhulu Tsabetse langasekugcineni kwalenoveli latsi, 'Ngikhululekile
         lamuhla', asibiketelo sasiphi sigameko kulenoveli? Chaza.                        (2)

9.11     Phawula ngemphumelelo yembhali kuveta sicakacaka salenoveli.                     (2)

9.12     Humusha lesihloko lesitsi 'Kubamba Letengelako' bese uveta tigameko
         LETIMBILI letifakazela kutsi lendzaba iyahambisana nalesihloko.                  (3)
                                                                                          [25]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         18                              DBE/Lweti 2019
                                          NSC

UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala

Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngemphumelelo                 yembhali   kuveta
sibekandzaba salenoveli ubhekise kuletihloko letilandzelako:

    Simo sendzawo
    Simo semoya
    Simo sesikhatsi

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                          [25]

UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA

TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI C

'Lomusa, mbali yami,' kusho Mlungisi.
'Yebo sitsandvwa sami,' kuvuma Lomusa.
'Ngicela kutsi sihambe siye kadokotela, siyocilongwa ngalokuphelele. Ngicondze
kutsi siyewuhlolisiswa simo semphilo yetfu ngalokuphelele.'
'Ukhulume ngekuhlolisiswa nekucilongwa ngabe kwehluke ngani?'                        5
'Akukehlukani kusho intfo yinye. Kumele sihlolisiswe kutsi ngabe asinato yini letifo
letikhona kulamalanga.'

'Loko kuyosisita ngani Mlungisi?'
'Kuhle kwati simo semphilo yakho ngaso sonkhe sikhatsi. Imphilo ibalulekile kakhulu
ngako-ke kumele siyinakekele. Titsandzani leticotfo nguleto letati imphilo yato.'     10
'Usho kutsi tsine asisito titsandzani leticotfo ngekungati imphilo yetfu?'
'Liciniso lelo asisito titsandzani letenta lokufanele kwentiwe. Asibambisane sente
lokufanele.'
'Usho kutsi kumele siyotsatfwa ingati iyewuhlolisiswa kutsi ngabe asinato yini tifo?'
'Ngicondze loko-ke sitsandvwa sami. Asivumelane sihambe siye kadokotela 15
siyocilongwa. Loko kusicalo semphilo lesendvulela inchubekela embili.'

'Ngiyakuva kutsi utsini sitsandvwa sami. Ngicela kusebentisa lilungelo lami lekutsi
angivumi.'
'Awuvumi nje kukhona yini lokusolako kulesicelo sami?'
'Akukho lengikusolako ngaphandle kwekutsi angisiboni sidzingo sekuyewulwenta 20
loluhlolo.'
'Loku kucondzene nemphilo yakho, hhayi yalomunye. Cabangisisa kahle bese
utsatsa sincumo. Loku lengikukhulumako angikuphoceleli ngako. Sincumo sakho
ngiyasihlonipha kakhulu.'
'Kadokotela kuya umuntfu logulako. Mine-ke ngiphilile. Ngaloko-ke angisiboni 25
sidzingo. Dokotela uvakashelwa tigulane, mine-ke angisiso sigulane.'
'Cabangisisa kahle sitsandvwa sami.'

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         19                              DBE/Lweti 2019
                                          NSC

'Lentfo loyikhulumako ayihambisani nami. Utsi angicabangisise ini, yani ngobe
kwentekeni?' Washo Lomusa kwavakala kutsi lentfo lecelwa singani sakhe Mlungisi
akahambisani nayo. Kwathula sikhashana kungekho lokhuluma nalomunye. Kwaba 30
sengatsi lutsandvo luphume ngelifasitelo kwangena butsa. Umoya webunye
bewungasabonakali ngenca yesicelo saMlungisi.
'Siyiphetsa ngaliphi ligama indzaba yesicelo sami?'
'Sicelo siba netimphendvulo letimbili kuphela letinguleti letilandzelako: kwemukeleka
nobe kungemukeleki.'                                                                  35
'Lutsandvo sibili luhambisana nekubonisana ngetimo letitsintsa imphilo.'
'Kubonisana akusho kutsi kubovunyelwana ngaso sonkhe sikhatsi. Ngumuphi lowo
dokotela lobona kutsi kumele siyokuba tigulane takhe noma singaguli?'
'Lapha edvutane natsi kunadokotela Ngcamane lengimetsemba kakhulu. Nguye
lengifuna kutsi asicilonge kusukela elutwaneni kufinyelele elunweleni. Ngifuna kutsi 40
simo semphilo yetfu sisati ngalokugcwele.' Bakhuluma nje kwendlula imoto
emgwacweni lekuvulelwe umsakato wayo kakhulu, kuvakala ingoma lesho
iphindzelela itsi:

Hlol' ingati! Hlol' ingati!
Mnaketfu, hlol' ingati!                                                      45
Dzadzewetfu, hlol' ingati!
Make, hlol' ingati!
Babe, hlol' ingati!
Gogo, hlol' ingati!
Mkhulu, hlol' ingati!                                                        50
'Umsindvo lovakala kulemoto uyacasula. Bayahlupha labanye bantfu ngekuvula
kakhulu imisakato yetimoto tabo kutsi sive sonkhe loku labafuna kukulalela,'
kusho Lomusa.
                                                                      [Likhasi 69–71]

11.1     Yini lebeyibangela Lomusa acasuke ngalomsindvo wengoma lebewuvakala
         emotini lebeyengca? Nika KUBILI.                                                   (2)

11.2     Ngusiphi simo sesikhatsi lesivetwa nguletheksthi lengenhla? Nika KUNYE
         lokufakazela imphendvulo yakho.                                                    (2)

11.3     Hlobo luni lwemlandzi lokulenoveli? Usho ngani?                                    (2)

11.4     Sento sekutsi Mlungisi ayenge Sitsembile kutsi uyawutsenga sinatfo
         sisikhanyisamcondvo sasiphi sigameko? Chaza.                                       (2)

11.5     Indlela yemlingisi longuNgcamane yekucilonga lebekufanele ayisebentise
         nangabe acilonga boLomusa naMlungisi lekulenoveli, yehluke ngani endleleni
         lesetjentiswa belaphi labafana naZwane etikhatsini talomuhla? Nika KUBILI.         (2)

11.6     Ucabanga kutsi ngutiphi tento temlingisi longuLomusa letafaka sandla kutsi
         abe nengculazi? Nika TIMBILI.                                                      (2)

11.7     Umbhali utilandzele ngayiphi indlela timphawu letiphatselene nemlingisi
         lomcoka esetfulweni salenoveli? Nika KUBILI.                                       (2)

11.8     Yini lebeyifanele ifundvwe ngumlingisi longuMlungisi ngekwala kwaLomusa
         kuyewenta luhlolo lwengati? Chaza.                                                 (2)
Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        20                           DBE/Lweti 2019
                                         NSC

11.9     Kube wena bewungumlingisi longuMlungisi bewutawutsatsa siphi sincumo
         nakuvela Macaleni emotini lebeyiphuma kuyewuvusela           umlingisi
         longuLomusa esibhedlela?                                                       (2)

11.10    Phawula ngekubhebhetseka kweludvweshu lolubangwa tinkhulumo temlingisi
         longuLomusa ngalesikhatsi ala kutsi kuhlatjelwe emadloti, nalapho atsi
         kuyiwe kudokotela Zwane.                                                       (2)

11.11    Siyemukeleka yini sincumo sembhali sekutsi anike lenoveli sihloko lesitsi
         'Tibopho Telutsandvo'? Sekela imphendvulo yakho.                               (2)

11.12    Shano kutsi ngubani umlingisi lobanga ludvweshu kulenoveli ubuye uphawule
         ngendzima layidlalako leyenta kutsiwe ubanga ludvweshu.                        (3)
                                                                                        [25]

                                       NOBE

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2     21                         DBE/Lweti 2019
                                      NSC

TEMDZABU

Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.

UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa

Bhala indzabambhalo lapho ucoca khona ngemphumelelo yembhali kuveta sakhiwo
kulenganekwane letsi, 'Kudvungutela Kwenkhosi,' kanye netibongo te'Sikhungo
SaseMatsamo,' ubhekise kuletihloko letilandzelako:

    Simo sendzawo
    Simo semoya
    Simo sesikhatsi

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.

