# Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC May June 2019 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 1 question paper from the NSC May June 2019, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2019/b8038e43-a2c8-42a6-98aa-d6bd3b0e2c57
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC May June
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 P1 NSC May June 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2019/b8038e43-a2c8-42a6-98aa-d6bd3b0e2c57)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC May June · 2019 · tshivenda. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2019-memo/f0ce377b-891d-4d09-8702-35210bb75998) — Memo · 2019 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      GRAAD 12

         SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
     NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

    TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                           BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                            2019

                                                                              MARAGA: 80

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 12.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     2                         DBE/2019
                                                      SC/NSC

PFESESANI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyon»ivho                (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari               (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo          (40)

2.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha hedzi khethekanyo.

3.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

4.       Hune khethekanyo IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

5.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwa
         mbudziso.

6.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso, ni pfuke mutala ni kone u ya kha i
         tevhelaho.

7.       Ni dzhiele nzhele zwiga zwa u vhala, mupele¾o, tswayo na khethekanyo ya
         maipfi.

8.       Ni eletshedzwa lwa tsho¾he uri ni shumise ndangatshifhinga iyi yo
         anganywaho:

         KHETHEKANYO YA A:            Henefha kha minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B:            Henefha kha minetse ya 20
         KHETHEKANYO YA C:            Henefha kha minetse ya 50

9.       ºwalani zwi no vhalea, nahone nga vhudele.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     3                        DBE/2019
                                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1: PHUROSA

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho
khao.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                       MUSHUMO U SHAVHA ZWAN¶A

1     Tshikoloni tsha Riphasaro¾he ¼o rali ¼o tsha a hu na zwi¿we, ndi mupfufhi u
      si mphire. Hu vhadededzi, vhana vha tshikolo na vhabebi mu¿we na mu¿we
      o µi½ekedzela kha mushumo wawe.

2     Hezwi zwo rali, Vho Suke ¾hohoyatshikolo u µo wana vho takala vhukuma
      vha tshi mona mona na tshikolo tsho¾he. Vha vha vha tshi khou sedza 5
      ¿wana wa tshikolo ane a µiita bambukwa. Vha µo vhona nnµa hu si na
      thavhi-thavhi ho tou ¿wau. Vhana vha tshino tshikolo vha vho zwi µivha uri
      fhano ndi haya ha pfunzo a hu kokodzelwi thungo.

3     Ngoho u nembelela ha shamba a si u wa ha¼o, tshikolo itshi a si kale tshi na
      phungo ya u sa phasisa vhana zwavhuµi. Ndi tshi¿we tsha zwikolo tshe 10
      muhasho wa pfunzo wa vha wo no tshi vhea i¾o tshifhinga tsho¾he. ¸amusi
      khezwi, Riphasaro¾he ndi tshi¿we tsha zwikolo zwa n¾ha Afrika Tshipembe
      nahone muhasho u µi¾ongisa ngatsho.

4     Vhadededzi vha tshino tshikolo vha kokodza nga maanµa a no fana. Vha
      nga sa phulu dzo panwa tshilimo dzi tshi khou lima. U swika kha tshiimo 15
      tshine tshikolo tsha vha khatsho a zwo ngo leluwa, zwo thoma zwi tshi nga
      zwi µo konµa. Havha Vho Suke vho ri vha tshi swika ha µi vha na vha¿we
      vhadededzi vhe vha vha vha zwi¼eli zwa ¾hohoyatshikolo yo ¾uwaho vhe vha
      si vha ¾anganedze zwavhuµi. Vhenevho ndi vhe vha ri vha nga rangwa hani
      phanµa nga tshikete. Na ¼i¿we na ¼i¿we tshikolo tsho hulesa a nga si tshi 20
      kone. ¸amusi khezwi, vho¾he vha ¾honifha mishumo mivhuya i
      bveledzwaho nga itshi tshikolo. Vhukoni ha u shuma kana hone u ranga
      phanµa a zwi sedzi mbeu.

