# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2009 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 1 memorandum from the November 2009, 6 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2009-memo/0fcd6d1d-1854-499f-b9c4-41650c19743a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2009
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 6

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2009-memo/0fcd6d1d-1854-499f-b9c4-41650c19743a)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · November · 2009 · tshivenda. Memorandum, 6 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P1 Nov 2009](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2009/2c3c2814-8131-4e92-8b78-0ce909b073d8) — QP · 2009 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NATIONAL
                              SENIOR CERTIFICATE

                                      GIREIDI 12

                   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA
                          LWA U THOMA (FAL)

                           BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                      ·ARA 2009

                                     MEMORANDAMU

MARAGA: 80

                          Memorandamu uyu u na masia¾ari a 6.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1          2              DoE/·ara 2009
                                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1

1.1      Kha vhaswa (kana vhana vha¾uku), ngauri ndi vhone vha anzelaho u nwela
         khothe maμini.                                                                             (2)

1.2      Ndi vhazwala.                                                                              (1)

1.3      O tou nwela khothe maμini.                                                                 (1)

1.4      Vhathu vha mahayani a vha koni u bambela vhunga hu si na mabambelo
         avhuμi ane vha gudela khao.                                                                (1)

1.5      Tshilimo.                                                                                  (1)

1.6      1.6.1    Hai, ho vha hu na vhaswa vhanzhi.                                                 (2)

         1.6.2    Hai, ¼o vha ¼i vhuponi ha bulasini.                                               (2)

         1.6.3    Ee, o vha founela vha μa nga u ¾avhanya.                                          (2)

1.7      Hu sa wanale thuso.                                                                        (2)

1.8      Khaladzi a mme au/anga.                                                                    (2)

1.9      •   Vho rumela mugudisi wa zwa u bambela.                                                  (2)

         •   Vho eletshedza uri vhana vha fanela u vha na vhalindi.                                 (2)

1.10     Ndi mbuno. Zwo¾he zwi ¾oμa maμi uri zwi tshile.                                            (2)

1.11     Muthu u fanela u vha na nμivho ya u bambela/maμi ndi tshithu tsha ndeme
         vhutshiloni.                                                                               (2)

1.12     O vha a tshi dzula Biaba.                                                                  (1)

1.13     A zwo ngo tea ngauri ho ngo tsha rea khovhe dzine a dzi funesa.                            (2)

1.14     Ee, vho fhufhela damuni na zwiambaro uri vha mu tshidze.                                   (2)

1.15     Vho vhaisala vhukuma/vho ¾ungufhala.                                                       (1)

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:                           30

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1          3              DoE/·ara 2009
                                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO 2

ADENDAMU YA MANWELEDZO/SAMARI

•   U badzheta tshelede ya u renga zwi¼iwa.
•   U renga zwi¼iwa zwo tsitswaho mitengo.
•   U renga vhurotho vhu songo tsheiwaho.
•   U renga zwi¼iwa zwi si na madzina.
•   U renga mitshelo yavhuμi ine ya nga fhedza tshifhinga tshilapfu.
•   U sa la¾a zwi¼iwa zwo salaho.
•   U bika zwi¼iwa zwo linganelaho.
•   U ¾avha miroho.

          N»ila ya u maka manweledzo:
                • Manweledzo o ½ekedzwaho e kha mbonalo/tshivhumbeo tsho
                    khakheaho ngeno tshi tsho randelwaho kha Tshitatamennde
                    tsha Kharikhu¼amu ya Lushaka a a makiwa, hone-ha ha vha na
                    nda¾iso ya maraga nthihi.

                  •   Maraga dzi avhelwa fhedzi mbuno dzo ¿walwaho nga mafhungo
                      o fhelelaho.

                  •   Pulane/mvetomveto i fanela u sumbedzwa zwi khagala. Zwa sa
                      ralo, kha vha make samari ya u thoma yo ½ekedzwaho.

                  •   Zwi tou vhofha uri vhalingiwa vha sumbedze tshivhalo tsha
                      maipfi nga n»ila i songo khakheaho.

                  •   Kha vha avhele maraga nga n»ila i tevhelaho:

                      o     Maraga dza 7 ndi dza mbuno.
                      o     Maraga dza 3 ndi dza luambo. Maraga dza luambo dzi
                            avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
                           Maraga nthihi musi ho bulwa mbuno 1 – 3 dzi re dzone.
                           Maraga mbili musi ho bulwa mbuno 1 – 5 dzi re dzone.
                           Maraga tharu musi ho bulwa mbuno dza 6 – 7 dzi re
                             dzone.

