# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 Feb March 2014 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 1 memorandum from the Feb March 2014, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2014-memo/d0fca38c-1876-4372-b6ff-d0d4af41cd9b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2014
- Exam period: Feb March
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2014-memo/d0fca38c-1876-4372-b6ff-d0d4af41cd9b)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · Feb March · 2014 · tshivenda. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2014/c86d1b0d-ec87-42ae-811a-f3a5e68c6358) — QP · 2014 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     GRADE 12

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI YA 12

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2014

                                   MEMORANDAMU

MARAGA: 80

                         Memorandamu uyu u na masia¾ari a 7.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     2    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1

TSHIBVELEDZWA TSHA 1: PHUROSA

1.1      Ndi mpfu dza tshivutshela.                                                       (1)

1.2      Ndi u shaea ha masheleni.                                                        (1)

1.3      Ndi ma¾ere¾ere mavhli
         Zwishumiswa zwa ma»i
         Mbeu
         Manyoro
         Tshelede ya u holela vhashumi.
         (Zwivhili zwa zwenezwo).                                                         (2)

1.4      Vho pfa nga ha thuso i tshi khou ambiwa kha Phalaphala FM kha
         mbekanyamushumo ya vhulimi.                                                      (2)

1.5      Vho vha olela pulane ya bindu.
         Vho vha badelisa tshelede ya mabammbiri fhedzi.                                  (2)

1.6      Muthu mu¿we na mu¿we u a kona u bvelela arali o ¾o»a thuso nahone o
         »iimisela u shuma.                                                               (2)

1.7      A/Vhatukana avha vho lovhelwa nga khotsi fhedzi.
         C/Thuso ye avha vhatukana vha i wana a yo ngo kona zwo¾he zwe avha
         vhatukana vha vha vha tshi khou ¾o»ou zwi bveledza.                              (2)

1.8      Ndi zwone ngauri vho vha vha tshi ¾u¾uwedza vha¿we vhathu vhane vha
         khou tama zwa vhulimi.                                                           (2)

1.9      ·i »isa muhumbulo wa uri mushumo wa vhulimi wo mbo »i thoma na
         zwenezwo.                                                                        (2)

1.10     Zwi a konadzea ngauri hu na vhathu vhanzhi vhe vha thuswa vha bvelela
         vha dovha vha thusa lushaka/muvhuso u khou thusa vhalimi nga u vha fha
         masheleni a u bveledza masimu avho ane zwibveledzwa zwa hone zwa
         thusa lushaka.                                                                   (2)

1.11     Vhupfiwa hanga ndi ha uri vha sa athu litsha tshikolo, vho vha vho tea u
         humbela thuso kha zwiimiswa zwine zwa thusa vhagudi vha shayaho
         masheleni a tshikolo/Vho ita zwavhu»i ngauri vho ri u balelwa nga tshikolo
         vha »idzhenisa kha zwa vhulimi, vha fhedza vha bvelela.                          (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     3    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014
                                                NSC – Memorandamu

TSHIBVELEDZWA TSHA 2

1.12     Ho thuliwa muthu nga goloi ngauri hu na muthu o e»elaho nga fhasi ha
         goloi.                                                                           (2)

1.13     Ndi u reila muthu a tshi khou shumisa/amba nga lu¾ingothendeleki.                (2)

1.14     O bviswa e kha tshivhumbeo tsha muhangarambo/dethele-
         Zwi sumba uri uyu muthu u khombo/ha na vhutshilo.                                (2)

1.15     - Ndi wa u pfuka mulayo
         - U sa londa, wa uri muthu ho ngo tea u reila a tshi khou amba nga
            lu¾ingothendeleki
         - U vhulaha
         - U ¾o»ou vhulaha muthu u songo »iimisela.
         (Tshithihi tsha izwi)                                                            (2)

1.16     Ndi zwauri mapholisa na mureila a vha na na ndavha na muthu o
         thuliwaho/Mufu o imisaho milenzhe, ndi zwithu zwi sa konadzei.                   (2)

