# siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2016-memo/6ad6fc37-9059-4beb-b4f2-252095369c19
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2016-memo/6ad6fc37-9059-4beb-b4f2-252095369c19)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P3 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2016/7aa67b93-8592-4264-a282-92710c6d10a0) — QP · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 GRADE 12

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2016

                              IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 100

                        Lememorandamu inemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            2           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                     NSC – Imemorandamu

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1: KUBHALWA KWENDZABA (340–390 emagama) (50 emamaki)

CAPHELA: Kuyo yonkhe imibhalo cikelela linani lemagama lelimisiwe. Indzaba
         lephatselene nesitfombe ifakwe sihloko.

1.1      Kute lebekafisa kuphutselwa ngulowo mcimbi.

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LELANDZISAKO

         LOKUBALULEKILE:

          •   Endzabeni lelandzisako kumele kucikelelwe kutsi kubhalwa ngesikhatsi
              lesengca ngobe ilandzisa ngemcimbi lowenteka.
          •   Caphela kutsi indzaba ikhuluma ngemcimbi lapho wonkhe umuntfu
              angavumanga kutsi aphutselwe ngiwo

1.2      Waze waba ngumnyaka lomuhle lona lesiphuma kuwo bo!

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LECHAZAKO

         LOKUBALULEKILE:

          •   Intfo lechazwako kumele kuvetwe sitfombe sayo ngalokusobala kuleto
              tetsamelilwati tembhali.
          •   Caphela kutsi indzaba ichaza tonkhe tintfo letinhle, letimnandzi,
              imphumelelo njll kulowo mnyaka.

1.3      Kungenetiseki ngiko kanye lokundlondlobalisa lobugebengu lobukhungetse
         lelilve letfu. Utsini umbono wakho?

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LEVETA                   UMBONO        WEMBHALI/
                            HLANGOTSILUNYE

         LOKUBALULEKILE:

         •    Bahlolwa kumele bakhetse luhlangotsi lunye bangagudluki kulo
              endzabeni yonkhe. (Bavumelane nobe baphikisane nembono.)
         •    Caphela kutsi indzaba iveta luhlangotsi lolukhetfwe ngumhlolwa,
              ingakhulumi ngako kokubili, kungenetiseki kundlondlobalisa nobe
              akundlondlobalisi bugebengu lobukhungetse lelive.

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            3            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                     NSC – Imemorandamu

1.4      Buhle nebubi betikolo letingekho ngaphasi kwahulumende.

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LENHLANGOTSIMBILI/
                            MBACAMBILI/LEVETA  SIMO    NJENGOBE
                            SINJALO

         LOKUBALULEKILE:

         •    Kuloluhlobo lwendzaba bahlolwa kumele bavete bubi nebuhle besihloko,
              totimbili tinhlangotsi.
         •    Caphela kutsi indzaba ikhuluma ngebuhle nebubi betikolo letingekho
              ngaphasi kwahulumende, ayiphaphalati.

1.5      Ngifundze lukhulu, emuva angibuyeli.

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LEVETA LIKAMUVA LEMBHALI.

         LOKUBALULEKILE:

         •    Kuloluhlobo lwendzaba umbhali ubalisa ngako konkhe lokwamvelela
              emphilweni yakhe, lokubangela kutsi angafisi kubuyela emuva
              emphilweni labeyiphila.
         •    Emaphuzu lasendzabeni akavete simo sembhali lapho sigucuka khona
              sisuka kulesi labekuso site sifike lapho sesikhona lomuhla. (Kusukela
              emphilweni labeyiphila langafuni kuphindze abuyele kuyo).

1.6      1.6.1        Indzaba lephatselene nesitfombe.

                      LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
                                         LUHLOBO LWENDZABA KULETI
                                         LETINGENHLA

                      LOKUBALULEKILE:

                      •   Bahlolwa kumele babe nemaphuzu lesekelako lahambisana
                          nesitfombe, bangagudluki kuso.
                      •   Tihloko titawehluka. sib. Tekulima etikolweni/Sifundvo
                          setekulima/Bunjinga busemhlabatsini/njll.

         1.6.2        Indzaba lephatselene nesitfombe.

                      LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
                                         LUHLOBO LWENDZABA KULETI
                                         LETINGENHLA.

                      LOKUBALULEKILE:

                      •   Bahlolwa kumele babe nemaphuzu levakalako lahambelana
                          nesitfombe, bangagudluki kuso.
                      •   Tihloko titawehluka. sib. Tetimayini nebantfu labasikati/Bantfu
                          labasikati labanesibindzi/Kulingana ngekwebulili emsebentini/
                          njll.).

