# siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2022, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2022-mg/317a0182-e1b9-447f-bc12-d0b386e10192
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2022-mg/317a0182-e1b9-447f-bc12-d0b386e10192)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P3 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2022/57f6af1b-4bd3-4870-8495-e177b0deded6) — QP · 2022 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                   GRADE 12

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   LWETI 2022

                            TICONDZISO TEKUMAKA

                                 IMEMORANDAMU
EMAMAKI: 100

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               2                        DBE/Lweti 2022
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1: KUBHALWA KWENDZABA (340–390 emagama) (50 emamaki)

CAPHELA:       Kuyo yonkhe imibhalo cikelela linani lemagama lelimisiwe. Indzaba
               lephatselene nesitfombe ayinikwe sihloko.
               Kwemukelekile kutsi umhlolwa abhale sihloko nobe inombolo
               yembuto lawukhetsile.

1.1      Angeke ngiphindze ngilubeke lunyawo lwami lapho!

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi indzaba ayibhale ngesikhatsi lesihambisana
              naloko lokwentekile.
             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngesehlakalo nobe tintfo letamehlela
              wagcina atsetse sincumo sekungaphindzi abuyele lapho.
             Indzaba kungenteka ilandzise/ivete limuva lembhali/ichaze.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                              [50]

1.2      Maye Litiko Letemphilo liyasebenta bo!

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngemsebenti lobabatekako
              lowentiwa Litiko Letemphilo.
             Indzaba    kungenteka      ichaze/ilandzise/ ibe hlangotsilunye/ibe
              nhlangotsimbili.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                              [50]

1.3      Sesikhatsi sekutsi ngichubekele embili ngemphilo yami.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngetintfo lebetimbambelela wagcina
              atsetse sincumo sekutsi akhohlwe ngato bese uchubekela embili
              ngemphilo yakhe.
             Indzaba kungenteka ivete limuva lembhali/ ilandzise/ ichaze.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                              [50]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               3                        DBE/Lweti 2022
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

1.4      Bangani ngibo labadlala indzima lenkhulu emphilweni yemuntfu kwedlula
         umndeni.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngendzima ledlalwa bangani
              kwedlula umndeni emphilweni yemuntfu lengaba yinhle nobe yimbi.
             Indzaba kungenteka ilandzise/ibe hlangotsilunye/nhlangotsimbili/ichaze.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                              [50]

1.5      Kufundza nekungafundzi kuletinsuku …

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngemaphuzu lasekela nobe aphikise
              sihloko lesitsi kufundza nekungafundzi kuletinsuku. Sib. Umhlolwa
              angangeta ngekutsi sekuyefana/akufani.
             Indzaba kungenteka ibe hlangotsilunye/nhlangotsimbili/ichaze/ilandzise.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                              [50]

1.6–     Tonkhe tindzaba letiphatselene netitfombe tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo
1.8      lwendzaba:     indzaba       lelandzisako,   lechazako,    lehlangotsilunye,
         lenhlangotsimbili naleveta limuva lembhali.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete emaphuzu lavakalako lahambelana
              nesitfombe, angagudluki kuso.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                              [50]

CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:         50

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               4                             DBE/Lweti 2022
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO

UMBUTO 2:        IMIBHALOMBIKO           (100–120     emagama      itheksthi   ngayinye)
                 (50 emamaki)

2.1      INCWADZI YEBUHLOBO

         SAKHIWO:

         Incwadzi ayifake loku lokulandzelako:

             Singeniso, umtimba nesiphetfo.
             Likheli linye leliphelele lelingakafakwa timphawu tekubhala nekufundza
              lelisesandleni sekudla.
             Likheli liba nelusuku, inyanga ibhalwe ngeSiswati (Sib. 12 Lweti 2022)
             Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
             Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete buhlobo lobukhona
              emkhatsini walobhalako nalobhalelwako. Sib. Gogo/ LaKhumalo)
             Kweciwa umugca ngembikwesingeniso.
             Singeniso lesetfula loko lekutawucocwa ngako.
             Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
             Tindzima letinemicondvo lebumbene.
             Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
             Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
             Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
             Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sivaleliso kufanele sivete
              buhlobo lobukhona emkhatsini walobhalako nalobhalelwako. Sib. Ngimi
              umtukulu wakho)
             Sibongo asifakwa.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.
             Incwadzi ayivete umhlolwa avelana nagogo wakhe lowephuke lunyawo
              ngalesikhatsi angenele umncintiswano webasubatsi lesebakhulile.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                           [25]

2.2      I-ATHIKILI YELIPHEPHABHUKU

         SAKHIWO:

         I-athikili ayifake loku lokulandzelako:

             Singeniso, umtimba nesiphetfo.
             Sihloko se-athikili (Tindlela tekusebentisa kahle imali.)
             Lusuku lebhalwe ngalo.
             Ligama lembhali wayo.

