# siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2020, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2020/0bb7e6fe-23bf-41e0-9f8a-b2ca57338dab
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2020
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 27

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2020/0bb7e6fe-23bf-41e0-9f8a-b2ca57338dab)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · siswati. Question paper, 27 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P2 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2020-memo/65c53dc0-f544-461b-9cca-3161ad30995f) — Memo · 2020 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                          SENIOR CERTIFICATE/
                      NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                           LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                  LWETI 2020

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2½

                             Leliphepha linemakhasi la-27.

Emalungelo agodliwe                                          Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2             2                         DBE/Lweti 2020
                                            SC/NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundzisisa leticondziso ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lalokucuketfwe bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Liphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Tinkondlo           (30)
         SIGABA B:       Inoveli/Temdzabu    (25)
         SIGABA C:       Umdlalo             (25)

4.       ISIHLANU IMIBUTO lefanele uyiphendvule seyiyonkhe: ESIGABENI A
         imibuto MITSATFU, ESIGABENI B MUNYE, ESIGABENI C MUNYE
         ngalendlela:

         SIGABA A: TINKONDLO

         TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI – Phendvula imibuto ibe MIBILI.
         ENKONDLWENI LENGAKAFUNDVWA EKLASINI – UPHOCELELEKILE
         kuphendvula lombuto.

         SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

         SIGABA C: UMDLALO

         Phendvula umbuto ube MUNYE.

5.       KUKHETFWA KWETIMPHENDVULO TESIGABA B (INOVELI/TEMDZABU)
         NESIGABA C (UMDLALO)

             Phendvula KUPHELA imibuto yenoveli/temdzabu loyifundzile kanye
              nemdlalo lowufundzile.
             Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE
              UMBUTO EMIBUTWENI LEMIFISHA. Uma ukhetse kuphendvula umbuto
              wendzabambhalo ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule
              imibuto lemifisha ESIGABENI C. Uma uphendvule imibuto lemifisha
              ESIGABENI       B,    uphocelelekile kutsi uphendvule    umbuto
              wendzabambhalo ESIGABENI C. Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute
              usitakale.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           3                         DBE/Lweti 2020
                                          SC/NSC

6.        BUDZE BETIMPHENDVULO

             Imibuto    yendzabambhalo     etinkondlweni   kufanele   iphendvulwe
              ngemagama la-190–240.
             Indzabambhalo yenoveli/temdzabu nemdlalo kufanele iphendvulwe
              ngemagama la-340–390.
             Budze betimphendvulo temibuto lemifisha bufanele buhambisane
              nelinani lemamaki labekiwe. Labahlolwako kufanele banganhlanhlatsi.

7.       Fundzisisa kahle ticondziso letisekucaleni KWALESO NALESO SIGABA.

8.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

9.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

10.      Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:       Lokungenani emaminithi la-40
         SIGABA B:       Lokungenani emaminithi la-55
         SIGABA C:       Lokungenani emaminithi la-55

11.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        4                               DBE/Lweti 2020
                                       SC/NSC

LOKUCUKETFWE
Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi bakwati kukhetsa imibuto labafuna kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.
SIGABA A: TINKONDLO
Tinkondlo letifundvwe eklasini: Phendvula nobe nguYIPHI imibuto LEMIBILI.
     INOMBOLO YEMBUTO                        UMBUTO                EMAMAKI        LIKHASI
1. 'Dzeliwe'                         Umbuto loyindzatjanambhalo       10             6
2. 'Lomfundvo'                           Imibuto lemifisha           10               7
3. 'Uyilimile indzima'                   Imibuto lemifisha           10               8
4. 'Ngitsats' Ungibeke'                  Imibuto lemifisha           10               9
                                           NA
Inkondlo lengakafundvwa eklasini: UPHOCELELEKILE kuphendvula lombuto.
5. 'Sengifuna Kukubhajata'              Imibuto lemifisha        10                  10
*CAPHELA: Phendvula UMBUTO MUNYE WENDZABAMBHALO kanye NAMUNYE UMBUTO
          EMIBUTWENI LEMIFISHA. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto wendzabambhalo
          ESIGABENI B, uphocelelekile kutsi uphendvule imibuto lemifisha ESIGABENI C.
          ESIGABENI B naseSIGABENI C, phendvula umbuto MUNYE kuphela.
SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU
INOVELI: Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli laphakanyisiwe.
6. Liphume Nebovu                 Umbuto loyindzabambhalo            25              12
7. Liphume Nebovu                        Imibuto lemifisha           25              12
8. Kubamba Letingelako               Umbuto loyindzabambhalo         25              15
9. Kubamba Letingelako                   Imibuto lemifisha           25              15
10. Tibopho Telutsandvo              Umbuto loyindzabambhalo         25              17
11. Tibopho Telutsandvo                  Imibuto lemifisha           25              17
                                         NOBE
TEMDZABU: Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lephakanyisiwe.
12. Silulu SeMaswati            Umbuto loyindzabambhalo        25                    19
13. Silulu SeMaswati                     Imibuto lemifisha           25              20
SIGABA C: UMDLALO
Phendvula umbuto ube MUNYE kuleti temidlalo letiphakanyisiwe.
14. Kutawuba Njalo                 Umbuto loyindzabambhalo           25              23
15. Kutawuba Njalo                       Imibuto lemifisha           25              23
16. Lami Lisiphetfo                  Umbuto loyindzabambhalo         25              26
17. Lami Lisiphetfo                         Imibuto lemifisha            25  26
CAPHELA: ESIGABENI B na C, munye umbuto lophendvuliwe ufanele ube YINDZABAMBHALO
              nobe IMIBUTO LEMIFISHA. Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto
              leyindzabambhalo LEMIBILI nobe imibuto lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         5                           DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa kutsi babone kutsi ngabe baphendvule linani lemibuto
lekunguyona lekumele bayiphendvule.

              SIGABA                 TINOMBOLO    LINANI LEMIBUTO          BEKA
                                      TEMIBUTO   LEPHENDVULWAKO          LUPHAWU
A: TINKONDLO
(Tinkondlo letifundvwe eklasini)        1–4                2
A: TINKONDLO
(Inkondlo lengakafundvwa                 5                 1
eklasini)
B: INOVELI/TEMDZABU
(Indzabambhalo nobe imibuto            6–13                1
lemifisha)
C: UMDLALO
(Indzabambhalo nobe imibuto            14–17               1
lemifisha)

CAPHELA: ESIGABENI B na C, cinisekisa kutsi uphendvule YINYE INDZABAMBHALO
         NAMUNYE umbuto WEMIBUTO LEMIFISHA.
         Awukavumeleki kutsi uphendvule imibuto leyindzabambhalo LEMIBILI nobe
         imibuto lemifisha LEMIBILI.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           6                        DBE/Lweti 2020
                                          SC/NSC

SIGABA A: TINKONDLO
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Khetsa tinkondlo tibe TIMBILI bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZATJANAMBHALO
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