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            4             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                     NSC – Imemorandamu

         1.6.3        Indzaba lephatselene nesitfombe.

                      LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
                                         LUHLOBO LWENDZABA KULETI
                                         LETINGENHLA.

                      LOKUBALULEKILE:

                      •   Bahlolwa kumele babe nemaphuzu levakalako lahambelana
                          nesitfombe, bangagudluki kuso.
                      •   Tihloko titawehluka. sib. Tingoti letidalwa bomakhalekhikhini
                          nakushayelwa/bubi       bekusebentisa          bomakhalekhikhini
                          emgwacweni/ithekhinoloji isicedzile sive, njll.

CAPHELA: KWABIWA KWEMAMAKI: (BONA IRUBHRIKI)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:               50

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            5           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                     NSC – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO

UMBUTO 2: IMIBHALOMBIKO (100–120 emagama) (50 emamaki)

2.1      INCWADZI LEHLELEKILE

         SAKHIWO:

          •   Emakheli aba mabili, angafakwa timphawu tekufundza.
          •   Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako.
          •   Iba nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          •   Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
          •   Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete bulili balobhalelwako,
              sib. Mnumzane/Nkhosatana).
          •   Sihloko sendzaba lokukhulunywa ngayo.
          •   Singeniso lesetfula loko lekutawucocwa ngako.
          •   Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
          •   Tindzima letinemicondvo lebumbene.
          •   Kweciwa umugca embikwesiphetfo.
          •   Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
          •   Kweciwa umugca embikwekuvalelisa.
          •   Kuvalelisa lokutitfobako lokuhambelana nesibingelelo. (Sib. Ngimi
              lotitfobako).
          •   Sibongo siyafakwa.

         LOKUBALULEKILE:

          •   Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •   Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          •   Incwadzi ayincome intfutfuko yalokwentekako             kuleyo     ndzawo
              lekukhulunywa ngayo.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

2.2      UMLANDVOMUFI

         SAKHIWO:

          •   Sihloko semlandvomufi. Sib. Umlandvomufi wa … lotelwe … washona …
          •   Ligama nesibongo semufi.
          •   Lusuku latelwe ngalo nelusuku lashone ngalo.
          •   Batali bakhe.
          •   Wesingaki ekhaya ngekutalwa.
          •   Indzawo latalelwe kuyo nalashonele kuyo.
          •   Imfundvo yakhe.
          •   Imbangela yekushona kwakhe.
          •   Umndeni wakhe lawushiya emhlabeni.
          •   Emavi ekumvalelisa. (sib. Lala ngekuthula/tinanatelo temufi njll.)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            6           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                     NSC – Imemorandamu

         LOKUBALULEKILE:

          •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •    Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          •    Umlandvomufi awube wemfundzi lebekufundvwa naye ecenjini.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

2.3      SIHLATIYWA

         SAKHIWO:
         •   Singeniso.
         •   Umtimba.
         •   Siphetfo.

         IMINININGWANE LELINDZELEKILE:

          •     Akuvetwe sihloko sesihlatiywa.
          •     Akuvetwe emasiko lebekagujwa.
          •     Akuvetwe lusuku lebewungalo lomcimbi.
          •     Akuvetwe indzawo lapho bewubanjelwe khona.
          •     Akuphawulwe kafisha ngalomcimbi kuvetwe indlela tintfo letenteke
                ngayo, lokuhle nalokubi lokwentekile.
          •     Akuvetwe imibono yakhe ngemphumelelo yalomcimbi (tincomo).

         LOKUBALULEKILE:

          •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •    Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          •    Sihlatiywa asiphatselane nekugujwa kwelusuku lwemasiko.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

2.4      INKHULUMO LEHLELEKILE

         SAKHIWO:

         •      Sihloko senkhulumo. (Kubungatwa kwelusuku lwabothishela)
         •      Kubingelela sihlalo netetsamelilwati.
         •      Singeniso lesetfula loko lekutawukhulunywa ngako.
         •      Tindzima tenkhulumo letinemaphuzu labumbene.
         •      Siphetfo senkhulumo lapho kusongwa khona onkhe emaphuzu
                labeketfulwa enkhulumeni.
         •      Kubonga sihlalo netetsamelilwati.