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               5                          DBE/Lweti 2022
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

             Ligama leliphephabhuku leya kulo.
             Lokucuketfwe. (Kufundzisa bantfu ngetindlela tekusebentisa kahle imali.)
             Kubhalwa ngetindzima nobe ngemaphuzu/ngemakholomu.
             Kusetjentiswa emafonti lahlukahlukene.
             Tincomo.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                        [25]

2.3      UMLANDVOMUFI

         SAKHIWO:

         Umlandvomufi awufake loku lokulandzelako:

             Singeniso, umtimba nesiphetfo.
             Uhleleke ngekulandzelana kwemphilo yakhe.
             Sihloko, siba nemagama emufi laphelele nesibongo sakhe, Sib.
              Umlandvomufi wa …
             Lusuku latelwe ngalo nendzawo latalelwe kuyo (Hhayi sibhedlela).
             Batali bakhe, labaphilako nobe lesebashona.
             Imfundvo yemabanga laphasi nalasetulu.
             Imfundvo lephakeme.
             Temisebenti.
             Ligalelo lalifake emmangweni (Nangabe likhona).
             Kugula kwakhe nekushona kwakhe. (Lusuku lashone ngalo.)
             Labashiye emhlabeni.
             Kumvalelisa. (Sib. Lala ngekuthula/Tinanatelo temufi njll.)

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama
             Umlandvomufi awukhulume ngekushona kwadokotela lodvumile losihlobo
              semhlolwa.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                        [25]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               6                     DBE/Lweti 2022
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

2.4      INKHULUMO LEHLELEKILE
         SAKHIWO:
         Inkhulumo ayifake loku lokulandzelako:
             Sihloko lesiveta kutsi lenkhulumo iphatselene nani.
             Singeniso lesetfula loko lokutawukhulunywa ngako.
             Tindzima tenkhulumo letinemaphuzu labumbene.
             Siphetfo senkhulumo lapho kusongwa khona onkhe emaphuzu labetfulwa
              enkhulumeni.
             Kubonga umphatsiluhlelo netetsamelilwati.
         LOKUBALULEKILE:
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                   [25]

2.5      UMBIKO LOHLELEKILE
         LOKUCUKETFWE:
         Umbiko awuvete tizatfu letibangela kwenyuka kwelizinga lekwebelana tintfo
         eklasini lemhlolwa.
         SAKHIWO:
             Unesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Kubhala emaciniso hhayi imibono yemhlolwa.
             Kuba nesihloko lesihambelana nalokubikwako. (Sib. Umbiko uphatselene
              netizatfu letibangela kwenyuka kwelizinga lekwebelana eklasini
              lemhlolwa lesekubanga tinkinga esikolweni.)
             Akuvele indlela yekutfola lwati.
             Kubhala ngendlela yemaphuzu.
             Kubhala umbiko ngendlela yemlandzi longumuntfu wesitsatfu.
             Lusuku lobhalwe ngalo.
             Ubhalwe ngubani? (Umhlolwa)
             Uya kubani? (Kuthishela wemhlolwa.)
             Lokucuketfwe: (Tizatfu tekwenyuka kwelizinga lekwebelana kwebafundzi
              eklasini lemhlolwa.)
             Tincomo.
         LOKUBALULEKILE:
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)
                                                                                        [25]

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               7                          DBE/Lweti 2022
                                     NSC – Ticondziso Tekumaka