SIKHUNGO SASEMATSAMO

1        (Matsamo Cultural Site)
2        Ulidvonsameho sikhungo setimangaliso,
3        Kuwe kubonakala labadzala nalabancane,
4        Kuwe kubonakala labamnyama nalabamhlophe,
5        Sibona bomake ngetidziya netidvwaba,
6        Sibona' ematjitji ngendlamu nemihelwane,
7        Sibona tintfombi ngemahiya netimvandla,
8        Sibona' emajaha ngengwe nenkhonyane,
9        Sibona' emadvodza ngemajobo nemibhenso,
10       Sibona' emachegu ngencincane nemibhodze.
11       Ngawe sati inchoboza nencoshane,
12       Ngawe sati indvuli nelikhwane,
13       Ngawe sati imidvonso nelikhotsamo,
14       Ngawe sati ingcongwane nemshayo,
15       Ngawe sati imiganu nelishongwe,
16       Ngawe sati imigwenya nemihlanga.
                                                                  [Likhasi 118]    [25]

Emalungelo agodliwe                                                       Phenya

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          22                              DBE/Lweti 2019
                                           NSC

UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

                               LIBHUBESI NALOGWAJA

Kwakukhona libhubesi lelatalelwa ebukhosini betilwane. Lelibhubesi belesatjwa
kakhulu ngito tonkhe tilwane kungako nje belikhonya. Kwakutsi lapho lilambile, livele
libambe kwesilwanyana lokusedvute, lidle lishaye sentfwala.

Kwahamba sikhatsi, laguga libhubesi, lehluleka kutibambela tinyamatane lidle.
Lacala kondza, saba sincane selutsi lwemshanyelo. Ngalelinye lilanga kwachamuka 5
logwaja wefike wema walibuka libhubesi, wase utsi: 'Waguga madala walayeka!'

Libhubesi latsi: 'Yekela kwedzelela wena logwaja, iphi inyama, sengifile yindlala!'
wabuta ngesineke logwaja kutsi yini inkinga yalo, lamchazela konkhe. Wase utsi
logwaja: 'Mine nginalo lisu longatfola ngalo inyama udle utikholise mngani wami!'

Lajabula libhubesi kuva loko, lacela kulogwaja kutsi abe nemusa kulo. Wase utsi 10
logwaja: 'Ubolala phasi ucume, ushumphe kube sengatsi uyafa. Mine
ngitawuhamba ngimemetela ngitjela tonkhe tilwane kutsi atiphutfume titewubona
umhlolo, libhubesi liyafa!'

Lavuma ngenhloko libhubesi litsakasele lisu lalogwaja. Wachubeka logwaja watsi:
'Kutawutsi lapho setigcwele indlu, ngimemete ngikuvuse. Utawuvuka-ke, utentele 15
matsandza.'

Logwaja naye abetsembe kutsi utawutfolatfola. Lajabula libhubesi laze lagwinya
ematse lingacedzi. Wahamba logwaja wagcwala tikhotsa. Wamemetela kwaze
koma ematse atsi: 'Nans' indzaba lenkhulu! Ifile inkhosi yetilwane,
seyiyabhucubhucuta! Buphelile bukhosi! Phutfumani ngebunyenti benu 20
niyewutibonela!'

Nembala, tonkhe tilwane tanikela khona, tagcwala indlu. Logwaja wavala
umnyango, wema ngaphandle kwendlu wamemeta watsi: 'Vuka bhubesi, nanso
inyama!'

Lavuka lahlala enyameni libhubesi, labamba labeka phasi, labamba lalahla phasi. 25
Lajabula kabi libhubesi, labonga kulogwaja. Kwatsi lapho sekufanele
behlukaniselane inyama njengesetsembiso, libhubesi lakhwela intsaba. Lagovuka
nenyama lamnika tikhumba, imisila nemasondvo lona latfola lenonile.

