# siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2019, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2019-memo-1/ddb2b157-bb31-4dda-8736-1ddb235bc0d9
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2019-memo-1/ddb2b157-bb31-4dda-8736-1ddb235bc0d9)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · siswati. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2019/8f07b4f9-473d-4db6-b200-de3dc84cbdc1) — QP · 2019 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                   GRADE 12

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   LWETI 2019

                            TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 100

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               2                        DBE/Lweti 2019
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1: KUBHALWA KWENDZABA (340–390 emagama.) (50 emamaki.)

CAPHELA: Kuyo yonkhe imibhalo cikelela linani lemagama lelimisiwe. Indzaba
         lephatselene nesitfombe inikwe sihloko.

1.1      Sengatsi kungaphindze kwenteke loku.

         LOKUBALULEKILE:

          •   Umhlolwa angahumusha sihloko ngalokusobala nobe ngalokufihlakele.
          •   Indzaba ingalandzisa ngesehlakalo lokungenteka sibe sihle.
          •   Sehlakalo asibe simenetisile umhlolwa ngekutsi silungise simo
              nobe intfo letsite labefise kutsi ilunge.
          •   Sehlakalo asibe simjabulise ngendlela yekutsi afise kutsi siphindze
              senteke.
          •   Indzaba kungenteka ilandzise/ivete limuva lembhali/ichaze.                   [50]

1.2      Lusuku lolwendvulela lwekuphuma kwemiphumela yamatekuletjeni.

         LOKUBALULEKILE:

          •   Umhlolwa angahumusha sihloko ngalokusobala nobe ngalokufihlakele.
          •   Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngelusuku lolulandzelwa kuphuma
              kwemiphumela yamatekuletjeni.
          •   Lolusuku    kungenteka      kutsi   lube    ngulolumnandzi      kumbe
              lolungasimnandzi.
          •   Indzaba    kungenteka     ichaze/ivete   limuva     lembhali/ilandzise/
              nhlangotsimbili.                                                             [50]

1.3      Kube mane ...

         LOKUBALULEKILE:

         •    Umhlolwa angahumusha sihloko ngalokusobala nobe ngalokufihlakele.
         •    Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngesigameko lesamehlela/tifiso
              takhe/emaphupho lanawo, njll.
         •    Sifiso/Sigameko semhlolwa singaba sihle nobe sibe sibi, kepha kufanele
              simente ate aphimise lamagama latsi, 'Kube mane …'
         •    Indzaba kungenteka ivete limuva lembhali/ilandzise/ichaze.

         CAPHELA:
         Sihloko singacedzelelwa nobe kukuphi endzabeni                                    [50]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               3                        DBE/Lweti 2019
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

1.4      INingizimu Afrika ngiyo kuphela levumela kuhlalisa bantfu labachamuka
         kulamanye emave.

         LOKUBALULEKILE:

         •    Umhlolwa angahumusha sihloko ngalokusobala nobe ngalokufihlakele.
         •    Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete luvo lwakhe ngaloko lokwentiwa
              yiNingizimu Afrika ngekuhlalisa bantfu labachamuka kulamanye emave.
         •    Umhlolwa angakushayela tandla lokwentiwa yiNingizimu Afrika, lomunye
              angakugceka kantsi lomunye angakushayela tandla abuye akugceke.
              Bonkhe labahlolwa kufanele besekele luvo lwabo.
         •    Indzaba kungenteka ibe hlangotsilunye/nhlangotsimbili/ichaze/ilandzise.      [50]

1.5      Kwetfulwa kwetinsita emmangweni wangakitsi.

         LOKUBALULEKILE:

          •   Umhlolwa angahumusha sihloko ngalokusobala nobe ngalokufihlakele.
         •    Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete umbono wakhe ngekwetfulwa
              kwetinsita emmangweni wangakubo, lokungaba sezingeni lelisetulu nobe
              leliphasi.
         •    Umhlolwa angashayela tandla indlela tinsita letetfulwa ngayo, lomunye
              angakugceka kantsi lomunye angakushayela tandla abuye akugceke.
              Bonkhe labahlolwa kufanele besekele luvo lwabo.
         •    Indzaba kungenteka ibe hlangotsilunye/nhlangotsimbili/ichaze.                [50]

1.6      1.6.1–       Tonkhe tindzaba letiphatselene netitfombe tingatsatsa nobe
         1.6.3        nguluphi luhlobo lwendzaba: indzaba lelandzisako, lechazako,
                      lehlangotsilunye, lenhlangotsimbili, naleveta limuva lembhali.