         LOKUBALULEKILE:

         •      Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •      Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •      Caphela kutsi inkhulumo iphatselene nekugujwa                 kwelusuku
                lwabothishela.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            7           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                     NSC – Imemorandamu

2.5      INCWADZI YEBUNGANI
         SAKHIWO:
          •     Likheli linye leliphelele lelingakafakwa timphawu.
          •     Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
          •     Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete buhlobo lobukhona
                emkhatsini walobhalako nalobhalelwako).
          •     Kweciwa umugca embikwesingeniso.
          •     Singeniso lesetfula loko lekutawucocwa ngako.
          •     Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
          •     Tindzima letinemicondvo lebumbene.
          •     Kweciwa umugca embikwesiphetfo.
          •     Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
          •     Kweciwa umugca embikwekuvalelisa.
          •     Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sivaleliso kufanele sivete
                buhlobo lobukhona emkhatsini walobhalako nalobhalelwako).
          •     Sibongo asifakwa.
         LOKUBALULEKILE:
          •     Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •     Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          •     Incwadzi ayibonge lusito kusitwa nguthishela esifundvweni lebesehlula
                umhlolwa.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

2.6      UMBIKO LOHLELEKILE
         LOKUBALULEKILE:
          •     Lusuku lwembiko.
          •     Ligama lembhali wembiko.
          •     Ligama lalowemukela umbiko.
          •     Sihloko sembiko.
          •     Umongo wembiko.
          •     Indlela lucwaningo lolwentiwe ngayo.
          •     Lokutfolakele.
          •     Tincomo.
          •     Siphetfo sembiko.
          •     Emavi ekubonga.
         LOKUBALULEKILE:
          •     Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •     Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          •     Akubikwe ngalokwenteke ngelusuku lwekufundziswa ngemakhono
                nemifundzate lehambisana nawo.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

                                                              SAMBA SESIGABA B:                50
                                                            SAMBA SAKO KONKHE:                 100

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                8                                                DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                                                 NSC – Imemorandamu

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu,
  Lokwenetisako, Lokusacatfuta naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu
  ngalokubabatekako nelizinga lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI]
    Timphawu                                         Emalengiso           Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                           28–30                    22–24                        16–18                      10–12                          4–6
 NEKUHLELA                                   -Imphendvulo              -Imphendvulo                -Imphendvulo leyenetisako   -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                             lengemalengiso            lesecophelweni lelisetulu   -Imibono ibumbene futsi     lengakabumbani              iyanhlanhlatsa
 (Imphendvulo                                lababateka ngetulu        ngalokubabatekako           ikholweka                   -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene

                        Lizinga lelisetulu
 nemibono)                                   kwalokulindzelekile       -Imibono ivutsiwe,          ngalokwenetisako            futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
 Kuhleleka kwemibono                         -Imibono ivutsiwe,        iyaheha ihambisana          -Kuhleleka kubumbene        yekuticambela               ngco
 nakulungiselelwa                            inekuhlakanipha,          nesihloko ngalokuphelele    nesingeniso, umtimba        -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kubhala                                     lokukhombisa kucabanga    -Kuhleleka                  nesiphetfo                  bekuhleleka                 lokungevakali

                       ngalokubabatekako
 Kucikelelwa                                 lokujulile                kusecophelweni lelisetulu   ngalokwenetisako            nekubumbana                 -Akukho kuhleleka
 kwenhloso,                                  -Kuhleleka                kakhulu, lokubumbene                                                                nekubumbana
 tetsamelilwati                              kungemalengiso            nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo                              lababatekako,             nesiphetfo
                                             kubumbene nesingeniso,
 30 EMAMAKI                                  umtimba kanye
                                             nesiphetfo
                                                        25–27                      19–21                      13–15                      7–9                           0–3
                                             -Imphendvulo              -Imphendvulo                -Imphendvulo                -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane

                        Lizinga lelisetulu
                                             lengemalengiso kodvwa     lesecophelweni lelisetulu   leyenetiisako kodvwa        kunhlanhlatsa               umzamo wekuphendvula
                                             ingenato timphawu         -Imibono iyaheha,           kukhona lokungevakali       -Imibono ayihlangani,       ngesihloko
                                             tekubabateka              ihambisana nesihloko        kahle                       iyadidana                   -Yonkhe imphendvulo
                                             -Imibono ivutsiwe futsi   -Kuhleleka                  -Imibono ibumbene,          -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa,

                       ngalokungababateki
                                             ihlakaniphile             lokusecophelweni            iyakholweka                 bekuhleleka                 ayemukeleki
                                             -Kuhleleka                lelisetulu lokubumbene      -Kukhona kuhleleka          nekubumbana                 -Akuvakali,
                                             lokungemalengiso,         nesingeniso, umtimba        lokutsite kanye                                         kuhlangahlangene
                                             kubumbene nesingeniso,    nesiphetfo                  nekubumbana
                                             umtimba nesiphetfo                                    nesingeniso, umtimba
                                                                                                   nesiphetfo

