# siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2017-memo/e11831b0-73bf-435a-b31c-f3817a92075f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2017-memo/e11831b0-73bf-435a-b31c-f3817a92075f)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2017/356f0144-914a-404a-93e1-4271e18fd053) — QP · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  GRAAD 12

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                      2017

                               IMEMORANDAMU

                                                           EMAMAKI: 100

                         Lememorandamu inemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            2                               DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1: KUBHALWA KWENDZABA (340–390 emagama) (50 emamaki)

CAPHELA: Kuyo yonkhe imibhalo cikelela linani lemagama lelimisiwe. Indzaba
         lephatselene nesitfombe inikwe sihloko.

1.1      Mhla ngicala ngca kuya etinkhundleni tetemidlalo.

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LELANDZISAKO

         LOKUBALULEKILE:

          •   Endzabeni lelandzisako kumele kucikelelwe kutsi kubhalwa ngesikhatsi
              lesengca ngobe ilandzisa ngalokwenteka ngalelo langa.
          •   Caphela kutsi indzaba ikhuluma ngalokwenteka mhla umhlolwa acala
              ngca kuya etinkhundleni tetemidlalo.
          •   Kubumbana kwemibono etindzimeni.
          •   Imibono ihambelane nesihloko.
          •   Indzaba itfokotise loyifundzako.
          •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

1.2      Intfutfuko longayiletsa emmangweni wangakini nawungaba ngusomabhizinisi
         lomkhulu.

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LECHAZAKO

         LOKUBALULEKILE:

          •   Indzaba lechazako kumele icikelele kutsi ichaza intfo njengobe injalo.
              Intfo lechazwako kumele kuvetwe sitfombe sayo ngalokusobala kuleto
              tetsamelilwati tembhali.
          •   Cikelela kutsi indzaba ichaza ngentfutfuko umhlolwa langayiletsa
              emmangweni wangakubo nakangaba ngusomabhizinisi lomkhulu. Sib.
              Kwakha imigwaco, kunikela ngetimali tekufundzisa labeswele, kwakhela
              tintsandzane likhaya, njll.
          •   Kubumbana kwemibono etindzimeni.
          •   Imibono ihambelane nesihloko.
          •   Indzaba itfokotise loyifundzako.
          •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            3                               DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

1.3      Kwephuta kwebafundzi kwenta ticelo tekuyewufundza etikhungweni
         temfundvo lephakeme emva kwamatekuletjeni, kubavimbela ematfuba
         ekuchubeka nemfundvo. Utsini umbono wakho?

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LEVETA                  UMBONO        WEMBHALI/
                            HLANGOTSILUNYE

         LOKUBALULEKILE:

         •    Bahlolwa kumele bakhetse luhlangotsi lunye bangagudluki kulo
              endzabeni yonkhe. (Bavumelane nobe baphikisane nalombono.)
         •    Caphela kutsi indzaba iveta luhlangotsi lolukhetfwe ngumhlolwa,
              ingakhulumi ngako kokubili. Kwephuta kwebafundzi kwenta ticelo
              tekuyewufundza       etikhungweni      temfundvo lephakeme  emva
              kwamatekuletjeni, kubavimbela ematfuba ekuchubeka nemfundvo nobe
              akubavimbeli ematfuba ekuchubeka nemfundvo.
         •    Kubumbana kwemibono etindzimeni.
         •    Imibono ihambelane nesihloko.
         •    Indzaba itfokotise loyifundzako.
         •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

1.4      Kuyajabulisa kubuye kudzabukise kuphila etikhatsini talomuhla.

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LENHLANGOTSIMBILI/MBACAMBILI/
                            LEVETA SIMO NJENGOBE SINJALO.

