# siSwati HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 siSwati HL Paper 3 memorandum from the November 2024 NSC, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2024-mg/07010ec1-3793-42af-b838-2dcc2eb0421f
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2024-mg/07010ec1-3793-42af-b838-2dcc2eb0421f)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-nov-2024/21232dd5-84a0-4a8e-b85c-49b163032daf) — QP · 2024 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                  LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   LWETI 2024

                            TICONDZISO TEKUMAKA

                                                                 EMAMAKI: 100

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                                    Phenya

### Page 2

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               2                         DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA A: INDZABA
UMBUTO 1: KUBHALWA KWENDZABA (340–390 emagama.) (50 emamaki)
CAPHELA:       Kuyo yonkhe imibhalo cikelela linani lemagama lelimisiwe. Indzaba
               lephatselene nesitfombe ayinikwe sihloko.
               Kwemukelekile kutsi umhlolwa abhale sihloko nobe inombolo
               yembuto lawukhetsile.
1.1      Ngasitwa kufika kwemoto yemaphoyisa
         LOKUBALULEKILE:
          •   Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngesehlakalo nobe sigameko
              lesamehlela wate walanyulelwa kufika kwemaphoyisa.
         •    Indzaba kungenteka ilandzise/ivete limuva lembhali/ichaze.
         •    Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                               [50]
1.2      Lusha alusenandzaba …
         LOKUBALULEKILE:
          •   Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngetintfo letibufakazi bekutsi lusha
              alusenandzaba. (Sib. Kutiphatsa, kugcoka nekudla tindzakamiva. njll.)
          •   Indzaba                 kungenteka                  ichaze/ilandzise/ibe
              hlangotsilunye/nhlangotsimbili.
          •   Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                               [50]
1.3      Ngabe angikho lapha lamuhla …
         LOKUBALULEKILE:
         •    Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngesimo labekakuso ekucaleni
              nalatitfola akuso lamuhla. Kungenteka leso simo sihle nobe sibi.
              Angabhala ngekutsi ukulesimo lakuso ngobe asitwe ngumuntfu
              lotsite.
         •    Indzaba kungenteka ivete limuva lembhali/ilandzise/ichaze.
         •    Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                               [50]
1.4      Mabonakudze angasakha nobe asibhidlite similo semuntfu
         LOKUBALULEKILE:
         •    Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete umbono wakhe ngemisebenti
              yamabonakudze kutsi usakha ngayiphi indlela nobe usibhidlita njani
              similo semuntfu.
         •    Indzaba     kungenteka    ilandzise/ibe    hlangotsilunye/ichaze/ibe
              nhlangotsimbili.
         •    Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                               [50]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 3

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               3                        DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

1.5      Emakhono etandla angayitfutfukisa imimango

         LOKUBALULEKILE:

         •    Umhlolwa kulindzeleke kutsi abhale ngemakhono etandla lahlukahlukene
              langatfutfukisa imimango.
         •    Indzaba kungenteka ibe hlangotsilunye/nhlangotsimbili/ichaze/ilandzise
         •    Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                              [50]

1.6–     Tonkhe tindzaba letiphatselene netitfombe tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo
1.8      lwendzaba:     indzaba       lelandzisako,   lechazako,    lehlangotsilunye,
         lenhlangotsimbili naleveta limuva lembhali.

         LOKUBALULEKILE:

          •   Umhlolwa kulindzeleke kutsi avete emaphuzu lavakalako lahambelana
              nesitfombe, angagudluki kuso.
              1.6 Sib. Bahlolwa bangabhala ngalokwenteka mhla abhala luhlolo/
              angaveta imiva yakhe ngaso lesikhatsi abhala luhlolo nangemphilo yakhe
              asengumfundzi/Angabhala ngemfundvo.
              1.7    Sib.      Bahlolwa    bangabhala     ngetidzakamiva/bangabhala
              nangalokuphatselene        netidzakamiva      nekuboshwa/Imiphumela
              yekushayela unatse tjwala.
              1.8    Sib.    Bangabhala      ngenhlupheko/Kunakekelwa     kwebantfu
              lasebakhululile/Imphilo yasemakhaya.
          •   Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
              kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
              nelupelomagama.                                                              [50]

CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)

                                                                 SAMBA SESIGABA A:         50

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               4                           DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO

UMBUTO 2:        IMIBHALOMBIKO           (100–120     emagama    itheksthi   ngayinye)
                 (50 emamaki)

2.1      INCWADZI YEBUHLOBO

         SAKHIWO:

         Incwadzi ayifake loku lokulandzelako:

          •    Singeniso, umtimba nesiphetfo.
          •    Likheli linye leliphelele lelingakafakwa timphawu tekubhala nekufundza
               lelisesandleni sekudla.
          •    Likheli liba nelusuku, inyanga ibhalwe ngeSiswati (Sib. 17 Lweti 2024)
          •    Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
          •    Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete buhlobo lobukhona
               emkhatsini walobhalako nalobhalelwako. Sib. Mngani/Lomkhuleko)
         •     Kweciwa umugca ngembikwesingeniso.
         •     Singeniso lesetfula loko lekutawucocwa ngako.
         •     Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
         •     Tindzima letinemicondvo lebumbene.
         •     Kweciwa umugca ngembikwesiphetfo.
         •     Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
         •     Kweciwa umugca ngembikwekuvalelisa.
         •     Kuvalelisa lokuhambelana nesibingelelo. (Sivaleliso kufanele sivete
               buhlobo lobukhona emkhatsini walobhalako nalobhalelwako. Sib. Ngimi
               umngani wakho.)
          •    Sibongo asifakwa.

         LOKUBALULEKILE:

         •     Incwadzi ayivete umhlolwa abonga loko lakwentelwe ngumngani wakhe
               ngemuva kwekushelwa timphahla takhe tonkhe.
          •    Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
               kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
               nelupelomagama.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                         [25]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 5

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               5                     DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.2      I-ATHIKILI YELIPHEPHABHUKU

         SAKHIWO
         •   I-Athikili yeliphephabhuku ayifake loku lokulandzelako:
         •   Singeniso, umtimba nesiphetfo.
         •   Sihloko se-athikili (Kufundzisa bontsanga ngetindlela tekubeka imali
             letingabaphumelelisa.)
         •   Lusuku lokubhalwe ngayo le-athikili.
         •   Ligama lemhleli weliphephabhuku.
         •   Ligama leliphephabhuku leya kulo.
         •   Lokucuketfwe. (Kufundzisa bontsanga ngetindlela tekubeka imali
             letingabaphumelelisa.)
         •   Kubhalwa ngetindzima nobe ngemaphuzu/ngemakholomu.
         •   Kusetjentiswa kwemafonti lahlukahlukene.
         •   Tincomo.

         LOKUBALULEKILE:

         •      Akubhalwe i-athikili yeliphephebhuku lephatselene nekufundzisa
                bontsanga ngetindlela tekubeka imali letingabaphumelelisa.
         •      Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
                kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
                nelupelomagama.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                   [25]

2.3      INKHULUMOMPHENDVULWANO

         SAKHIWO:

         Inkhulumomphendvulwano ayifake loku lokulandzelako:

         •      Singeniso.
         •      Umtimba.
         •      Siphetfo.

         •      Luhlaka (Emagama alabakhulumako abhalwa ngasesandleni sesancele
                bese kufakwa ikholoni, bokhulunyiwe abafakwa, lokwentekako
                kubhalwa kubakaki.)
         •      Kusetjentiswa inkhulumongco.

         LOKUBALULEKILE:

         •      Akube ngumhlolwa nemtali wakhe labakhulumako. (Umhlolwa
                akabetse emabito labakhulumako. Sibonelo, Make LaNkhosi/ Babe
                Sibeko/ LaNkhosi/ Sipho/ Sibeko, njll.)
         •      Akukhulunywe ngenjabulo labanayo ngenca yemiklomelo leminyenti.
         •      Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
                kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
                nelupelomagama.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                   [25]
Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 6

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               6                         DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

