# siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2023-mg/a6a6ac1f-c460-4360-8981-0e40e5219a67
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2023-mg/a6a6ac1f-c460-4360-8981-0e40e5219a67)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2023/9cf5a2a3-0ead-4678-a65a-e821e3700581) — QP · 2023 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                  LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   LWETI 2023

                            TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 100

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-11.

                                                                 EMAMAKI: 100

Emalungelo agodliwe                                                    Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               2                         DBE/Lweti 2023
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1: KUBHALWA KWENDZABA (340–390 emagama.) (50 emamaki)

CAPHELA:       Kuyo yonkhe imibhalo cikelela linani lemagama lelimisiwe. Indzaba
               lephatselene nesitfombe ayinikwe sihloko.
               Kwemukelekile kutsi umhlolwa abhale sihloko nobe inombolo
               yembuto lawukhetsile.

1.1      Kute nakunye lesakhona kuphuma nako …

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi indzaba ayibhale ngesikhatsi lesihambisana
              naloko lokwentekile.
             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngesehlakalo nobe sigameko
              lesamehlela wagcina angakaphumi nalutfo.
             Indzaba kungenteka ilandzise/ivete limuva lembhali/ichaze.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                               [50]

1.2      Simo sekuphila sesintjintjile

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngetintfo letibufakazi bekutsi simo
              sekuphila sesintjintjile. (Sib. Kungatfolakali kwemsebenti, kusetjentiswa
              kwetidzakamiva, njll.)
             Umhlolwa uvumelekile kuyendlalela indzaba yakhe ngaletinye tintfo
              letintjintjile.
             Indzaba kungenteka ichaze/ilandzise.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                               [50]

1.3      Ngiyatisola kutsi ngavumelani kuhamba naye.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngetintfo letimente watisola kutsi
              wavumelani kuhamba nalowo muntfu.
             Indzaba kungenteka ivete limuva lembhali/ ilandzise/ ichaze.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                               [50]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               3                          DBE/Lweti 2023
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

1.4      Likusasa lebantfwana lingaba yinjabulo nobe yinjabhiso kubatali.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngetintfo letingenta batali bajabule
              nobe bajabhe ngebantfwana babo.
             Indzaba kungenteka ilandzise/ibe hlangotsilunye/nhlangotsimbili/ichaze.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                                [50]

1.5      Imishini lesetjentiswa emikhakheni leminyenti inciphisa ematfuba emsebenti.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngembono wakhe lovumelana nobe
              lophikisana nalombono lotsi imishini lesetjentiswa emikhakheni leminyenti
              inciphisa ematfuba emsebenti.
             Indzaba kungenteka ibe hlangotsilunye/nhlangotsimbili/ichaze/ilandzise.
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                                [50]

1.6 –    Tonkhe tindzaba letiphatselene netitfombe tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo
1.8      lwendzaba:     indzaba       lelandzisako,   lechazako,    lehlangotsilunye,
         lenhlangotsimbili naleveta limuva lembhali.

         LOKUBALULEKILE:

             Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete emaphuzu lavakalako lahambelana
              nesitfombe, angagudluki kuso.
             Umhlolwa angabhala ngalokusebaleni nobe ngalokujulile. (Sib. 1.6
              Umtsimba, Kudla lokuphakelwa etikolweni,1.7 Ngasindza emlonyeni
              wengwenya, 1.8 Kweswelakala kwagezi, Imfundvo ikukhanya
              kwelikusasa lemuntfu, njll.)
             Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                                [50]

CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:           50

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               4                              DBE/Lweti 2023
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO

UMBUTO 2:        IMIBHALOMBIKO           (100–120     emagama       itheksthi   ngayinye)
                 (50 emamaki)

2.1      INCWADZI YEMTSETFO

         LOKUCUKETFWE:

         Incwadzi yemtsetfo ayifake loku lokulandzelako:

         SAKHIWO:

             Inesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Emakheli aba mabili langakafakwa timphawu tekufundza nekubhala.
              (Lalohlolwako liba sesandleni sekudla, lalobhalelwako liba sesandleni
              sesencele.)
             Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako. (Sib. Mphatsisitolo)
             Kweciwa umugca ngembikwesibingelelo.
             Sibingelelo lesihlelekile (Sib. Mnumzane/ Nkhosatana).
             Kweciwa umugca ngembikwesihloko sencwadzi.
             Sihloko salokutawukhulunywa ngako (Kudvumisa umpheki ngekudla
              lokumnandzi lakuphekile.)
             Kweciwa umugca ngembikwesingeniso sencwadzi.
             Singeniso lesetfula loko lokutawucocwa ngako. (Sib. Kudvumisa umpheki
              ngekupheka kudla lokumnandzi.)
             Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
             Tindzima letinemicondvo lebumbene.
             Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
             Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
             Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
             Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sib. Ngimi lotitfobako)
             Kubhalwa ligama nesibongo.