2.6      INCWADZI YEMTSETFO
         LOKUCUKETFWE:
         Incwadzisicelo       yimfisha,   imininingwane    yemhlolwa      icuketfwe
         ngumlandvomphilo. Ayivete ligama lalapho umhlolwa atfole khona lesikhangisi
         nelusuku lesishicilelwe ngalo. Ayivete umsebenti umhlolwa lafuna kuwenta
         nenombolo yalomsebenti.
         SAKHIWO:
             Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Emakheli aba mabili langakafakwa timphawu tekufundza nekubhala.
              (Lalohlolwako liba sesandleni sekudla, lalobhalelwako liba sesandleni
              sesancele.)
             Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako.(Sib. Mphatsiliposi)
             Kweciwa umugca ngembikwesibingelelo.
             Sibingelelo lesihlelekile (Sib. Mnumzane/Nkhosatana).
             Kweciwa umugca ngembikwesihloko sencwadzi.
             Sihloko salokutawukhulunywa ngako (Sicelo semsebenti wekushaya
              umshini wemali Ref.C/19/2022).
             Kweciwa umugca ngembikwesingeniso sencwadzi.
             Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako. (Sib. Kucelwa
              kwemsebenti wekushaya umshini wemali, njll.)
             Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
             Tindzima letinemicondvo lebumbene.
             Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
             Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
             Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
             Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo.(Sib. Ngimi lotitfobako)
             Ligama nesibongo akube njengobe kunjalo kulomlandvomphilo.
         UMLANDVOMPHILO
         SAKHIWO:
         Umhlolwa uphindze abhale umlandvomphilo lanikwe wona bese ucedzelela
         ngemininingwane lesilele lekuletigatjana:
          B-Temfundvo.
          C-Temsebenti.
          E-Bofakazi.
          Incwadzisicelo nemlandvomphilo akube nemagama la-100 kuya kula-120.
         LOKUBALULEKILE
           Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
            kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
            nelupelomagama.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki.)                                       [25]

                                                                   SAMBA SESIGABA B:         50
                                                                 SAMBA SAKO KONKHE:          100

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                8                                                                       DBE/Lweti 2022
                                                                              NSC – Ticondziso Tekumaka

CAPHELA:

 Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
 Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako,
  Lokusilele naLokungaphumelelisi).
 Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako
  nelizinga lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
 Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                         Emalengiso           Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                            28–30                   22–24                         16–18                      10–12                          4–6
 NEKUHLELA                                   -Imphendvulo              -Imphendvulo                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                             lengemalengiso            lesecophelweni lelisetulu    leyenetisako.               lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                        Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                                lababateka ngetulu        ngalokubabatekako.           -Imibono ibumbene futsi     -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                   kwalokulindzelekile.      -Imibono ivutsiwe,           ikholweka                   futsi akusiyo               futsi iyadidana ayikacondzi
 Kuhleleka kwemibono                         -Imibono ivutsiwe,        iyaheha ihambisana           ngalokwenetisako.           yekuticambela.              ngco.
 nakulungiselelwa                            inekuhlakanipha           nesihloko                    -Kuhleleka kubumbene        -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kubhala

                       ngalokubabatekako
                                             lokukhombisa kucabanga    ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba        bekuhleleka                 lokungevakali.
 Kucikelelwa                                 lokujulile.               -Kuhleleka                   nesiphetfo                  nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kwenhloso,                                  -Kuhleleka                kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.                                       nekubumbana.
 tetsamelilwati                              kungemalengiso            kakhulu, lokubumbene
 nesimongcondvo.                             lababatekako kubumbene    nesingeniso, umtimba
                                             nesingeniso, umtimba      nesiphetfo.
 30 EMAMAKI                                  kanye nesiphetfo.
                                                         25–27                     19–21                       13–15                       7–9                          0–3

                        Lizinga lelisetulu
                                             -Imphendvulo              -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako   -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                             lengemalengiso kodvwa     lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona              kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                             ingenato timphawu         -Imibono iyaheha             lokungevakali kahle.        -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                             tekubabateka.             ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene           iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                             -Imibono ivutsiwe futsi   -Kuhleleka                   iyakholweka.                -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa,

                       ngalokungababateki
                                             ihlakaniphile.            lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka          bekuhleleka                 ayemukeleki.
                                             -Kuhleleka                lelisetulu lokubumbene       lokutsite kanye             nekubumbana.                -Akuvakali,
                                             lokungemalengiso          nesingeniso, umtimba         nekubumbana                                             kuhlangahlangene.
                                             kubumbene nesingeniso,    nesiphetfo.                  nesingeniso, umtimba
                                             umtimba nesiphetfo.                                    nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                        Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                                  Downloaded from hlayiso.com                 9                                                                       DBE/Lweti 2022
                                                                                                  NSC – Ticondziso Tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                                                           Emalengiso              Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele           Lokungaphumelelisi
 LULWIMI, SITAYELA                                                         14–15                         11–12                        8–9                        5–6                        0–3
 NEKUHLUNGWA                                                    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Lulwimi aluvakali.
 KWEMAPHUTSA                                                    nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama               sitayela                 -Umoya, irejista, sitayela
                                                                kuhambelana nenhloso         kuhambelana nenhloso         kuhambelana nenhloso         nesilulumagama           nesilulumagama

