# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · tshivenda. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

         SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
     NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                         2023

                           TSUMBAN¶ILA YA U MAKA

                                                                            MARAGA: 80

                      Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 7.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1    2                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1: PHUROSA

TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Muthihi.                                                                                 (1)

1.2      Ndi mme awe Vho Selina ngauri vho ri u »o guda tshikhuwa kha
         thelevishini.                                                                           (2)

1.3      O vha a tshi ¾wa a tshi khou ¾alela the¼evishini.                                       (2)

1.4      Ndi u ¾uwa ha mukalaha wavho hayani zwe vha vha vha songo zwi
         lavhelela.                                                                              (2)

1.5      Vhulwadze he ha vha vhulaha.                                                            (2)

1.6      Ee, ndi a tendelana na¼o ngauri vhahura vho thusa uri Vhahangwele a ye
         tshikoloni nga u vhudza mu¿we wa vhagudisi.                                             (2)

1.7      Vho vhona mi¿waha yawe i minzhisa kha u vha phuraimari.                                 (2)

1.8      Musi a tshi thoma tshikolo ho ngo dina naho o vha e muhulwane nahone a
         sumbedza u kona tshikoloni.                                                             (2)

1.9      C/u thetshelesa.                                                                         (1)

1.10     Ndi a tendelana na fhungo i¼i ngauri vho¾he vho vha vha sa khou ¾oµou mu
         ¾anganedza zwikoloni zwavho nga mulandu wa mi¿waha yo µalesaho.                         (2)

1.11     U khou bvisela khagala zwauri vhagudisi vha khou ¾hogomela vhana nga
         nµila yavhuµi.                                                                          (2)

1.12     Zwi a tendisea, vha hone vhana vhane vha khou dzula u ya tshikoloni zwa
         vhonala vho no vha vhahulwane fhedzi vha ya zwa tshimbila.                              (2)

1.13     Ndo vha ndi tshi µo ¾oµa vhagudisi vho¾he vho nthusaho nda vha livhuwa
         na u vha ¾alutshedza vhuimo hanga malugana na thuso ye vha ita.                         (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1    3                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.14     Ee, vho a tevhela ngauri vho ambara mi¿wadzi ya u tsireledza ¾hoho arali
         vha tshi nga wa.                                                                        (2)

1.15     U reila baisigiri vho vhambela nahone vhe vhukati ha bada.                              (2)

1.16     Mbuelo dza u reila baisigira ndi u thusa kha nyonyoloso, a i shumisi
         pe¾irolo, u i ¾hogomela a zwi »uri.
         (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.)                                                       (2)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                             30

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1    4                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO 2

TSHIBVELEDZWA TSHA C

              KHOTHESHENI                                        MBUNO

1    'Vhathu, zwipuka na miri zwi nwa maµi.' 1         Vhathu,phukha na miri zwi nwa
                                                       maµi. 
2    'Muthu na dzi¿we phukha zwi shumisa         2     Maµi a shuma kha u ¾amba.
     maµi kha u ¾amba.'
3    'Vhathu vha shumisa maµi kha u kuvha        3     Vhathu vha kuvha zwiambaro nga
     zwiambaro.'                                       maµi.
4    'Hu tshi fha¾iwa dzinnµu hu shumiswa        4     Nnµu dzi fha¾iwa hu tshi khou
     maµi.'                                            shumiswa maµi.
5    'Goloi dzi a ¾amba nga maµi musi dzi na     5     Goloi dzi a ¾anzwiwa nga maµi
     tshika.'                                          musi dzi na tshika.
6    'Dzifeme dzi ¾oµa ma»i kha u dzimula        6     Maµi a shumiswa dzifemeni u
     mitshini.'                                        dzimula mitshini.
7    'Zwi¼iwa zwine ra ¼a zwi ¾oµa maµi kha u    7     Ri shumisa maµi kha u bika
     bika.'                                            zwi¼iwa.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1    5                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

N»ila ya u maka manweledzo/samari
Kha vha avhele maraga nga nµila i tevhelaho:

    Kuavhelwe kwa maraga
     o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno nthihi.)
     o Maraga 3 dza luambo.
     o ¹hanganyelo ya maraga: 10

    Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo tou kopolola zwo
     ralo:
     o Mbuno 1–3 hu si na vhukhakhi: maraga 1
     o Mbuno 4–5 hu si na vhukhakhi: maraga 2
     o Mbuno 6–7 hu si na vhukhakhi: maraga 3

    Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o tou kopolola zwo ralo:
     o Khothesheni dza 6–7: a hu na maraga dza luambo.
     o Khothesheni dza 1–5: maraga 1 ya luambo.