5     Vhana vha tshino tshikolo vhone a ri tsha amba. Hu na mudededzi ki¼asini
      kana o farekanea vhone vha ita zwa tshikolo. Vha µo vha vha tshi khou 25
      ¿wala mishumo ye vha fhiwa kana vha tshi khou vhala. Nga tshifhinga tsha
      tshikolo ½ele¾e ya wa i nga pfala. Vha vhala vho tou fombe vha tshi ita na
      notsi dzavho. Vha¿we vha rangela na vhadededzi phanµa. Vha ri a hu na
      maµembe kha u phasa vha tea u tou vhala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     4                            DBE/2019
                                                      SC/NSC

6     Kha tshino tshikolo vhana vha a µivha uri vhumatshelo ndi havho a si ha 30
      vhadededzi kana vhabebi vhavho. Arali hu tshi khou vhaliwa ha tou vha na
      bambukwa matshelo ¼i µo µiwana ¼i ofisini ya Vho Suke ¼a onyoloswa.

7     Vhabebi vha vhana vha tshino tshikolo na vhone vha tou nga vhana vha
      mme muthihi. Vha ri munwe muthihi a u ¾usi mathuthu. Vha farisana
      vho¾he na vhadededzi u bveledza ¿wana. Muthu u a kona u zwi vhona uri 35
      mutingati uyu ndi muhulu. Na khorombusi ya hone yo vhumbwa nga
      madendele a pfunzo na zwi¾unµulume.

8     Dzifeme dzine vhana vho phasaho afha tshikoloni vha shuma khadzo dzi
      sumbedza uri dzo farwa nga vhathu vhukuma. Zwi a vhonala uri tshikolo
      tsha Riphasaro¾he tshi bvisa vhathu vhane vha kona. Ndi ngazwo zwine na 40
      havha vhana vho phasaho khatsho vha sa tshi hangwi. Vha thusa tshikolo
      itshi nga masheleni a si na vhukono ane vha a bvisa vha sa vhilaeli.

9     ºwaha mu¿we na mu¿we nga µuvha ¼a mabebo a tshikolo itshi, matshudeni
      a kale a a rambana vha µa nga vhunzhi. Muthu u µo ri a tshi lavhelesa a
      wana ho ima goloi dza vhunzhili-nzhili. Nga maanµa hu vhonala dzi Benze, 45
      dzi BMW na dzi Range Rover. Hu vha hu tshi khou ¾u¾uwedzwa vhane vha
      vha kha gireidi ya 12 uri na vhone vha phase.

10    Vhaambi vho fhambanaho vha µo amba vha tshi laya vhana. Vho Suke
      vhone a vha ambi tshithu nga nnµa ha u ¾anganedza vhaeni vho µaho.
      Vhana vha tshikolo vha fhindula nga u fhulufhedzisa vhathu uri a hu na ane 50
      a µo sala, vha µo phasa vho¾he.

11    Ngavhe zwikolo zwo¾he zwi tshi fana na tshikolo tsha Riphasaro¾he, ro vha
      ri tshi µo ka½a nga mifhululu kha ¼o¾he ¼a Afrika Tshipembe.

                                                          [Tshi bva kha thimu ya vhalingi]

1.1      Bulani dzina ¼a tshikolo tshine tsha khou ambiwa nga hatsho mafhungoni
         aya.                                                                                       (1)

1.2      Ndi mini tshi ¾u¾uwedzaho Vho Suke uri vha mone na tshikolo vho takala?                    (2)

1.3      Ndi zwifhio ZWIVHILI zwine vhana vha ita musi vhadededzi vha songo ya
         kilasini?                                                                                  (2)

1.4      Dzina ¼a tshikolo itshi ¼o tea lini afha mafhungo? Ndi ngani ni tshi ralo?                 (2)

1.5      ¹hohoyatshikolo Vho Suke ndi muthu wa mbeu-µe? Tikedzani phindulo
         ya½u.                                                                                      (2)

