# siSwati HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 2 memorandum from the November 2024 NSC, 22 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 22

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                  LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                             LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                    LWETI 2024

                            TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 80

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-21.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               2                           DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

TICONDZISO TEKUMAKA

1.       Uma umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka
         timphendvulo letisekucaleni kuphela. (Umhlolwa akumelanga aphendvule
         indzabambhalo kanye nemibuto lemifisha encwadzini yinye.)

2.       ESIGABENI A, uma umhlolwa aphendvule ngato tonkhe totine tinkondlo
         (Tinkondlo letifundvwe eklasini), maka letimbili tekucala kuphela.

3.       ESIGABENI B na-C uma umhlolwa aphendvule imibuto lemibili kulemifisha
         nobe imibuto lemibili yendzabambhalo, maka imphendvulo yekucala kuphela
         uyekele lelandzelako. Uma umhlolwa aphendvule yomine imibuto, maka
         kuphela imphendvulo yembuto wekucala kuleso naleso SIGABA, ngaphandle
         kwekutsi uphendvule munye umbuto lonemibuto lemifisha namunye umbuto
         loyindzabambhalo.

4.       Uma umhlolwa anike timphendvulo letimbili lapho imphendvulo yekucala
         iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe imphendvulo yekucala yesibili
         ayingamakwa.

5.       Uma tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele ticondziso.

6.       Uma liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi
         uma inshokutsi ayitsikameteki, akunikwe limaki.

7.       Umbuto loyindzabambhalo: Uma indzabambhalo inemagama langaphasi
         kwalawo lamisiwe, umhlolwa akangajeziswa ngobe vele sewutijezise yena
         ngekwakhe. Uma indzabambhalo iyindze kakhulu, akahlolwe ngekwelikhono
         lakhe   bese    kucociswana   nalabaphetse    umsebenti    wekumaka.
         Akusetjentiswe irubhriki yekumaka indzabambhalo lesesichibiyelweni A
         na-B.

8.       Imibuto lemifisha: Uma umhlolwa angakafaki bokhulumile uma kufanele
         acaphune akangajeziswa.

9.       Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki uma baphendvule
         ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Onkhe
         emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/ kwesekela/kucaphuna.

10.      Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
         akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
         LIPHUTSA      nobe    LIPHUZU/UMBONO,          onkhe     emamaki      anikwa
         sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 3

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                3                               DBE/Lweti 2024
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA A: TINKONDLO

TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI

UMBUTO 1: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

ʹNGIMI LOʹ – FC Nkosi

Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.

SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko,            babuye   bavete    tifundvo   letetfulwa   ngusonkondlo
ngalenkondlo letsi, ʹNgimi loʹ.

UMTIMBA:
Kwesekelwa ngemaphuzu lasenkondlweni laveta letifundvo letilandzelako:

• Kuphatsa bantfu kahle.
• Kuhlupheka kuyakukhaliphisa kukwakhe engcondvweni.
• Kubeketelela simo lobukene naso.
• Kungalahli litsemba.
• Kungahlukubeti bantfu ngobe banganalutfo.
• Kutsi uma ukhulisa umntfwana ungakhohlwa kutsi utawuba lusito kusasa.
• Kungahlukubeti umuntfu ngekumshaya nekumtsetsisa.
• Kudlisana emahloni kubona umuntfu lobewumhlukumeta saphumelele.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)

SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe lababhale ngako lapha ngenhla, ngekuveta tifundvo
letikulenkondlo.

CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune imigca lefakazela letifundvo letikulenkondlo.

BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO YETINKONDLO,
SIGABA A:                                                                                          [10]

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 4

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               4                       DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 2: IMIBUTO LEMIFISHA

ʹAWUTFOLAKALIʹ – FC Nkosi

2.1      Luchumanosicalo lolwecako ngobe kucaliswe ngeligama lelifanako emgceni
         wekucala newesitsatfu.                                                           (2)

2.2      Imphindza ngobe kuphindvwe ligama ʹkusaʹ/Sifanangwaca ngobe onkhe
         lamagama kulomugca acala ngangwaca ʹkʹ.                                          (2)

2.3      Sonkondlo ucondze kutsi nasekuyawushona lilanga liyadvuma bese imvula
         iyana.                                                                           (2)

2.4      Isathaya ngobe sonkondlo ugceka simo selitulu lesigucugucuka njalo/Ilirikhi
         ngobe sonkondlo uveta imiva yakhe ngesimo selitulu.
         (Kunye kwaloku.)                                                                 (2)

2.5      Sihloko sibumbene nalokushiwo yinkondlo ngobe vele simo selitulu
         siyagucugucuka, asitfolakali futsi asivisiseki.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                      (2)
                                                                                          [10]

UMBUTO 3: IMIBUTO LEMIFISHA

ʹVUKA LUSHAʹ – FC Nkosi

3.1      Imvumelwanosicalo ngobe lemigca yomibili icala ngankhamisa, ʹUʹ.                 (2)

3.2      Sidvonsamoya/Sifanisongco.                                                       (2)

3.3      Sifanangwaca ngobe onkhe lamagama lakulomugca acala ngangwaca, ʹSʹ.              (2)

3.4      Ngumoya wekukhutsata/Wekugcugcutela/Wekuvuselela ngobe sonkondlo utsi
         lusha alusukume lutimele.                                                        (2)

3.5      Sonkondlo ufundzisa tetsamelilwati kutsi tibotilungiselela kwenta tintfo
         kusenesikhatsi njengayo intfutfwane leyati tilimela temnyaka ingenaye
         umuntfu loyelusako/Lusha alufundze entfutfwaneni lusebente sonkhe
         sikhatsi lungakhatsali.                                                          (2)
                                                                                          [10]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 5

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               5                        DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 4: IMIBUTO LEMIFISHA