         LOKUBALULEKILE:

         •    Kuloluhlobo lwendzaba bahlolwa kumele bavete totimbili tinhlangotsi,
              bubi nebuhle besihloko.
         •    Caphela kutsi indzaba ikhuluma ngekujabulisa nekungajabulisi
              kwekuphila etikhatsini talomuhla. (Sib. Lokujabulisako: Imfundvo
              yamahhala emfundvweni lesisekelo, kuba nemalungelo ebantfwana, njll/
              Lokungajabulisi: Inkhohlakalo etikhungweni tahulumende, imibhikisho
              legcwele lonkhe live, njll.)
         •    Kubumbana kwemibono etindzimeni.
         •    Imibono ihambelane nesihloko.
         •    Indzaba itfokotise loyifundzako.
         •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            4                              DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

1.5      Nginje nje, nje lomuhla, ngenca yekuyekeliswa sikolo.

         LUHLOBO LWENDZABA: INDZABA LEBALISA NGEMPHILONCHANTI
                            YEMBHALI/LEVETA LIKAMUVA LEMBHALI.

         LOKUBALULEKILE:

         •    Kuloluhlobo lwendzaba umbhali ubalisa ngato tonkhe tintfo latenta
              ngenca yekuyekeliswa sikolo waze waba kulesimo lakuso lomuhla.
         •    Emaphuzu lasendzabeni akavete simo semhlolwa ngembikwekutsi
              ayekeliswe sikolo nalapho simo sakhe sesintjintja khona kuze kube
              ngulomuhla. (Sib. Asafundza: Kuhlakanipha, kutsengelwa konkhe
              lakufunako ekhaya, kuphila imphilo lemnandzi, kunikwa imifundzate
              ngenca yekuphuma ngemalengiso etifundvweni takhe, njll. Asayekeliswe
              sikolo: Kucoshwa ekhaya abe ngumhambuma, kudla tidzakamiva,
              kungenela bugebengu, njll.)
         •    Kubumbana kwemibono etindzimeni.
         •    Imibono ihambelane nesihloko.
         •    Indzaba itfokotise loyifundzako.
         •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

1.6      Tonkhe tindzaba letiphatselene netitfombe tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo
         lwendzaba: indzaba lechazako, hlangotsilunye, nhlangotsimbili, lelandzisako
         naleveta likamuva lembhali/Imphilonchanti yembhali.

         1.6.1        Indzaba lephatselene nesitfombe.

                      LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
                                         LUHLOBO LWENDZABA KULETI
                                         LETINGENHLA

                      LOKUBALULEKILE:

                      •   Bahlolwa kumele babe nemaphuzu lesekelako lahambisana
                          nesitfombe, bangagudluki kuso.
                      •   Tihloko titawehluka. Sib. Bumatima bekuhamba emabanga
                          lamadze uya esikolweni/Imfundvo isikhali salomuhla/
                          Kuphepha kwebantfwana besikolo njll.
                      •   Kubumbana kwemibono etindzimeni.
                      •   Imibono ihambelane nesihloko.
                      •   Indzaba itfokotise loyifundzako.
                      •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            5                               DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

         1.6.2        Indzaba lephatselene nesitfombe.

                      LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
                                         LUHLOBO LWENDZABA KULETI
                                         LETINGENHLA.

                      LOKUBALULEKILE:

                      •   Bahlolwa kumele babe nemaphuzu levakalako lahambelana
                          nesitfombe, bangagudluki kuso.
                      •   Tihloko titawehluka. Sib. Kutilolongela umncintiswano
                          wemdanso/Tinhlelo        letisetjentiswa kucosha bantfwana
                          emigwacweni/Kubaluleka kwekutibandzakanya emidlalweni
                          njll.
                      •   Kubumbana kwemibono etindzimeni.
                      •   Imibono ihambelane nesihloko.
                      •   Indzaba itfokotise loyifundzako.
                      •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         1.6.3        Indzaba lephatselene nesitfombe.

                      LUHLOBO LWENDZABA: INGATSATSA NOBE NGULUPHI
                                         LUHLOBO LWENDZABA KULETI
                                         LETINGENHLA.