2.4      UMLANDVOMUFI
         SAKHIWO:
         Umlandvomufi awufake loku lokulandzelako:
          •     Singeniso, umtimba nesiphetfo.
          •     Sihloko semlandvomufi. Sib. Umlandvomufi wa … (Ligama nesibongo
                semufi.)
          •     Ligama nesibongo semufi nelusuku latalwa ngalo.
          •     Indzawo latalelwa kuyo nalashonele kuyo.
          •     Batali bakhe, (Sebashona/basaphila.)
          •     Wesingaki ekhaya ngekutalwa.
          •     Imfundvo yakhe.
          •     Umsebenti wakhe.
          •     Indlela nelusuku lashone ngalo.
          •     Umndeni wakhe lawushiya emhlabeni.
          •     Emavi ekumvalelisa. (Sib. Lala ngekuthula/Tinanatelo temufi njll.)
         LOKUBALULEKILE:
          •     Umlandvomufi awuvete budlelwane emkhatsini wemufi nalobhalako
                kanye nesikhundla labesiphetse emmangweni.
          •     Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
                kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
                nelupelomagama.
         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                       [25]

2.5      I-IMEYILI YEMTSETFO
         LOKUCUKETFWE:
         I-imeyili yemtsetfo ayifake loku lokulandzelako:
         SAKHIWO:
         •      Iba nelikheli le-imeyili lalobhalelwako. (Sib. nozikhonalb@gmail.com).
         •      Akuvele emakheli alabo lababhalelwako ngekubaluleka kwabo.
         •      Akucalwe ngalobaluleke kakhulu. (Sib. Iyaku: nozikhonalb@gmail.com)
         •      Akulandzelwe ngalowelama lobaluleke kakhulu lobekwe esikhaleni
                sesibili. (Sib. CC siphiwlivv@yahoo.com)
         •      Gcina ngalowo loseluhlwini lwekugcina lobekwe esikhaleni sesitsatfu.
                (Sib BCC mazetzz@gmail.com)
         •      Akube nesibingelelo lesihambelana ne-imeyili. (Sib.Mphatsi wendzawo.)
         •      Ayibe nesihloko lesiveta inhloso yalokubhalwako. (Sib.Sikhalo
                ngekukhishwa echibini lekubhukusha.)
         •      Ayibe nesingeniso lesifisha, umtimba nesiphetfo lesifisha.
         •      Sivaleliso asibe ngulesihlelekile, sibongo siyafakwa. Sib.
                Ngimi lotitfobako
                Bonakele Mtungwa

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 7

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               7                          DBE/Lweti 2024
                                     NSC – Ticondziso tekumaka

         LOKUBALULEKILE:

         •      I-imeyili ayivete umhlolwa asola logadza ngalesento sekubacosha
                echibini singakefiki sikhatsi sekuphuma.
         •      Ayibhalwe ilandzele sakhiwo se-emeyili.
         •      Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
                kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
                nelupelomagama.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                        [25]

2.6      SIHLATIYWA

         LOKUCUKETFWE:

         Sihlatiywa asiphatselane nelibhuku lolifundzile walitsandza.

         SAKHIWO:
         •   Singeniso.
         •   Umtimba.
         •   Siphetfo.

         IMINININGWANE LELINDZELEKILE:

         •      Sihloko sesihlatiywa.
         •      Ligama lelibhuku.
         •      Lusuku lokushicilelwe ngalo lelibhuku.
         •      Sifinyeto selibhuku ngalokufisha.
         •      Ingcikitsi yelibhuku.
         •      Imibono yemhlolwa ngalelibhuku. (Tincomo).

         LOKUBALULEKILE:

          •     Umhlolwa akaphindze abhale sifinyeto salelibhuku leSiswati.
          •     Umhlolwa akavete tintfo latitsandzile letakhako naleti langakatitsandzi
                ngalelibhuku.
          •     Umhlolwa akacikelele kusetjentiswa kwerejista lefanele, kukhetfwa
                kwemagama, kwakhiwa kwemisho, kubhalwa kwetindzima, tiphumuti
                nelupelomagama.

