# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 Feb March 2013 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 1 memorandum from the Feb March 2013, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2013-memo/459b014c-84f4-4405-89b7-c3f11cc9b7d0
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2013
- Exam period: Feb March
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2013-memo/459b014c-84f4-4405-89b7-c3f11cc9b7d0)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · Feb March · 2013 · tshivenda. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2013](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2013/2af06223-ded2-4f00-9a51-ecc8fa30c811) — QP · 2013 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     GRADE 12

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI 12

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2013

                                   MEMORANDAMU

MARAGA: 80

                         Memorandamu uyu u na masia¾ari a 7.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     2    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1

TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Ndi Tshinakaho.                                                                        (1)

1.2      Sekondari ya n¾ha ya Londolani, e kha gireidi 12.                                      (2)

1.3      Ndi Mudzimu                                                                            (1)

1.4      Ndi Bonyongo na Khakhathi.                                                             (2)

1.5      •    Vho vha vha tshi homboka vhagudi vha tshikolo tshenetsho.
         •    Vho vha vha tshi tshipa vha¿we vhagudingavho.
         •    Vho vha vha tshi ambisa vha¿we vhagudi vha vhasidzana.
         (ZWIVHILI zwa zwenezwo)                                                                (2)

1.6      Muthu a no fhulufhedzea u wana ndamulelo/tsireledzo/Tshan»a tsha
         Mudzimu ndi tshilapfu/Vhuhwarahwara a vhu yi thambo. (Zwi¿we na
         zwi¿we zwi pfalaho.)                                                                   (2)

1.7      Vhuvhili havho vho mbo »i gombiwa nga ½owa vha lovha.                                  (2)

1.8      •   Vha a tshi kona tshikoloni.
         •   Vha e na vhuµifhinduleli kha dzibugu dzawe.
         •   Vhuµifari ha vhuµi.                                                                (3)

1.9      C. a tshi khou vhuya u vhala ¼aiburari.                                                (1)

1.10     Ndo vha ndi tshi »o vha kwengweledza uri vha nnditshe arali vha hana ndo
         vha ndi tshi »o ¾avha mukosi uri vhathu vha mphalale (kana zwi¿wevho
         zwipfalaho).                                                                           (2)

1.11     A thi vha pfeli vhu¾ungu ngauri vho vha vha tshi khou pfuka mulayo wa
         pfanelo dza mu¿we muthu (kana zwi¿wevho zwipfalaho).                                   (2)

TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.12     U khou shuma mushumo wa tshikolo/u khou vhala bugu.                                    (1)

1.13     Nga ·ara 2011.                                                                         (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     3    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                                NSC – Memorandamu

1.14     U tevhela pulane ya u vhala/u vhala tshifhinga tsho¾he.                                (1)

1.15     Muhumbulo wa uri muthu u tea u vhala dzibugu dzawe o »iimisela (kana
         zwi¿wevho zwi pfalaho).                                                                (2)

1.16     Ndi zwa uri a nga vha na vhumatshelo havhuµi ngauri u sumbedza e muthu
         o µiimiselaho kha mushumo wawe wa tshikolo (kana zwi¿wevho zwi
         pfalaho).                                                                              (2)

1.17     Ndi a ima nazwo, muthu mu¿we na mu¿we u tea u vha na vhu»ifhinduleli
         ha u vhala bugu dzawe kana ha mushumo we a ½ewa. (Zwi¿wevho zwi
         pfalaho.)                                                                              (2)

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                           30

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     4    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO 2

Dzi¿we na dzi¿we dza mbuno dza SUMBE dzi tevhelaho dzi vhumba phindulo ya
mbudziso:

             KHOTHESHENI                                     MBUNO

1    'Muthu mu¿we na mu¿we u na             1    Muthu u tou nanga kutshilele kwawe
     zwine a funa vhutshiloni hawe.'             ene mu½e.
     'Zwine muthu a zwi funa vhutshiloni
     hawe ha tou nangelwa nga mu¿we'
2    'Kharendwe ndi mu¾hannga o             2    Muthu u tea dzhena tshikolo a tshi
     µinangelaho u tshila nga nµila              kon»ela u vhala bugu dzawe.
     yavhuµi o µisendeka kha u vhala
     dzibugu.
3    'Mushumo une a u funesa ndi wa u       3    Muthu kha nange mushumo une a u
     vha mulanguli wa dzi¿we khamphani           takalela ene mu½e.
     khulwane sa VODACOM, MTN,
     ANGLO AMERICA na dzi¿wevho'
4    'Muthu mu¿we u na mu¼oro wa u          4    U tama u vha na mu¾a wavhuµi.
     vha na mu¾a wavhuµi. '
5    'U vha na thundu yavhuµi sa nnµu,      5    Muthu kha vhe na thundu ye a tou
     goloi kana zwiambaro zwi langwa             µirengela.
     nga tsheo kana u naga kutshilele kwe
     muthu a ku ita.'
6    'Khaarendwe o µinagela khonani dza     6    Muthu u tea u vha na khonani dzi
     vhukuma dzi no fhulufhedzea.'               fhulufhedzeaho.
7    'U tshila nga ipfi ¼a Mudzimu hu¿we    7    Kha ri fulufhele Mudzimu kha
     na hu¿we hune a vha hone na                 vhutshilo hashu.
     ndamulelo u i wana ipfini ¼a
     Mudzimu.'
8    'Musi u tshi µinangela vhutshilo u     8    Muthu kha vhe na matshilisano na
     konavho na u humbulela vha¿we               vha¿we vhathu.
     vhathu wa vha thusa.'

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     5    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                                NSC – Memorandamu

N»ila ya u maka manweledzo:

•   Manweledzo o ½ekedzwaho e kha mbonalo/tshivhumbeo tsho khakheaho ngeno
    tshi tsho randelwaho kha Tshitatamennde tsha Kharikhu¼amu ya Lushaka a a
    makiwa.

•   Zwi tou vhofha uri vhalingiwa vha sumbedze tshivhalo tsha maipfi nga n»ila i
    songo khakheaho.

•   Kha vha avhele maraga nga n»ila i tevhelaho:

    o    Maraga dza 7 ndi dza mbuno.
    o    Maraga dza 3 ndi dza luambo. Maraga dza luambo dzi avhelwe nga n»ila i
         tevhelaho:

             Maraga nthihi musi ho bulwa mbuno 1–3 dzi re dzone.
             Maraga mbili musi ho bulwa mbuno 4–5 dzi re dzone.
             Maraga tharu musi ho bulwa mbuno dza 6–7 dzi re dzone.

Zwavhu»ivhu»i maraga dza luambo dzi songo fhira mbuno dzo ½ewaho.

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Abriviesheni/pfufhifhadzo a dzo ngo fanela u
shumiswa, fhedzi arali dzi hone kha samari, dzi fanela u vhaliwa sa tshivhalo tsha
maipfi ane dza a imela. Arali manweledzo a lapfesa, kha vha make u swika kha
maipfi a yo, vha litshe zwo salaho.

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                           10

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     6    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: LUAMBO

MBUDZISO 3

3.1      VHUENDI HA TIBUNDIKHALI.                                                               (1)

3.2.     Zwiendedzi.                                                                            (1)

3.3.     Vha hwalelwa vho ima henefho.                                                          (1)

3.4      B. thundu dza u fha¾a, zwidina na mi¾avha                                              (1)

3.5      Arali vho hwalelwa mihwalo mi¾anu. Afha mukunguwedzi o shumisa fonto
         ¾hukhu hu u itela u dzumbetshedza zwi¿we uri vharengi vha si shavhe.                   (2)