                      LOKUBALULEKILE:

                      •   Bahlolwa kumele babe nemaphuzu levakalako lahambelana
                          nesitfombe, bangagudluki kuso.
                      •   Tihloko titawehluka. sib. Tekuphepha kwelive/Umsebenti
                          lengiwutsandzako (wemaphoyisa)/Bungoti bekweca emnceleni
                          ngalokungemtsetfo/kugadvwa kwetiboshwa, njll.
                      •   Kubumbana kwemibono etindzimeni.
                      •   Imibono ihambelane nesihloko.
                      •   Indzaba itfokotise loyifundzako.
                      •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

CAPHELA: KWABIWA KWEMAMAKI: (BONA IRUBHRIKI)

                                                              SAMBA SESIGABA A:          50

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            6                                   DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO

UMBUTO 2:        IMIBHALOMBIKO        (100–120     emagama       itheksthi    ngayinye)
                 (50 emamaki)

2.1      INCWADZI LEHLELEKILE

         SAKHIWO:

          •    Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          •    Emakheli aba mabili langakafakwa timphawu tekufundza. (Lalohlolwako
               liba sesandleni sekudla, lalobhalelwako liba sesandleni sebuncele.)
          •    Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako. Sib. Thishelanhloko,
               Mphatsisiteshi.
          •    Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
          •    Sibingelelo      sencwadzi.    (Sibingelelo   kufanele    sivete    bulili
               balobhalelwako, sib. Mnumzane/Nkhosatana).
          •    Sihloko sendzaba lokutawukhulunywa ngaso.
          •    Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako ngelulwimi loluhlelekile.
          •    Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
          •    Tindzima letinemicondvo lebumbene.
          •    Kweciwa umugca embikwesiphetfo.
          •    Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
          •    Kweciwa umugca embikwekuvalelisa.
          •    Kuvalelisa lokutitfobako lokuhambelana nesibingelelo. (Sib. Ngimi
               lotitfobako).
          •    Sibongo siyafakwa.

         LOKUBALULEKILE:

          •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •    Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile nangalokuhlelekile.
          •    Incwadzi yemhlolwa ayicele lihhovisi lenduna/lekhansela kutsi
               liyewukhulumisa      makhelwane        wemhlolwa      mayelana  netinja
               letingakhungwa letiyingoti.
          •    Incwadzi ayichaze tizatfu leticinile ngalesicelo semhlolwa.
          •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            7                                  DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

2.2      UMLANDVOMUFI

         SAKHIWO

          •   Unesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          •   Sihloko semlandvomufi. Sib. Umlandvomufi wa--- (Ligama nesibongo
              semufi) lotelwe, (lusuku latelwe ngalo.) washona (lusuku lashone ngalo.)
          •   Batali bakhe.
          •   Wesingaki ekhaya ngekutalwa.
          •   Indzawo latalelwa kuyo nalashonele kuyo.
          •   Imfundvo yakhe.
          •   Umsebenti wakhe.
          •   Umndeni wakhe lawushiya emhlabeni.
          •   Emavi ekumvalelisa. (Sib. Lala ngekuthula/Tinanatelo temufi njll.)

         LOKUBALULEKILE:

         •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •    Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •    Umlandvomufi awukhulume ngathishelakati wemhlolwa.
         •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

2.3      I-ATHIKHELI YELIPHEPHANDZABA

         SAKHIWO:

         •    Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Sihloko se-athikheli (Kulahleka kwesimilo ebantfwaneni nendlela
              lesingabuyiswa ngayo.)
         •    Lusuku lebhalwe ngalo.
         •    Ibhalwe ngubani.
         •    Ligama leliphephandzaba leya kulo (sib. MPUMALANGA NEWS).
         •    Lokucuketfwe (Kusola ngesimilo lesibi ebantfwaneni, nendlela
              lesingabuyiswa ngayo.)
         •    Ibhalwa ngetindzima nobe ngemaphuzu/ngemakholomu.
         •    Ingasebentisa emafonti lehlukahlukene.
         •    Tincomo.