1.6      ·ifurase ¼o swifhadzwaho ¼i bvisela zwifhio khagala?                                       (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     5                        DBE/2019
                                                      SC/NSC

1.7      Murero wo shumiswaho kha phara ya vhuraru u khwa¾hisedza zwifhio
         mafhungoni aya?                                                                        (2)

1.8      Sumbedzani tshanduko yo vhaho hone tshikoloni itshi nga u µa ha
         Vho Suke.                                                                              (2)

1.9      Fhungo ¼a uri vhukoni ha u ranga phanµa a vhu sedzi mbeu ndi mbuno
         kana ndi kuhumbulele? Tikedzani phindulo ya½u.                                         (2)

1.10     Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho:

         Bambukwa ndi muthu ...

         A    a si na vhabebi.
         B    a si na muthu a no mu laya.
         C    a no ita zwo fhambanaho na zwine vha¿we vha ita.
         D    o kundaho vha no laya.                                                            (1)

1.11     Muhumbulo muhulwane wa phara ya vhu¾anu ndi ufhio?                                     (2)

1.12     Tshaka dza goloi dzine vhagudiswa vho phasaho afha tshikoloni itshi vha
         µa nadzo dzi ita uri ni µelwe nga muhumbulo ufhio?                                     (2)

1.13     Inwi ni nga takalela u vha mugudiswa wa itshi tshikolo? Ndi ngani ni tshi
         ralo?                                                                                  (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1      6                               DBE/2019
                                                       SC/NSC

¹alelani tshifanyiso uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela.

TSHIBVELEDZWA TSHA B: TSHIFANYISO

                                                      [Tshi bva kha inthanethe]

1.14     Ndi mini tshi no khou ¾aniwa nga itshi tshifanyiso?                                            (2)

1.15     Mbonalo ya vhathu vha re kha tshifanyiso i bvisela khagala zwifhio?                            (2)

1.16     Ni nga eletshedza vhathu vha re kha tshifanyiso zwifhio malugana na
         nyimele i konµaho ine vha vha khayo.                                                           (2)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                                 30

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     7                        DBE/2019
                                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO 2

Vha Muhasho wa pfunzo dza fhasi vho dalela tshikolo tsha ha½u u pfumbudza
vhaswa nga ha zwivhangi zwauri vhaswa vha mi¿waha ya vhukati ha 13 na19 vha
µidzhenise kha zwikambi na zwidzidzivhadzi.

Vhalani mafhungo (TSHIBVELEDZWA TSHA C) afho fhasi ni kone u ¿wala
mbuno dza SUMBE nga ha zwine zwa nga thusa vhagudi u phasa milingo yavho.

NDAELA

1.   ºwalani mbuno dza SUMBE dzi kha mafhungo a pfalaho, nga ha zwivhangi
     zwauri vhaswa vha mi¿waha ya vhukati ha 13 na 19 vha µidzhenise kha
     zwikambi na zwidzidzivhadzi.
2.   Tshivhalo tsha maipfi TSHI SONGO PA¶A 70.
3.   Nomborani mafhungo a½u u bva kha 1 u ya kha 7.
4.   ºwalani mbuno NTHIHI kha fhungo ¼i¿we na ¼i¿we.
5.   Shumisani maipfi A¸U.
6.   Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi e na a shumisa e zwitangeni mafheloni a
     manweledzo/samari ya½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

 ZWIVHANGI ZWAURI VHASWA VHA MIºWAHA YA VHUKATI HA 13 NA
     19 VHA ¶IDZHENISE KHA ZWIKAMBI NA ZWIDZIDZIVHADZI

Vhaswa vha mi¿waha ya vhukati ha 13 na 19 vha funa nga maanµa u wanulusa
zwithu zwiswa. Nga tshifhinga hetshi vha vha vhe kha mi¿waha i konµaho ya
vhutshilo havho. Vhunzhi ha vhaswa havha vha fhedza vha tshi µidzhenisa kha
zwikambi na zwidzidzivhadzi zwo vhangwa nga zwithu zwinzhi.