3.6      Ndi fhethu hune vha wanala hone ngauri vhathu a vha nga »ivhi hune vha
         tea u ya hone vha tshi ¾o»a thuso.                                                     (2)

3.7      I a kunga vharengi ngauri hu dzulela u vha na tshipentshela tshifhinga
         tsho¾he.                                                                               (2)
                                                                                                [10]

MBUDZISO 4

4.1      Ndi vhanna kana vhatukana/vhanna.
         Vhanna vhavhili vho fara migopi/Vhatukana vha funesa u tamba khororo/
         golofu/ndi uri vho ambara marukhu.                                                     (2)

4.2      •   Hu khou tambiwa khororo (golofu).
         •   Hu khou fodiwa zwinepe.                                                            (2)

4.3      Kha izwo zwifanyiso zwivhili tsha 1 na 2:
         • Zwine zwa fana: Vhuvhili hazwo zwi sumbedza vhatambi vha khororo/
            golofu.
         • Zwine zwi si fane: Tshifanyiso tsha 1 hu khou tambiwa khororo/
            golofu, ngeno kha tshifanyiso tsha vhuraru mutambi wa khororo/golofu
            a tshi khou thusa muthu a no khou ½upela maµini/nwela khothe.                       (3)

4.4      B anµana.                                                                              (1)

4.5      Ndi tshifanyiso tsha 3 ngauri hu na muthu ane a khou sumbedza o
         mbwandamela maµini a tshi khou ¾oµa thuso.                                             (2)
                                                                                                [10]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     7    DBE/ Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                                NSC – Memorandamu

MBUDZISO 5

5.1      5.1.1      Ndo vhona khomba ya Malu¾a i tshi khou lima.                           (2)

         5.1.2      Kusidzana =     Vho-Masindi     vho   ruma   kusidzana kwavho
                    vhengeleni.                                                            (2)

         5.1.3      Mu¾ani - Lufuno na Rendani vho dzula mu¾ani.                           (2)

         5.1.4      Vha dzula Tshi»angalani.                                               (1)

         5.1.5      Vhana vho vha vha tshi ¾hogomelwa nga Mu¾huphei.                       (1)

         5.1.6      Khuhu yo vha i tshi tevhela muthu - Ho vha hu si na zwi¼iwa.           (2)

         5.1.7      Lufuno o vhudza/amba na Rendani uri kha vhale bugu dzawe a
                    songo neta.                                                            (1)

         5.1.8      B. Mukusule                                                            (1)

         5.1.9      A. U sia muthu wa ya hu¿we.
                    B. U sia ha u lovha.                                                   (2)

5.2      5.2.1      Hai! - Hai! N½e a thi ¾oµi u tshinya mafhungo a½u na mu¾a
                    wa½u.                                                                  (2)

         5.2.2      Funesa - Lufuno u funesa vhasidzana vhalapfu.                          (2)

         5.2.3      Ni songo »iita vhatukana vha no funesa vhasidzana. U dzhia
                    zwauri vhathu vha no funesa vhasidzana ndi vhatukana fhedzi,
                    ngeno na vhasidzana vha tshi »i funesa vhatukana.                      (2)
                                                                                           [20]

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                      40
                                                        MARAGAGU¹E:                        80

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2013-memo/09b5c9ca-8299-4c05-b56a-df0abad6cc8b) — Tshivenda FAL · Memo · 2013 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2013-memo/3932c4be-76e1-42ea-9b56-b59491fe944e) — Tshivenda FAL · Memo · 2013 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2017-memo/ec3e0891-d88c-40af-ad53-230c6e6b1e5d) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2014-memo/d0fca38c-1876-4372-b6ff-d0d4af41cd9b) — Tshivenda FAL · Memo · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2011-memo/52727e95-77d8-488b-bb16-cf88d31c03bf) — Tshivenda FAL · Memo · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2013](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2013/bb92d609-ab3d-4566-b091-94280474c8e1) — Tshivenda FAL · QP · 2013 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