DZELIWE – ME Masina
1        Dzeliwe! Dzeliwe! Dzeliwe
2        Kodvwa Dzeliw' ubindzeleni ngikubita?
3        Ubindze ngob' ungangiva nom' utsalalisile nje?
4        Ngiphendvule Dzeliwe ngiyabuta;
5        Ngabe kuliciniso loku lebakushoko ngawe
6        Kumbe ngiyatibhudzela nje?
7        Dzeliwe ngitjele;
8        Kuliciniso kuts' ubaphikisile labats' unguDzeliwe?
9        Nekutsi tsine lesikutsandzako sewusidzelile?
10       Ngabe kuliciniso kutsi lelo phimbo
11       Nanini angiseyuphindze futsi ngilive?
12       Nangabe konkhe loku kwentekile,
13       Nangabe konkhe loku kuliciniso ngitjele;
14       Ngitjele ngati, ngihlale ngilindzile,
15       Ngingatihluphi nangeticadzi,
16       Angeke ngitenyul' emantini mhla wazamcolo.
17       Ngitsi lala ngekuthula Dzeliwe,
18       Indlela yakh' emhlabeni uyiphetsile,
19       Kodvwa maye ngemehl' ami,
20       Lekugeleta kuwo libhudlo letinyembeti,
21       Ngobe ngiwo lebesamile kuwe;
22       Kwatsi ngekuwa kwakh' asiphuka,
23       Asiphuka kwesihlahla siwa.
24       Ngivumele ngisikhihle sendvodza,
25       Yelusizi ngiyihlabele ngitsi,
26       Lala ngekuphumula Dzeliwe,
27       Sewuphumulil' ekuhlatjweni ngemanyeva.
28       Lala ngekuthula Dzeliwe,
29       Lal' uphumule ngekuthula,
30       Natsi siyakulandzela,
31       Lingakashoni siyeta.

Bhala indzatjanambhalo lapho ucoca khona ngemphumelelo yasonkondlo kuveta
umoya lokulenkondlo nendlela lawetfule ngayo.
Budze bemphendvulo yakho abube ngemagama langabi ngaphasi kwala-190 kodvwa
angabi ngetulu kwala-240.                                                              [10]

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         7                              DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
LOMFUNDVO – GT Nkosi
1        Ngikubone kahle wena makoti,
2        Ukhaliphile wacija njengemkhonto,
3        Ungucelemba locota acotisise makoti,
4        Uyamengetela ngekukhalipha kwakho,
5        Mane kungakwebi kufa makoti.
6        Balole ngetandla takho Lomfundvo,
7        Tilola umuntfu acije njengenyalitsi,
8        Wasika kungatsi kuyotsi cubasha,
9        Wahlaba inhlupheko yatsi gal' uyephuka,
10       Kungakhoni kwatsi tinyawo ngetfwale.
11       Lomfundvo ngubani lonjengawe s'tsandvwa,
12       Locatulula tinkinga temphilo s'tsandvwa,
13       Lonetandla letikhaliphisa kwetakho s'tsandvwa,
14       Loneliphimbo lelikhaliphe njengelakho s'tsandvwa,
15       Mane kungakwebi kufa s'tsandvwa.
16       Lomfundvo uhlakaniphile s'tsandvwa sami,
17       Ngeke ngikwale futsi angeke ngikulahle s'tsandvwa,
18       Funa ngisal' eliteni sewungekho s'tsandvwa,
19       Ungisus' ekhatsi kwelubishi s'tsandwa,
20       Yebo ebumnyameni bekuntima s'tsandvwa
21       Pho uligagu lelendlul' emagagu s'tsandvwa,
22       Lomfundvo chubeka kute kubone bani nabani,
23       Nalapho ulibhuloho lekuwela s'tsandvwa,
24       Nalapho usikhiya lesivula noma kuphi s'tsandvwa,
25       Ulichawekati lelicocodz' emachawe s'tsandvwa,
26       Nalapho uligugu lelendlule emagugu s'tsandvwa.
27       Chubeka ungigone ungifumbatse s'tsandvwa,
28       Ngigone ngetandla takho letifutfumalako s'tsandwa,
29       Ngitfukuse ekujuleni kwenhlakanipho yakho s'tsandvwa,
30       Ekujuleni kwenhlitiyo yakho ngitfukuse s'tsandvwa,
31       Ngibindzise ngitinte ngihlaliseke s'tsandvwa.

2.1      Bunkondlo buni lobutfolakala     emgceni    we-2,    we-3   newe-4?   Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                (2)
2.2      Hlobo luni lwenkondlo lolungenhla? Usho ngani?                                    (2)
2.3      Nguwuphi umoya lotfolakala kulenkondlo lengenhla? Sekela imphendvulo
         yakho.                                                                            (2)
2.4      Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Usho ngani?                   (2)
2.5      Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekukhetsa ligama lelitsi, 'stsandvwa',
         kulenkondlo lengenhla.                                                            (2)
                                                                                           [10]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           8                          DBE/Lweti 2020
                                          SC/NSC

UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA

Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

UYILIMILE INDZIMA – FC Nkosi

1        Lishisa likhipha umkhovu etjeni,
2        Somiso sigadvul' umhlabatsi,
3        Imifula yome nkhe ingenatfonsi,
4        Walitsatsa likhuba waletjatsa.
5        Wawabhekisa emasimini emabombo,
6        Wawugedvul' umhlaba lochekekile,
7        Ngelitsemba lekutsi ngalelinye lilanga
8        Litawuna kutsambe.

9        Nga-1963 kuKholwane tingu-11,
10       Walibutsa lilima lakho,
11       Senime ngemumo niyicala indzima,
12       Kwahlwa ngemnyama sifikile
13       Siswenya, sanishwaca nonkhe,
14       Banivalela ngekulwela inkhululeko,
15       Banikhokha ngamunye ngamunye
16       Khona ningetukuchubeka nekulima.

17       Kepha abazange babute elangeni
18       Batibamba ngapelepel' emehlweni
19       Wema ecinisweni lenkhululeko
20       Baphel' emandla bakukhulula
21       Waphuma wachubeka nelikhuba lakho,
22       Walima laze lana
23       Yafika inala, yahamba indlala.

3.1      Hlobo luni lwebunkondlo lobutfolakala emigceni ye-17 neye-18? Usho ngani?       (2)

3.2      Hlobo luni lwenkondlo lolu lolungenhla? Usho ngani?                             (2)

3.3      Ngekubona kwakho bekakusiphi simo sonkondlo nakabhala lenkondlo?
         Chaza.                                                                          (2)

3.4      Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Sekela imphendvulo
         yakho.                                                                          (2)

3.5      Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekusebentisa lesisho lesisemgceni
         we-18.                                                                          (2)
                                                                                         [10]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2            9                       DBE/Lweti 2020
                                           SC/NSC

UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

NGITSATS' UNGIBEKE – TE Sithole
1        Entasi netintsaba teMphumalanga
2        Ehlanzeni lelimabondvwabondvwane,
3        Ngaliva libhodla njengengwenyama.
4        Labhodla kwasikitela tinwele,
5        Laphindza, gal' uyephuka
6        Ngahlwatsika nganwayitela.
7        Ngisakhokhoba ngikhukhutela,
8        Ngahlangana nendzabulaluvalo
9        Lemabalabala njengengwe yemahlatsi,
10       Lebheje ngalebovu hhwe,
11       Yate yabheja ngalemnyama khwishi
12       Etihosheni takulemboza nema-olintji.
13       Ngatsi dlibi ngekwetfuka.
14       Ngase ngicala kumoyitela,
15       Aah! ngaze ngabona Shukuma.
16       Ngacala kush' emashushu
17       Bindz' ulalele lelimabalabala,
18       Livumbulul' emachawe ekuchalatela
19       Kuto tihlabatsi letigcibedzelene.
20       Ngatsi ngisamangele,
21       Hawu, nay' intfombi lencane,
22       Ngase ngehluleka nekutibamba,
23       Ngabeka mabili matsatfu.
24       Bangidvonsa ngendlebe labatiko
25       Batsi live liyengcayelwa yehhe!
26       Leli ligcabho lesive seMaswati.
27       Ngifuna lawo mav' enhlakanipho
28       Ngobe tihlakaniphi tisho titsi:
29       'Injob' itfungelw' ebandla'.
30       Ngibese ngiyamkhutsata
31       Ngalamnandz' emavi.
32       'Ngitsi tandla tiyagezana'.
33       Indlela ibutwa kulabasembili.

