# siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2018-final-memo/cf71cf27-f438-4771-9748-2a37ac63b254
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2018-final-memo/cf71cf27-f438-4771-9748-2a37ac63b254)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2018/bd1e5c4e-e471-4772-8d8f-0dfdaf0b33d1) — QP · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                   GRADE 12

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   LWETI 2018

                            TICONDZISO TEKUMAKA

                                 IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 100

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               2                         DBE/Lweti 2018
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1: KUBHALWA KWENDZABA (340–390 emagama.) (50 emamaki.)

CAPHELA:       Kuyo yonkhe imibhalo cikelela linani lemagama lelimisiwe. Indzaba
               lephatselene nesitfombe inikwe sihloko.

1.1      Ngeva sengatsi ngiyaphupha.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi indzaba ayibhale ngesikhatsi lesengca
              ngobe ilandzisa ngalokwenta umhlolwa eve sengatsi uyaphupha.
             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngesehlakalo lesenta umhlolwa eve
              sengatsi uyaphupha lokungenteka kube kuhle nobe kube kubi.
             Indzaba kungenteka ilandzise/ivete limuva lembhali/ichaze.                    [50]

1.2      Lena yindlela lengifuna kutsatfwa ngayo.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngendlela lafuna kutsatfwa ngayo
              nangabe anikwa litfuba njengemuntfu lomusha, lokungenteka kutsi ibe
              nguletamenta abe ngumuntfu loncono.
             Indzaba kungenteka ichaze/ivete limuva lembhali/ilandzise.                    [50]

1.3      Kube sikhatsi siyajikiswa …

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngesikhatsi lasicitsile lafisa kutsi
              nangabe besingajikiswa, abengabuyela ayewucala kabusha imphilo
              yakhe.
             Indzaba kungenteka ivete limuva lembhali/ilandzise/ichaze.                    [50]

1.4      Imphumelelo ayikho emalini.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete tizatfu letenta atsi Imphumelelo ayikho
              emalini ibuye ibe semalini.
             Indzaba kungenteka ibe nhlangotsimbili/hlangotsilunye/ichaze.                 [50]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               3                        DBE/Lweti 2018
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

1.5      Kufundza esikolweni ugadvwe ngemaphoyisa!

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngetintfo letentekako latibona
              tingenta imfundvo ibe lula nangabe afundza agadvwe ngemaphoyisa
              nobe latibona tingaletsa bumatima bekufundza nangabe agadvwe
              ngemaphoyisa.
             Indzaba kungenteka ibe hlangotsilunye/nhlangotsimbili/ichaze.                [50]

1.6.1-   Tonkhe tindzaba letiphatselene netitfombe tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo
1.6.3    lwendzaba:     indzaba        lelandzisako,  lechazako,    lehlangotsilunye,
         lenhlangotsimbili, naleveta limuva lembhali.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete emaphuzu lavakalako lahambelana
              nesitfombe, angagudluki kuso.

CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:         50

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               4                         DBE/Lweti 2018
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO

UMBUTO 2: IMIBHALOMBIKO (100–120 emagama itheksthi ngayinye.)
(50 emamaki.)

2.1      INCWADZI YEMTSETFO

         SAKHIWO:

              Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
              Emakheli aba mabili langakafakwa timphawu tekufundza. (Lalohlolwako
               liba sesandleni sekudla, lalobhalelwako liba sesandleni sesancele.)
              Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako.
              Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
              Sibingelelo sencwadzi.
              Kweciwa umugca.
              Sihloko sendzaba lekutawukhulunywa ngayo.
              Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako ngelulwimi loluhlelekile.
              Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
              Tindzima letinemicondvo lebumbene.
              Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
              Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
              Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
              Kuvalelisa lokutitfobako lokuhambelana nesibingelelo.
              Sibongo siyafakwa.

         LOKUBALULEKILE:

               Kusetjentiswa irejista lefanele.
               Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile nangalokuhlelekile.
               Incwadzi yemhlolwa ayihalalisele umphatsisikolo ngesipho senkhundla
                yetemidlalo, inkampani letsite, lemakhele yona esikolweni sakhe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               5                         DBE/Lweti 2018
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.2      UMLANDVOMUFI

         SAKHIWO

             Unesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Sihloko semlandvomufi. Sib. Umlandvomufi wa … (Ligama nesibongo
              semufi) lotelwe, (lusuku latelwe ngalo.) washona (lusuku lashone ngalo.)
             Batali bakhe, (sebashona/basaphila).
             Wesingaki ekhaya ngekutalwa.
             Indzawo latalelwa kuyo nalashonele kuyo.
             Imfundvo yakhe.
             Umsebenti wakhe.
             Umndeni wakhe lawushiya emhlabeni.
             Emavi ekumvalelisa. (Lala ngekuthula/Tinanatelo temufi njll.)