ʹLIHAMBILE LICHAWEʹ – ZP Masango

4.1      Imigca mibili, emagama asukela kulamabili aye kulamatsatfu.                       (2)

4.2      Sicedzelelamcondvo ngobe umcondvo wemugca longenhla uphelela emgceni
         lolandzelako.                                                                     (2)

4.3      Abesesimeni senkhumbulo/Sekuncoma/Sekudvumisa ngobe abekhumbula
         imisebenti lemihle leyentiwe ngulelichawe.                                        (2)

4.4      Ingcikitsi yalenkondlo kufa, sonkondlo ukhumbula lichawe leselashona lelaba
         neligalelo nemisebenti lemihle esiveni lisaphila.                                 (2)

4.5      Usikhetse kahle ngobe kubumbana njengenyandza kusho kuhlangana
         njengobe nalo lelichawe lelihambile belisebenta kuhlanganisa sive sibe
         munye. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                (2)
                                                                                           [10]

                                               NA

INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI

UMBUTO 5

ʹNGIPHʹINDLEBEʹ – JJ Thwala

5.1      Imvumelwanosigcino.                                                               (1)

5.2      Imphindvwa.                                                                       (1)

5.3      Ngiphʹ indlebe ngiphe.                                                            (1)

5.4      Luchumanosicalo.                                                                  (1)

5.5      Umoya wekukhutsata, sonkondlo ukhutsata bantfwana labasakhula kutsi
         abalalele bantfu   labadzala   kunabo    ngobe    bona    bakhulile
         engcondvweni/Wekuncenga/Wekucela/Wekuncusa/Welutsandvo.                           (2)

5.6      Sonkondlo ucondze kutsi bantfwana banganaki tintfo letingeke tibasite
         letingaba lihlazo futsi tibaphatsise emahloni emphilweni/Abayekela
         kuhlakaniphela tintfo letingakhi, letingakabaluleki futsi letingona/tibulale
         likusasa labo.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                       (2)

5.7      Ikhetseke kahle ngobe Mvelinchanti uyayala, aphilise, akunike teluleko abuye
         akulungise similo.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                       (2)
                                                                                           [10]

                                                                 SAMBA SESIGABA A:         30

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 6

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               6                            DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: INOVELI/TEMDZABU

UMBUTO 6: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.

Tigameko letikhomba bungoti bekutsi babe welikhaya asebentele ekudzeni
nemndeni wakhe.
SINGENISO

Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete                 bungoti   lobubangwe   kusebentela
kwaLushawulo ekudzeni nemndeni wakhe.
UMTIMBA

Kuganwa kwaLushawulo ngalesikhatsi asebentela ekudzeni:
•   Kuganwa tintfombi letinyenti aseseMankayiyane.
•   Kuganwa nguTintfombi.
•   Kushiselwa kwakhe indlu.
•   Kutetfwala kwaTintfombi abeleke umntfwana wemdzeshi.
•   Kungangcwabi bantfwana bakhe.

Kuhlupheka kwaLaMagagula ngalesikhatsi Lushawulo angekho ekhaya:

•    Kungabuyi kwaLushawulo ekhaya.
•    Kubulawa yindlala kwebantfwana bakhe.
•    Kungcwaba bantfwana bakhe ayedvwa.
•    Kusebenta matima kute ondle umndeni wakhe.
•    Kwakhela Tintfombi indlu.

Kufika kwaTintfombi kaKhumalo lokubhidlite budlelwano bemndeni:

•    Kushona kwebantfwana baLushawulo babulawa nguTintfombi.
•    Kungasatsandvwa kwaLaMagagula nguLaHlophe.
•    Kunganakwa kwaLaMagagula nguLushawulo.
•    Kucoshwa kwamake waLushawulo kutsiwe uyatsakatsa.
•    Kungatsandvwa kwebantfwana bakaKhumalo ngekulingana.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)

SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe lababhale ngako lapha ngenhla, ngebungoti bekutsi babe
welikhaya asebentele ekudzeni nemndeni wakhe.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.

BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C:                                      [25]

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 7

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               7                    DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 7: IMIBUTO LEMIFISHA

LIPHUME NEBOVU – BB Malangwane

7.1      ʹMusa kungiyabula wena/Mfarisi ndzini/Ngabe unandzabani, nemntfwana
         wena.ʹ (Kubili kwaloku.)                                                      (2)

7.2      Lushawulo uvetwe ngenkhulumiswano kutsi ungumuntfu lophasi lokwati
         kuncenga kute ehlise umoya lophakeme.                                         (2)

7.3      Kusebentisa umutsi entela kutsandvwa nguLushawulo/Kucamba emanga atsi
         uninatala uyatsakatsa.                                                        (2)

7.4      Ngumlandzi longusatikonkhe ngobe wati imicabango/Indzawo lapho balingisi
         bakhona khona/Wati lokutakwenteka. (Kunye kwaloku.)
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                   (2)

7.5      Kufika kwaTintfombi ekhaya kaKhumalo eta nebantfwana kwandzise tinkinga
         taLaMagagula.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                   (2)

7.6      Kuletheksthi LaMagagula uhlangabetana netinkinga emendvweni kantsi
         ekucaleni wakhombisa kungalaleli unina ngobe atsandza Lushawulo.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                   (2)

7.7      Kwalungiseka ngobe ekugcineni Tintfombi wacoshwa, LaMagagula wasala
         nendvodza yakhe Lushawulo.                                                    (2)

7.8      Sincumo     sekwehlukana     naLushawulo/Kumtjela kutsi  ahlukane
         naLushawulo/Kucosha Tintfombi ekhaya lakhe LaMagagula/Kumemukela
         ngobe asanebantfwana bendvodza yakhe.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                   (2)

7.9      Kubikitela kungabi nekuthula emndenini wakaKhumalo/Kubiketela kucala
         kwetinkinga kaKhumalo.                                                        (2)