4.1      Hlobo luni lwemvumelwano lolutfolakala emgceni we-1 newe-2? Usho ngani?       (2)
4.2      Bhala luhlobo lwenkondlo loluvetwa kulenkondlo lengenhla uphindze
         wesekele.                                                                     (2)
4.3      Ngekubona kwakho bekakusiphi simo sonkondlo nakabhala lenkondlo?
         Chaza.                                                                        (2)
4.4      Nguwuphi umcondvo lojulile lowetfulwa ngulenkondlo? Sekela imphendvulo
         yakho.                                                                        (2)

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           10                   DBE/Lweti 2020
                                           SC/NSC

4.5      Phawula ngemphumelelo yasonkondlo yekusebentisa lesaga lesisemgceni
         we-29.                                                                    (2)
                                                                                   [10]
                                             NA
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
Wonkhe umhlolwa uphocelelekile kutsi awuphendvule lombuto.
UMBUTO 5
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

SENGIFUNA KUKUBHAJATA – MA Magagula
1        Ngicolele umzuzwana gagu lemculo,
2        Sengitsatse sitfongwana ngitsi 'yoti'.
3        Kadze ngingalali mihla yonkhe,
4        Nanyalo usangibhodlel' etindlebeni tami.
5        Ngihlala ngikuphunga ngikuphungile,
6        Lapho ngitfukuswe ngulomnganami wakaButfongo,
7        Ngaphansi kwesiphuku lesifutfumele,
8        Inhlitiyo yami yophele ngekhatsi.
9        Nanyal' inhlitiyo yami yophela ngekhatsi,
10       Kodvwa sol' uchub' inkhani uchub'intsandvo.
11       Ungilum'ugiye ngemculo mfokati ndzini,
12       Ungileletela ngilale ngingavuki sela ndzini!
13       Sengikubonile mnganami uyedzelela usidzeleli,
14       Sengikubonile uyabhodla uyedzelela ulihlongandlebe,
15       Nami sengitawuba lihlongandlebe ngikubhajate,
16       Ngikubhajatele ekhunjini kudaleke lichaphoti.
17       Lonkhe lelo phinjana liyawushabalala,
18       Nemphefumulo wakho nawo uyawushabalala.
19       Kuyawusala lichaphoti lengati lelibovu tju,
20       Lokuyowuba luphawu loluyawuphawula kubakini.
21       Hho kantsi usabhodla gagu lemanyala!
22       Ngininginingini! Ngininginingini! Ngininginingini!
23       Hho yemnganami kantsi usabhodlabhodla?
24       Kuncono ngembule ingubo ngitivikele.
25       Sengifuna kukubhajata ngitakubhajata sela.
26       Uklez' ingati yami onkh' emalanga ngitilalele?
27       Ngitakubhansuta yehhe! Bhansu ekhunjini.
28       Untjontja ingati yami sela ngitilalele!
29       Uyayibona-ke lemphengulo lengiyiphengulile,
30       Yekutsi kuyawusala lichaphoti ekhunjini,
31       Naloke-ke lichaphoti selingufakazi ekhunjini,
32       Nebakini labasabhodla abasanakungibhodlela.

Emalungelo agodliwe                                                      Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2       11                             DBE/Lweti 2020
                                       SC/NSC

5.1      Khokha umugca lonemphindza endzimeni yesibili kulenkondlo lengenhla.            (1)

5.2      Ngubuphi bunkondlo lobuvetwa ngulamagama lagcanyisiwe endzimeni
         yekugcina?                                                                      (1)

5.3      Finyeta umcondvo losobala walekondlo lengenhla ngemaphuzu LAMABILI.             (2)

5.4      Catsanisa iphethini yemugca; we-18 newe -19 kulenkondlo lengenhla.              (2)

5.5      Ngabe sonkondlo abecondze kutsini ngekusebentisa ligama lelicindzetelwe
         emgceni we-14? Chaza.                                                           (2)

5.6      Phawula ngekukhetseka kwesifutamsimdvo lesisetjentiswe ngusonkondlo
         emgceni we-22.                                                                  (2)
                                                                                         [10]

                                                            SAMBA SESIGABA A:            30

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        12                             DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

Kulesigaba kunemanoveli LAMABILI netemdzabu. Wena-ke khetsa ibe YINYE
loyifundze eklasini lonyaka uphendvule ngayo.

CAPHELA: Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
         kuleyo naleyo noveli/temdzabu loyifundzile. Nangabe ukhetsa
         kuphendvula umbuto wendzabambhalo kulesigaba, uphocelelekile kutsi
         ESIGABENI C uphendvule imibuto lemifisha.

INOVELI

Phendvula umbuto ube MUNYE kulamanoveli langentasi.

UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse
kahle sihloko salenoveli.

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                         [25]

UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI A

Ekuhambeni Lushawulo, akamange akhohlwe ngulentfombatana yakaMagagula.
Abetsi njalo naketfuke wavela ngasekhaya etame kutsi noma kanjani ayibone
atewuvuselela emagama akhe, phela imbita ivutfwa ngekukhwetelwa. Uma ehluleke
kuyibona abebhala incwadzi ayinike bodzadzewabo kutsi bamnikele Sibolile. Sibolile
lona bese bambonile labanye bodzadzewabo kwekutsi ukhulunyiswa nguLushawulo.       5
Empeleni bodzadzewabo bakuletinye tindlu babehlekisa ngayo lendzaba yakhe. Ingani
phela kuhlekwa kutsi usonywa lijaha lakandlunganye emtini wemavila. Babemangala
kutsi lona lelijaha lisitsatsaphi sibindzi sekusukela intfombi yemphakatsi litalwa
kandlunganye nje.

'Sengiyabona nje lomntfwanababe asaya lapha kulela dlokolo, ayewulala ebaleni.'        10

'Usho kulala ebaleni, wena awusho yona indlala lengambulala. Phela lapho ubona
ngisho wedlula ngendlela kwekutsi indlala yintfo yakhona. Akusiyo indlala, iyanuka.
Sengiyabona nje uphuma ekhaya lelisutsako uyotitsi dlwa endlaleni. Naloku batsi
lutsandvo aluboni nje kodvwa ngeke.'

'Asati, batsi lidliwa yinhlitiyo.'                                                     15

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        13                             DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

'Ucinisile dzadze, buka ngobe Sibolile vele akatsandzi nani nje kuva umuntfu
akhuluma ngandlunganye. Noma angaphumiseli kodvwa uyambona kutsi ayimphatsi
kahle lendzaba.'