Vhaswa vha µidzhenisa kha zwikambi na zwidzidzivhadzi nga mulandu wa mutsiko
wa dzikhonani. Vha ita zwi no itwa nga dzikhonani vha tshi ofha u xelelwa nga
¾hama dzavho. U sa ita zwi no itwa nga khonani zwi a swikisa na kha u kolelwa.

Vhunzhi ha vhaswa vha shumisa zwikambi na zwidzidzivhadzi nga n¾hani ha
vhuludu. Vhaswa ndi vhathu vha no dzula vha tshi khou ita zwithu tshifhinga
tsho¾he. U fhedza vhuludu vha a ¾oda zwithu zwa u µitakadza. Nyimele iyi i vha
sendedza kha zwikambi na zwidzidzivhadzi. Vhaswa vhanzhi vha a didzhenisa kha
zwikambi na zwidzidzivhadzi vha tshi edzisela vhabebi vhavho. Vhana vha edzisela
mikhwa ya vhabebi yavhuµi kana i si yavhuµi vha ri arali vhabebi vha tshi nwa na
vhone vha tea u nwa.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     8                              DBE/2019
                                                      SC/NSC

Vhaswa vha shumisa zwikambi na zwidzidzivhadzi tshililelwa hu u µitakadza lwa
tshifhinganyana. Zwikambi na zwidzidzivhadzi zwi a ita uri muthu a pfe o takala
lwa tshifhinganyana. Vhaswa vha no ¾oµou takala lwa tshifhinganyana vha
fhedzisela vho µidzhenisa khazwo.

Vha¿we vhaswa vha µidzhenisa kha zwikambi na zwidzidzivhadzi zwo bva kha
¾hu¾huwedzo ya midia. Vhunzhi ha dzimidia dzi sumbedza vhathu vha tshi khou
nwa na u daha. Kha vhaswa ndi zwithu zwa n¾ha vhunga vha kha tshiimo tshine a
vha athu kona u fhambanya zwo khakheaho na zwi songo khakheaho. Vha
fhedzisela vho didzhenisa khazwo zwo ¾u¾uwedzwa nga zwe vha vhona

U ¾oµa u µivha ndi tshi¿we tsha zwivhangi zwa uri vhaswa vha µidzhenise kha
zwikambi na zwidzidzivhadzi. Vhaswa vha ¾oµou µivha nga ha tshenzhemo ntswa.
Vha vhona mu¿we a tshi khou nwa vha a ¾oµou µivha uri zwi µifhisa hani.

Vhabebi kha ri ime nga milenzhe ri thuse vhaswa vhashu uri vha ¾utshele kule na
zwikambi na zwidzidzivhadzi sa izwi zwi tshi lozwa matshilo a vhathu.

                                                               [Tshi bva kha thimu ya vhalingi]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                               10

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     9                            DBE/2019
                                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO 3: KHUNGEDZELO

Vhalani khungedzelo iyi uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

                                 ¶IFHA¹ELENI!!
                        Vhathu ndi mapfura vha a µolwa

Haya ha thundu yo¾he ya u fha¾a. Zwidina zwi ngaho matombo, semennde dzi sa
fhandukani, dzifureme na mahothi a tsiavhafu zwo tou zheka.
Vha µivhaho zwithu zwavhuµi vha renga fhano. Ndi nnyi a sa funi zwavhuµi?
Kha vha µe vha dzhie nnµu yavho!!
Ri wanala Vuwani dzifemeni. Ri vula Musumbuluwo u swika Mugivhela.          5
U µivha zwinzhi, vha nga ri kwama kha: 072 767 9798

                                                           [Tshi bva kha thimu ya vhalingi]

3.1      Ndi ngani mu¿wali o shumisa fonto khulwane kha khungedzelo iyi?                            (1)

3.2      ºwalani mushumo wa tshiga tsha u vhala tsho shumiswaho kha
         khephusheni.                                                                               (1)