7.10     Tintfombi abefanelwe sigwebo sekutsi ahlawuliswe sibaya sonkhe aphindze
         acoshwe kulommango. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)               (2)

7.11     Kubikela bemndeni bamkhulumise/Kumekhuta kutsi akayekele lomkhuba
         lawentako. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                        (2)

7.12     Lokwesekela lenkhulumo lefanela Tintfombi nguloku lokulandzelako:
         • Tintfombi utfola umntfwana wemlumbi abe avana naLushawulo.
         • Tintfombi uloyisa uninatala.
         • Tintfombi ubulele bantfwana baKhumalo.
         • Tintfombi utsakatsa bantfwana baKhumalo.
         (KUTSATFU kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)               (3)
                                                                                       [25]

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               8                       DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 8: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO
KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tintfo letikhomba kutsi umbhali uvule tetsamelilwati emehlo ngengcikitsi
yemphumelelo.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tintfo letivule emehlo etetsamelilwati
ngalengcikitsi yemphumelelo kulenoveli.
UMTIMBA
Mphikeleli ulwela imphumelelo yakhe
Kuvuleke emehlo ngekutsi:
• Ungafundza nobe umdzala.
• Ungaphumelela nobe unganabo batali labakwesekelako.
• Ungalwa uze uyitfole intfo loyifunako.
• Ungalivusa likhaya lakini nobe uyintsandzane.
• Umngani uyasitwa uma asenkingeni.
Kuphumelela nobe kunebantfu labeme endleleni yakho

Kuvuleke emehlo ngekutsi:
• Bantfu bangakucosha ungakoni lutfo.
• Bantfu bayakwakhela tindzaba.
• Umuntfu uyaboshelwa lite.
• Umuntfu uma akutondza ukufihlela ngisho naloko lokubalulekile ngawe.
• Umuntfu angacekela phasi ligama lakho kute kuphumelele yena.
Kufika kwemphumelelo yaMphikeleli

Kuvuleke emehlo ngekutsi:
• Kuphikelela kuyisana emphumelelweni.
• Kubeketela kuyaphumelelisana.
• Kute umuntfu longema endleleni yemphumelelo yakho.
• Ungalahli litsemba nobe ungenabatali labakwesekako.
• Ungaphindziseli lokubi ngalokubi.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe lababhale ngako lapha ngenhla, ngetigameko letivule
tetsamelilwati emehlo ngengcikitsi yemphumelelo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.

BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B na C:                                 [25]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2               9                             DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 9: IMIBUTO LEMIFISHA

KUBAMBA LETINGELAKO – DE Nkosi

9.1      Kunetikolo/Likomidi lesikolo/Kuphunyelelwa ngemalengiso nangemacophelo
         lasetulu/Kunenyuvesi yaseVaal.
         (Kubili kwaloku.)                                                                      (2)

9.2      Msiti uvetwe ngelibito lakhe ngobe ungumuntfu lotsandza kusita labanye
         bantfu Sib. usita Mphikeleli etifundvweni.                                             (2)

9.3      Matsiya    wasita    Mphikeleli  ngekummela             esikolweni   ngekukhipha
         igazethi/Wamtfolela indzawo yekuhlala.                                                 (2)

9.4      Ngumlandzi longusatikonkhe ngobe wati imicabango/Indzawo lapho balingisi
         bakhona khona/Wati lokutakwenteka.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                            (2)

9.5      Kuphumelela kwaMphikeleli ngemalengiso etifundvweni takhe/Kukhetsa
         kwakhe tifundvo letihambisana nekutfutfukisa ummango.                                  (2)

9.6      Lenkhulumo iyahambelana nesiphetfo salenoveli                ngobe   esiphetfweni
         Mphikeleli uyakhetfwa uba ngusosifundzave.                                             (2)

9.7      Bekubiketela imphumelelo emphilweni yakhe nekufezeka kwetifiso takhe
         ngemmango.                                                                             (2)

9.8      Kwalungiseka ngobe ekugcineni kwalenoveli Sikhulu Tsabetse unika
         Mphikeleli tincwadzi tebatali netinombolo temathuna waphindze wacolisa
         ngako konkhe labekwenta.                                                               (2)

9.9      Lenkhulumo itsintsa sendlalelomuva saMphikeleli ngobe wabona batali bakhe
         balwela inkhululeko bate bashona.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                            (2)

9.10     Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako:
         Labatawutsi iliciniso batawesekela ngekutsi vele emadolobheni kuvamise
         kuhlala labanemali kepha emalokishini nasemakhaya kuhlala bantfu
         labaphuyile nobe labamnyama.
         Labatawutsi ingumbono batawesekela imibono yabo.                                       (2)

9.11     Kubaluleke ngekutsi utfola lwati lolwanele lwalomsebenti lowentako/
         Uyatimisela/Kukhombisa lutsandvo lwalomsebenti njengaye Mphikeleli.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                            (2)

9.12     Kwesekelwa lenkhulumo lebhekiswe kuMphikeleli ngaloku lokulandzelako:
         • Mphikeleli utfola sikolo uyaphumelela ngemalengiso.
         • Mphikeleli usebentela ummango njengekwetifiso takhe.
         • Mphikeleli uyaphumelela elukhetfweni.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                            (3)
                                                                                                [25]

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 10

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              10                       DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 10: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala
Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.
Tigameko letikhomba kutsi umbhali uvule tetsamelilwati emehlo ngengcikitsi
yelutsandvo.
SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tintfo letivule emehlo etetsamelilwati
ngalengcikitsi yelutsandvo kulenoveli.