'Akunandzaba, akahambe utasipha inyama yehhontji ngobe tinkh …'

'Hheyi, khulumela phansi nangu eta ngalapha. Ungambuki utawuze abone kutsi 20
sikhuluma ngaye,' kusho lenye yalamantfombatana ngekwetfuka ngobe abengamboni
kantsi nangu naye Sibolile atawuchamuka ahambe akha ligusha kuleyo nsimi. Phela
akekho langamesabi Sibolile ngenca yelulaka labenalo. Indlela labebhodla ngayo
ngisho umuntfu lomdvuna abengamesabi Sibolile futsi angakhatsali kutsi unganani.
Unina yena abesafa kulamula sebalwa nalodzadzewabo labemelama. Abenelulaka nje 25
kantsi futsi kukhona nebuvila benkhani. Nase kumsukile abengafuni ngisho inkhukhu
ijube embikwakhe. Timphungane nato tatisindza ngako kutindizela. Bokati netinja
bekukhala kukhalile.

'Asati, nakamkhoti kuyakuba kuphela nje.' Lawa ngemavi lebevamise kukhulunywa
ngunina waSibolile uma ambona ajinjibele angasafuni ngisho nekugeza titja leti. Kantsi 30
umuntfu lomdzala akati kutsi ukhuluma kanjena Sibolile sewuncumeni enhlitiyweni
yakhe. Phela abesatitjele kutsi Lushawulo nakefika, sewufuna kusale ajuba lendzaba
yabo. Nembala kwaba njalo.

Mzukwana eva letindzaba letimnandzi kangaka Lushawulo akamange alale ngenca
yenjabulo. Akuvumanga kutsi abindze nalendzaba angabahlebeli bodzadzewabo 35
ngobe phela bebamvimbisa. Ngalobo busuku kwaze kwasa anguloku angakalali
acabanga latakwenta macondzana naSibolile. Ingani phela abesajake kutsi isale ibuya
itewubasela unina umlilo ivuse nemuti wakubo lowawufana netindzala. Tinkhomo
temalobolo abevele asebentela tona. Ngako-ke akubanga lukhuni nasaganiwe, wavela
wenta emalungiselelo ekutsi asale amtsatsa Sibolile. Unina waSibolile wase umshayile 40
umoya wekutsi Sibolile sewubonakele emahlandla lamanyentana akhuluma
naLushawulo. Lendzaba ayimphatsanga kahle lomuntfu lomdzala. Wetama naye kutsi
ayihlolise indvodzakati yakhe ngalendzaba nangengoti labelengela kuyo. Nome
abebona kutsi kulukhuni, kepha watinika sikhatsi nalomntfwanakhe kute abe
nanembeza lokhululekile.                                                             45
                                                                        [Likhasi 13–15]

7.1      Ngumuphi umoya lotfolakala ekucaleni kwaletheksthi lengenhla? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                (2)

7.2      Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesetfulo salenoveli? Sekela
         ngemaphuzu LAMABILI.                                                              (2)

7.3      Tento temlingisi longuLushawulo timveta anesimilo lesinjani emndenini
         wakhe? Usho ngani?                                                                (2)

7.4      Ngabe letheksthi lengenhla inaye mdvonseni yini? Usho ngani?                      (2)

7.5      Beyiyini inhloso yembhali yekusivetela sigameko lapho umlingisi
         longuLushawulo ayewufuna lusito kuKunene naNyoni macondzana netinkinga
         temndeni wakhe? Sekela ubhekise enovelini.                                        (2)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2       14                             DBE/Lweti 2020
                                       SC/NSC

7.6      Utsini umbono wakho ngekukholweka          kwemlingisi   longuLaMagagula
         nasimbuka enovelini yonkhe? Usho ngani?                                           (2)

7.7      Uyavumelana yini nekutsi tento temlingisi longuLaHlophe               timveta
         angumlingisi loyindilinga? Sekela imphendvulo yakho.                              (2)

7.8      Nguwuphi umlayeto lowetfulwa ngumbhali etetsamelinilwati talenoveli?
         Bhekisa imphendvulo yakho kuLaMagagula.                                           (2)

7.9      Yini leyenta kutsiwe Lushawulo ungumlingisi lomcoka? Chaza.                       (2)

7.10     Libe yimphumelelo ngayiphi indlela lisu lembhali lekucamba umntfwana
         wemlingisi longuLushawulo ligama lelitsi, 'Masaletindzaleni'? Chaza.              (2)

7.11     Uyavelana yini nemlingisi longuTintfombi kuloku          lokwenteka     kuye
         esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho.                                (2)

7.12     Phawula ngetigameko LETINTSATFU letikhombisa ingwijikhwebu kulenoveli.            (3)
                                                                                           [25]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         15                             DBE/Lweti 2020
                                         SC/NSC

UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse
kahle sihloko salenoveli.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                         [25]

UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI B

'Ngikubone kukuhle futsi kufanele kutsi ngikuvakashele babe Tsabetse lapha ekhaya
kakho,' kusho Mphikeleli akhuluma angekhatsi emabaleni akaTsabetse. Pho, akacali
kubeka lunyawo lwakhe kulelikhaya, wake wefika ngesikhatsi afuna indzawo
yekuhlala.
'Siyabonana ndvodzana. Sibusiso lesikhulu kuvakashelwa nguwe. Emagalelo akho 5
emisebentini yemmango avakale ndvodzana. Ungumholi sibili.
Kuyakhombisa kutsi boMncina bawenta ngempela umsebenti wabo. Bawenta
ngekutimisela nangendlela lefanele,' kusho Tsabetse. Pho, sewatsatsa umhlalaphansi
kuyo yonkhe imisebenti yesive.
'Kadze ngifisa kulitfola litfuba lekukhuluma nawe tindzaba letitsintsa tsine ndvodzana. 10
Ngikuletselwe nguNkulunkulu njengobe ulapha embikwami,' kusho likhehla
lelinguTsabetse likhuphula tibuko talo letiwako. Bakhuluma nje basendlini
yekuphumula ekhaya kaTsabetse. Bahleti bobabili.
'Embikwekutsi sikhulume lokunyenti ndvodzana, ngicela ungilindze kancane
ngisayolandza lipotimende lami leliphetse tonkhe tincwadzi tami letibalulekile,' kusho 15
Tsabetse. Asukume ahambe aye ekamelweni lakhe atsatse lipotimende lakhe abuye
nalo. Akhiphe sikhiya alivule, bese ukhipha tincwadzi letimbili lesetiphaphatsekile
atinike Mphikeleli atsi akatifundze. Incwadzi yekucala ibhalwe kutsi, 'Bangive Velakhe
Zwane, wangcwatjwa nguhulumende emgodzini C20007, emalibeni aseMzinoni
ngemhlaka 10 Ingci … Wafela etandleni tebemtsetfo ngemhlaka 5 Ingci …' Incwadzi 20
yesibili 'Lotive Lomawa Zwane, wangcwatjwa emgodzini E202020 emalibeni
aseMbalenhle ngemhlaka 10 kuMabasa …,' watifundza Mphikeleli tehla tinyembeti.
'Ngitele lokunye, ngitfola lokunye.' Kusho Mphikeleli.
Lokwadvudvuta umoya wakhe kwati kutsi emaliba ebatali bakhe akuphi. Washo
nekutsi utawuwalungisa kahle, awakhe abe sikhumbuto emphilweni yakhe. 25
Watibukisisa kanyenti tincwadzi laniketwe tona nguTsabetse. Washo waphimisela
watsi, 'Umntfwana wemfana lengiyomtfola ngiyomcamba ngeligama lababe lelitsi,
Bangive noma Velakhe. Uma kuyintfombatane ngitamcamba lelitsi, Lotive noma
Lomawa. Uma ngibuka bona ngitawube ngibona batali bami, labangiletsa kulomhlaba.'