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                       Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                                  Downloaded from hlayiso.com                 9                                                 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                                                                     NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)
     Timphawu                                                           Emalengiso              Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele           Lokungaphumelelisi
 LULWIMI, SITAYELA                                                         14–15                        11–12                         8–9                        5–6                        0–3
 NEKUHLUNGWA                                                    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Lulwimi aluvakali
 KWEMAPHUTSA                                                    nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama               sitayela                 -Umoya, irejista, sitayela
                                                                kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama           nesilulumagama

                        Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 Kuhambelana                                                    tetsamelilwati               tetsamelilwati               tetsamelilwati               akuhambelani             akuhambelani nakancane
 kwemoya irejista,                                              nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo               nenhloso,                nenhloso, tetsamelilwati
 sitayela,                                                      ngemalengiso                 ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako             tetsamelilwati           nesimongcondvo
 silulumagama                                                   lababatekako                 -Lulwimi lusecophelweni      -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo           -Silulumagama sincane
 nenhloso                                                       -Lulwimi lolunekutetsemba,   lelisetulu kantsi nemoya     ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa           ngendlela yekutsi
 nesimongcondvo                                                 lolugculisako nalolunemba    uyemukeleka                  lokushiwo embhalweni         kwelulwimi               lokubhaliwe
 Kusetjentiswa                                                  ngemalengiso                 emphendvulweni yonkhe        -Umoya uyenetisa             kusacatfuta              akungalandzeleki
 kwelulwimi, timphawu                                           lababatekako                 -Emaphutsa eluhlelo          -Emasu ebugagu belulwimi     -Umoya nekukhetseka
 tekufundza                                                    -Emasu ebugagu belulwimi      nesipelingi akasimanyenti    asetjentisiwe kunotsisa      kwemagama
 nekubhala, luhlelo,                                           asetjentiswe                  -Kuticambela                 lokucuketfwe                 akwemukeleki
 sipelingi                                                     ngemphumelelo lenkhulu        lokusecophelweni                                          -Silulumagama
 (lupelomagama)                                                kuveta umoya nekuheha         lelisetulu                                                sincane kakhulu
                                                               kwemphendvulo
 15 EMAMAKI                                                    -Esikhatsini lesinyenti
                                                               kakhulu emaphutsa eluhlelo
                                                               nesipelingi kute
                                                                -Kunekuticambela
                                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                                kakhulu
                                                                              13                          10                           7                          4
                                                                -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe

                         Lizinga lelisetulu
                                                                ngemalengiso                 ngemphumelelo                ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi
                                                                nangalokuveta umoya          lesecopheweni lelisetulu     ngalokungafani               -Kusetjentiswa
                                                                lokhutsatako                 -Umoya uyemukeleka           embhalweni wonkhe            kwetinhlobo
                                                                ngemphumelelo                futsi uneligalelo            -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                        ngalokungababateki
                                                                -Esikhatsini lesinyenti      lelemukelekile               wemukelekile, emasu          kuncane/kute
                                                                emaphutsa eluhlelo           -Emaphutsa eluhlelo          ebugagu belulwimi            -Silulumagama
                                                                nesipelingi awekho           nesipelingi ambalwa          asetjentiswe kancane         sincane kakhulu
                                                                -Kuticambela                 -Icambeke kahle
                                                                kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                             Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                     10                                             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                               NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                        Emalengiso            Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                   5                        4                          3                         2                     0–1
                             -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane             -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi         ngemalengiso              itfutfukiswe               nesihloko                   emukelekile          asilele
 Kutfutfukiswa               -Imininingwane yetfulwe   ngalokuihlelekile          -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                 ngemalengiso              -Kunekubumbana             kwakheke kahle              kunemaphutsa         kunemaphutsa
 nekwakhiwa                  -Imisho, netindzima       -Imisho, netindzima        Indzaba iyevakala           -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo
 kwemisho                    kwakheke ngemalengiso     kuhlelekile futsi                                      noko
                             lababatekako              kutinhlobonhlobo
 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                      33–40                     23–30                    13–20                    0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                              Phenya