Hhohho …! Weva buhlungu logwaja wahlala phasi wacabanga lisu lekulaya
libhubesi. Kusuka lapho logwaja watsi ebhubesini: 'Hheyi mngamu, asifulele lendlu 30
yetfu khona ingetukonakala inyama yetfu, nali nelitulu lihlomile.' Lavumela etulu
libhubesi ngobe liyibona ingoti lebeyita nelitulu.
                                                                        [Likhasi 38–39]

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        23                            DBE/Lweti 2019
                                         NSC

13.1     Tinganekwane letinyenti tigcame ngekwephulwa kwemyalo. Kukuphi lapho
         wephulwa khona kulenganekwane?                                                  (2)

13.2     Insweleko ingakuholela ebubini. Lesitatimende sicondzene namuphi umlingisi
         kulenganekwane? Usho ngani?                                                     (2)

13.3     Yini leyenta kutsiwe lenganekwane iyinganekotilwane? Nika emaphuzu
         LAMABILI.                                                                       (2)

13.4     Simonchanti salenganekwane, sibe naliphi ligalelo kulesimo libhubesi
         lelititfola likuso ekugcineni kwalenganekwane? Chaza.                           (2)

13.5      Utsini umbono wakho ngekukholweka kwesigameko sekutsi logwaja adle
          yonkhe inyama yelibhubesi, nawubuka tikhatsi lokuphilwa kuto lomuhla?          (2)

13.6      Phawula ngetigameko LETIMBILI letenta kutsi logwaja kumfanele kuba
          ngumlingisi lolicili kulenganekwane.                                           (2)

13.7     Buncane ngeke bayivimba imphumelelo yemuntfu. Vumela nobe uphikise
         lesitatimende bese wesekela ngalokwenteka kulenganekwane.                       (3)

                                         NA

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         24                             DBE/Lweti 2019
                                          NSC

Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
INGWENYAMA MSWATI ll
1        Mswati lomnyama kulabalutfuli,
2        Mgobo kaMphondv' awungen' esigujini,
3        Ungen' emagabelwen' etiNyatsi.
4        Wats' atihlaba watifak' umgobo,
5        Wats' atidla watidla kaMabhoko.
6        Imamba leluhlata leyavuka
7        Etihosheni taseLubhalule.
8        Sibawuza sitimphondvo ngetimphondvo,
9        Umshiseli chu!
10       Washisela tikolo taba timbili,
11       Ngekushisela kusaNdlela naMneli.
12       Inkhosi legwaze bantfu yadzimate yadzinwa,
13       Yaze yabatfumba njengetinkhomo.
14       Uhlasele ngensongo kuMtjekeni,
15       Mtjekeni bekawakaMfuma,
16       Wats' inyama yendlov' ayiphum' ekhaya.
17       Wahlasela ngensongo kuMzila waSoshangane,
18       Lowats' uMkhumban' awewelwa
19       Ngob' indlela leya kaGas' ilukhondvovane,
20       Ngihambe ngayo ngenca yekweswela tindlela;
21       Indlela lendze leya kandondoniya,
22       Wahlasela ngensongo kuMphephetse,
23       Wahlasela ngensongo kuMabhoko.
24       Ngobe taboNdlela waMciliba
25       Tigijima ngaseNshonalanga.
26       Gijimani ngato tonkhe tindlela
27       Niyewubikela Mphandze kaZulu,
28       Kutsi nay' indlovu idla leny' indlovu,
29       Ayiyidl' iyeleka ngemahiya nangemahlukuto.
30       Inkhosi yakitsi lehlabanako,
31       Ngingamange sengiyibon' inkhos' ihlabana.
                                                                      [Likhasi 102–103]

13.8     Khokha umugca lonemphindza kuletibongelelo letingenhla.                           (1)
13.9      Bakabani labananatela batsi, 'Mphephetse?'                                       (1)
13.10     Ngumuphi umlayeto lowetfulwa ngumugca we-9 kuya kumugca we-11
          kuletibongo letingenhla?                                                         (1)
13.11     Yini kutsiwe imigca ye-4 neye-5 ineluchumanosicalo?                              (1)
13.12    Ucabanga kutsi imbongi ilusebentiseleni luchumano lolutjekile emgceni we-14
         newe-15? Chaza.                                                                   (2)
13.13     Phawula ngekubitwa kwaMswati Il, ngemamba leluhlata.                             (2)
13.14    Uyavumelana yini nekutsi Ingwenyama Mswati Il beyinemiva yeluvelo?
         Sekela ngemaphuzu LAMABILI.                                                       (2)
                                                                                           [25]
                                                                SAMBA SESIGABA B:          25

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          25                            DBE/Lweti 2019
                                           NSC

SIGABA C: UMDLALO

Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto
         wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule
         imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha
         enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
         wendzabambhalo.

UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Bhala indzabambhalo lapho wesekela khona kutsi tigameko letikulomdlalo tiyasiveta
similo sebadlali. Indzabambhalo yibhekise kulabadlali labalandzelako:
 Hleta
 LaHleta
 Mphotfo

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                         [25]

UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI E

(Kusendleleni, Ncobile uhamba naNtfombilencane cedze akhokhe lucingo lwakhe
alwesule.)

NCANE:        Lwate lwaba luhle lucingo lwakho ntfombi nebakitsi, ingabe ulutsengelwe
              ngubani? Mine vele inkhukhu seyiyawusola lommbila kulamalanga kuwe,
              sewucale umkhutjana lomubi, kusho kona kutsi kunenyatsi lesewuyibambe 5
              ngetimphondvo wayisondzeta edvute nawe.
NCOBILE:      (Amoyitela) Wena lokwedzelela kwakho solo awufuni kukuyekela?
NCANE:        Impela umuntfu longangitsengela lolunjena angati kwekutsi ngingamentelani
              emhlabeni ungaka! (Alubukisise futsi) Luhle! Awutsi ngilubone kahle mngani.
              Hawu, lolunjena pho! Ngicela ungiboleke lona kwalamuhla mnganami 10
              ngifane ngiyewukhomba Sipho nakefika, ngimncege ayongitsengela lolufana
              nalo. (Bahleke)
NCOBILE:      (Amelutsa) Asetsembe kutsi Bhutiza utakutsengela lolunjena ngobe solo
              wangiyenga kutsi angeke kuphele liviki, utawuta agijima, naku nyalo
              sekuyowuphela lamatsatfu.                                                   15
NCANE:        Nx! Ungangitjeli ngaleso sicako selicaba wena, singalutsenga ngani
              lolunjena? Lolu phela lutsengwa bantfu labadla kusale.
              (Bashayane tandla bahleka)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            26                              DBE/Lweti 2019
                                             NSC

NCOBILE:      Nawuhleti phasi ucabanga usho kutsi Sipho wakho lelengimatiko
              angakutsengela lolunjena? Wamgcina nini yena?                                       20
NCANE:        (Akhwehlela) Etinyangeni letimbili, abetsembise kuta kutsanti kodvwa
              wangefiki, nginelitsemba lekutsi lamuhla ebusuku utawutseleka ngetinkhani
              asavela lapho avela khona, kudzele timfamona leti nasesivuka ekuseni
              lokwa siya edolobheni eNasipoti, sigacene. (Bahleke kakhulu)
NCOBILE:      (Amkhomba) Uyetsemba? Umuntfu lokutsandza ngeliciniso angahlala                     25
              tinyanga letimbili angakuboni, ete ngazo kuwe nangabe asabona
              kumbhedzela lapho bekakhona, usuke akutsandza sibili yini nawucabanga
              nobe uyakwelutsa? Bhutiza yena wamgcina nini yehhe? (Ayaluka aphindze
              ambuke)
NCANE:        (Acansuka) Loyo solo angiyenga ngalolo lucingo angiphindzanga ngambona              30
              avela atsi shati, mhlawumbe sewunemahloni ekutsi wangiyenga, kodvwa
              lelilanga alutfola nakanjani ngitamtfuka atseleka ngelukhalo ngingakalindzeli,
              ngilutsatse cedze ngimcoshe ngisho ebusuku. (Akhomba nangetandla)
NCOBILE:      (Ahleka) Nyalo awuva nalobuncane buhlungu lobu kutsi bobabili sengatsi
              sebakhohliwe ngawe?                                                                 35
NCANE:        Abakakhohlwa sesi, kantsi mine ngingubani?
              Lapho bakhona bayasha ngami yehhe!
              Ngiyatetsemba phela mine emajaheni.
NCOBILE:      (Amangala) Ucinisile?
NCANE:        (Abambe lukhalo, ambuka) Ngicinisile! Awungetsembi Ncobz?                           40
NCOBILE:      (Ambuka) Uyafunga?
NCANE:        Ngiyafunga ngitsi mncwi!
NCOBILE:      (Agegetseka) Ntfombilencane mnganami, angifuni kukuyenga, umuntfu
              lomdvuna ulala agucuka, angakutsandza nobe njani emhlabeni kepha
              nawudlala ngaye ngalelinye lilanga inhlitiyo yakhe iyenyela, akhohlwe ngawe         45
              akutsandza ngobe asatitjelile enhlitiyweni. Sekwente njani kantsi esikolweni?
NCANE:        Utsini manje Ncobz?
NCOBILE:      (Ambamba sandla) Ngicinisile Ntfombi, mine ngibona kutsi kungaba ncono
              uphindzele futsi esikolweni ngobe sikhatsi sitakushiya. Yati kutsi kwehlelwa
              lihlazo lelinjena akucali futsi akugcini ngawe. Lotjwala lobu losowubungenele       50
              uhucana nabo utsi wetama kutidvudvuta ngabo, yehlukana nabo. (Amutsi
              jece)
NCANE:        Ye Ncobile awati phela, senginemahloni ngobe sengilove cishe tinyanga
              letintsatfu. Kwabani kuhlekwa! Umsebenti wona-ke? (Ahambahamba
              kancane)                                                                            55
NCOBILE:      (Atisola) Kulungile Ntfombi ungabotsi angikutjelanga lapho injobo
              seyilingene      umsisila    kuwe.     Kodvwa     mine     bengitsi  ngikutjela
              njengemnganami lengimtsandzako kutsi intfombatana lebhadlile lapha
              enhloko yayo nome seyikhulile njani itibona iyintfombi.
                                                                              [Likhasi 106-109]