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        16                                DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

Akamange atihluphe ngekubuta Mphikeleni kutsi tincwadzi leti tefika njani etandleni 30
telikhehla Tsabetse, kepha weneliswa kutfola lwati ngebatali bakhe. Loko kwamenta
kutsi alibhale phasi lusuku latfola ngalo letincwadzi, washo nekutsi lingumlandvo
emphilweni yakhe. Tsabetse wachubeka nenkhulumo yakhe watsi, 'Ungicolele
ndvodzana. Ngiwusebentele ngekwetsembeka umbuso wembalandlati.'
'Bekusikhatsi sembalandlati leso babe. Nawe bewenta lokwentiwako ngaleso sikhatsi. 35
Alikho licala lengikwetfwesa lona Sihlasi. Kuko konkhe lokwenteka emkhatsini wetfu,
ngiyakucolela. Kunyenti lengikufundzile kuwe lokungenta ngite lapha. Kuwe ngifundzile
kutsi kubobanjelelwa emigomeni nasetincumeni letibekiwe. Kuwe ngifundzile kutsi
liciniso alibitwa ngalelinye ligama ngaphandle kwekutsi liciniso, nemanga akabitwa
ngalelinye ligama ngaphandle kwekutsi emanga.'                                        40

                                                                        [Likhasi 102–103]

9.1      Ngumuphi umoya lotfolakala kuletheksthi lengenhla? Sekela imphendvulo
         yakho.                                                                              (2)

9.2      Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesicakacaka salenoveli? Sekela
         ngemaphuzu LAMABILI.                                                                (2)

9.3      Umbhali walenoveli usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi longuSikhulu
         Tsabetse kutsi unenhlitiyo lembi? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu
         LINYE.                                                                              (2)

9.4      Ngabe letheksthi lengenhla inaye mdvonseni yini? Usho ngani?                        (2)

9.5      Beyiyini inhloso yembhali yekusivetela sigameko lapho umlingisi
         longuMphikeleli alwela kubuyela esikolweni emva kwekucoshwa kwakhe
         nguSikhulu? Sekela ubhekise enovelini.                                              (2)

9.6      Ngabe umlingisi longuMphikeleli uyakholweka yini? Sekela imphendvulo
         yakho.                                                                              (2)

9.7      Umlingisi longuSikhulu Tsabetse uyindilinga.       Fakazela     lesitatimende
         ngekubhekisa kulokwenteka kulenoveli.                                               (2)

9.8      Nguwuphi umlayeto lowetfulwa ngumbhali etetsamelinilwati talenoveli?
         Bhekisa imphendvulo yakho kuMphikeleli.                                             (2)

9.9      Yini leyenta kutsiwe Mphikeleli ungumlingisi lomcoka? Chaza.                        (2)

9.10     Libe imphumelelo ngayiphi indlela lisu lembhali lekutsi acambe umlingisi
         longu Msiti ligama? Chaza.                                                          (2)

9.11     Uyavelana yini nemlingisi longuTsabetse mayelana nesigameko lesenteka
         esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho.                                  (2)

9.12      Phawula ngemphumelelo yembhali yekuveta setfulo kulenoveli.                        (3)
                                                                                             [25]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        17                           DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse
kahle sihloko salenoveli.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                      [25]
UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA
TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI C

'Angihambe dali. Nasi sikhatsi sesiphelile. Ngitawubuya futsi kusasa.'
'Awati kutsi ngijabule njani kutsi ufike lapha. Uhambe kahle ubingelele make.'
Asukume Mlungisi, acele kuchebulwa nguLomusa.
'Ngabe ngikuvalelisa kahle Mlungisi, manje nawa emehlo agcwele liwadi lonkhe.'
Ahambe Mlungisi, atibonele kutsi impela Lomusa uyamcoba, futsi angeke abuye 5
ambambe. Eve afikelwa kungamtsembi kwasanhlobo kuLomusa. Uma sesishadile
kodvwa angeke ayente lentfo lena, atidvudvuta ngekutsi Lomusa utawugucuka uma
sebahlala ndzawonye.
Atsi uma sekatawungena ekhaya Mlungisi, atitsele kulemoto lahlangane nayo iphuma
esibhedlela.                                                                     10
'Lucolo mnaketfu; ngicela ungene lapha emotini sicoce,' kusho Macaleni acondzise
ngco kuMlungisi. Atibonele Mlungisi kutsi kubi.
'Ufunani kumkami ndvodza?'
'Angitsi watsi indvodza yakhe seyashona.'
'Pho umfunani-ke wena angumfelokati?'                                                15
Atfuke sekasedvute naMacaleni, Mlungisi. Ahwashule umukhwa lomudze Macaleni.
Atsi uyawushaya esiswini saMlungisi ahlehlele emuva awe Mlungisi. Abe alapha
Macaleni. Watsi uyagwaza futsi ngemukhwa awukhahlele Mlungisi uwe lowomukhwa.
Asheshe awutsatse futsi Macaleni. Avuke masinyane futsi Mlungisi. Atsi uyabaleka
asho amlandzela Macaleni. Bhu! Phasi futsi Mlungisi. Azame kugwaza futsi Macaleni.   20
Lomukhwa udzabule lihembe laMlungisi. Kuphume emajaha lamabili emotini. Acondze
ngco kuMlungisi. Abone kutsi akukho lokunye ngaphandle kwekucela empunzini.
Alandzelise ngemagama Macaleni. 'Lalela mnaketfu angeke ushade naLomusa
ngisekhona; umshado lowo ngiyowumisa nsi.' Adzimate afike ekhaya Mlungisi. Abone
kutsi ucishe walimala. Atitjele kutsi sewutawushada ngenkhani nyalo naLomusa.        25
Yamphatsa kabi kakhulu lentfo leyentiwa nguMacaleni. Intfo leyamcaka kakhulu kutsi
usho kutsini Macaleni uma atsi uyowuvimba lomshado. Sekungatsi akusiyo intfo
yekutsatselwa phasi lena leshiwo nguMacaleni. Kutawufanela aticocele naLomusa
bayisukumele. Afune unina kutomcocela ngeluhambo lwakhe.
'Unjani makoti?'                                                                     30
'Uncono kakhulu.'
'Bekaphetfwe yini?'
Abone Mlungisi kutsi unina sewucondze endzabeni yetidzakamiva. Agucule umcondvo
masinyane; 'Cha batsi bekungumkhuhlane nje.'