         LOKUBALULEKILE:

         •    Lulwimi luhlelekile
         •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •    Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •    Caphela kutsi i-athikili iphatselene nekulahleka kwesimilo ebantfwaneni.
         •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            8                               DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

2.4      INKHULUMO LEHLELEKILE
         SAKHIWO:
         •     Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •     Sihloko senkhulumo. (Kubungatwa kwelusuku lwekubonga bothishela)
         •     Kubingelela sihlalo netetsamelilwati.
         •     Singeniso lesetfula loko lokutawukhulunywa ngako.
         •     Tindzima tenkhulumo letinemaphuzu labumbene.
         •     Siphetfo senkhulumo lapho kusongwa khona onkhe emaphuzu
               labeketfulwa enkhulumeni.
         •     Kubonga sihlalo wesikolo, thishelanhloko, sihlalo wemkhandlu webatali
               netetsamelilwati.
         LOKUBALULEKILE:
         •     Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •     Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •     Caphela kutsi inkhulumo iphatselene nelusuku lwekubonga bothishela
               ngekukhicita imiphumela lemihle yamatekuletjeni.
         •     Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

2.5      INKHULUMOLUHLOLO
         SAKHIWO:
         •      Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •      Sihloko. (Iphatselene nani lenkhulumoluhlolo).
         •      Balingisi labaphatselene nenkhulumoluhlolo. (Emagama abo abhalwa
                esandleni sesancele ehlukaniswe ngekholoni).
         •      Ibhalwa ibe njengenkhulumiswano
         •      Umtimba wakhiwa yimibuto yalohlolako, sib. (Yini lekwente wabona
                lomsebenti ukufanele?) lehambelana netimphendvulo talohlolwako, sib.
                (Luhlobo lweticu lenginato luhambelana ncamashi nalomsebenti.)
         •      Siphetfo. (Kusongwa kwenkhulumoluhlolo). Sib. Sibongile kutsi ufike,
                sitakwatisa imiphumela emva kweliviki …
         •      Kubumbana kwesihloko nalokwentiwako kulenkhulumoluhlolo.
         LOKUBALULEKILE:
          •   Kubingelelana (labahlolako nalohlolwako.)
          •   Lulwimi lolusetjentiswako luhlelekile futsi lwetayelekile.
          •   Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •   Caphela kutsi inkhulumoluhlolo iphatselene nesicelo sekubamba
              ematoho esitolo lesikhulu salapho umhlolwa ahlala ngakhona
              ngemaholide enyanga yeNgongoni.
          •   Lwati lanalo ngalomsebenti.
          •   Kuvalelisa.
          •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3            9                                   DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

2.6      INCWADZI YEBUNGANI

         SAKHIWO:

          •     Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          •     Likheli linye leliphelele lelingakafakwa timphawu lelisesandleni sekudla.
          •     Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
          •     Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete buhlobo lobukhona
                emkhatsini walobhalako nalobhalelwako,) sib. Mngani/Nozipho/Vusi.
          •     Kweciwa umugca embikwesingeniso.
          •     Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako.
          •     Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
          •     Tindzima letinemicondvo lebumbene.
          •     Kweciwa umugca embikwesiphetfo.
          •     Siphetfo lesisonga loko lobekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
          •     Kweciwa umugca embikwekuvalelisa.
          •     Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sivaleliso kufanele sivete
                buhlobo lobukhona emkhatsini walobhalako nalobhalelwako.) Sib. Ngimi
                umshana wakho/Ngimi umngani wakho Sipho/Vuyo

         LOKUBALULEKILE:

         •     Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •     Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •     Incwadzi ayisole umngani wemhlolwa ngesento                 sekungamsiti
               ngekumboleka kwekwembatsa.
         •     Sibongo asifakwa.
         •     Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

                                                                SAMBA SESIGABA B:            50
                                                              SAMBA SAKO KONKHE:             100

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 10

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com               10                                                                             DBE/2017
                                                                                 SCE – Imemorandamu