UMTIMBA
Kuvuleka emehlo kwaloyo losalungele kukhetsa lamtsandzako

Kuvuleke emehlo ngekutsi:
•   Kubalulekile kwenta luhlolongati uma utsandzana nemuntfu.
•   Kubalulekile kwati imvelaphi yemuntfu lotsandzana naye.
•   Kubalulekile kutinika sikhatsi sekumati umuntfu lofuna kumshada.
•   Kubalulekile kulandzela tinsolo lonato ngemuntfu lotsandzana naye.
•   Kubalulekile kulalela tecwayiso tebatali nebangani.

Kungenelela kwemndeni etindzabeni telutsandvo

Kuvuleke emehlo ngekutsi:
•   Kubalulekile kwatisa batali uma sewulungele kutsatsa umfati.
•   Kubalulekile kungenelela kwebatali etinhlelweni temalobolo.
•   Kubalulekile kulandzela emasiko emndeni uma sewutsatsa umfati.
•   Kubalulekile kuhlonipha emaphupho ebantfu labadzala.
•   Kubalulekile kulalela batali uma bakubonisa ngetimphawu temuntfu lokufanele
    umtsatse.

Kungenelela kwebangani etindzabeni telutsandvo

Kuvuleke emehlo ngekutsi:
•   Kubalulekile kulalela bangani uma bakubonisa.
•   Kubalulekile kulalela bangani uma bakwekhuta.
•   Kubalulekile kutsi umeseke umngani uma asatsetse sincumo sakhe.
•   Kubalulekile kubonisa umngani uma kunengoti latifaka kuyo.
•   Kubalulekile kweseka umngani ebuhleni nasebubini.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe labebabhala ngako lapha ngenhla, ngetintfo letivule
tetsamelilwati emehlo ngengcikitsi lelutsandvo.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisenovelini letesekela imibono
yabo.
BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C:                            [25]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 11

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              11                     DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 11: IMIBUTO LEMIFISHA

TIBOPHO TELUTSANDVO – JJ Thwala

11.1     BoLomusa        nebangani         bakhe      baboshelwe       kutsengisa
         tidzakamiva/Kushadelwa      esontfweni/Kugcwele   timoto/Kuyewubingelela
         mantji/Emcashweni. (Kubili kwaloku.)                                           (2)

11.2     Lisu letento ngobe wahawukela Mlungisi, wavuma kumshadisa nobe
         angamati Lomusa/Wafundza livi lekudvudvuta/Inkhulumo letsi konkhe siye
         sikwemukele ngobe kuyintsandvo yeMdali.
         (Kunye kwaloku)                                                                (2)

11.3     Madvodza watsi angasheshi amlobole, akacale amati kucala/Kwati imvelaphi
         yakhe     nemphilo yaLomusa/Wetama      nekwenta     lisu  lekutsi   ale
         kuyewumlobolela
         (Kubili kwaloku.)                                                              (2)

11.4     Ngumlandzi longusatikonkhe ngobe wati imicabango, indzawo lapho balingisi
         bakhona khona, wati lokutakwenteka.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                    (2)

11.5     Iluvutfondzaba ngobe lusuku lwemshado lobewulindzelwe ngalabovu
         selufikile/Emaciniso ngemphilo yaLomusa avela ebaleni/Inkinga yaMlungisi
         ayisombululeki. (Kunye kwaloku.)                                               (2)

11.6     Mlungisi utsi Lomusa ngumfati wekutekwa, lenkhulumo ayihambisani
         nalokwenteka kuletheksthi ngobe Lomusa sewuboshiwe ngemacala lafaka
         ekhatsi kubulala, tidzakamiva, nekukhwabanisa.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                    (2)

11.7     Bebubiketela kutsi lomshado wabo ungeke ube yimphumelelo.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                    (2)

11.8     Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako: Labavumako batawutsi:
         Kwalungiseka ngobe konkhe lababemecwayisa ngako kwaba liciniso
         lokwenta kutsi Mlungisi avuleke ingcondvo abuye atisole.
         Labangavumi batawesekela ngemibono yabo.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                    (2)

11.9     Ngumoya wekudvumala/Wekukhatsateka/Wekutisola ngobe ulahlekelwe
         yimali nesitfunti/Uhlazekile, utawubabuka njani batali nebangani bakhe.        (2)

11.10    Kubikela        bosonhlalakahle   bateweluleka          ummango/Kubikela
         emaphoyisa/Kubikela bemndeni babakhulumise.
         (Kubili kwaloku.)                                                              (2)

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 12

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              12                     DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

11.11    Lesigwebo sincane kakhulu ngobe boLomusa nebangani bakhe benta
         emacala lamakhulu lafaka ekhatsi kubulala, kutsengisa tidzakamiva
         kukhwabanisela hulumende, kutfumba bantfu nekutsengisa titfo tetotsamlilo
         lokumacala langeta banikwe dzilikajele. (Naleminye imibono lenembako           (2)
         yemukelekile.)

11.12    Kwesekelwa lenkhulumo lefanela Mlungisi ngaloku lokulandzelako:

         • Mlungisi walahlekelwa yimali lenyenti.
         • Mlungisi wangena ehlazweni ngekufuna kushada nesigebengu.
         • Mlungisi wagcina angakashadi ngobe Lomusa waboshwa.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                    (3)
                                                                                        [25]

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 13

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              13                        DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 12: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa

Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.

Tintfo letivetwe ngumbhali letivule tetsamelilwati emehlo ngengcikitsi yebuntfu
kulobuciko bemlomo.

SINGENISO
Bahlolwa bachaza sihloko babuye bavete tintfo letibufakazi letisivula emehlo
ngalobuciko bemlomo.

Lokuvule tetsamelilwati emehlo ngaHluphekile.

Kuvuleke emehlo ngekutsi:
•   Kufanele umphatse kahle umntfwana nobe angasuye wakho.
•   Uma wenta lokubi utentela wena.
•   Umntfwana uphatfwa kahle ngunina wakhe lamtalako.
•   Kukhula uhlupheka akusho kutsi kuyohlala kunjalo.