                                 ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:                     30

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     4    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO 2

TSHIBVELEDZWA TSHA 3

KHOTHESHENI                                        MBUNO

1    'Hu tea u vha na vhushaka havhu»i                Vhushaka ha mira»o ya mu¾a.
     vhukati ha mira»o ya mu¾a wonoyo.'
2    'Mu»ini hu tea u fha¾iwa luhura lune lwa        Hu vhe na luhura lune lwa
     ita uri na mbava i tshi lu vhona i pfe i na     thivhela mbava.
     gonobva ¼a u »a u tswa.'
3    'Thundu dzi songo sokou vhewa fhethu            Hu songo vhewa thundu
     hune dza nga kunga mafobvu.'                    ho¾heho¾he.
4    'Vhana vha songo sokou »owelana na u            Hu songo vha na u »owelana na
     »iba»ekanya na vhathu vha no silinga.'          vhasilingi.
5    'Kha hu ¾olwe uri magethe o valiwa na           Hu valiwe magethe na u fungiwa
     mavhone o fungiwa, musi vhathu vha sa           mavhone vhusiku.
     athu u e»ela.'
6    'Muzika kha u lidzwe nga ngona lune             Muzika kha u lidzelwe fhasi.
     zwa si kunge na vhafhiri vha gondo.'
7    'U dzheniswa ha dzia¼amu zwi                    A¼amu kha dzi dzheniswe.
     khwa¾hisa tsireledzo.'

ADENDAMU YA SAMARI

N»ila ya u maka manweledzo:
•    Manweledzo o ½ekedzwaho e kha mbonalo/tshivhumbeo tsho khakheaho
     ngeno tshi tsho randelwaho kha Tshitatamennde tsha Kharikhu¼amu ya
     Lushaka a a makiwa, hone-ha ha vha na nda¾iso ya maraga nthihi.

•    Zwi tou vhofha uri vhalingiwa vha sumbedze tshivhalo tsha maipfi nga n»ila i
     songo khakheaho.

•    Kha vha avhele maraga nga n»ila i tevhelaho:

     o   Maraga dza 7 ndi dza mbuno.
     o   Maraga dza 3 ndi dza luambo. Maraga dza luambo dzi avhelwe nga n»ila i
         tevhelaho:
          Maraga nthihi musi ho bulwa mbuno 1–3 dzi re dzone.
          Maraga mbili musi ho bulwa mbuno 4–5 dzi re dzone.
          Maraga tharu musi ho bulwa mbuno dza 6–7 dzi re dzone.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     5    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014
                                                NSC – Memorandamu

Zwavhu»ivhu»i maraga dza luambo dzi songo fhira mbuno dzo ½ewaho.

Kha vha ¾use maraga nthihi kha maraga dzo avhelwaho mbuno na luambo arali
tshivhalo tsha maipfi tshi songo sumbedzwa, kana maipfi o vhaliwa nga n»ila yo
khakheaho.

KHA VHA DZHIELE NZHELE:             Abriviesheni/pfufhifhadzo a dzo ngo fanela u
                                    shumiswa, fhedzi arali dzi hone kha samari, dzi
                                    fanela u vhaliwa sa tshivhalo tsha maipfi ane dza
                                    a imela.

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                     10

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     6    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: LUAMBO/PHEN¶A NA KUSHUMISELE KWA LUAMBO

MBUDZISO 3: KHUNGEDZELO

TSHIBVELEDZWA TSHA 4

3.1      Haya ha ndivho.                                                                  (1)

3.2      MVELEDZANDIVHO (Tshiimiswa).                                                     (1)

3.3      Ndi ngauri u khou ¾oµou fhura vhagudi uri vha vhone unga mutengo ndi
         R320.00 ngeno u tshi tou thoma khayo nahone i ya ¿wedzi mu¿we na
         mu¿we.                                                                           (1)

3.4      B/U vhidzelela vhagudi.                                                          (1)

3.5      Ndi fhethu hune tshikolo tsha khomphyutha tsha vha hone ngauri vhathu a
         vha nga »ivhi hune vha tea u ya hone/tshikolo ndi tsha tshifhinga
         tshingafhani.                                                                    (2)