         LOKUBALULEKILE:
             Kusetjentiswa irejista lefanele.
             Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
             Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                            [25]

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               5                         DBE/Lweti 2023
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.2      SIHLATIYWA
         LOKUCUKETFWE:
         Sihlatiywa asiphatselane nemcimbi lebewubanjelwe endzaweni yekukhibika
         ledvumile lesedvute nalapho umhlolwa ahlala khona.
         SAKHIWO:
           Singeniso.
           Umtimba.
           Siphetfo.
         IMINININGWANE LELINDZELEKILE:
             Sihloko sesihlatiywa.
             Indzawo lekubanjelwe kuyo umcimbi.
             Lusuku lwemcimbi.
             Sifinyeto ngaloko lokuhlatiywako.
             Ingcikitsi yalokuhlatiywako.
             Imibono yemhlolwa ngalomcimbi (tincomo).

         LOKUBALULEKILE:
             Kusetjentiswa irejista lefanele.
             Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
             Linani lemagama lalindzelekile licikelelwe.

             CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                  [25]

2.3      INKHULUMOMPHENDVULWANO
         SAKHIWO:
         Inkhulumomphendvulwano ayifake loku lokulandzelako:
                 Singeniso
                 Umtimba
                 Siphetfo
             Luhlaka (emagama alabakhulumako abhalwa ngasesandleni sesencele
              bese kufakwa ikholoni, bokhulunyiwe abafakwa. Lokwentekako kubhalwa
              kubakaki.)
             Kusetjentiswa inkhulumongco.
         LOKUBALULEKILE:
          Kusetjentiswa irejista lefanele.
          Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          Akube ngumhlolwa nemngani wakhe labakhulumako.
          Akuvele imbangela yekubaleka kwakhe ekhaya.
          Akuvele tizatfu letenta kutsi akabuyele ekhaya angahlali etitaladini.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                       [25]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               6                        DBE/Lweti 2023
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.4      INKHULUMOLUHLOLO
         SAKHIWO:
         Inkhulumoluhlolo ayifake loku lokulandzelako:

             Sihloko. (Iphatselene nani lenkhulumoluhlolo).
             Umtimba wakhiwa ngimibuto yalohlolako. (Sodolobha: longumnumzane
              Sibonangaye).
             Siphetfo. (Kusongwa kwenkhulumoluhlolo)
             Luhlaka. (Emagama alabakhulumako abhalwa ngasesandleni sesencele
              bese kufakwa ikholoni, bokhulunyiwe abafakwa.)
             Lokwentekako kubhalwa kubakaki.
             Kusetjentiswa inkhulumongco.

         LOKUBALULEKILE:

             Kusetjentiswa irejista lefanele.
             Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile nangalokuhlelekile.
             Akube nguSodolobha nemhlolwa labakhulumako ngekweswelakala
              kwemanti emmangweni wemhlolwa nobe emmangweni losedvute
              nemhlolwa.
             Akukhulunywe ngekuswelakala kwemanti lesekutsetse sikhatsi lesidze.
             Umhlolwa akanikwe litfuba lekubuta lafuna kukwati ngaloluhlolo.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                      [25]
2.5      INCWADZI YEBUHLOBO
         SAKHIWO:
         Incwadzi ayifake loku lokulandzelako:
              Singeniso, umtimba nesiphetfo.
              Likheli linye leliphelele lelingakafakwa timphawu tekubhala nekufundza
               lelisesandleni sekudla.
              Likheli liba nelusuku, inyanga ibhalwe ngeSiswati (Sib. 12 Lweti 2023)
              Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
              Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete buhlobo lobukhona
               emkhatsini walobhalako nalobhalelwako. Sib. Mzala/Temafa)
              Kweciwa umugca ngembikwesingeniso.
              Singeniso lesetfula loko lekutawucocwa ngako.
              Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
              Tindzima letinemicondvo lebumbene.
              Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
              Siphetfo lesisonga loko lobekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
              Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
              Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sivaleliso kufanele sivete
               buhlobo lobukhona emkhatsini walobhalako nalobhalelwako. Sib. Ngimi
               umzala wakho.)
              Sibongo asifakwa.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               7                          DBE/Lweti 2023
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