### Page 11

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                   Downloaded from hlayiso.com                  11                                               DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                                        NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWASEKHAYA [25 EMAMAKI]
        Timphawu                     Emalengiso                 Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                             13–15                          10–12                      7–9                         4–6                          0–3
 KUHLELA NESAKHIWO            -Imphendvulo                    -Imphendvulo                 -Imphendvulo             -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                  lesecophelweni lelisetulu    leyenetisako,            lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako                    lekhombisa                   lekhombisa lwati         lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          -Imibono ivutsiwe,              -Lwati lolusecophelweni      lweluhlobo lwetheksthi   lebhalwako                   lwetheksthi lebhalwako
 nakulungiselelwa kubhala     inekuhlakanipha,                lelisetulu lweluhlobo        lebhalwako               -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Inhloso, tetsamelilwati,     lokukhombisa kucabanga          lwetheksthi lebhalwako       -Umbhalo awukacondzi     lokunyenti                   igcwele kutsemeleta
 timphawu/timiso,             lokujulile                      -Umbhalo ucondze ngco –      ngco ngalokuphelele,     -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti
 nesimongcondvo               -Lwati lolungemalengiso         awutsemeleti                 unekutsemeleta           alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
                              lwetimphawu teluhlobo           -Lokucuketfwe kunemibono     lokutsite                kakhulu                      akakabumbani nakancane
 15 EMAMAKI                   lwetheksthi lebhalwako          lebumbene ngelicophelo       -Emaphuzu                -Imbalwa imininingwane       -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco           lelisetulu                   alokucuketfwe            leyesekela sihloko           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono        -Imininingwane yetfulwe      abumbene                 -Imitsetfo netimiso          sihloko
                              lebumbene ngemalengiso          ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako         letibalulekile tesakhiwo     -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane           kantsi yonkhe yesekela       -Leminye imininingwane   setheksthi atikalandzelwa    tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso           sihloko                      iyasesekela sihloko      ngalokufanele                letibalulekile
                              kantsi futsi yesekela sihloko   -Sakhiwo lesemukelekako      -Sakhiwo siyenetisa      -Kunyenti lokubalulekile     atikalandzelwa nakancane
                              -Sakhiwo lesifanele             lesinemaphutsa langasho      kodvwa sinemaphutsa      lokusilele
                              lesingemalengiso                lutfo                        latsite
                              nalesingenamaphutsa
 LULWIMI, SITAYELA                          9–10                          7–8                         5–6                       3–4                          0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                  nesilulumagama               sitayela                 nesilulumagama               nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso        kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama           akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati        tetsamelilwati               kuhambelana nenhloso,    nenhloso, tetsamelilwati     nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo                  nesimongcondvo               tetsamelilwati           nesimongcondvo               nesimongcondvo
 nesimongcondvo               -Luhlelo alunamaphutsa          ngelicophelo lelisetulu      nesimongcondvo           -Kunemaphutsa                -Kugcwele emaphutsa
 Timiso nekusetjentiswa       kantsi futsi icambeke kahle     -Luhlelo luvame kungabi      ngalokwenetisako         lamanyenti eluhlelo          lamanyenti ladidanako
 kwelulwimi                   -Esikhatsini lesinyenti         nemaphutsa kantsi futsi      -Kunemaphutsa latsite    -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 Kukhetseka kwemagama         akunamaphutsa                   umbhalo ucambeke             eluhlelo                 kakhulu                      asihambisani nakancane
 Timphawu tekufundza                                          ngelicophelo lelisetulu      -Silulumagama            -Inshokutsi                  nenhloso
 nekubhala nesipelingi                                        -Silulumagama                lesenetisako             iyaphazamiseka               -Inshokutsi
                                                              sisecophelweni lelisetulu    -Emaphutsa                                            ihlangahlangene kakhulu
 10 EMAMAKI                                                   -Emaphutsa ambalwa           akayiphazamisi
                                                              kakhulu                      inshokutsi
 KWEHLUKA                                22–25                           17–20                      12–15                      7–10                         0–5
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016-memo/b7fe4059-9f64-4eea-8c2a-a7b2acc030ea) — siSwati HL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2016-memo/0a15a298-3e48-4b97-9d95-d21883a86562) — siSwati HL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2016-memo/6169b5dc-e2cd-4273-9cda-55ebdefd05a2) — siSwati HL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2016-memo/18b24082-178d-4a10-b6a9-4e3a99da0eb9) — siSwati HL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2018-memo/e0250168-cc2f-46a4-9444-ed1e802bf8a6) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2017-memo/1c069544-d368-48e1-a11f-957cd0c8f1e2) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