         LOKUBALULEKILE:

         •    Umhlolwa angahumusha sibonwa ngalokusobala nobe ngalokufihlakele.
         •    Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete emaphuzu lavakalako lahambelana
              nesitfombe, angagudluki kuso.                                                [50]

CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:         50

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               4                         DBE/Lweti 2019
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO

UMBUTO 2: IMIBHALOMBIKO (100–120 emagama itheksthi ngayinye.)
(50 emamaki.)

2.1      INCWADZI YEBUNGANI

         LOKUCUKETFWE:

         Incwadzi ayihalalisele umntfwana wesihlobo semhlolwa ngekutfola umsebenti
         emuva kwesikhatsi lesidze aphotfule tifundvo takhe eNyuvesi kodvwa
         angawutfoli umsebenti.

         SAKHIWO:

          •   Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          •   Likheli linye leliphelele lelingakafakwa timphawu lelisesandleni sekudla.
          •   Nakusetjentiswe tifinyeto, atifakwe timphawu.
          •   Kweciwa umugca ngembikwesibingelelo.
          •   Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete buhlobo lobukhona
              emkhatsini walobhalako nalobhalelwako.)
          •   Kweciwa umugca ngembikwesingeniso.
          •   Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako.
          •   Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
          •   Tindzima letinemicondvo lebumbene.
          •   Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
          •   Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
          •   Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
          •   Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sivaleliso kufanele sivete
              buhlobo lobukhona emkhatsini walobhalako nalobhalelwako.)
          •   Sibongo asifakwa.

         LOKUBALULEKILE:

          •   Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •   Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                       [25]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               5                     DBE/Lweti 2019
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.2      UMLANDVOMPHILO NENCWADZISICELO
         INCWADZISICELO
         LOKUCUKETFWE:
         Incwadzisicelo Ayivete ligama lalapho umhlolwa atfole khona lesikhangisi
         nelusuku lesishicilelwe ngalo. Ayivete umsebenti umhlolwa lafuna kuwenta.
         SAKHIWO:
          •   Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          •   Emakheli aba mabili langakafakwa timphawu tekufundza. (Lalohlolwako
              liba sesandleni sekudla, lalobhalelwako liba sesandleni sesancele.)
          •   Nakusetjentiswe tifinyeto, atifakwe timphawu.
          •   Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako.
          •   Likheli lesibili libuye livete ligama lenkampani lebhalelwako.
          •   Kweciwa umugca ngembikwesibingelelo.
          •   Sibingelelo lesihlelekile (Sib. Mnumzane/Nkhosatana, njll.)
          •   Kweciwa umugca ngembikwesihloko sencwadzi.
          •   Sihloko salokutawukhulunywa ngako (Sib. Sicelo semsebenti wekuba
              ngumabhalane.)
          •   Kweciwa umugca ngembikwesingeniso sencwadzi.
          •   Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako. (Sib. Kucelwa
              kwemsebenti wekuba ngumabhalane, njll.)
          •   Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
          •   Tindzima letinemicondvo lebumbene.
          •   Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
          •   Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
          •   Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
          •   Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo.
          •   Kubhalwa ligama nesibongo.
         UMLANDVOMPHILO
         SAKHIWO:
         Umhlolwa uphindze abhale umlandvomphilo lanikwe wona bese ucedzelela
         imininingwane leku:
         • B-Temfundvo.
         • C-Temsebenti.
         • D-Tekucitsa situnge.
         • Linani lemagama encwadzisicelo sahlangene nemlandvomphilo a-120.
         LOKUBALULEKILE
         •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •    Kucikelela kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki.)                                  [25]

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               6                         DBE/Lweti 2019
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.3      I-ATHIKILI YELIPHEPHABHUKU

         LOKUCUKETFWE:

         I-athikili iphatselene nekwecwayisa lusha ngebungoti betidzakamiva/kuveta
         teluleko letingasita lusha/kukhutsata ngetindlela letingasetjentiswa kuyekela
         tidzakamiva.