         LOKUBALULEKILE:

              Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
               kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
               nelupelomagama.
              Incwadzi ayivete umhlolwa asola umzala wakhe ngalesento sekweba
               mabonakudze wamakhelwane.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                        [25]

2.6      LUHLELO NEMAMINITHI EMHLANGANO
         SAKHIWO:
         LUHLELO:
          Umhlolwa uphindze abhale loluhlelo lanikwe lona kusukela esihlokweni.
          Kulindzeleke kutsi agcwalise tikhala ngetihlokwana letihambisana
            nembuto ngembikwekubhala emaminithi.
          Loluhlelo aluhambisane nemaminithi emhlangano.
         EMAMINITHI
          Ahambisana neluhlelo futsi asuselwa kulo.
          Tihlokwana letiseluhlelweni tibuye tivele futsi tilandzelane njengobe
            tinjalo emaminithini.
          Tincumo letitsetfwe emhlanganweni.
          Kuvalwa kwemhlangano.
          Kusayina kwalobhala nelusuku lasayine ngalo.
         LOKUBALULEKILE:
             Kusetjentiswa irejista lefanele.
             Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile nangalokuhlelekile.
             Umhlolwa akaphindze abhale luhlelo lwemhlangano lanikwe lona abuye
              agcwalise netikhala.
             Luhlelo lwemhlangano nemaminithi akuvete tinkinga letibangwa bosidlani
              emmangweni.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                        [25]
                                                                   SAMBA SESIGABA B:         50
                                                                 SAMBA SAKO KONKHE:          100

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                        8                                                                       DBE/Lweti 2023
                                                                              NSC – Ticondziso tekumaka

CAPHELA:
 Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
 Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako,
  Lokusilele naLokungaphumelelisi).
 Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako
  nelizinga lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
 Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga lelisetulu ngalokungababateki.
IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI]
    Timphawu                                         Emalengiso           Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                            28–30                   22–24                         16–18                      10–12                          4–6
 NEKUHLELA                                   -Imphendvulo              -Imphendvulo                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                             lengemalengiso            lesecophelweni lelisetulu    leyenetisako.               lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                        Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                                lababateka ngetulu        ngalokubabatekako.           -Imibono ibumbene futsi     -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                   kwalokulindzelekile.      -Imibono ivutsiwe,           ikholweka                   futsi akusiyo               futsi iyadidana ayikacondzi
 Kuhleleka kwemibono                         -Imibono ivutsiwe,        iyaheha ihambisana           ngalokwenetisako.           yekuticambela.              ngco.
 nakulungiselelwa                            inekuhlakanipha           nesihloko                    -Kuhleleka kubumbene        -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kubhala                                     lokukhombisa kucabanga    ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba        bekuhleleka                 lokungevakali.

                       ngalokubabatekako
 Kucikelelwa                                 lokujulile.               -Kuhleleka                   nesiphetfo                  nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kwenhloso,                                  -Kuhleleka                kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.                                       nekubumbana.
 tetsamelilwati                              kungemalengiso            kakhulu, lokubumbene
 nesimongcondvo.                             lababatekako kubumbene    nesingeniso, umtimba
 30 EMAMAKI                                  nesingeniso, umtimba      nesiphetfo.
                                             kanye nesiphetfo.
                                                         25–27                     19–21                       13–15                       7–9                          0–3

                        Lizinga lelisetulu
                                             -Imphendvulo              -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako   -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                             lengemalengiso kodvwa     lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona              kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                             ingenato timphawu         -Imibono iyaheha             lokungevakali kahle.        -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                             tekubabateka.             ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene           iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                             -Imibono ivutsiwe futsi   -Kuhleleka                   iyakholweka.                -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa,

                       ngalokungababateki
                                             ihlakaniphile.            lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka          bekuhleleka                 ayemukeleki.
                                             -Kuhleleka                lelisetulu lokubumbene       lokutsite kanye             nekubumbana.                -Akuvakali,
                                             lokungemalengiso          nesingeniso, umtimba         nekubumbana                                             kuhlangahlangene.
                                             kubumbene nesingeniso,    nesiphetfo.                  nesingeniso, umtimba
                                             umtimba nesiphetfo.                                    nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                        Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                                            9                                                                       DBE/Lweti 2023
                                                                                                  NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                                                           Emalengiso              Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele           Lokungaphumelelisi
 LULWIMI, SITAYELA                                                         14–15                         11–12                        8–9                        5–6                        0–3
 NEKUHLUNGWA                                                    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Lulwimi aluvakali.
 KWEMAPHUTSA                                                    nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama               sitayela                 -Umoya, irejista, sitayela
                                                                kuhambelana nenhloso         kuhambelana nenhloso         kuhambelana nenhloso         nesilulumagama           nesilulumagama