15.1     Ngutiphi timphawu letenta umdlali longuNcane asole kutsi tento temdlali longu
         Ncobile setikhomba kuba nemkhutjana lawucalile? Nika KUBILI.                             (2)

15.2     Bhala tento temlingisi longuNcane letikhatsata Ncobile ngemphilo yakhe.
         Bhala KUBILI.                                                                            (2)

15.3     Nika emaphuzu LAMABILI lenta lomdlalo ube senamisi.                                      (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        27                           DBE/Lweti 2019
                                         NSC

15.4     Bakhona yini bantfu labafana nemlingisi longuNcane kulemimmango
         lekuphilwa kuyo nawubuka tento labetenta? Usho ngani?                          (2)

15.5     Lenkhulumo letsi, 'Licaca alitiva kunuka,' icondzene namuphi umdlali
         kulomdlalo? Usho ngani?                                                        (2)

15.6     Inkhulumo yemdlali longuNcane letsi, 'inyatsi nasewuyibambe ngetimphondvo
         wayisondzeta edvute uphila kahle,' ngabe ingumbono nobe ingemaciniso
         yini? Sekela imphendvulo yakho ubhekise kuNcobile.                             (2)

15.7     Simo sendzawo kuletheksthi lengenhla saba naliphi ligalelo etingcocweni
         talabadlali labakuyo? Chaza.                                                   (2)

15.8     Yaba yimphumelelo kangakanani imiyalo yemdlali longuNcobile emphilweni
         yaNcane? Chaza.                                                                (2)

15.9     Simonhlalo salomdlalo saba namuphi umtselela emphilweni          yemdlali
         longuMphotfo asaseMatsamo? Chaza.                                              (2)

15.10    Phawula ngengwijikhwebu     lekhona   emkhatsini   waletheksthi lengenhla
         nesiphetfo salomdlalo?                                                         (2)

15.11    Uyavumelana yini nekutsi sihloko salomdlalo siyahambisana nengcikitsi
         yawo? Sekela imphendvulo yakho.                                                (2)

15.12    Umbhali usebentise lisu lekwetsa umdlali longuMafindvose ligama. Humusha
         leligama bese uphawula ngemtselela walo elutsandvweni lwaNcobile
         naMphotfo.                                                                     (3)
                                                                                        [25]

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Siswati HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019/f55c6cb2-2d07-4b69-ae64-781d942a4e20) — siSwati HL · QP · 2019 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2019/8f07b4f9-473d-4db6-b200-de3dc84cbdc1) — siSwati HL · QP · 2019 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2023/c8a70b25-1e9c-42b0-b3b0-690cdf77f22c) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2022/4962fddf-8335-40fc-aca8-80c9abf397ed) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2021/cec2f463-b79e-4d07-9fa7-e2d2f1ad4cb1) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2020/0bb7e6fe-23bf-41e0-9f8a-b2ca57338dab) — siSwati HL · QP · 2020 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