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako,
  Lokusacatfuta naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako
  nelizinga lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI]
    Timphawu                                         Emalengiso           Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                           28–30                    22–24                        16–18                      10–12                          4–6
 NEKUHLELA                                   -Imphendvulo              -Imphendvulo                -Imphendvulo leyenetisako   -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                             lengemalengiso            lesecophelweni lelisetulu   -Imibono ibumbene futsi     lengakabumbani              iyanhlanhlatsa
 (Imphendvulo                                lababateka ngetulu        ngalokubabatekako           ikholweka                   -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene

                        Lizinga lelisetulu
 nemibono)                                   kwalokulindzelekile       -Imibono ivutsiwe,          ngalokwenetisako            futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
 Kuhleleka kwemibono                         -Imibono ivutsiwe,        iyaheha ihambisana          -Kuhleleka kubumbene        yekuticambela               ngco
 nakulungiselelwa                            inekuhlakanipha,          nesihloko ngalokuphelele    nesingeniso, umtimba        -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kubhala                                     lokukhombisa kucabanga    -Kuhleleka                  nesiphetfo                  bekuhleleka                 lokungevakali

                       ngalokubabatekako
 Kucikelelwa                                 lokujulile                kusecophelweni lelisetulu   ngalokwenetisako            nekubumbana                 -Akukho kuhleleka
 kwenhloso,                                  -Kuhleleka                kakhulu, lokubumbene                                                                nekubumbana
 tetsamelilwati                              kungemalengiso            nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo                              lababatekako,             nesiphetfo
                                             kubumbene nesingeniso,
 30 EMAMAKI                                  umtimba kanye
                                             nesiphetfo
                                                        25–27                      19–21                      13–15                      7–9                           0–3
                                             -Imphendvulo              -Imphendvulo                -Imphendvulo                -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane

                        Lizinga lelisetulu
                                             lengemalengiso kodvwa     lesecophelweni lelisetulu   leyenetiisako kodvwa        kunhlanhlatsa               umzamo wekuphendvula
                                             ingenato timphawu         -Imibono iyaheha,           kukhona lokungevakali       -Imibono ayihlangani,       ngesihloko
                                             tekubabateka              ihambisana nesihloko        kahle                       iyadidana                   -Yonkhe imphendvulo
                                             -Imibono ivutsiwe futsi   -Kuhleleka                  -Imibono ibumbene,          -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa,

                       ngalokungababateki
                                             ihlakaniphile             lokusecophelweni            iyakholweka                 bekuhleleka                 ayemukeleki
                                             -Kuhleleka                lelisetulu lokubumbene      -Kukhona kuhleleka          nekubumbana                 -Akuvakali,
                                             lokungemalengiso,         nesingeniso, umtimba        lokutsite kanye                                         kuhlangahlangene
                                             kubumbene nesingeniso,    nesiphetfo                  nekubumbana
                                             umtimba nesiphetfo                                    nesingeniso, umtimba
                                                                                                   nesiphetfo

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                       Phenya

### Page 11

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                                  Downloaded from hlayiso.com                11                                                                              DBE/2017
                                                                                                     SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)
     Timphawu                                                           Emalengiso              Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele           Lokungaphumelelisi
 LULWIMI, SITAYELA                                                         14–15                        11–12                         8–9                        5–6                        0–3
 NEKUHLUNGWA                                                    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Lulwimi aluvakali
 KWEMAPHUTSA                                                    nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama               sitayela                 -Umoya, irejista, sitayela
                                                                kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama           nesilulumagama