         CAPHELA: Kwabiwa kwemamaki: (Bona irubhriki)                                        [25]

                                                                   SAMBA SESIGABA B:         50
                                                                 SAMBA SAKO KONKHE:          100

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                        8                                                                       DBE/Lweti 2024
                                                                              NSC – Ticondziso tekumaka

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako,
  Lokusilele naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako
  nelizinga lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                         Emalengiso           Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                  Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                            28–30                   22–24                         16–18                      10–12                          4–6
 NEKUHLELA                                   -Imphendvulo              -Imphendvulo                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                             lengemalengiso            lesecophelweni lelisetulu    leyenetisako.               lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                        Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                                lababateka ngetulu        ngalokubabatekako.           -Imibono ibumbene futsi     -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                   kwalokulindzelekile.      -Imibono ivutsiwe,           iyakholweka                 futsi akusiyo               futsi iyadidana ayikacondzi
 Kuhleleka kwemibono                         -Imibono ivutsiwe,        iyaheha ihambisana           ngalokwenetisako.           yekuticambela.              ngco.
 nakulungiselelwa                            inekuhlakanipha           nesihloko                    -Kuhleleka kubumbene        -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kubhala                                     lokukhombisa kucabanga    ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba        bekuhleleka                 lokungevakali.

                       ngalokubabatekako
 Kucikelelwa                                 lokujulile.               -Kuhleleka                   nesiphetfo                  nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kwenhloso,                                  -Kuhleleka                kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.                                       nekubumbana.
 tetsamelilwati                              kungemalengiso            kakhulu, lokubumbene
 nesimongcondvo.                             lababatekako kubumbene    nesingeniso, umtimba
                                             nesingeniso, umtimba      nesiphetfo.
 30 EMAMAKI                                  kanye nesiphetfo.
                                                         25–27                     19–21                       13–15                       7–9                          0–3

                        Lizinga lelisetulu
                                             -Imphendvulo              -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako   -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                             lengemalengiso kodvwa     lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona              kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                             ingenato timphawu         -Imibono iyaheha             lokungevakali kahle.        -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                             tekubabateka.             ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene           iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                             -Imibono ivutsiwe futsi   -Kuhleleka                   iyakholweka.                -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa,

                       ngalokungababateki
                                             ihlakaniphile.            lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka          bekuhleleka                 ayemukeleki.
                                             -Kuhleleka                lelisetulu lokubumbene       lokutsite kanye             nekubumbana.                -Akuvakali,
                                             lokungemalengiso          nesingeniso, umtimba         nekubumbana                                             kuhlangahlangene.
                                             kubumbene nesingeniso,    nesiphetfo.                  nesingeniso, umtimba
                                             umtimba nesiphetfo.                                    nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                        Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                                                            9                                                                        DBE/Lweti 2024
                                                                                                  NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                                                           Emalengiso              Licophelo lelisetulu            Lokwenetisako                 Lokusilele           Lokungaphumelelisi
 LULWIMI, SITAYELA                                                         14–15                         11–12                        8–9                        5–6                        0–3
 NEKUHLUNGWA                                                    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,        -Lulwimi aluvakali.
 KWEMAPHUTSA                                                    nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama               sitayela                 -Umoya, irejista, sitayela
                                                                kuhambelana nenhloso         kuhambelana nenhloso         kuhambelana nenhloso         nesilulumagama           nesilulumagama

                        Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 Kuhambelana                                                    tetsamelilwati               tetsamelilwati               tetsamelilwati               akuhambelani             akuhambelani nakancane
 kwemoya irejista,                                              nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo               nenhloso                 nenhloso tetsamelilwati
 sitayela,                                                      ngemalengiso                 ngelicophelo lelisetulu.     ngalokwenetisako.            tetsamelilwati           nesimongcondvo.
 silulumagama                                                   lababatekako.                -Lulwimi lusecophelweni      -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo.          -Silulumagama sincane
 nenhloso                                                       -Lulwimi lolunekutetsemba    lelisetulu kantsi nemoya     ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa           ngendlela yekutsi
 nesimongcondvo                                                 lolugculisako nalolunemba    uyemukeleka                  lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi               lokubhaliwe
 Kusetjentiswa                                                  ngemalengiso                 emphendvulweni yonkhe.       -Umoya uyenetisa.            kusacatfuta.             akungalandzeleki.
 kwelulwimi, timphawu                                           lababatekako.                -Emaphutsa eluhlelo          -Emasu ebugagu belulwimi     -Umoya nekukhetseka
 tekufundza                                                    -Emasu ebugagu belulwimi      nesipelingi                  asetjentisiwe kunotsisa      kwemagama
 nekubhala, luhlelo,                                           asetjentiswe                  akasimanyenti.               lokucuketfwe.                akwemukeleki.
 sipelingi                                                     ngemphumelelo lenkhulu        -Kuticambela                                              -Silulumagama
 (lupelomagama)                                                kuveta umoya nekuheha         lokusecophelweni                                          sincane kakhulu.
                                                               kwemphendvulo.                lelisetulu.
 15 EMAMAKI                                                    -Esikhatsini lesinyenti
                                                               kakhulu emaphutsa eluhlelo
                                                               nesipelingi kute.
                                                                -Kunekuticambela
                                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                                kakhulu.
                                                                              13                          10                           7                          4