         LOKUBALULEKILE:

             Kusetjentiswa irejista lefanele.
             Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
             Umlandvomufi awukhulume ngalophetse emmangweni wemhlolwa.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

2.3      SIHLATIYWA

         SAKHIWO:

                 Singeniso
                 Umtimba
                 Siphetfo

         IMINININGWANE LELINDZELEKILE:

                 Sihloko sesihlatiywa.
                 Sihloko selibhuku lelifundziwe.
                 Lusuku lekushicilelwe ngalo lelibhuku lelifundziwe.
                 Akuvetwe balingisi labakhulu (labangedluli kulabane) kulelibhuku
                  lelifundziwe.
                 Sifinyeto sesakhiwo sendzaba.
                 Ingcikitsi yalendzaba.
                 Imibono yemhlolwa ngalendzaba (tincomo).

         LOKUBALULEKILE:

                 Kusetjentiswa irejista lefanele.
                 Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
                 Sihlatiywa asiphatselane nelibhuku lelifundvwe ngumhlolwa hhayi
                  lelimiselwe kufundvwa kulelo banga lakulo umhlolwa esikolweni.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               6                             DBE/Lweti 2018
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.4      INKHULUMOMPHENDVULWANO/INKHULUMISWANO

         SAKHIWO:

                  Singeniso
                  Umtimba
                  Siphetfo

             Luhlaka (emagama alabakhulumako abhalwa ngasesandleni sesancele
              bese kufakwa ikholoni/bokhulumile abafakwa/lokwentekako kubhalwa
              kubakaki).
             Kusetjentiswa inkhulumongco.

         LOKUBALULEKILE:

             Kusetjentiswa irejista lefanele.
             Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
             Akube ngumhlolwa nemzala wakhe labakhulumako.
             Akukhulunywe ngesento samzala wemhlolwa sekungena ekamelweni
              aphenye idayali yemhlolwa ngaphandle kwemvume.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

2.5      INCWADZI YEBUNGANI

         SAKHIWO:

                 Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                 Likheli linye leliphelele lelingakafakwa timphawu lelisesandleni sekudla.
                 Kweciwa umugca ngembikwesibingelelo.
                 Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete buhlobo lobukhona
                  emkhatsini walobhalako nalobhalelwako)
                 Kweciwa umugca ngembikwesingeniso.
                 Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako.
                 Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
                 Tindzima letinemicondvo lebumbene.
                 Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
                 Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
                 Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
                 Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sivaleliso kufanele sivete
                  buhlobo lobukhona emkhatsini walobhalako nalobhalelwako.)
                 Sibongo asifakwa.

         LOKUBALULEKILE:

                 Kusetjentiswa irejista lefanele.
                 Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
                 Incwadzi ayibonge lilunga lemndeni wemhlolwa ngekubavakashisa
                  ngemaholide enyanga yeNgongoni.

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               7               DBE/Lweti 2018
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

Emalungelo agodliwe                                                     Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               8                           DBE/Lweti 2018
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.6.     I-ATHIKILI YELIPHEPHANDZABA

         SAKHIWO:

             Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Sihloko se-athikili (Bungoti bekutatisa/bekufaka titfombe letichaza kabanti
              ngemphilo yakho etinhlelweni tekuchumana.)
             Lusuku lebhalwe ngalo.
             Ibhalwe ngubani.
             Ligama leliphephandzaba leya kulo.
             Lokucuketfwe. (Kwecwayisa bantfu ngebungoti bekutatisa/bekufaka
              titfombe letichaza kabanti ngemphilo yabo etinhlelweni tekuchumana.)
             Ibhalwa ngetindzima nobe ngemaphuzu/ngemakholomu.
             Ingasebentisa emafonti lehlukahlukene.
             Tincomo.