                        Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 Kuhambelana                                                    tetsamelilwati               tetsamelilwati               tetsamelilwati               akuhambelani             akuhambelani nakancane
 kwemoya irejista,                                              nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo               nenhloso,                nenhloso, tetsamelilwati
 sitayela,                                                      ngemalengiso                 ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako             tetsamelilwati           nesimongcondvo
 silulumagama                                                   lababatekako                 -Lulwimi lusecophelweni      -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo           -Silulumagama sincane
 nenhloso                                                       -Lulwimi lolunekutetsemba,   lelisetulu kantsi nemoya     ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa           ngendlela yekutsi
 nesimongcondvo                                                 lolugculisako nalolunemba    uyemukeleka                  lokushiwo embhalweni         kwelulwimi               lokubhaliwe
 Kusetjentiswa                                                  ngemalengiso                 emphendvulweni yonkhe        -Umoya uyenetisa             kusacatfuta              akungalandzeleki
 kwelulwimi, timphawu                                           lababatekako                 -Emaphutsa eluhlelo          -Emasu ebugagu belulwimi     -Umoya nekukhetseka
 tekufundza                                                    -Emasu ebugagu belulwimi      nesipelingi akasimanyenti    asetjentisiwe kunotsisa      kwemagama
 nekubhala, luhlelo,                                           asetjentiswe                  -Kuticambela                 lokucuketfwe                 akwemukeleki
 sipelingi                                                     ngemphumelelo lenkhulu        lokusecophelweni                                          -Silulumagama
 (lupelomagama)                                                kuveta umoya nekuheha         lelisetulu                                                sincane kakhulu
                                                               kwemphendvulo
 15 EMAMAKI                                                    -Esikhatsini lesinyenti
                                                               kakhulu emaphutsa eluhlelo
                                                               nesipelingi kute
                                                                -Kunekuticambela
                                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                                kakhulu
                                                                              13                          10                           7                          4
                                                                -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe

                         Lizinga lelisetulu
                                                                ngemalengiso                 ngemphumelelo                ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi
                                                                nangalokuveta umoya          lesecopheweni lelisetulu     ngalokungafani               -Kusetjentiswa
                                                                lokhutsatako                 -Umoya uyemukeleka           embhalweni wonkhe            kwetinhlobo
                                                                ngemphumelelo                futsi uneligalelo            -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                        ngalokungababateki
                                                                -Esikhatsini lesinyenti      lelemukelekile               wemukelekile, emasu          kuncane/kute
                                                                emaphutsa eluhlelo           -Emaphutsa eluhlelo          ebugagu belulwimi            -Silulumagama
                                                                nesipelingi awekho           nesipelingi ambalwa          asetjentiswe kancane         sincane kakhulu
                                                                -Kuticambela                 -Icambeke kahle
                                                                kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                             Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                     12                                                                     DBE/2017
                                                               SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                        Emalengiso            Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                   5                        4                          3                         2                     0–1
                             -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane             -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi         ngemalengiso              itfutfukiswe               nesihloko                   emukelekile          asilele
 Kutfutfukiswa               -Imininingwane yetfulwe   ngalokuihlelekile          -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                 ngemalengiso              -Kunekubumbana             kwakheke kahle              kunemaphutsa         kunemaphutsa
 nekwakhiwa                  -Imisho, netindzima       -Imisho, netindzima        Indzaba iyevakala           -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo
 kwemisho                    kwakheke ngemalengiso     kuhlelekile futsi                                      noko
                             lababatekako              kutinhlobonhlobo
 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                      33–40                     23–30                    13–20                    0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                              Phenya

### Page 13

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                   Downloaded from hlayiso.com                  13                                                                           DBE/2017
                                                                        SCE – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA (25)