         SAKHIWO:

          •   Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          •   Sihloko se-athikili (Sib. Kudla tidzakamiva ngalokwecile.)
          •   Lusuku lebhalwe ngalo.
          •   Ibhalwe ngubani.
          •   Ligama leliphephandzaba leya kulo.
          •   Lokucuketfwe. (Kukhutsata lusha luphunyule kulolugibe          lwekudla
              tidzakamiva.)
          •   Ibhalwa ngetindzima nobe ngemaphuzu/ngemakholomu.
          •   Ingasebentisa emafonti lehlukahlukene.
          •   Tincomo.

         LOKUBALULEKILE:

          •   Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •   Kucikelela kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

          CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki.)                                     [25]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               7                            DBE/Lweti 2019
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.4      INKHULUMO LEHLELEKILE
         LOKUCUKETFWE:
         Inkhulumo iphatselene nekubonga bosomabhizinisi ngekunikela ngenkhundla
         yetemidlalo emmangweni.
         SAKHIWO:
          •   Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          •   Sihloko senkhulumo. (Sib. Kunikelwa kwenkhundla yetemidlalo.)
          •   Kubingelela sihlalo netetsamelilwati.
          •   Kutetfula.
          •   Singeniso lesetfula loko lekutawukhulunywa ngako.
          •   Tindzima tenkhulumo letinemaphuzu labumbene.
          •   Siphetfo senkhulumo lapho kusongwa khona onkhe emaphuzu
              labeketfulwa enkhulumeni.
          •   Kubonga sihlalo netetsamelilwati.
         LOKUBALULEKILE:
          •   Kusetjentiswa irejista lefanele.
          •   Kucikelela kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          •   Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki.)                                         [25]

2.5      INCWADZI YEMTSETFO
         LOKUCUKETFWE:
         Incwadzi ayikhonondze ngetinkinga bafundzi                bemmango     labanato
         ngemabhasi labatfwalako akaSiyanakekela.
         SAKHIWO:
              •   Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
              •   Emakheli       aba     mabili   langakafakwa     timphawu tekufundza.
                  (Lalohlolwako liba sesandleni sekudla, lalobhalelwako liba sesandleni
                  sesancele.)
              •   Nakusetjentiswe tifinyeto, atifakwe timphawu.
              •   Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako.
              •   Likheli lesibili libuye livete ligama lenkampani lebhalelwako.
              •   Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
              •   Sibingelelo sencwadzi. (Sib. Mnumzane/Nkhosatana, njll.)
              •   Kweciwa umugca.
              •   Sihloko sendzaba lekutawukhulunywa ngayo.
              •   Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako ngelulwimi loluhlelekile.
              •   Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
              •   Tindzima letinemicondvo lebumbene.
              •   Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
              •   Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
              •   Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
              •   Kuvalelisa lokutitfobako lokuhambelana nesibingelelo.
              •   Sibongo siyafakwa.
Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               8                                DBE/Lweti 2019
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

         LOKUBALULEKILE:

         •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •    Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                              [25]

2.6      UMBIKO LOHLELEKILE

         LOKUCUKETFWE:

         Umbiko uphatselene nekukhetfwa kwalowo                  lotawukhangisa    umkhicito
         wesitolo lesikhulu sasesigodzini semhlolwa.

         SAKHIWO:

         •    Unesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Sihloko.   (Sib.    Umbiko      lophatselene    nekukhetfwa    kwalowo
              lotawukhangisa umkhicito wesitolo lesikhulu.)
         •    Lusuku lobhalwe ngalo.
         •    Ubhalwe ngubani? (Umdlali lodvumile)
         •    Uya kubani? (Kumceceshi webadlali belibhola.)
         •    Lokucuketfwe:    (Lokwenteke      nakukhetfwa    lowo    lotawukhangisa
              ngemkhicito wesitolo lesikhulu sasesigodzini semhlolwa.)
         •    Ibhalwa ngetindzima nobe ngemaphuzu.
         •    Tincomo.