Lokuvule tetsamelilwati emehlo ngetibongo taMadiba.
Kuvuleke emehlo ngekutsi:
•   Kuyacociswana uma kunetinkinga.
•   Ungaticabangeli wena wedvwa kepha cabangela nalabanye bantfu.
•   Uma ufuna kusita bantfu uyasidzela sikhundla sakho sebukhosi.
•   Bantfu babositana njengoba naye Madiba wasitwa nguSabata ngekumyisa
    esikolweni.
•   Uma ufuna intfo phikelela ute uyitfole.

Lokuvule tetsamelilwati emehlo ngalesaga lesitsi: Alikho licili lelatikhotsa emhlane:
Akukho umuntfu longahlakaniphela bonkhe bantfu, liyafika lilanga lelisilima naye
atfolakale.

Kuvuleke emehlo ngekutsi:
•   Make waGabisile waphelelwa ngemachinga ngalesikhatsi intfombatane igana
    indvodzana yenkhosi.
•   Kwenta tintfo ngobe ucabanga kutsi uhlakaniphile kuyaphela.
•   Ungenti intfo lewutatisola ngayo ekugcineni.

SIPHETFO
Bahlolwa basonga konkhe lababhale ngako lapha ngenhla, ngekuveta tintfo letivule
emehlo etetsamelilwati ngalobuciko bemlomo.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)

CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune emaphuzu lasencwadzini lasekela imibono
yabo.

BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SIGABA B ne–C:                                  [25]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 14

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              14                                DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 13: IMIBUTO LEMIFISHA

SILULU SEMASWATI – NC Mthethwa

MANDLAKHE

13.1     ʹIndlovukazi yaba nemntfwana munye, lowatiwa ngekutsi nguMandlakhe.ʹ                      (2)

13.2     Inhloso yekuphuma butimba mbumbulu bekukubulala Mandlakhe.                                (2)

13.3     Usebentise lisu lekumetsa libito 'Mandlakhe', lamlandzela wabulala indlovu
         ayedvwa ngemandla akhe.                                                                   (2)

13.4     Lokukhomba bunganekwane kukhuluma kwenyoni lebika kutsi Mandlakhe
         bambulele ngobe ayikho inyoni lekwati kukhuluma.                                          (2)

13.5     Lenganekwane ingena ngaphasi kwematekelo ngobe lenganekwane itsintsa
         umlandvo webantfu.                                                                        (2)

13.6     Kubona kutsi sebabanjiwe ngobe liciniso selitawuvela kutsi indlovu ibulawe
         ngubani.                                                                                  (2)

13.7     Tinganekwane tibaluleke ngekutsi:
         •   Tihlanganisa umndeni tikhutsate kuvana, kubumbana nekwatana.
         •   Tiyafundzisa, tecwayise, teluleke tibuye tigcamise inhlonipho.
         •   Ticitsa situnge.
         (Kutsatfu kwaloku) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                            (3)

TIBONGO TANGWANE III

13.8     Imvumelwanosigcino leyecako ngobe kugcine incenye lefanako emgceni we-
         1 newe-3.                                                                                 (2)

13.9     Sifanangwaca ngobe kulomugca kucaliswe ngangwaca lofanako 'b'.                            (2)

13.10    Leligama lelitsi 'Bayethe' lisetjentiswa uma kubongelelwa emakhosi/
         Kubongwa inkhosi/Kwemukelwa umbiko noma inkhulumo yenkhosi.
         (Kubili kwaloku.)                                                                         (2)

13.11    Mlangeni kusuke kunanatelwa bakaDlamini/Hlubi/Nkhosi.
         (Kubili kwaloku.)                                                                         (2)

13.12    Ngikuphica ngemuntfu           wami    lonemandla       lodla   inyama    yesilwane
         lesitifele/Ingcuba.                                                                       (2)
                                                                                                   [25]

                                                                     SAMBA SESIGABA B:             25

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 15

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              15                      DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA C: UMDLALO

UMBUTO 14: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.

Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi labadlali bayatidzinga tecwayiso
ngaloko labakwenta emdlalweni.

Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi labadlali badzinga tecwayiso.

Umtimba
Bahlolwa babhala ngetigameko letesekela kutsi labadlali bayatidzinga letecwayiso
letilandzelako.

Kutiphatsa kahle uma ungumntfwana. (Ncobile)
• Kugana asemncane.
• Kuvakashela ethuneni lesingani amncane.
• Kwedzelela make wakhe LaHleta.
• Kubaleka ayewuhlala nesingani sakhe.
• Kukhulelwa asafundza futsi angakalotjolwa.

Kukhulisa kahle umntfwana. (LaHleta)
• Kukhetsela umntfwana singani.
• Kunika umntfwana imali lenyenti.
• Kutsatsela umntfwana tincumo.
• Kwenyanya Mphotfo ngenca yesimo sakhe.
• Kudvuba umntfwana ngobe ente liphutsa.

Kungacabanisi bantfu. (Hleta)
• Kubophisa Gedlembane abe angenacala.
• Kucabanisa Ncobile nesingani sakhe Mphotfo.
• Kubulala Gedlembane, Magagula naLaMkhwanati.
• Kucala tinkinga bese uyabaleka.
• Kucabanisa Ncobile nenina.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)

Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe lababhale ngako lapha ngenhla, lokufakazela kutsi labadlali
badzinga tecwayiso.

CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
         yabo.

BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C                            [25]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 16

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              16                      DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 15: IMIBUTO LEMIFISHA

KUTAWUBA NJALO – SZ Simelane

15.1     ʹWena hlala etsembeni lemthandazo, ikhona iNkhosi itakupha locondzene
         naye.ʹ                                                                          (2)

15.2     Lenkhulumo yaba liciniso ngobe emuva kwekushona kwaGedlembane,
         Ncobile watsandzana naCelani wagcina ngekushada naMphotfo.                      (2)

15.3     Kulendzawo akukahlaliswana kahle ngobe kukhulunywa ngekushonela ejele
         kwaGedlembane ngendlela lengacondzakali/Kubulawa kwaLaMkhwanati/Kufa
         kwaMagagula ngashevu.
         (Kubili kwaloku.)                                                               (2)

15.4     Isetfulo ngobe kuvetwe Ncobile umdlali longummeleli/Ncobile ubukene
         nenkinga yekushonelwa singani sakhe Gedlembane.                                 (2)

15.5     Ncane uvetwe angumelekeleli ngobe utfolakala asekela Ncobile futsi
         amkhutsata kuwo wonkhe lomdlalo.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                     (2)

15.6     Imibono itawehluka ifake loku ekhatsi:
         Labangavumi batawesekela ngekutsi Ncobile abengakafaneli ngobe
         abengumntfwana       lohlala    ekhaya/Abengakatekwa    kaMdluli futsi
         angakalotjolwa.
         Labatawutsi abefanele batawesekela imibono yabo.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kunye kwaloku.)                    (2)

15.7     Bebangatsatsa sitfombe ngamakhalekhikhini bobabili ngalelo langa.
         Bebangatsatsa sitfombe lesinyakatako/Bebangabhalelana tincwadzi.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                     (2)

15.8     Kufundza kutsi uma usemncane ungatibandzakanyi netindzaba telutsandvo.
         Kufundza kulalela teluleko temngani wakho.
         Kufundza kuba nesibindzi sekumelana nesimo lobukene naso.
         (Kunye kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                    (2)

15.9     Akametsi kahle ngobe lelibito lakhe lisho buncane kepha letinkhulumo takhe
         tikhomba kutsi ubhadlile futsi ukhulile ngekwengcondvo.                         (2)

15.10    Batali baNcobile basifake ngekutsi bafune kumshayela kutsi ugane Mphotfo
         abe angakamgani/Kunika Ncobile imali lenyenti kwenta kutsi akhone
         kuyewuhlala aphile naMphotfo lobekahluphekile/Kunganakwa kwaNcobile
         ngemuva kwekushona kwaGedlembane.                                               (2)

15.11    Umbhali uphumelele ngekutsi avete Mphotfo ahluphekile futsi angenabatali
         kepha waba ngudokotela wenhlitiyo lophambili.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                     (2)

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 17

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              17                        DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

15.12    Kumsita ngekutsi:
         •  Ukhombise kuvelana naye kuletinkinga labukene nato.
         •  Umyale kutsi akehlukane nekugana asemncane.
         •  Umkhutsate kutsi abuke emabhuku akhe.
         •  Umkhutsate kutsi ahloniphe abuye alalele imiyalo yebatali bakhe.
         (KUTSATFU kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                   (3)
                                                                                           [25]

                                                                 SAMBA SESIGABA C:         25

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 18

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              18                              DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 16: UMBUTO LOYINDZABAMBHALO

LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala

Sakhiwo sendzabambhalo kumele sivete singeniso, umtimba nesiphetfo.

Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi labadlali bayatidzinga tecwayiso
ngaloko labakwenta emdlalweni.

Singeniso
Bahlolwa bachaza sihloko babuye basho kutsi labadlali badzinga tecwayiso.

Umtimba
Bahlolwa babhala         ngetigameko      letesekela    kutsi    bayatidzinga   letecwayiso
letilandzelako.

Ubotiphatsa kahle uma unikwe sikhundla (Mahubhulu)

•   Akalaleli imiyalo yenkhosi.
•   Akahloniphi tincumo tenkhosi.
•   Akabongi laphiwe kona.
•   Akeneliswa sikhundla lanikwe sona.
•   Akamelane nesimo angatibulali.

Ubokhona kutsatsa tincumo uma ungumholi (Inkhosi Somhlolo)

•   Ute timphawu tebuholi.
•   Ushaya umtsetfo ungavakali.
•   Usombulula tinkinga ngekutsatsa bafati labanyenti.
•   Utsatsa tincumo sekonakele.
•   Utsembela kakhulu ebantfwini.

Kubalulekile kutsi uboba nemgogodla ungahambi nemoya (Sigogodvolo)
• Akatati kutsi umephi.
• Akacabangisisi kahle ngembi kwekutsatsa sincumo.
• Aketsembeki.
• Wedvukisa umngani wakhe bese umshiya eteni.
• Akatjeli umngani wakhe emaciniso.
(Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)

Siphetfo
Bahlolwa basonga konkhe lababhale ngako lapha ngenhla, lokufakazela kutsi labadlali
bayatidzinga tecwayiso.
CAPHELA: Bahlolwa kumele bacaphune tigameko letisemdlalweni letesekela imibono
            yabo.

BONA EMARUBHRIKI EKUMAKWA KWENDZABAMBHALO, SICHIBIYELO B na C                                    [25]

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 19

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              19                            DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 17: IMIBUTO LEMIFISHA
LAMI LISIPHETFO – JJ Thwala
17.1     ʹNgiyalitsandza laNdvungunye, kepha angihambisani nenchubo yalo.ʹ
         ʹNgemabutfo ani lawa langahlaseli?ʹ                                                   (2)
17.2     Mahubhulu naSigogodvolo baselawini/Kulendzawo kusabusa emakhosi/
         Kunemabutfo/Kunetindvuna/kufuyiwe. (Kubili kwaloku.)                                  (2)
17.3     NguMahubhulu loyimbangi yenkhosi ngobe uyagcizelela kutsi angeke
         ayemukele lendlela inkhosi ibusa ngayo.                                               (2)