                         Lizinga lelisetulu
                                                                -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                                ngemalengiso                 ngemphumelelo                ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi.
                                                                nangalokuveta umoya          lesecopheweni lelisetulu.    ngalokungafani               -Kusetjentiswa
                                                                lokhutsatako                 -Umoya uyemukeleka           embhalweni wonkhe.           kwetinhlobo
                                                                ngemphumelelo.               futsi uneligalelo            -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                        ngalokungababateki
                                                                -Esikhatsini lesinyenti      lelemukelekile.              wemukelekile, emasu          kuncane/kute.
                                                                emaphutsa eluhlelo           -Emaphutsa eluhlelo          ebugagu belulwimi            -Silulumagama
                                                                nesipelingi awekho.          nesipelingi ambalwa.         asetjentiswe kancane.        sincane kakhulu.
                                                                -Kuticambela                 -Icambeke kahle.
                                                                kungemalengiso.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                             Phenya

### Page 10

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                     10                                                                DBE/Lweti 2024
                                                            NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWASEKHAYA [50 EMAMAKI] (iyachubeka)

     Timphawu                        Emalengiso            Licophelo lelisetulu         Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                    5                       4                          3                         2                     0–1
                             -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane             -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi         ngemalengiso.             itfutfukiswe               nesihloko.                  emukelekile.         asilele.
 Kutfutfukiswa               -Imininingwane yetfulwe   ngalokuhlelekile.          -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                 ngemalengiso.             -Kunekubumbana.            kwakheke kahle.             kunemaphutsa.        kunemaphutsa.
 nekwakhiwa                  -Imisho netindzima        -Imisho netindzima         -Indzaba iyevakala.         -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo.
 kwemisho                    kwakheke ngemalengiso     kuhlelekile futsi                                      noko.
                             lababatekako.             kutinhlobonhlobo.
 5 EMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                              Phenya

### Page 11

Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P3                                         11                                                                   DBE/Lweti 2024
                                                                NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZE (25)