         LOKUBALULEKILE:

             Lulwimi luhlelekile.
             Kusetjentiswa irejista lefanele.
             Kucikelela kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
             Caphela kutsi i-athikili iphatselene nekwecwayisa bantfu ngebungoti
              bekutatisa/bekufaka titfombe letichaza kabanti ngemphilo yabo
              etinhlelweni tekuchumana.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

                                                                   SAMBA SESIGABA B:          50
                                                                 SAMBA SAKO KONKHE:           100

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                9                                                                      DBE/Lweti 2018
                                                                              NSC – Ticondziso tekumaka

CAPHELA:

 Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
 Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako,
  Lokusacatfuta naLokungaphumelelisi).
 Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako
  nelizinga lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
 Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                         Emalengiso           Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                           28–30                    22–24                        16–18                      10–12                          4–6
 NEKUHLELA                                   -Imphendvulo              -Imphendvulo                -Imphendvulo leyenetisako   -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                             lengemalengiso            lesecophelweni lelisetulu   -Imibono ibumbene futsi     lengakabumbani              iyanhlanhlatsa
 (Imphendvulo

                        Lizinga lelisetulu
                                             lababateka ngetulu        ngalokubabatekako           ikholweka                   -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                   kwalokulindzelekile       -Imibono ivutsiwe,          ngalokwenetisako            futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
 Kuhleleka kwemibono                         -Imibono ivutsiwe,        iyaheha ihambisana          -Kuhleleka kubumbene        yekuticambela               ngco
 nakulungiselelwa                            inekuhlakanipha,          nesihloko ngalokuphelele    nesingeniso, umtimba        -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kubhala                                     lokukhombisa kucabanga    -Kuhleleka                  nesiphetfo                  bekuhleleka                 lokungevakali

                       ngalokubabatekako
 Kucikelelwa                                 lokujulile                kusecophelweni lelisetulu   ngalokwenetisako            nekubumbana                 -Akukho kuhleleka
 kwenhloso,                                  -Kuhleleka                kakhulu, lokubumbene                                                                nekubumbana
 tetsamelilwati                              kungemalengiso            nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo                              lababatekako,             nesiphetfo
                                             kubumbene nesingeniso,
 30 EMAMAKI                                  umtimba kanye
                                             nesiphetfo
                                                        25–27                      19–21                      13–15                      7–9                           0–3
                                             -Imphendvulo              -Imphendvulo                -Imphendvulo                -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane

                        Lizinga lelisetulu
                                             lengemalengiso kodvwa     lesecophelweni lelisetulu   leyenetiisako kodvwa        kunhlanhlatsa               umzamo wekuphendvula
                                             ingenato timphawu         -Imibono iyaheha,           kukhona lokungevakali       -Imibono ayihlangani,       ngesihloko
                                             tekubabateka              ihambisana nesihloko        kahle                       iyadidana                   -Yonkhe imphendvulo
                                             -Imibono ivutsiwe futsi   -Kuhleleka                  -Imibono ibumbene,          -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa,
                                             ihlakaniphile             lokusecophelweni            iyakholweka                 bekuhleleka                 ayemukeleki

                       ngalokungababateki
                                             -Kuhleleka                lelisetulu lokubumbene      -Kukhona kuhleleka          nekubumbana                 -Akuvakali,
                                             lokungemalengiso,         nesingeniso, umtimba        lokutsite kanye                                         kuhlangahlangene
                                             kubumbene nesingeniso,    nesiphetfo                  nekubumbana
                                             umtimba nesiphetfo                                    nesingeniso, umtimba
                                                                                                   nesiphetfo

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                       Phenya

### Page 10

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                                  Downloaded from hlayiso.com                10                                                                        DBE/Lweti 2018
                                                                                                  NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                                                           Emalengiso              Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele           Lokungaphumelelisi
 LULWIMI, SITAYELA                                                         14–15                        11–12                         8–9                        5–6                        0–3
 NEKUHLUNGWA                                                    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Lulwimi aluvakali
 KWEMAPHUTSA                                                    nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama               sitayela                 -Umoya, irejista, sitayela
                                                                kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama           nesilulumagama