3.3      Topolani he ha shumiswa mbuziso i sa ¾oµi phindulo.                                        (2)

3.4      Ndi tshigwada tshifhio tsha vhathu tshe khungedzelo iyi ya livhiswa
         khatsho?                                                                                   (2)

3.5      Ndi nµila ifhio ine vhathu vha nga i shumisa u wana vhu¾anzi ho µalaho
         nga ha zwine zwa khou khungedzelwa?                                                        (2)

3.6      U yanga kuhumbulele kwa½u ni vhona khungedzelo iyi i ya ndeme?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                                   (2)
                                                                                                    [10]

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1      10                                 DBE/2019
                                                       SC/NSC

MBUDZISO 4: KHATHUNI
¹alelani khathuni uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi no tevhela.
TSHIBVELEDZWA TSHA E

                  FUREME 1                                      FUREME 2
                                                                              No vhudzwa nga nnyi?
                        Hei, ndi a zwi khoµa                Ndo pfa nga
       Mashudu,         hezwo.                              ma¿we
       mudededzi                                            matshudeni.
       wanga o ri ndi
       dzhenele
       khetho dza
       matshudeni.

                                 Zwone ndi a           Areµi! Ri µo pfa.
                                 zwi takalela.
                                 Ndi nga
                                 shuma.

                                                 FUREME 3
                                                                                  [Tshi bva kha inthanethe]

4.1      Vhuµipfi ha vhathu vha re kha khathuni ndi vhufhio?                                               (1)

4.2      Ndi nnyi ane a khou takalela zwine zwa khou ambiwa kha khathuni iyi?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                                          (2)

4.3      Fhethu hune vhathu vha re kha khathuni vha vha hone hu khou fhisa kana
         u rothola? Tikedzani phindulo ya½u.                                                               (2)

4.4      Nangani phindulo yone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Vhathu vha re kha
         khathuni vha nga vha vha tshi khou bva kana u ya ...
         A     kerekeni na hayani.
         B     tshikoloni na hayani.
         C     doroboni na tshikoloni.
         D     mavhengeleni na tshikoloni.                                                                 (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                            Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     11                             DBE/2019
                                                      SC/NSC

4.5      Mulaedza u no khou fhiriswa nga khathuni iyi ndi ufhio?                                      (2)

4.6      Arali hu inwi ni re kha nyimele i re kha khathuni no vha ni tshi nga ita
         mini?                                                                                        (2)
                                                                                                      [10]

MBUDZISO 5: PHUROSA

5.1      Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo
         »isendekaho khao.

         TSHIBVELEDZWA TSHA F

         1       Masindi ndi musidzana we a bebelwa Maungani. O dzhena tshikolo
                 henefho u swika a tshi phasa gireidi ya 12. O ya a dzhena
                 Yunivesithi ya Vivo a tshi khou ita khoso ya vhushumelavhapo. Izwi
                 zwo ita uri a takalele u shumela tshitshavha tsha hawe. Zwo ita uri a
                 dzule o kuvhanganelwa nga tshigwada tsha vhathu.                      5

         2       Mugivhela mu¿we na mu¿we o vha a tshi thusa vhaaluwa vha si na
                 vha¾hogomeli nga u vha ¾ambisa na u vha bikela zwi¼iwa. Vhaswa o
                 vha a tshi vha funza mishumo ya zwanµa na mitambo yo
                 fhambanaho. Vhaswa vhanzhi vho bvela phanµa nga thuso ye vha i
                 wana kha Masindi. Vho kona u µiimela nga vho¾he. Zwo¾he zwe 10
                 Masindi a vha a tshi khou ita a zwo ngo thithisa pfunzo dzawe.
                 Milingo o vha a tshi i phasa nga ½aledzi.