17.4     Isetfulo ngobe kuvetwe inkhosi Somhlolo umdlali longummeleli abukane
         nenkinga yekubangiswa bukhosi/Kudzingidvwa inkinga lebabukene nenkhosi
         yekungeneliseki ngenchubo yayo.                                                       (2)
17.5     Lenkhulumo iveta inkhosi Somhlolo               ingumuntfu   lotsandza   kuthula,
         kubonisana nenhlalakahle esiveni sayo.                                                (2)
17.6     Imibono itawehluka ifake ekhatsi lokulandzelako:
         Labatawutsi bekungakafaneli batawesekela ngekutsi inkhosi inendlela yayo
         yekubusa sive sayo, bona bekufanele bayesekele hhayi kuyigceka.
         Labatawutsi bekufanele batawesekela imibono yabo.                                     (2)
17.7     Tincumo tekubahlawulisa/Bebangehliswa etikhundleni/Bebangacoshwa
         kulendzawo.
         (Kubili kwaloku.)                                                                     (2)
17.8     Kufundza kubona emaphutsa lowentako bese utsatsa tincumo letifanele
         njengaye Sigogodvolo lowantjintja wahambisana naletinye tindvuna tenkhosi.
         (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                           (2)
17.9     Isifake ngekucocisana kahle netindvuna tayo/Kuletsa ebaleni indlela lafuna
         kuchuba ngayo sive sakhe/Kwekhuta Mahubhulu nelibutfo lakhe/Kucela
         buhlobo lobuhle kuto tonkhe tive lakhelene nato. (Kubili kwaloku.)                    (2)
17.10    Lenkhulumo ibiketela kutsi batawehlukana lobungani babo angeke bufike
         esiphetfweni ngobe Sigogodvolo uyesaba kwesekela letinye tincumo
         taMahubhulu.                                                                          (2)
17.11    Ihambisana ngekutsi ingcikitsi yalomdlalo ngumbango webukhosi,
         kuletheksthi kukhulunywa tindzaba tekutsi kungahle kuketulwe umbuso
         wenkhosi Somhlolo.                                                                    (2)
17.12    Kumsita ngekutsi:
          • Angangeneleli tindzaba tebukhosi.
          • Akahloniphe tincumo tenkhosi.
          • Akasekele imibono yenkhosi.
          • Akabe nendlela lekahle yekuveta imibono yakhe ebukhosini.
         (KUTSATFU kwaloku.)                                                                   (3)
                                                                                               [25]
                                                                   SAMBA SESIGABA C:           25
                                                                 SAMBA SAKO KONKHE:            80
Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 20

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                                          20                                                            DBE/Lweti 2024
                                                                 NSC – Ticondziso tekumaka

SICHIBIYELO A

SIGABA A: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO YENKONDLO [10 EMAMAKI]
     Timphawu                      Emalengiso                Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako                Lokusilele         Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE                            5–6                            4                          3                        2                       0–1
                            -Sihloko sichazwe            -Sihloko sichazwe          -Sihloko sichazwe          -Kuchazwa kwesihloko    -Sihloko asikavisiswa
Kuchazwa kwesihloko         ngalokujulile                ngelicophelo lelisetulu    ngalokwenetisako           akwenetisi              nakancane
Kujula kwemibono,           -Luchungechunge              kukhomba kusivisisa        -Akhona lamanye            -Kulukhuni kutfola      -Akukho kucaphuna
Kwesekela nekuvisiswa       lwemaphuzu                   -Emaphuzu ekwesekela       emaphuzu lamahle           emaphuzu lesekela       enkondlweni
kwetheksthi                 lababatekako ekwesekela      ayevakala kodvwa           lesesekela sihloko         sihloko                 -Luhlobo lwembhalo kanye
                            lacashunwe enkondlweni       akaketfulwa ngendlela      ngalokwenetisako           -Luhlobo lwembhalo      nenkondlo akukavisiswa
6 EMAMAKI                   -Luhlobo lwembhalo           lelindzelekile             -Leminye imibono           kanye nenkondlo         nakancane
                            kanye nenkondlo              -Luhlobo lwembhalo         yesekelwe kodvwa           akukavisiswa kahle
                            kuvisiswa ngemalengiso       kanye nenkondlo            esikhatsini lesinyenti
                                                         kuvisiswa ngelicophelo     bufakazi abukholweki
                                                         lelisetulu                 -Luhlobo lwembhalo kanye
                                                                                    nenkondlo kuvisiswa
                                                                                    ngalokwenetisako

SAKHIWO NELULWIMI                         4                           3                          2                         1                        0–1
                            -Sakhiwo lesibumbene         -Sakhiwo lesicacile        -Bukhona bufakazi          -Sakhiwo sikhomba       -Sakhiwo lesingemukeleki
Sakhiwo, Kuhleleka          ngemalengiso                 lesinemibono lehleleke     lobutsite besakhiwo        emaphutsa ekuhlela      nakancane
nekwetfula                  -Imibono yakhiwe             ngelicophelo lelisetulu    -Kubumbana nekuhleleka     -Imibono ayikahleleki   -Imibono ihlangahlangene
Kusetjentiswa kwelulwimi,   yahleleka ngalokucace        -Imibono letfuliwe         kwemibono kuyenetisa       ngalokubumbene          -Lulwimi lolunemaphutsa
umoya, nesitayela           ngemalengiso                 iyalandzeleka              -Lulwimi lunemaphutsa      -Lulwimi lunemaphutsa   lamanyenti nesitayela
                            -Lulwimi, umoya              -Kunemaphutsa lambalwa     langasho lutfo; umoya      lamanyenti              lesingemukeleki
4 EMAMAKI                   nesitayela kuvutsiwe futsi   elulwimi, umoya            nesitayela kuyenetisa      -Umoya nesitayela       -Umoya nesitayela
                            akunamaphutsa                nesitayela                                            akukemukeleki           akwemukeleki nakancane
                            -Emaphutsa eluhlelo,
                            sipelingi netimphawu
                            tekufundza kuyindlala