                        Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 Kuhambelana                                                    tetsamelilwati               tetsamelilwati               tetsamelilwati               akuhambelani             akuhambelani nakancane
 kwemoya irejista,                                              nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo               nenhloso,                nenhloso, tetsamelilwati
 sitayela,                                                      ngemalengiso                 ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako             tetsamelilwati           nesimongcondvo
 silulumagama                                                   lababatekako                 -Lulwimi lusecophelweni      -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo           -Silulumagama sincane
 nenhloso                                                       -Lulwimi lolunekutetsemba,   lelisetulu kantsi nemoya     ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa           ngendlela yekutsi
 nesimongcondvo                                                 lolugculisako nalolunemba    uyemukeleka                  lokushiwo embhalweni         kwelulwimi               lokubhaliwe
 Kusetjentiswa                                                  ngemalengiso                 emphendvulweni yonkhe        -Umoya uyenetisa             kusacatfuta              akungalandzeleki
 kwelulwimi, timphawu                                           lababatekako                 -Emaphutsa eluhlelo          -Emasu ebugagu belulwimi     -Umoya nekukhetseka
 tekufundza                                                    -Emasu ebugagu belulwimi      nesipelingi akasimanyenti    asetjentisiwe kunotsisa      kwemagama
 nekubhala, luhlelo,                                           asetjentiswe                  -Kuticambela                 lokucuketfwe                 akwemukeleki
 sipelingi                                                     ngemphumelelo lenkhulu        lokusecophelweni                                          -Silulumagama
 (lupelomagama)                                                kuveta umoya nekuheha         lelisetulu                                                sincane kakhulu
                                                               kwemphendvulo
 15 EMAMAKI                                                    -Esikhatsini lesinyenti
                                                               kakhulu emaphutsa eluhlelo
                                                               nesipelingi kute
                                                                -Kunekuticambela
                                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                                kakhulu
                                                                              13                          10                           7                          4

                         Lizinga lelisetulu
                                                                -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                                ngemalengiso                 ngemphumelelo                ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi
                                                                nangalokuveta umoya          lesecopheweni lelisetulu     ngalokungafani               -Kusetjentiswa
                                                                lokhutsatako                 -Umoya uyemukeleka           embhalweni wonkhe            kwetinhlobo
                                                                ngemphumelelo                futsi uneligalelo            -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                        ngalokungababateki
                                                                -Esikhatsini lesinyenti      lelemukelekile               wemukelekile, emasu          kuncane/kute
                                                                emaphutsa eluhlelo           -Emaphutsa eluhlelo          ebugagu belulwimi            -Silulumagama
                                                                nesipelingi awekho           nesipelingi ambalwa          asetjentiswe kancane         sincane kakhulu
                                                                -Kuticambela                 -Icambeke kahle
                                                                kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                             Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                     11                                                                DBE/Lweti 2018
                                                            NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                        Emalengiso            Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                    5                       4                          3                         2                     0–1
                             -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane             -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi         ngemalengiso              itfutfukiswe               nesihloko                   emukelekile          asilele
 Kutfutfukiswa               -Imininingwane yetfulwe   ngalokuihlelekile          -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                 ngemalengiso              -Kunekubumbana             kwakheke kahle              kunemaphutsa         kunemaphutsa
 nekwakhiwa                  -Imisho, netindzima       -Imisho, netindzima        Indzaba iyevakala           -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo
 kwemisho                    kwakheke ngemalengiso     kuhlelekile futsi                                      noko
                             lababatekako              kutinhlobonhlobo
 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                      33–40                     23–30                    13–20                    0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                              Phenya

### Page 12

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                   Downloaded from hlayiso.com                  12                                                                     DBE/Lweti 2018
                                                                     NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWASEKHAYA [25 EMAMAKI]