3.6      Khomphyutha: Makhulu wanga vho nthengela khomphyutha.                            (2)

3.7      Ee, i a kunga vhagudi ngauri i khou sumbedza uri tshikolo tshi a u wanela
         mushumo na uri a tshi »uri/Hai, hu na zwi¿we zwi songo bviselwaho
         khagala sa tshifhinga na fhethu, zwi nga kanakanisa vhathu.                      (2)
                                                                                          [10]

MBUDZISO 4

TSHIBVELEDZWA TSHA 5: KHATHUNI

4.1      Vho dzula nn»a, hu vhonala nn»u nga murahu havho.                                (2)

4.2      U khou lila, u khou itiswa nga phosho/O a¾ama mulomo.                            (2)

4.3      Muthu 1o mangala/sinyuwa ngeno vhathu vha 2, 3, 4, 5 na 6 vho takala.            (2)

4.4      Vha nga vha kha vhufunani, n»ila ye vha dzula ngayo i sumba vhu¾umani
         ha tsini.                                                                        (2)

4.5      Ri tshi vhona tshi tsha vhathu vho takalaho vhane vha khou tshina vha tshi
         ita vha tshi sea/matakalele avho a nga o bva, ndi ngazwo mme vho sinyuwa
         ngauri ¿wana u khou lidzwa nga phosho.                                           (2)
                                                                                          [10]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     7    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014
                                                NSC – Memorandamu

MBUDZISO 5

5.1      TSHIBVELEDZWA TSHA 6: PHUROSA

         5.1.1      Thukhe! Vho ri u amba miswaswo yavho vhathu vho¾he vha mbo
                    »i tou ri thukhe nga maseo.                                           (2)

         5.1.2      Vhidzwa: Maemu o vhidzwa nga dzina ¼awe a aravha.                     (2)

         5.1.3      Kutukana: Mbulaheni ndi kutukana ku sa thetshelesi vhabebi.           (2)

         5.1.4      Vhagudisi: Vhagudisi vho funza vhagudi vha pfesesa.                   (2)

         5.1.5      Khonani yawe o ri o bva nga tshivhana tshawe.                         (1)

         5.1.6      Vhagudisi vho vhidza Vho-Malwela.                                     (1)

         5.1.7      Ho ngo takuwa ¿wana wa khuvhe.                                        (1)

         5.1.8      C/Hone.                                                               (1)

         5.1.9      ·imudi ¼a tsumbo: Vhagudisi na vhabebi vha »o lindela.                (2)

5.2      TSHIBVELEDZWA TSHA 7: TSHIFANYISO

         5.2.1      Kha Maemu hu khou tou fa khaladzi?                                    (1)

         5.2.2      Tshikolo: ºwana o tevhela khaladzi awe tshikoloni.                    (2)

         5.2.3      A si ngoho ngauri Maemu u khou sumbedza o »ie»etshela.                (1)

         5.2.4      Vhunga vhatukana vha vhathu vha no bvafha.
                    A si vho¾he vhatukana vha no bvafha, vha hone vhatukana vha
                    no shuma.                                                             (2)
                                                                                          [20]

                                 ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C:                     40
                                                       MARAGAGU¹E:                        80

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

## Related documents

- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2014-memo/c57a459f-3a51-49f8-b1cc-14df8653f056) — Tshivenda FAL · Memo · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2014-memo/58cde16e-b722-4e30-bf69-5180b8840b84) — Tshivenda FAL · Memo · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2017-memo/ec3e0891-d88c-40af-ad53-230c6e6b1e5d) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2013-memo/459b014c-84f4-4405-89b7-c3f11cc9b7d0) — Tshivenda FAL · Memo · 2013 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2011-memo/52727e95-77d8-488b-bb16-cf88d31c03bf) — Tshivenda FAL · Memo · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2014/a62e6b08-7412-4813-9ead-bf38078fba93) — Tshivenda FAL · QP · 2014 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