                        Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 Kuhambelana                                                    tetsamelilwati               tetsamelilwati               tetsamelilwati               akuhambelani             akuhambelani nakancane
 kwemoya irejista,                                              nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo               nenhloso                 nenhloso tetsamelilwati
 sitayela,                                                      ngemalengiso                 ngelicophelo lelisetulu.     ngalokwenetisako.            tetsamelilwati           nesimongcondvo.
 silulumagama                                                   lababatekako.                -Lulwimi lusecophelweni      -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo.          -Silulumagama sincane
 nenhloso                                                       -Lulwimi lolunekutetsemba    lelisetulu kantsi nemoya     ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa           ngendlela yekutsi
 nesimongcondvo                                                 lolugculisako nalolunemba    uyemukeleka                  lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi               lokubhaliwe akulandzeleki.
 Kusetjentiswa                                                  ngemalengiso                 emphendvulweni yonkhe.       -Umoya uyenetisa.            kusacatfuta.
 kwelulwimi, timphawu                                           lababatekako.                -Emaphutsa eluhlelo          -Emasu ebugagu belulwimi     -Umoya nekukhetseka
 tekufundza                                                    -Emasu ebugagu belulwimi      nesipelingi                  asetjentisiwe kunotsisa      kwemagama
 nekubhala, luhlelo,                                           asetjentiswe                  akasimanyenti.               lokucuketfwe.                akwemukeleki.
 sipelingi                                                     ngemphumelelo lenkhulu        -Kuticambela                                              -Silulumagama
 (lupelomagama)                                                kuveta umoya nekuheha         lokusecophelweni                                          sincane kakhulu.
                                                               kwemphendvulo.                lelisetulu.
 15 EMAMAKI                                                    -Esikhatsini lesinyenti
                                                               kakhulu emaphutsa eluhlelo
                                                               nesipelingi kute.
                                                                -Kunekuticambela
                                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                                kakhulu.
                                                                              13                          10                           7                          4

                         Lizinga lelisetulu
                                                                -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                                ngemalengiso                 ngemphumelelo                ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi.
                                                                nangalokuveta umoya          lesecopheweni lelisetulu.    ngalokungafani               -Kusetjentiswa
                                                                lokhutsatako                 -Umoya uyemukeleka           embhalweni wonkhe.           kwetinhlobo
                                                                ngemphumelelo.               futsi uneligalelo            -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                        ngalokungababateki
                                                                -Esikhatsini lesinyenti      lelemukelekile.              wemukelekile, emasu          kuncane/kute.
                                                                emaphutsa eluhlelo           -Emaphutsa eluhlelo          ebugagu belulwimi            -Silulumagama
                                                                nesipelingi awekho.          nesipelingi ambalwa.         asetjentiswe kancane.        sincane kakhulu.
                                                                -Kuticambela                 -Icambeke kahle.
                                                                kungemalengiso.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                            Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                     10                                                                DBE/Lweti 2023
                                                            NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                        Emalengiso            Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                    5                       4                          3                         2                     0–1
                             -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane             -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi         ngemalengiso.             itfutfukiswe               nesihloko.                  emukelekile.         asilele.
 Kutfutfukiswa               -Imininingwane yetfulwe   ngalokuhlelekile.          -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                 ngemalengiso.             -Kunekubumbana.            kwakheke kahle.             kunemaphutsa.        kunemaphutsa.
 nekwakhiwa                  -Imisho netindzima        -Imisho netindzima         -Indzaba iyevakala.         -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo.
 kwemisho                    kwakheke ngemalengiso     kuhlelekile futsi                                      noko.
                             lababatekako.             kutinhlobonhlobo.
 5 EMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                              Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                         11                                                                   DBE/Lweti 2023
                                                                NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZE (25)