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        18                               DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

'Umkhuhlane?'                                                                              35
'Yebo make.'
'Ungadlali ngami wena Mlungisi. Ubona ngatsi ngingumntfwana yini? Lalela-ke
kukhona umuntfu lofikile lapha watsi ufuna kukubona.'
'Bekahamba ngani?'
'Ngetinyawo.' Atsi kucabanga Mlungisi. Lokunye ngabe unina usho Macaleni.                  40
'Awumbutanga kutsi ungubani?'
'Utsite unguSicobolo. Nanguya eta, lomuntfu akaphatfwa.'
'Cha, angingene endlini ngitawuke ngive kutsi ufanani.' Bahlukane-ke Mlungisi atibute
imibuto leminyenti kabi ngekuta kwaSicobolo kubo.' Nembala afike Sicobolo.
'Sawubona mkhwenyana.'                                                                     45
'Yebo, sawubona.'
'Kute lokonakele, ngite ngitokwatisa kutsi kabomakoti bayakhala, batsi imali incane.
Manje batsi phangisa ubalungisele ngobe naku nijahile, batsi letsani tinkhulungwane
letimbili temalangeni ngetulu kwemali lebengiyihambisile.' Athule Mlungisi, acakeke
kutsi lemali lengaka sewutayitsatsaphi.                                                    50
                                                                       [Likhasi 106–108]

11.1     Ngumuphi umoya lotfolakala ekucaleni kwaletheksthi lengenhla? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                 (2)
11.2     Yini kutsiwe letheksthi lengenhla iyincenye yesicakacaka salenoveli? Sekela
         ngemaphuzu LAMABILI.                                                               (2)
11.3     Umbhali walenoveli usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi longuMacaleni?
         Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu LINYE.                                         (2)
11.4     Kufunwa kwaLomusa ngemaphoyisa ngalesikhatsi asesibhedlela kusibiketelo
         sasiphi sigameko? Chaza.                                                           (2)
11.5     Ngusiphi sigameko lesiveta       ludvweshu    lwangaphandle      kuletheksthi
         lengenhla? Usho ngani?                                                             (2)
11.6     Umlingisi longuSitsembile usicaba. Fakazela lesitatimende ngekubhekisa
         kulokwenteka kulenoveli.                                                           (2)
11.7     Mlungisi ungumlingisi longaphili nasibuka inoveli yonkhe. Vumela nobe
         uphikise lesitatimende bese usekela imphendvulo yakho.                             (2)
11.8     Ngumuphi umlayeto umbhali lawetfulela           tetsamelilwati   ngemlingisi
         longumalume waMlungisi? Chaza.                                                     (2)
11.9     Kunalabatsi letheksthi lengenhla ayinaye mdvonseni. Utsini umbono wakho?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                          (2)
11.10     Bhala sigameko lesiyingwijikhwebu       kuletheksthi   lengenhla.     Sekela
          imphendvulo yakho.                                                                (2)
11.11     Uyavelana yini nemlingisi longuMlungisi mayelana nesigameko lesenteka
          esiphetfweni salenoveli? Sekela imphendvulo yakho.                                (2)
11.12     Ngemaphuzu     LAMATSATFU       phawula     ngekufaneleka kwekushada
          kwaMlungisi naLomusa nasicatsanisa similo saLomusa nemsebenti abewenta
          Mlungisi emmangweni.                                                              (3)
                                                                                            [25]
                                        NOBE
Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2        19                           DBE/Lweti 2020
                                        SC/NSC

TEMDZABU

Phendvula umbuto ube MUNYE kulena yetemdzabu lemisiwe.

UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona tigameko letesekela kutsi umbhali usikhetse
kahle sihloko salenganekwane letsi, 'Mandlakhe' ne'Tibongo Tenkhosi Tobias Nkosi'.
Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.

TIBONGO TENKHOSI TOBIAS NKOSI

1        Nawe,
2        Yelovuk' emcubeni
3        Lonjengankunzi
4        Luphondvo lwenkunzi yakaNdlela
5        Inhloko yenkunzi yaLomavovo
6        Lomjikijelwa!
7        Wajikijelwa ngemadvuna eFeni
8        Batse bangakujikijela, base bayamfulatsela
9        Njengesagila labangasitsandzi
10       Labangasifuni
11       Bangasiboni lapho siyawuwela khona
12       Lugelegele lwebhasi
13       Naluya lushon' ePitoli
14       Naluyawufun' uMshabalala.
15       Kwabonakala ngalabadzala bogogo beFeni.
16       Batsi bangabona Yena,
17       Baphuma bonkhe batatatela.
18       Wena matata lamakhulu
19       Ekwendlula nekwendlala
20       Awusheshi nekuyinika,
21       Wena Vuk' emcubeni
22       Unganjengankunzi.
23       Nhloko yenkunzi yaLomabhoko
24       Phondvo lwenkunzi yakaNdlela
25       Mhlane lobanti
26       Longadzinwa kwetfwala bantfu
27       Ubetfwele kunye nebantfwababo
28       Ukhuphuka nabo tintsaba teSteyn dolobha
29       Kumeme bomake.
30       Kumeme bogogo.
31       Kumeme bomkhulu
32       Kunye nebantfwababo.
33       Kube wawubameme ngembeleko,
34       Ngabe yadzabuka umchilo.                                                       [25]

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          20                              DBE/Lweti 2020
                                          SC/NSC

UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA
SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

                           INDVODZA LEYANIKETWA LIDADA
Kadzeni ngesikhatsi sekufika kwebadzeshi kulelive leMaswati, bekukhona umfati
anemntfwana munye wemfana. Uyise walomfana bekukadze afa.

Lomfelokati nendvodzana yakhe bebaphila imphilo lelukhuni, bahlupheka. Bebalamba,
baswele tingubo tekwembatsa. Ngesikhatsi sasebusika bebacucudvwa ngemakhata,
basitwe kulala ngasemlilweni kuze kuse.                                           5

Lomfana wakhula, watsi nasesigabeni sekukhuhluka wahamba wayawufuna
umsebenti kulomunye webadzeshi lobekanelipulasi afuyile futsi. Wamcasha umdzeshi
wasebenta umfana. Lomdzeshi lona abengamholeli kahle umfana. Abemnika imadlana
bese umnika kudla amembulele netimphahla, letinye tibe takhe letinye tibe tenina.
Nobe abesebenta kamatima nje, wabeketela wachubeka nekusebenta waze waba 10
yindvodza, wacatsatela netimvu solo tigaya ngamhlatsi munye.

Ngalelinye lilanga umdzeshi wambita wakhuluma naye. 'Ngifuna kukwatisa kutsi,
kulenyanga letako ngiyahamba nemndeni wami sibuyela kulakitsi ngesheya
kwelwandle.' 'Kusho kutsi kutawuba kuphela kwemsebenti wami ngaleyo ndlela?'

'Kute lengingakwenta, sikhatsi sami sekubuyela emuva sesifikile.                 Nawe 15
njengendvodza utawuhamba uyewufuna umsebenti kulabanye labakhona.'
'Cha, kwaze kwababuhlungu loko.'

Nembala sefika sikhatsi umdzeshi watsengisa konkhe labenako washiya lidada linye.
Watsatsa lelidada walinika lesisebenti sakhe. 'Ngikunika nali lidada, uliphatse kahle.
Ulondle ngemfanelo ulinatsise emanti, ungacali ulihlabe.                               20
'Kulokusebenta kwami lokumatima emashumishumi eminyaka ngihola imadlana
ngifanelwa kutfola lidada kuphela! Iphelile yini imali?' Wahleka umdzeshi wanikina
inhloko. Wasibuka sisebenti sakhe waphindze wahleka.