         3       Masindi o µivhea kule na tsini nga mishumo yawe mivhuya ye a vha
                 a tshi khou ita. Vhoramabindu vho µo dzhenelela kha mishumo iyo.
                 Vho mu thusa nga masheleni na zwishumiswa zwi ¾oµeaho 15
                 mishumoni yawe. Mukhanselara wa Maungani vho µo mu fha
                 pfufho ya u vha mushumelavhapo wa ¿waha. Mushumoni uyo ho
                 vha ho µala hu si na na vhupfelo ha mare. Zwiambi zwo mu khoµa
                 zwi sa mili na mare. Mishumo ya Masindi yo vha ¾hu¾huwedzo kha
                 vhaswa. Pfunzo o ¾haphudza, mishumo o tou ½anga. Vhaswa, 20
                 gudani kha Masindi!
                                                                     [Zwi bva kha vhalingi]

         5.1.1        Ipfi: Zwo, kha phara ya u thoma fhungo ¼a u fhedza ndi
                      thinwaipfi ifhio?                                                               (1)

         5.1.2        ¸eani ¼ifhambanyi ¼a ipfi 'takalela' ¼i fhungoni ¼i pfalaho.                    (2)

         5.1.3        Isani fhungo ¼o swifhadzwaho kha khanedza.                                      (2)

         5.1.4        Shumisani thangeladzina iyi 'ya' fhungoni ¼i pfalaho.                           (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     12                       DBE/2019
                                                      SC/NSC

         5.1.5      Nangani phindulo yone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
                    Ipfi: Shumela ndi ...
                    A   ·iitwa.
                    B   ·iitela.
                    C   ·iµiiti.
                    D   ·iitana.                                                            (1)
         5.1.6      'Zwo¾he' ndi ¼isala ¼a lushaka lufhio?                                  (2)
         5.1.7      Ipfi mushumelavhapo ndi dzina mbumbano, inwi sumbedzani
                    thinwaipfi dzo ¼i vhumbaho.                                             (2)
         5.1.8      Fhungo ¼o talwaho nga fhasi ¼i kha ¼imudi ¼a lushaka lufhio?            (2)
5.2      TSHIFANYISO
         ¹alelani tshifanyiso, ni vhale na mafhungo o »isendekaho khatsho, ni kone
         u fhindula mbudziso dzi no tevhela.
         TSHIBVELEDZWA TSHA G

         Ngoho u zwifha zwi a vhulahisa. Marubini o amba mazwifhi kha vhabebi
         nga ha Vele sa muthu a sa dzheni kilasi zwavhuµi yunivesithi. Vele u
         sumbedza u kwamea nga nyimele iyi a mbo µi ri a zwi mu mangadzi ngauri
         vhatukana vha a zwifha. Vele o vha o ¼a nyala a tshi ri ndi vhulaha muthu.
         Nga murahu ha pfala Marubini a tshi ¾avha mukosi sa goya.
                                                                [Tshi bva kha inthanethe]

         5.2.1      Ndi ngafhi hune ra wana mu¿wali o sumbedza luvhengela
                    mbiluni mafhungoni aya?                                                 (2)
         5.2.2      ¸eani ¾halutshedzo ya ¼iidioma ¼o talelwaho mafhungoni aya.             (2)
         5.2.3      Vhumbani pho¼isemi nga ipfi: ¹avha.                                     (2)
                                                                                            [20]
                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                     40
                                                          MARAGAGU¹E:                       80

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P2 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2019/d18f67e6-0a25-4e25-baca-7e36c20f2eef) — Tshivenda FAL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2019/982c818e-5c5e-44ec-a6c1-15bfbf8fbda1) — Tshivenda FAL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2019/2d10c1a8-2072-445c-9729-da0f0d9fc0c8) — Tshivenda FAL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2022/4e6d75d1-f8b9-4b11-a37d-32fc467d1267) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL NSC P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-nsc-p1-may-june-2021/3370e053-ebe8-427e-85a1-0dafcbd0e6fb) — Tshivenda FAL · QP · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2018/009c0bfd-8889-41af-afbe-064220512122) — Tshivenda FAL · QP · 2018 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