                        Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 Kuhambelana                                                    tetsamelilwati               tetsamelilwati               tetsamelilwati               akuhambelani             akuhambelani nakancane
 kwemoya irejista,                                              nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo               nenhloso                 nenhloso tetsamelilwati
 sitayela,                                                      ngemalengiso                 ngelicophelo lelisetulu.     ngalokwenetisako.            tetsamelilwati           nesimongcondvo.
 silulumagama                                                   lababatekako.                -Lulwimi lusecophelweni      -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo.          -Silulumagama sincane
 nenhloso                                                       -Lulwimi lolunekutetsemba    lelisetulu kantsi nemoya     ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa           ngendlela yekutsi
 nesimongcondvo                                                 lolugculisako nalolunemba    uyemukeleka                  lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi               lokubhaliwe akulandzeleki.
 Kusetjentiswa                                                  ngemalengiso                 emphendvulweni yonkhe.       -Umoya uyenetisa.            kusacatfuta.
 kwelulwimi, timphawu                                           lababatekako.                -Emaphutsa eluhlelo          -Emasu ebugagu belulwimi     -Umoya nekukhetseka
 tekufundza                                                    -Emasu ebugagu belulwimi      nesipelingi                  asetjentisiwe kunotsisa      kwemagama
 nekubhala, luhlelo,                                           asetjentiswe                  akasimanyenti.               lokucuketfwe.                akwemukeleki.
 sipelingi                                                     ngemphumelelo lenkhulu        -Kuticambela                                              -Silulumagama
 (lupelomagama)                                                kuveta umoya nekuheha         lokusecophelweni                                          sincane kakhulu.
                                                               kwemphendvulo.                lelisetulu.
 15 EMAMAKI                                                    -Esikhatsini lesinyenti
                                                               kakhulu emaphutsa eluhlelo
                                                               nesipelingi kute.
                                                                -Kunekuticambela
                                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                                kakhulu.
                                                                              13                          10                           7                          4