         LOKUBALULEKILE:

         •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •    Kucikelela kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •    Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                              [25]

                                                                   SAMBA SESIGABA B:               50
                                                                 SAMBA SAKO KONKHE:                100

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                9                                                                      DBE/Lweti 2019
                                                                              NSC – Ticondziso tekumaka

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako,
  Lokusacatfuta naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako
  nelizinga lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                         Emalengiso           Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                           28–30                    22–24                        16–18                      10–12                          4–6
 NEKUHLELA                                   -Imphendvulo              -Imphendvulo                -Imphendvulo leyenetisako   -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                             lengemalengiso            lesecophelweni lelisetulu   -Imibono ibumbene futsi     lengakabumbani              iyanhlanhlatsa
 (Imphendvulo                                lababateka ngetulu        ngalokubabatekako           ikholweka                   -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene

                        Lizinga lelisetulu
 nemibono)                                   kwalokulindzelekile       -Imibono ivutsiwe,          ngalokwenetisako            futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
 Kuhleleka kwemibono                         -Imibono ivutsiwe,        iyaheha ihambisana          -Kuhleleka kubumbene        yekuticambela               ngco
 nakulungiselelwa                            inekuhlakanipha,          nesihloko ngalokuphelele    nesingeniso, umtimba        -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kubhala

                       ngalokubabatekako
                                             lokukhombisa kucabanga    -Kuhleleka                  nesiphetfo                  bekuhleleka                 lokungevakali
 Kucikelelwa                                 lokujulile                kusecophelweni lelisetulu   ngalokwenetisako            nekubumbana                 -Akukho kuhleleka
 kwenhloso,                                  -Kuhleleka                kakhulu, lokubumbene                                                                nekubumbana
 tetsamelilwati                              kungemalengiso            nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo                              lababatekako,             nesiphetfo
                                             kubumbene nesingeniso,
 30 EMAMAKI                                  umtimba kanye
                                             nesiphetfo
                                                        25–27                      19–21                      13–15                      7–9                           0–3
                                             -Imphendvulo              -Imphendvulo                -Imphendvulo leyenetisako   -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane

                        Lizinga lelisetulu
                                             lengemalengiso kodvwa     lesecophelweni lelisetulu   kodvwa kukhona              kunhlanhlatsa               umzamo wekuphendvula
                                             ingenato timphawu         -Imibono iyaheha,           lokungevakali kahle         -Imibono ayihlangani,       ngesihloko
                                             tekubabateka              ihambisana nesihloko        -Imibono ibumbene,          iyadidana                   -Yonkhe imphendvulo

                       ngalokungababateki
                                             -Imibono ivutsiwe futsi   -Kuhleleka                  iyakholweka                 -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa,
                                             ihlakaniphile             lokusecophelweni            -Kukhona kuhleleka          bekuhleleka                 ayemukeleki
                                             -Kuhleleka                lelisetulu lokubumbene      lokutsite kanye             nekubumbana                 -Akuvakali,
                                             lokungemalengiso,         nesingeniso, umtimba        nekubumbana                                             kuhlangahlangene
                                             kubumbene nesingeniso,    nesiphetfo                  nesingeniso, umtimba
                                             umtimba nesiphetfo                                    nesiphetfo

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                       Phenya

### Page 10

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                                  Downloaded from hlayiso.com                10                                                                       DBE/Lweti 2019
                                                                                                  NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                                                           Emalengiso              Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele           Lokungaphumelelisi
 LULWIMI, SITAYELA                                                         14–15                        11–12                         8–9                        5–6                        0–3
 NEKUHLUNGWA                                                    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Lulwimi aluvakali
 KWEMAPHUTSA                                                    nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama               sitayela                 -Umoya, irejista, sitayela
                                                                kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama           nesilulumagama