      Timphawu                         Emalengiso                  Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako                Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                             13–15                          10–12                      7–9                         4–6                          0–3
 KUHLELA NESAKHIWO            -Imphendvulo                    -Imphendvulo                 -Imphendvulo             -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                  lesecophelweni lelisetulu    leyenetisako,            lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako                    lekhombisa                   lekhombisa lwati         lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          -Imibono ivutsiwe,              -Lwati lolusecophelweni      lweluhlobo lwetheksthi   lebhalwako                   lwetheksthi lebhalwako
 nakulungiselelwa kubhala     inekuhlakanipha,                lelisetulu lweluhlobo        lebhalwako               -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Inhloso, tetsamelilwati,     lokukhombisa kucabanga          lwetheksthi lebhalwako       -Umbhalo awukacondzi     lokunyenti                   igcwele kutsemeleta
 timphawu/timiso,             lokujulile                      -Umbhalo ucondze ngco –      ngco ngalokuphelele,     -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti
 nesimongcondvo               -Lwati lolungemalengiso         awutsemeleti                 unekutsemeleta           alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
                              lwetimphawu teluhlobo           -Lokucuketfwe kunemibono     lokutsite                kakhulu                      akakabumbani nakancane
 15 EMAMAKI                   lwetheksthi lebhalwako          lebumbene ngelicophelo       -Emaphuzu                -Imbalwa imininingwane       -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco           lelisetulu                   alokucuketfwe            leyesekela sihloko           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono        -Imininingwane yetfulwe      abumbene                 -Imitsetfo netimiso          sihloko
                              lebumbene ngemalengiso          ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako         letibalulekile tesakhiwo     -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane           kantsi yonkhe yesekela       -Leminye imininingwane   setheksthi atikalandzelwa    tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso           sihloko                      iyasesekela sihloko      ngalokufanele                letibalulekile
                              kantsi futsi yesekela sihloko   -Sakhiwo lesemukelekako      -Sakhiwo siyenetisa      -Kunyenti lokubalulekile     atikalandzelwa nakancane
                              -Sakhiwo lesifanele             lesinemaphutsa langasho      kodvwa sinemaphutsa      lokusilele
                              lesingemalengiso                lutfo                        latsite
                              nalesingenamaphutsa
 LULWIMI, SITAYELA                          9–10                          7–8                         5–6                       3–4                          0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                  nesilulumagama               sitayela                 nesilulumagama               nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso        kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama           akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati        tetsamelilwati               kuhambelana nenhloso,    nenhloso, tetsamelilwati     nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo                  nesimongcondvo               tetsamelilwati           nesimongcondvo               nesimongcondvo
          nesimongcondvo      -Luhlelo alunamaphutsa          ngelicophelo lelisetulu      nesimongcondvo           -Kunemaphutsa                -Kugcwele emaphutsa
 Timiso nekusetjentiswa       kantsi futsi icambeke kahle     -Luhlelo luvame kungabi      ngalokwenetisako         lamanyenti eluhlelo          lamanyenti ladidanako
 kwelulwimi                   -Esikhatsini lesinyenti         nemaphutsa kantsi futsi      -Kunemaphutsa latsite    -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 Kukhetseka kwemagama         akunamaphutsa                   umbhalo ucambeke             eluhlelo                 kakhulu                      asihambisani nakancane
 Timphawu tekufundza                                          ngelicophelo lelisetulu      -Silulumagama            -Inshokutsi                  nenhloso
 nekubhala nesipelingi                                        -Silulumagama                lesenetisako             iyaphazamiseka               -Inshokutsi
                                                              sisecophelweni lelisetulu    -Emaphutsa                                            ihlangahlangene kakhulu
 10 EMAMAKI                                                   -Emaphutsa ambalwa           akayiphazamisi
                                                              kakhulu                      inshokutsi
 KWEHLUKA                                22–25                           17–20                      12–15                      7–10                         0–5
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                         13
                                                NSC – Ticondziso tekumaka

          TIMPHAWU LETISETJENTISWA NAKUMAKWA LULWIMI

                                         2018

              1.      Sipelingi                                             sp

              2.      Timphawu tekufundza                                   p

              3.      Kuphindzaphindza                                      pp

              4.      Lulwimi                                               lw

              5.      Luhlelomusho                                          lm

              6.      Kuhlanganisa

              7.      Kwehlukanisa                                              ∕

              8.      Lokushiyiwe                                            ^

              9.      Sikhatsi                                              skh

              10.     Kuhlanganisa imicondvo yendzima

              11.     Kwehlukanisa tindzima

abel

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2018-final-memo/7f69fa6d-a6a7-42a2-b097-e92ef1c93871) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati
- [SISWATI HL P2 NOV 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2018-final-memo/935d52d4-b8b0-49e9-8251-1335462447ad) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2018-memo/e0250168-cc2f-46a4-9444-ed1e802bf8a6) — siSwati HL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2023-mg/a6a6ac1f-c460-4360-8981-0e40e5219a67) — siSwati HL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2022-mg/317a0182-e1b9-447f-bc12-d0b386e10192) — siSwati HL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2021-mg/a3b5da64-a726-48f0-8d2f-147224b1cde2) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