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWASEKHAYA [25 EMAMAKI]
         Timphawu                    Emalengiso                 Licophelo lelisetulu       Lokwenetisako              Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                           13–15                         10–12                     7–9                       4–6                         0–3
 KUHLELA NESAKHIWO          -Imphendvulo                   -Imphendvulo               -Imphendvulo           -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
                            lengemalengiso                 lesecophelweni lelisetulu  leyenetisako           lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono       lababatekako.                  lekhombisa                 lekhombisa lwati       lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono        -Imibono ivutsiwe,             lwati lolusecophelweni     lweluhlobo lwetheksthi lebhalwako.                  lwetheksthi lebhalwako.
 nakulungiselelwa kubhala   inekuhlakanipha                lelisetulu lweluhlobo      lebhalwako.            -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Inhloso, tetsamelilwati,   lokukhombisa kucabanga         lwetheksthi lebhalwako.    -Umbhalo awukacondzi   lokunyenti.                  igcwele kutsemeleta
 timphawu/timiso,           lokujulile.                    -Umbhalo ucondze ngco      ngco ngalokuphelele    -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti.
 nesimongcondvo.            -Lwati lolungemalengiso        awutsemeleti.              unekutsemeleta         alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
                            lwetimphawu teluhlobo          -Lokucuketfwe kunemibono lokutsite.               kakhulu.                     akakabumbani
 15 EMAMAKI                 lwetheksthi lebhalwako.        lebumbene ngelicophelo     -Emaphuzu              -Imbalwa imininingwane       nakancane.
                            -Umbhalo ucondze ngco.         lelisetulu.                alokucuketfwe          leyesekela sihloko.          -Imbalwa kakhulu
                            -Lokucuketfwe kunemibono       -Imininingwane yetfulwe    abumbene               -Imitsetfo netimiso          imininingwane leyesekela
                            lebumbene ngemalengiso.        ngelicophelo lelisetulu    ngalokwenetisako.      letibalulekile tesakhiwo     sihloko.
                            -Yonkhe imininingwane          kantsi yonkhe yesekela     -Leminye imininingwane setheksthi atikalandzelwa    -Imitsetfo netimiso
                            icaciswe ngemalengiso          sihloko.                   iyasesekela sihloko.   ngalokufanele.               tesakhiwo setheksthi
                            kantsi futsi yesekela sihloko. -Sakhiwo lesemukelekako    -Sakhiwo siyenetisa    -Kunyenti lokubalulekile     letibalulekile
                            -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho    kodvwa sinemaphutsa    lokusilele.                  atikalandzelwa
                            lesingemalengiso               lutfo.                     latsite.                                            nakancane.
                            nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                        9–10                          7–8                      5–6                       3–4                        0–2
 NEKUHLUNGWA                -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista,      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                nesilulumagama                 nesilulumagama             sitayela               nesilulumagama               nesilulumagama
                            kuhambelana ngemalengiso kuhambelana nenhloso             nesilulumagama         akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela, nenhloso tetsamelilwati        tetsamelilwati             kuhambelana nenhloso   nenhloso tetsamelilwati      nenhloso tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati    nesimongcondvo.                nesimongcondvo             tetsamelilwati         nesimongcondvo.              nesimongcondvo.
 nesimongcondvo.            -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.   nesimongcondvo         -Kunemaphutsa                -Kugcwele emaphutsa
 Timiso nekusetjentiswa     kantsi futsi icambeke kahle.   -Luhlelo luvame kungabi    ngalokwenetisako.      lamanyenti eluhlelo.         lamanyenti ladidanako.
 kwelulwimi                 -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi    -Kunemaphutsa latsite  -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 Kukhetseka kwemagama       akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke           eluhlelo.              kakhulu.                     asihambisani nakancane
 Timphawu tekufundza                                       ngelicophelo lelisetulu.   -Silulumagama          -Inshokutsi                  nenhloso.
 nekubhala nesipelingi.                                    -Silulumagama              lesenetisako.          iyaphazamiseka.              -Inshokutsi
                                                           sisecophelweni lelisetulu. -Emaphutsa                                          ihlangahlangene kakhulu.
 10 EMAMAKI                                                -Emaphutsa ambalwa         akayiphazamisi
                                                           kakhulu.                   inshokutsi.
 KWEHLUKA                                22–25                         17–20                    12–15                     7–10                       0–5
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2023-mg/9edc0141-65ed-4d77-8cb7-5b9b1427c3fb) — siSwati HL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2023-mg/12dcb8ed-63e7-419a-b42c-dcb4d1ec63e6) — siSwati HL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2022-mg/317a0182-e1b9-447f-bc12-d0b386e10192) — siSwati HL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2021-mg/a3b5da64-a726-48f0-8d2f-147224b1cde2) — siSwati HL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2020-memo/603e05a8-e11a-4ad7-8029-b880087a7e56) — siSwati HL · Memo · 2020 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2019-memo-1/ddb2b157-bb31-4dda-8736-1ddb235bc0d9) — siSwati HL · Memo · 2019 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