                        Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 Kuhambelana                                                    tetsamelilwati               tetsamelilwati               tetsamelilwati               akuhambelani             akuhambelani nakancane
 kwemoya irejista,                                              nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo               nenhloso,                nenhloso, tetsamelilwati
 sitayela,                                                      ngemalengiso                 ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako             tetsamelilwati           nesimongcondvo
 silulumagama                                                   lababatekako                 -Lulwimi lusecophelweni      -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo           -Silulumagama sincane
 nenhloso                                                       -Lulwimi lolunekutetsemba,   lelisetulu kantsi nemoya     ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa           ngendlela yekutsi
 nesimongcondvo                                                 lolugculisako nalolunemba    uyemukeleka                  lokushiwo embhalweni         kwelulwimi               lokubhaliwe
 Kusetjentiswa                                                  ngemalengiso                 emphendvulweni yonkhe        -Umoya uyenetisa             kusacatfuta              akungalandzeleki
 kwelulwimi, timphawu                                           lababatekako                 -Emaphutsa eluhlelo          -Emasu ebugagu belulwimi     -Umoya nekukhetseka
 tekufundza                                                    -Emasu ebugagu belulwimi      nesipelingi akasimanyenti    asetjentisiwe kunotsisa      kwemagama
 nekubhala, luhlelo,                                           asetjentiswe                  -Kuticambela                 lokucuketfwe                 akwemukeleki
 sipelingi                                                     ngemphumelelo lenkhulu        lokusecophelweni                                          -Silulumagama
 (lupelomagama)                                                kuveta umoya nekuheha         lelisetulu                                                sincane kakhulu
                                                               kwemphendvulo
 15 EMAMAKI                                                    -Esikhatsini lesinyenti
                                                               kakhulu emaphutsa eluhlelo
                                                               nesipelingi kute
                                                                -Kunekuticambela
                                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                                kakhulu
                                                                              13                          10                           7                          4
                                                                -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe

                         Lizinga lelisetulu
                                                                ngemalengiso                 ngemphumelelo                ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi
                                                                nangalokuveta umoya          lesecopheweni lelisetulu     ngalokungafani               -Kusetjentiswa
                                                                lokhutsatako                 -Umoya uyemukeleka           embhalweni wonkhe            kwetinhlobo

                        ngalokungababateki
                                                                ngemphumelelo                futsi uneligalelo            -Imvamisa umoya              letehlukene temisho
                                                                -Esikhatsini lesinyenti      lelemukelekile               wemukelekile, emasu          kuncane/kute
                                                                emaphutsa eluhlelo           -Emaphutsa eluhlelo          ebugagu belulwimi            -Silulumagama
                                                                nesipelingi awekho           nesipelingi ambalwa          asetjentiswe kancane         sincane kakhulu
                                                                -Kuticambela                 -Icambeke kahle
                                                                kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                             Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                     11                                                                DBE/Lweti 2019
                                                            NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                        Emalengiso            Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                   5                        4                          3                         2                     0–1
                             -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane             -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi         ngemalengiso              itfutfukiswe               nesihloko                   emukelekile          asilele
 Kutfutfukiswa               -Imininingwane yetfulwe   ngalokuhlelekile           -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                 ngemalengiso              -Kunekubumbana             kwakheke kahle              kunemaphutsa         kunemaphutsa
 nekwakhiwa                  -Imisho, netindzima       -Imisho, netindzima        Indzaba iyevakala           -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo
 kwemisho                    kwakheke ngemalengiso     kuhlelekile futsi                                      noko
                             lababatekako              kutinhlobonhlobo
 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                      33–40                     23–30                    13–20                    0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                              Phenya

### Page 12

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com                 12                                                                     DBE/Lweti 2019
                                                                     NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWASEKHAYA [25 EMAMAKI]