'Imali angeke ikwentele lutfo. Wena tsatsa lelidada uyewulifuya, wente lengikutjele
kona nje kuphela.'                                                                      25
'Ngilondle ngani?'
'Ngikubekele lisaka lemmbila. Lommbila ningawudli ngobe walelidada.'
Indvodza yalitsatsa lidada nobe beyisisimba nje. Bavalelisana nemdzeshi, yatjatsa
lisaka yagodla lidada layo yashona kunina ekhaya. Yafika yetfula indzaba kunina.
Wamangala kodvwa wamyala umntfwanakhe kutsi ente njengoba ayaliwe. Lidada 30
lahlala emalanga lamabili, kulesitsatfu latalela licandza legolide. Yalitsatsa licandza
indvodza yayawulitsengisa yatfola imali lenyenti. Batsenga timphahla nekudla.

Laphindza lidada latalela lelinye licandza legolide, latsengiswa kwatfolakala lenye imali
lenyenti. Lemali bakha ngayo indlu lenkhulu bayigcwalisa ngefenisha. Lachubeka
lidada nemsebenti walo, yangena nemali. Salukati nemntfwanaso banjinga.                   35

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         21                              DBE/Lweti 2020
                                         SC/NSC

Ngalelinye lilanga lendvodza yalibamba lidada yalibulala ifuna kukhipha lamacandza
lecabanga kutsi agcwele esiswini kepha ayizange yatfola lutfo. Yagcina ngalelo langa
kutsengisa igolide. Imali lebeyikhona yaphela kancane kancane. Nemphahla yaguga
kancane. Indlu nayo yadzilika, sigcino kwabhoka buphuya. Yacala phasi inhlupheko.
                                                                         [Likhasi 79–81]

13.1     Ngutiphi tintfo LETIMBILI letenta lenganekwane ifanele kuba yinganekwane
         yesimanje?                                                                         (2)

13.2     Butfolakalaphi bunganekwane balenganekwane?                                        (2)

13.3     Ngusiphi sijeziso lesatfolwa ngulendvodza emva kwekwephulwa kwemyalo?
         Bhala KUBILI.                                                                      (2)

13.4     Ucabanga kutsi yini lebeyenta lelidada likhicite emacandza eligolide? Chaza.       (2)

13.5      Sifundvo sini lesitfolakala kulenganekwane        lengenhla    nawubhekisa
          kulendvodza leyanikwa lidada? Chaza.                                              (2)

13.6      Umbhali walenganekwane usebentise liphi lisu kusivetela umlingisi
          longumlumbi kutsi unenhlitiyo lenhle? Sekela imphendvulo yakho ngeliphuzu
          LINYE.                                                                            (2)

13.7     Uyavumelana yini nekutsi lendvodza lokukhulunywa ngayo kulenganekwane
         beyinebuwula nasibuka tento tayo? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu
         LAMABILI.                                                                          (3)

                                          NA

Fundza letibongo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

TIBONGO TENGWENYAMA BHUNU
1        Mahlokohla londzatja ngentsamo,
2        Lohlokohle timbiba taphuma
3        Tenta buhlakalala,
4        Taye tabanjwa ngudalad' esangweni
5        KaZombodze wemagugu.
6        Ngwane phani losemnyango.
7        Losemsamo umtsambekele
8        Mbhabha ngelijozi lakhe;
9        Nkhomo taphela tinselo,
10       Tiy' emtini wakho waseMampondvweni.
11       Uyadzela mfati waseSigombeni,
12       Walibuka lijaha laNdaba.
13       Uyadzela mfati waseMafutseni.
14       Walibuka lijaha laNdaba.
15       Liyawushoshoba ngesikhala
16       Lesasishona Khuzwayo waMahlalela waNkhosi.
17       Uyadzela mfati wakaMashikisha,

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2           22                           DBE/Lweti 2020
                                           SC/NSC

18       Walibuka lijaha laNdaba.
19       Intfumbeleti yaDlamini,
20       Intfumbeletele futsi emahlatsini
21       Emadokanyawo.
22       Uyadzela Mashicela
23       EtikweLubombo,
24       Walibuka lijaha laNdaba.
25       Lugobe lukhulu lusihlalele,
26       Lubitwe ngemadvuna akaNgwane,
27       Akubit' imphi yesiLungu.
28       Buhle bungandlati taseShowe,
29       Tona tingemashoba lahlula ludzaka.
30       Lowadzabula kuLongwevu,
31       Wayifulel' indlu yaseMbabane,
32       Wayifulela netimphunga
33       Wentel' emadvodza khon' atawubamphunga.
34       Tinkhomo taphela tinselo
35       Tiy' emtini wakho waseMampondvweni.
36       Bayethe!

13.8     Bhala umugca locuketse sifanangwaca kuletibongo letingenhla.                      (1)

13.9     Yini leyente       imbongi   iphindzaphindze   umugca    we-12   waletibongo
         letingenhla?                                                                      (1)

13.10     Lisetjentiswa nakwentiwani lijozi, lelibalwe emgceni we-8?                       (1)

13.11    Phawula ngeliphuzu LINYE ngekuhleleka kwaletibongo letingenhla.                   (1)

13.12    Ucabanga kutsi yini leyenta Bhunu wafulela indlu netimphunga? Chaza.              (2)

13.13     Ichazani imigca, ye-9 neye-10?                                                   (2)

13.14    Phawula ngemphumelelo yembongi kusebentisa sifanisongco sekubita Bhunu
         ngentfumbeleti yaDlamini.                                                         (2)
                                                                                           [25]

                                                                 SAMBA SESIGABA B:         25

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         23                            DBE/Lweti 2020
                                         SC/NSC

SIGABA C: UMDLALO

Kulesigaba kunemidlalo LEMIBILI. Wena-ke khetsa ube MUNYE lowufundze eklasini
lonyaka uphendvule ngawo.

CAPHELA:        Khetsa emkhatsini WENDZABAMBHALO NEMIBUTO LEMIFISHA
                kulowo mdlalo lowufundzile. Nangabe ukhetse kuphendvula umbuto
                wendzabambhalo enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule
                imibuto lemifisha. Nangabe ukhetse kuphendvula imibuto lemifisha
                enovelini, uphocelelekile kutsi kulesigaba uphendvule umbuto
                loyindzabambhalo.

UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Bhala indzabambhalo lapho uveta khona kutsi labadlali                labalandzelako
balubhebhetsekisa ngayiphi indlela ludvweshu lwalomdlalo.
 Hleta
 Mphotfo
 LaHleta

Indzabambhalo yakho ayibe ngemagama langabi ngaphasi kwala-340 kodvwa angabi
ngetulu kwala-390.                                                                        [25]

UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI E

(Hleta naLaHleta baloku bahamba ngekushakutela kute Ncobile angababoni kutsi
bambonile nakasemangcwabeni. Hleta uloku uncapha ancaphile ngentfukutselo.)