                         Lizinga lelisetulu
                                                                -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                                ngemalengiso                 ngemphumelelo                ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi.
                                                                nangalokuveta umoya          lesecopheweni lelisetulu.    ngalokungafani               -Kusetjentiswa
                                                                lokhutsatako                 -Umoya uyemukeleka           embhalweni wonkhe.           kwetinhlobo
                                                                ngemphumelelo.               futsi uneligalelo            -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                        ngalokungababateki
                                                                -Esikhatsini lesinyenti      lelemukelekile.              wemukelekile, emasu          kuncane/kute.
                                                                emaphutsa eluhlelo           -Emaphutsa eluhlelo          ebugagu belulwimi            -Silulumagama
                                                                nesipelingi awekho.          nesipelingi ambalwa.         asetjentiswe kancane.        sincane kakhulu.
                                                                -Kuticambela                 -Icambeke kahle.
                                                                kungemalengiso.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                            Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                     10                                                                DBE/Lweti 2022
                                                            NSC – Ticondziso Tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                        Emalengiso            Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                    5                       4                          3                         2                     0–1
                             -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane             -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi         ngemalengiso.             itfutfukiswe               nesihloko.                  emukelekile.         asilele.
 Kutfutfukiswa               -Imininingwane yetfulwe   ngalokuhlelekile.          -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                 ngemalengiso.             -Kunekubumbana.            kwakheke kahle.             kunemaphutsa.        kunemaphutsa.
 nekwakhiwa                  -Imisho netindzima        -Imisho netindzima         -Indzaba iyevakala.         -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo.
 kwemisho                    kwakheke ngemalengiso     kuhlelekile futsi                                      noko.
                             lababatekako.             kutinhlobonhlobo.
 5 EMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                              Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                        11                                                                    DBE/Lweti 2022
                                                               NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZE (25)
IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWASEKHAYA [25 EMAMAKI]
          Timphawu                   Emalengiso                Licophelo lelisetulu        Lokwenetisako              Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                           13–15                         10–12                      7–9                      4–6                         0–3
 KUHLELA NESAKHIWO          -Imphendvulo                   -Imphendvulo               -Imphendvulo           -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
                            lengemalengiso                 lesecophelweni lelisetulu  leyenetisako           lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono       lababatekako.                  lekhombisa                 lekhombisa lwati       lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono        -Imibono ivutsiwe,             lwati lolusecophelweni     lweluhlobo lwetheksthi lebhalwako.                  lwetheksthi lebhalwako.
 nakulungiselelwa kubhala   inekuhlakanipha                lelisetulu lweluhlobo      lebhalwako.            -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Inhloso, tetsamelilwati,   lokukhombisa kucabanga         lwetheksthi lebhalwako.    -Umbhalo awukacondzi   lokunyenti.                  igcwele kutsemeleta
 timphawu/timiso,           lokujulile.                    -Umbhalo ucondze ngco      ngco ngalokuphelele    -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti.
 nesimongcondvo.            -Lwati lolungemalengiso        awutsemeleti.              unekutsemeleta         alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
                            lwetimphawu teluhlobo          -Lokucuketfwe              lokutsite.             kakhulu.                     akakabumbani
 15 EMAMAKI                 lwetheksthi lebhalwako.        kunemibono lebumbene       -Emaphuzu              -Imbalwa imininingwane       nakancane.
                            -Umbhalo ucondze ngco.         ngelicophelo lelisetulu.   alokucuketfwe          leyesekela sihloko.          -Imbalwa kakhulu
                            -Lokucuketfwe kunemibono       -Imininingwane yetfulwe    abumbene               -Imitsetfo netimiso          imininingwane leyesekela
                            lebumbene ngemalengiso.        ngelicophelo lelisetulu    ngalokwenetisako.      letibalulekile tesakhiwo     sihloko.
                            -Yonkhe imininingwane          kantsi yonkhe yesekela     -Leminye imininingwane setheksthi atikalandzelwa    -Imitsetfo netimiso
                            icaciswe ngemalengiso          sihloko.                   iyasesekela sihloko.   ngalokufanele.               tesakhiwo setheksthi
                            kantsi futsi yesekela sihloko. -Sakhiwo lesemukelekako    -Sakhiwo siyenetisa    -Kunyenti lokubalulekile     letibalulekile
                            -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho    kodvwa sinemaphutsa    lokusilele.                  atikalandzelwa
                            lesingemalengiso               lutfo.                     latsite.                                            nakancane.
                            nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                        9–10                          7–8                       5–6                      3–4                        0–2
 NEKUHLUNGWA                -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista,      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                nesilulumagama                 nesilulumagama             sitayela               nesilulumagama               nesilulumagama
                            kuhambelana ngemalengiso kuhambelana nenhloso             nesilulumagama         akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela, nenhloso tetsamelilwati        tetsamelilwati             kuhambelana nenhloso   nenhloso tetsamelilwati      nenhloso tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati    nesimongcondvo.                nesimongcondvo             tetsamelilwati         nesimongcondvo.              nesimongcondvo.
 nesimongcondvo.            -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.   nesimongcondvo         -Kunemaphutsa                -Kugcwele emaphutsa
 Timiso nekusetjentiswa     kantsi futsi icambeke kahle.   -Luhlelo luvame kungabi    ngalokwenetisako.      lamanyenti eluhlelo.         lamanyenti ladidanako.
 kwelulwimi                 -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi    -Kunemaphutsa latsite  -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 Kukhetseka kwemagama       akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke           eluhlelo.              kakhulu.                     asihambisani nakancane
 Timphawu tekufundza                                       ngelicophelo lelisetulu.   -Silulumagama          -Inshokutsi                  nenhloso.
 nekubhala nesipelingi.                                    -Silulumagama              lesenetisako.          iyaphazamiseka.              -Inshokutsi
                                                           sisecophelweni lelisetulu. -Emaphutsa                                          ihlangahlangene kakhulu.
 10 EMAMAKI                                                -Emaphutsa ambalwa         akayiphazamisi
                                                           kakhulu.                   inshokutsi.
 KWEHLUKA KWEMAMAKI                      22–25                         17–20                     12–15                    7–10                       0–5

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2022-mg/8aa73309-662a-4038-9576-4d771f30c124) — siSwati HL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2022-mg/842e0258-b12b-4edd-96b2-37d0563a6a38) — siSwati HL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2023-mg/a6a6ac1f-c460-4360-8981-0e40e5219a67) — siSwati HL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2021-mg/a3b5da64-a726-48f0-8d2f-147224b1cde2) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2020-memo/603e05a8-e11a-4ad7-8029-b880087a7e56) — siSwati HL · Memo · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2019-memo-1/ddb2b157-bb31-4dda-8736-1ddb235bc0d9) — siSwati HL · Memo · 2019 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