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWASEKHAYA [25 EMAMAKI]
         Timphawu                    Emalengiso                 Licophelo lelisetulu       Lokwenetisako              Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                           13–15                         10–12                     7–9                       4–6                         0–3
 KUHLELA NESAKHIWO          -Imphendvulo                   -Imphendvulo               -Imphendvulo           -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
                            lengemalengiso                 lesecophelweni lelisetulu  leyenetisako           lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono       lababatekako.                  lekhombisa                 lekhombisa lwati       lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono        -Imibono ivutsiwe,             lwati lolusecophelweni     lweluhlobo lwetheksthi lebhalwako.                  lwetheksthi lebhalwako.
 nakulungiselelwa kubhala   inekuhlakanipha                lelisetulu lweluhlobo      lebhalwako.            -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Inhloso, tetsamelilwati,   lokukhombisa kucabanga         lwetheksthi lebhalwako.    -Umbhalo awukacondzi   lokunyenti.                  igcwele kutsemeleta
 timphawu/timiso,           lokujulile.                    -Umbhalo ucondze ngco      ngco ngalokuphelele    -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti.
 nesimongcondvo.            -Lwati lolungemalengiso        awutsemeleti.              unekutsemeleta         alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
                            lwetimphawu teluhlobo          -Lokucuketfwe kunemibono lokutsite.               kakhulu.                     akakabumbani
 15 EMAMAKI                 lwetheksthi lebhalwako.        lebumbene ngelicophelo     -Emaphuzu              -Imbalwa imininingwane       nakancane.
                            -Umbhalo ucondze ngco.         lelisetulu.                alokucuketfwe          leyesekela sihloko.          -Imbalwa kakhulu
                            -Lokucuketfwe kunemibono       -Imininingwane yetfulwe    abumbene               -Imitsetfo netimiso          imininingwane leyesekela
                            lebumbene ngemalengiso.        ngelicophelo lelisetulu    ngalokwenetisako.      letibalulekile tesakhiwo     sihloko.
                            -Yonkhe imininingwane          kantsi yonkhe yesekela     -Leminye imininingwane setheksthi atikalandzelwa    -Imitsetfo netimiso
                            icaciswe ngemalengiso          sihloko.                   iyasesekela sihloko.   ngalokufanele.               tesakhiwo setheksthi
                            kantsi futsi yesekela sihloko. -Sakhiwo lesemukelekako    -Sakhiwo siyenetisa    -Kunyenti lokubalulekile     letibalulekile
                            -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho    kodvwa sinemaphutsa    lokusilele.                  atikalandzelwa
                            lesingemalengiso               lutfo.                     latsite.                                            nakancane.
                            nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                        9–10                          7–8                      5–6                       3–4                        0–2
 NEKUHLUNGWA                -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista,      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                nesilulumagama                 nesilulumagama             sitayela               nesilulumagama               nesilulumagama
                            kuhambelana ngemalengiso kuhambelana nenhloso             nesilulumagama         akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela, nenhloso tetsamelilwati        tetsamelilwati             kuhambelana nenhloso   nenhloso tetsamelilwati      nenhloso tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati    nesimongcondvo.                nesimongcondvo             tetsamelilwati         nesimongcondvo.              nesimongcondvo.
 nesimongcondvo.            -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.   nesimongcondvo         -Kunemaphutsa                -Kugcwele emaphutsa
 Timiso nekusetjentiswa     kantsi futsi icambeke kahle.   -Luhlelo luvame kungabi    ngalokwenetisako.      lamanyenti eluhlelo.         lamanyenti ladidanako.
 kwelulwimi                 -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi    -Kunemaphutsa latsite  -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 Kukhetseka kwemagama       akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke           eluhlelo.              kakhulu.                     asihambisani nakancane
 Timphawu tekufundza                                       ngelicophelo lelisetulu.   -Silulumagama          -Inshokutsi                  nenhloso.
 nekubhala nesipelingi.                                    -Silulumagama              lesenetisako.          iyaphazamiseka.              -Inshokutsi
                                                           sisecophelweni lelisetulu. -Emaphutsa                                          ihlangahlangene kakhulu.
 10 EMAMAKI                                                -Emaphutsa ambalwa         akayiphazamisi
                                                           kakhulu.                   inshokutsi.
 KWEHLUKA                                22–25                         17–20                    12–15                     7–10                       0–5
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-siswati/aafa2ee5-5495-4fb9-9024-491aaeb1dbfc) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024/e5b6305a-16b7-4a24-9c06-9b2cd873944d) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024/51e863f1-046b-46ab-9d80-e6b9d812a0b5) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-siswati/e7f6b9fc-3cc6-4b6d-8a69-1e079656517c) — siSwati HL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-siswati/48e0a83f-8bbe-4437-974b-1db74e7552d0) — siSwati HL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-may-june-2023-mg/12dcb8ed-63e7-419a-b42c-dcb4d1ec63e6) — siSwati HL · Memo · 2023 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/5504d3f6-d445-4b7c-890b-d33e9001ccbe) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/d7bb23ae-1e93-41b0-92fb-ec2dc10c6623) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/854dd481-0f47-4c71-8c5d-4b094d44ab43) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-siswati/9aa08dbb-c62c-425b-a93e-d6065edc11f4) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-may-june-2023-mg/dad8fd1d-f0e2-4dfb-9749-f89a3be43849) — Memo · 2023 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