      Timphawu                        Emalengiso                 Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                          13–15                          10–12                      7–9                          4–6                        0–3
 KUHLELA NESAKHIWO
                              -Imphendvulo                    -Imphendvulo                 -Imphendvulo             -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
 Imphendvulo nemibono         lengemalengiso                  lesecophelweni lelisetulu    leyenetisako,            lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Kuhleleka kwemibono          lababatekako                    lekhombisa                   lekhombisa lwati         lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 nakulungiselelwa kubhala     -Imibono ivutsiwe,              -Lwati lolusecophelweni      lweluhlobo lwetheksthi   lebhalwako                   lwetheksthi lebhalwako
 Inhloso, tetsamelilwati,     inekuhlakanipha,                lelisetulu lweluhlobo        lebhalwako               -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 timphawu/timiso,             lokukhombisa kucabanga          lwetheksthi lebhalwako       -Umbhalo awukacondzi     lokunyenti                   igcwele kutsemeleta
 nesimongcondvo               lokujulile                      -Umbhalo ucondze ngco –      ngco ngalokuphelele,     -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti
                              -Lwati lolungemalengiso         awutsemeleti                 unekutsemeleta           alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
 15 EMAMAKI                   lwetimphawu teluhlobo           -Lokucuketfwe kunemibono     lokutsite                kakhulu                      akakabumbani nakancane
                              lwetheksthi lebhalwako          lebumbene ngelicophelo       -Emaphuzu                -Imbalwa imininingwane       -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco           lelisetulu                   alokucuketfwe            leyesekela sihloko           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono        -Imininingwane yetfulwe      abumbene                 -Imitsetfo netimiso          sihloko
                              lebumbene ngemalengiso          ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako         letibalulekile tesakhiwo     -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane           kantsi yonkhe yesekela       -Leminye imininingwane   setheksthi atikalandzelwa    tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso           sihloko                      iyasesekela sihloko      ngalokufanele                letibalulekile
                              kantsi futsi yesekela sihloko   -Sakhiwo lesemukelekako      -Sakhiwo siyenetisa      -Kunyenti lokubalulekile     atikalandzelwa nakancane
                              -Sakhiwo lesifanele             lesinemaphutsa langasho      kodvwa sinemaphutsa      lokusilele
                              lesingemalengiso                lutfo                        latsite
                              nalesingenamaphutsa
 LULWIMI, SITAYELA                         9–10                           7–8                       5–6                         3–4                         0–2
 NEKUHLUNGWA
 KWEMAPHUTSA                  -Umoya, irejista, sitayela      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
                              nesilulumagama                  nesilulumagama               sitayela                 nesilulumagama               nesilulumagama
 Umoya, irejista, sitayela,   kuhambelana ngemalengiso        kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama           akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 inhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati        tetsamelilwati               kuhambelana nenhloso,    nenhloso, tetsamelilwati     nenhloso, tetsamelilwati
 nesimongcondvo               nesimongcondvo                  nesimongcondvo               tetsamelilwati           nesimongcondvo               nesimongcondvo
 Timiso nekusetjentiswa       -Luhlelo alunamaphutsa          ngelicophelo lelisetulu      nesimongcondvo           -Kunemaphutsa                -Kugcwele emaphutsa
 kwelulwimi                   kantsi futsi icambeke kahle     -Luhlelo luvame kungabi      ngalokwenetisako         lamanyenti eluhlelo          lamanyenti ladidanako
 Kukhetseka kwemagama         -Esikhatsini lesinyenti         nemaphutsa kantsi futsi      -Kunemaphutsa latsite    -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 Timphawu tekufundza          akunamaphutsa                   umbhalo ucambeke             eluhlelo                 kakhulu                      asihambisani nakancane
 nekubhala nesipelingi                                        ngelicophelo lelisetulu      -Silulumagama            -Inshokutsi                  nenhloso
                                                              -Silulumagama                lesenetisako             iyaphazamiseka               -Inshokutsi
 10 EMAMAKI                                                   sisecophelweni lelisetulu    -Emaphutsa                                            ihlangahlangene kakhulu
                                                              -Emaphutsa ambalwa           akayiphazamisi
                                                              kakhulu                      inshokutsi
 KWEHLUKA                                22–25                           17–20                      12–15                      7–10                         0–5
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                           13
                                                  NSC – Ticondziso tekumaka

          TIMPHAWU LETISETJENTISWA NAKUMAKWA LULWIMI

                                           2019

              1.      Sipelingi                                               sp

              2.      Timphawu tekufundza                                     p

              3.      Bofeleba                                                uc

              4.      Tinhlavu letincane                                      lc

              5.      Kuphindzaphindza                                        pp

              6.      Lulwimi                                                 lw

              7.      Sivumelwano                                             siv

              8.      Luhlelomusho                                            lm

              9.      Sikhatsi                                                skh

              10.     Kuhlanganisa

              11.     Kwehlukanisa                                                ∕

              12.     Lokushiyiwe                                              ^

              13.     Kuhlanganisa imicondvo yendzima

              14.     Kwehlukanisa tindzima

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2019-memo/93e153ae-6867-486a-8daf-50661e669a91) — siSwati HL · Memo · 2019 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2019-memo/17daf158-3a1d-42d1-8cea-d9bf2a4de04b) — siSwati HL · Memo · 2019 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2023-mg/a6a6ac1f-c460-4360-8981-0e40e5219a67) — siSwati HL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2022-mg/317a0182-e1b9-447f-bc12-d0b386e10192) — siSwati HL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2021-mg/a3b5da64-a726-48f0-8d2f-147224b1cde2) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2020-memo/603e05a8-e11a-4ad7-8029-b880087a7e56) — siSwati HL · Memo · 2020 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