PFESESANI:

    Tshivhalo tsha maipfi
     o Vha¾oli/Vhamaki vha tea u sedzulusa tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
     o Vha songo ¾usa maraga arali mugudi/mulingiwa a songo sumbedza/¿wala
        tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho naho hu na vhukhakhi kha tshivhalo
        tsha maipfi o shumiswaho. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho pfukiswa, kha
        vha vhale u swika kha mutala wo tewaho wa u fhedzisa, vha si tsha µidina
        nga itsho tshipiµa tsho salaho tsha manweledzo/samari.

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                             10

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1    6                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO 3: KHUNGEDZELO

TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      ºanga ya ma¾o.                                                                           (1)

3.2      Muaro na u lulamisa mangai.                                                             (2)

3.3      Kha vhathu vho¾he vhane vha vha na thaidzo dza ma¾o.                                    (2)

3.4      C/09.                                                                                    (1)

3.5      ·i vha fhura nga u humbula uri mitengo ndi ya fhasi/a i »uri.                           (2)

3.6      Vhathu vhane ha vha hu kale vha sa wani thuso ngeno vha na thaidzo ya
         ma¾o ngauri vha nga pfa thaidzo dzavho dzo tandululea nga u dalela                        (2)
         afho.                                                                                   [10]

MBUDZISO 4: KHATHUNI

TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1      Vhengele ¼a zwi¼iwa/Resituarente.                                                       (2)

4.2      Mbonalo ndi ya muthu a songo takalaho, o amba uri zwo vhidza                              (2)
         vhukuma.

4.3      Ndi ya u ¾o»ou vhona mutengo wa zwi¼iwa uri a zwi badele.                               (2)

4.4      Ndi vhafunani ngauri ri khou pfa wa mufumakadzi a tshi ri »inga ¼anga.                  (2)

4.5      Vharengi vha ya vha na tsatsaladzo kana u nyefula resituarente iyi ngauri
         zwi¼iwa hu pfi a zwi »ifhi nahone zwi a vhidza.                                         (2)
                                                                                                   [10]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1    7                    DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

MBUDZISO 5: PHUROSA

5.1      TSHIBVELEDZWA TSHA F

         5.1.1      ·ifanyisi.                                                        (1)

         5.1.2      Vhasidzana.
                    Vhasidzana vha ano ma»uvha vha a tamba bola ya milenzhe.          (2)

         5.1.3      Nga u fhulufhedzea.
                    Vho Vele vha funa muthu a no dzula nga u fhulufhedzea.            (2)

         5.1.4      Vhushai.
                    Vhushai ho »adza shango.                                          (2)

         5.1.5      B/mu-                                                             (1)

         5.1.6      Tambulani ¿waha u tshi fhela u »o phasa thero dzo¾he nga
                    ½aledzi.                                                           (2)

         5.1.7      Mushumo.
                    Vhashumi.                                                         (2)

         5.1.8      Mudzulatsini wavho o amba a ri ene o vha a sa humbuli uri u »o
                    namedzwa goloi nga Tambulani.                                      (2)

5.2      TSHIBVELEDZWA TSHA G: TSHIFANYISO

         5.2.1      Durban.
                    Maho¼a vhana vha tshikolo tsha Tswime vho ya Durban.              (2)

         5.2.2      ¶iphi½a.
                    Ro »iphi½a nga u tamba bola.                                      (2)

         5.2.3      Ngoho vhana vha vhasidzana vha a fhira vhatukana nga u
                    bambela.                                                         (2)
                                                                                       [20]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                 40
                                                         MARAGAGU¹E:                   80

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023/bf5b2ee5-6f03-4a08-90c6-bd1004f68bb1) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2021-mg/e6183d50-df81-454b-8700-d5e02d3c13c8) — Tshivenda FAL · Memo · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL NSC P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-nsc-p1-may-june-2021-mg/364500f6-6c69-4950-a167-09244d4f2bc6) — Tshivenda FAL · Memo · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2020-memo/54c737d5-1e7d-476e-93ff-1f10e223ed5b) — Tshivenda FAL · Memo · 2020 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2023/144a6bf1-932b-48d2-9d4c-b72f491ba320) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2023/c39cba64-bf2d-4052-8a52-77c4e5a624a8) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