HLETA:        (Ahefutela) Asambe ngekunonopha tsine dzadzewetfu kute abe neliciniso
              kutsi kute lambonile ngobe nakangati, angetama taba tekusivala nswi,
              umlomo.                                                                  5
LAHLETA:      (Acalata emuva) Lona lelidliza labeke kulo letimbali labani ngobe leyise
              lingentasana kwalela? Impela sitayitsatsa kancane lendzaba kantsi
              boNcobile sebasangene! Sekangakhuluma yedvwa emadlizeni aphahla
              emangcwabeni ebantfu langabati nekutsi bayaphahlelwa nome
              abaphahlelwa! Wake wakubona loku Mtingelwa? Hhayi asati Mntimandze, 10
              lifa silibukile inyanisi!
HLETA:        (Ahamba kakhulu) Mine ngisola kutsi lalomfana wakaMdluli ngobe
              ngigcine ngiva kutsanti kutsi sewungcwatjiwe kepha akendluliswa ekhaya,
              bamtsatse emakhateni bacondza naye lapha emangcwabeni batemfihla.
LAHLETA:      (Ashikitela) Kungani bente intfo lenjena bakaMdluli ngobe phela wonkhe 15
              umuntfu nakafile kufute alale ekhaya, kuse ngakusasa ayewufihlwa
              endlini yakhe yekugcina?

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2          24                                DBE/Lweti 2020
                                          SC/NSC

HLETA:        (Aloku ahefutela njalo akhina lite) Kwehlukene inkholo nemasiko ebantfu
              dzadzewetfu, labanye bakholelwa kutsi umuntfu lofe ngengoti yemoto,
              logwaziwe, losontsiwe nalofe aboshiwe njengaye akalaliswa ekhaya              20
              ngobe loko kuletsa lelinye lishwa emndenini.
LAHLETA:      (Aphumula) Sengiyatfola lapho, natsi nasisakhula besiva bogogo
              nabahleba naletinye talukati emagumeni kutsi kufa kwemuntfu lofe
              asiboshwa kuyatila ngobe kutsi nasekuphuma umphefumulo bamfase
              bozankosi. Pho bebatati yini tindzaba, bewungafunga kutsi batilalele          25
              emisakatweni. Asewungitjele-ke mnaketfu, sitambuta sitsi ubonwe
              ngubani-ke lomntfwanyana kutsi abesemangcwabeni?
HLETA:        (Advonsa umoya) Mine bengibona kuncono kutsi sitsalalise, ngalelinye
              lilanga utatiphahlukela yena.
LAHLETA:      (Atidvonsa) Nawucabanga kahle mnaketfu usho kutsi lomntfwana lona             30
              useyedvwa sibili? Impela solo ngiyasola kakhulu lapho sengatsi
              sewuhhunguke mbamba, phela bantfu bayaganga kulomhlaba lesiphila
              kuwo, ungababona kuhamba bakuhlekise emini kodvwa ebusuku bavuka
              bagibele timfene baphaphe nangemitsanyelo! Utsi nawulele befike
              bakuhleke kukhamisa nekuhona, bakutsele ngetinsiti lekungatfolakali           35
              kutsi ngetani, ekuseni lokwa sengibo batekuvusela batibutise imphilo
              kantsi bafuna kukubona kutsi lomutsi wabo lebebakufumba ngawo
              ungenisisile yini?
HLETA:        (Ambuka kancane) Uyadlala dzadzewetfu, bangaloya yena yedvwa
              elinyentini ngobe bambangisani lelengaka?                                     40
LAHLETA:      (Agoca tandla) Utsini mnaketfu, kuhlakanipha kwakhe, phela batsi
              utihambela yedvwa ngetifundvo esikolweni.
HLETA:        (Aphiphitsa) Kute kutsakatfwa lapha, lomntfwana sewungene esigabeni
              sebuntfombi, kungako ahlanyiswa lutsandvo kangaka.
LAHLETA:      Ngiyala lapho mnaketfu, bonkhe labantfwana bemantfombatana                    45
              lesibabonako abakwenti konkhe loku lokwentiwa nguNcobile. Vele
              kunesigaba lapho umntfwana aye abe neligugu lekutibona asakhulile
              kodvwa liphindze liphele. (Amemeta) Ngelekelele tsine mnaketfu naku
              sengihholokoshela esigodzini ngenyela!
HLETA:        (Amdvonsa) Bamba ucinise lesandla sami!                                       50
LAHLETA:      (Eva buhlungu) Ungangidvonsi kakhulu utangihhwabula siphanga bo
              mnaketfu!
HLETA:        (Asinata) Cinisela dzadzewetfu utotobe, ekhaya sesitawufika.
LAHLETA:      (Afinkhita) Ngicinisele njani kubuhlungu mnaketfu? Ngenyele sibili fane
              ungimeme bo tsine uyongidzimula lapha ekhaya ngobe ngiyafutselwa!             55
                                                                          [Likhasi 46–48]

15.1     Ngutiphi tizatfu LETIMBILI letenta letheksthi lengenhla ifaneleke kuba
         ngumdlalo?                                                                            (2)

15.2     Nguliphi lisiko lelalandzelwa        bakaMdhluli     ngalesikhatsi     kushone
         Gedlembane? Bebalentelani?                                                            (2)

15.3     Letheksthi lengenhla iyigcamisa ngayiphi indlela ingcikitsi yalomdlalo? Chaza.        (2)

15.4     Yini leyenta kutsiwe umdlali longuHleta ungumelekeleli? Chaza.                        (2)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2         25                              DBE/Lweti 2020
                                         SC/NSC

15.5     Silubhebhetsekisa ngayiphi indlela ludvweshu lesigameko saLaHleta naHleta
         sekulandzela Ncobile nakavakashela lithuna laGedlembane? Chaza.                    (2)

15.6     Bhala tintfo LETIMBILI letitihibe letingenta kutsi letheksthi lengenhla
         ingadlaleki enkundleni.                                                            (2)

15.7     Umbhali usivete ngayiphi indlela similo saHleta? Sekela ngalokusemdlalweni.        (2)

15.8     Hlobo luni lwemdlalo lolu nawubuka siphetfo sawo? Sekela imphendvulo
         yakho.                                                                             (2)

15.9     Yini leyenta kutsiwe Celani uyimbangi yaMphotfo? Sekela imphendvulo yakho
         ubhekise emdlalweni.                                                               (2)

15.10    Bhala emaphuzu LAMABILI ngesibekandzaba sesikhatsi lesikuletheksthi
         lengenhla.                                                                         (2)

15.11    Ngabe libito lelitsi, 'Mtingelwa', licambeke kahle yini kulomdlali longuHleta?
         Sekela imphendvulo yakho ubhekise kulokwenteka emdlalweni.                         (2)

15.12    Phawula ngemaphuzu LAMATSATFU ngekuhambisana                     kwalesihloko
         salomdlalo lesitsi, 'Kutawuba Njalo' kanye nesiphetfo sawo.                        (3)
                                                                                            [25]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Siswati HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2020/c7906649-67ca-4930-be64-80dba323eb76) — siSwati HL · QP · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2020/3197281a-50a8-479f-b9fa-4177f2865a80) — siSwati HL · QP · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2023/c8a70b25-1e9c-42b0-b3b0-690cdf77f22c) — siSwati HL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2022/4962fddf-8335-40fc-aca8-80c9abf397ed) — siSwati HL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2021/cec2f463-b79e-4d07-9fa7-e2d2f1ad4cb1) — siSwati HL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2019/0bd1c003-8e87-4081-ab49-970faefde194) — siSwati HL · QP · 2019 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