CAPHELA: Nangabe umhlolwa angakabhali ngalokufunwa ngumbuto, abe abhale lokunhlanhlatsako, akanganikwa emamaki ako
         kokubili, Lokucuketfwe, Sakhiwo neLulwimi.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                              Phenya

### Page 21

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2              21               DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

Emalungelo agodliwe                                                     Phenya

### Page 22

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P2                                          22                                                                DBE/Lweti 2024
                                                                 NSC – Ticondziso tekumaka

SICHIBIYELO B
SIGABA B NE–C: IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABAMBHALO – YENOVELI NEMDLALO [25 EMAMAKI]
     Timphawu                      Emalengiso                Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                 Lokusilele          Lokungaphumelelisi
LOKUCUKETFWE                          12–15                         9–11                          6–8                         4–5                      0–3
                            -Imphendvulo                 -Imphendvulo                -Sihloko sichazwe             -Sihloko sichazwe       -Kuncane kakhulu
Kuchazwa kwesihloko         lenemininingwane             lenemininingwane            ngalokwenetisako kodvwa       ngekunyanyalata         kuvisiswa kwesihloko
Kujula kwemibono,           lengemalengiso               lesecophelweni lelisetulu   akusito tonkhe tinhlangotsi   ngaphandle              -Mncane kakhulu umzamo
Kwesekelwa nekuvisiswa      lababatekako: 14–15          -Sihloko sichazwe           leticikelelwe                 kwemininingwane         wekuphendvula umbuto
kwetheksthi                 Imphendvulo                  ngelicophelo lelisetulu     ngalokuphelele                lesekelako              -Imibono ayikholweki
                            lenemininingwane             kukhomba kusivisisa         -Akhona lamanye               -Ambalwa kakhulu        -Luhlobo lwembhalo kanye
15 EMAMAKI                  lengemalengiso               -Lamanye emaphuzu           emaphuzu lamahle              emaphuzu lafanele       netheksthi akukavisiswa
                            langababateki: 12–13         ekwesekela ayevakala        lesesekela sihloko            kwesekela sihloko       nakancane
                            -Sihloko sichazwe            kodvwa akaketfulwa          ngalokwenetisako              -Kuncane kakhulu
                            ngalokujulile                ngendlela lelindzelekile    -Lamanye emaphuzu             kuvisiswa kweluhlobo
                            -Luchungechunge              -Luhlobo lwembhalo          esekelwe kodvwa               lwembhalo netheksthi
                            lwemaphuzu                   kanye netheksthi            esikhatsini lesinyenti
                            lababatekako ekwesekela      kuvisiswa ngelicophelo      bufakazi abukholweki
                            lacashunwe etheksthini       lelisetulu                  -Kukhona lokusilele
                            -Luhlobo lwembhalo                                       ekuvisiseni luhlobo
                            kanye netheksthi                                         lwembhalo kanye
                            kuvisiswe ngemalengiso                                   netheksthi
SAKHIWO NELULWIMI                      8–10                          6–7                          4–5                         2–3                      0–1
                            -Sakhiwo lesibumbene         -Sakhiwo lesicacile         -Bukhona bufakazi             -Sakhiwo sikhomba       -Kungahleleki kahle
Sakhiwo, Kuhleleka          -Singeniso nesiphetfo        lesinemibono lehleleke      lobutsite besakhiwo           emaphutsa ekuhlela      kwesakhiwo kukhinyabeta
nekwetfula                  lesingemalengiso             ngelicophelo lelisetulu     -Kuhleleka nekubumbana        -Imibono ayikahleleki   kubumbana kwemibono
Kusetjentiswa kwelulwimi,   -Imibono yakhiwe             -Singeniso nesiphetfo       -Kuhleleka nekubumbana        ngalokubumbene          -Emaphutsa elulwimi
umoya, nesitayela           yahleleka ngemalengiso       kanye naletinye tindzima    kwemubono kuyenetisa          -Lulwimi lunemaphutsa   nesitayela
                            -Lulwimi, umoya              kuhleleke                   kodvwa kunemaphutsa           lamanyenti              lesingakemukeleki kwenta
10 EMAMAKI                  nesitayela kuvutsiwe futsi   ngalokubumbene              -Lulwimi lunemaphutsa         -Umoya nesitayela       lombhalo ungabi
                            akunamaphutsa                -Imibono ihleleke           lambalwa; umoya               akwemukeleki            yimphumelelo
                                                         ngelicophelo lelisetulu     nesitayela kuyenetisa         Kuhleleka kwetindzima   -Umoya nesitayela
                                                         -Kunemaphutsa lambalwa      Kuhleleka kwetindzima         kunemaphutsa            akwemukeleki
                                                         elulwimi, umoya             kuyenetisa                                            -Tindzima tihlangahlangene
                                                         nesitayela
KWEHLUKA                              20–25                         15–18                      10–13                        6–8                       0–4
KWEMAMAKI
• Kufanele kungabi nemehluko wemazinga lamabili emkhatsini welimaki leSakhiwo neLulwimi nelimaki laLokucuketfwe.
• Imphendvulo lengaphendvuli umbuto ayinganikwa emamaki aLokucuketfwe neweLulwimi neSakhiwo.

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-siswati/48e0a83f-8bbe-4437-974b-1db74e7552d0) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2024/21232dd5-84a0-4a8e-b85c-49b163032daf) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-siswati/9aa08dbb-c62c-425b-a93e-d6065edc11f4) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-siswati/aafa2ee5-5495-4fb9-9024-491aaeb1dbfc) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2023-mg/dad8fd1d-f0e2-4dfb-9749-f89a3be43849) — siSwati HL · Memo · 2023 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-siswati/e7f6b9fc-3cc6-4b6d-8a69-1e079656517c) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2023-mg/12dcb8ed-63e7-419a-b42c-dcb4d1ec63e6) — Memo · 2023 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