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWASEKHAYA (LIPHEPHA LE-3, SIGABA B & C (25 EMAMAKI)
        Timphawu                     Emalengiso                 Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                             13–15                          10–12                      7–9                         4–6                          0–3
 KUHLELA NESAKHIWO            -Imphendvulo                    -Imphendvulo                 -Imphendvulo             -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                  lesecophelweni lelisetulu    leyenetisako,            lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako                    lekhombisa                   lekhombisa lwati         lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          -Imibono ivutsiwe,              -Lwati lolusecophelweni      lweluhlobo lwetheksthi   lebhalwako                   lwetheksthi lebhalwako
 nakulungiselelwa kubhala     inekuhlakanipha,                lelisetulu lweluhlobo        lebhalwako               -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Inhloso, tetsamelilwati,     lokukhombisa kucabanga          lwetheksthi lebhalwako       -Umbhalo awukacondzi     lokunyenti                   igcwele kutsemeleta
 timphawu/timiso,             lokujulile                      -Umbhalo ucondze ngco –      ngco ngalokuphelele,     -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti
 nesimongcondvo               -Lwati lolungemalengiso         awutsemeleti                 unekutsemeleta           alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
                              lwetimphawu teluhlobo           -Lokucuketfwe kunemibono     lokutsite                kakhulu                      akakabumbani nakancane
 15 EMAMAKI                   lwetheksthi lebhalwako          lebumbene ngelicophelo       -Emaphuzu                -Imbalwa imininingwane       -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco           lelisetulu                   alokucuketfwe            leyesekela sihloko           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono        -Imininingwane yetfulwe      abumbene                 -Imitsetfo netimiso          sihloko
                              lebumbene ngemalengiso          ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako         letibalulekile tesakhiwo     -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane           kantsi yonkhe yesekela       -Leminye imininingwane   setheksthi atikalandzelwa    tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso           sihloko                      iyasesekela sihloko      ngalokufanele                letibalulekile
                              kantsi futsi yesekela sihloko   -Sakhiwo lesemukelekako      -Sakhiwo siyenetisa      -Kunyenti lokubalulekile     atikalandzelwa nakancane
                              -Sakhiwo lesifanele             lesinemaphutsa langasho      kodvwa sinemaphutsa      lokusilele
                              lesingemalengiso                lutfo                        latsite
                              nalesingenamaphutsa
 LULWIMI, SITAYELA                          9–10                          7–8                         5–6                       3–4                          0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                  nesilulumagama               sitayela                 nesilulumagama               nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso        kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama           akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati        tetsamelilwati               kuhambelana nenhloso,    nenhloso, tetsamelilwati     nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo                  nesimongcondvo               tetsamelilwati           nesimongcondvo               nesimongcondvo
 nesimongcondvo               -Luhlelo alunamaphutsa          ngelicophelo lelisetulu      nesimongcondvo           -Kunemaphutsa                -Kugcwele emaphutsa
 Timiso nekusetjentiswa       kantsi futsi icambeke kahle     -Luhlelo luvame kungabi      ngalokwenetisako         lamanyenti eluhlelo          lamanyenti ladidanako
 kwelulwimi                   -Esikhatsini lesinyenti         nemaphutsa kantsi futsi      -Kunemaphutsa latsite    -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 Kukhetseka kwemagama         akunamaphutsa                   umbhalo ucambeke             eluhlelo                 kakhulu                      asihambisani nakancane
 Timphawu tekufundza                                          ngelicophelo lelisetulu      -Silulumagama            -Inshokutsi                  nenhloso
 nekubhala nesipelingi                                        -Silulumagama                lesenetisako             iyaphazamiseka               -Inshokutsi
                                                              sisecophelweni lelisetulu    -Emaphutsa                                            ihlangahlangene kakhulu
 10 EMAMAKI                                                   -Emaphutsa ambalwa           akayiphazamisi
                                                              kakhulu                      inshokutsi
 KWEHLUKA                                22–25                           17–20                      12–15                      7–10                         0–5
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017-memo/20a76574-c7e8-4e46-825c-dab23a724972) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2017-memo/960965e9-64a2-4d0c-ba61-7577aedb2386) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2017-memo/1c069544-d368-48e1-a11f-957cd0c8f1e2) — siSwati HL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-siswati/aafa2ee5-5495-4fb9-9024-491aaeb1dbfc) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2023-mg/12dcb8ed-63e7-419a-b42c-dcb4d1ec63e6) — siSwati HL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P3 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2021-mg/17f659ce-b66f-41b7-815f-269c2925fc3f) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