                          Zwavhu»ivhu»i maraga dza luambo dzi songo fhira mbuno
                          dzo ½ewaho.

                      o     Nda¾iso:

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1           4               DoE/·ara 2009
                                                       NSC – Memorandamu

                                  Kha samari dzo lapfesaho, kha vha vhale vha fhirise nga
                                 maipfi ma¾anu, zwi »aho nga murahu vha songo tsha zwi
                                 londa.
                                  Samari dzi re pfufhi fhedzi dzi na mbuno dzo¾he
                                 khulwane dzine dza ¾o»ea hu songo vha na nda¾iso
                                 khadzo.

                                    Vhukhakhi ha luambo (girama) mupele¾o, zwiga zwa u
                                 vhala): kha maraga tharu dza luambo kha vha ¾use nga
                                 n»ila i tevhelaho:
                                 - Vhukhakhi ha 0 – 4 a hu na nda¾iso.
                                 - Vhukhakhi ha 5 – 10 kha vha ¾use maraga nthihi.
                                 - Vhukhakhi ha 11 – 15 kha vha ¾use maraga mbili.
                                 - Vhukhakhi ha 16 u ya phan»a, kha vha ¾use maraga
                                   tharu.
                                Nda¾iso ya musi ho tou khouthiwa mafhungo o tou ralo i
                                 »isendeka kha maragagu¾e dzo avhelwaho mbuno na
                                 luambo nga n»ila i tevhelaho:

                     Arali ho khouthiwa mafhungo a 1 – 3: a hu na nda¾iso
                     Arali ho khouthiwa mafhungo a 4 – 5: kha vha ¾use maraga 1
                     Arali ho khouthiwa mafhungo a 6 – 7: kha vha ¾use maraga 2

                          Kha vha ¾use maraga nthihi kha maraga dzo avhelwaho
                            mbuno na luambo arali tshivhalo tsha maipfi tshi songo
                            sumbedzwa, kana maipfi o vhaliwa nga n»ila yo
                            khakheaho.

                        KHA VHA DZHIELE NZHELE: Abriviesheni/pfufhifhadzo a
                       dzo ngo fanela u shumiswa, fhedzi arali dzi hone kha samari,
                       dzi fanela u vhaliwa sa tshivhalo tsha maipfi ane dza a imela.

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B:                          10

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1          5               DoE/·ara 2009
                                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: LUAMBO/PHEN¶A NA KUSHUMISELE KWA LUAMBO

MBUDZISO 3

3.1      3.1.1       Mulingiwa kha ½ewe maraga kha phindulo i¿we na i¿we ye a                       (2)
                     ½ea.
         3.1.2       Tshivenμa: ºwana uyo u μo phasa Tshiven»a.                                     (2)

         3.1.3       ¹hoho
                     Ndo vhona ¾hoho n¾ha ha muri.                                                  (1)
                     ¹hoho yanga i khou rema.                                                       (1)

         3.1.4       Vho-Mu¼atshawe vho vhudza kusidzana uri ku tou vha mubva.                      (2)

         3.1.5       “... vhane vha vha ¾hohoyatshikolo itsho tsha Ma¼azwivhisi.”                   (2)

3.2      3.2.1       Ndi mufhindulano/nyambedzano. Vhathu                 vhavhili    (kana
                     vhanzhi) vha tou amba maipfi vho livhana.                                      (2)

         3.2.2       Vha sumbedza vha songo vha ¾olela musi vho farwa/U sa amba
                     nga havho na ¿wana wavho musi vho farwa.                                       (1)

         3.2.3       O vha a tshi khou μisola nga nμila ye a ambisa ngayo navho.                    (1)

         3.2.4       ¹hama/khonani: Ndo ¾angana na khonani/¹hama yanga ya
                     mbiluni.                                                                       (2)

         3.2.5       ·isadzi: ·isadzi ¼o hwala tshigubu tsha maμi.                                  (2)

         3.2.6       Vha tshi khou rothisa mi¾odzi/Vha tshi vhidzelela uri khotsi a
                     ¿wananga vhathu...                                                             (1)

         3.2.7       A tho ngo vhuya.                                                               (1)

3.3      3.3.1       Tshifanyiso tshi na muthu o faraho tshedza ngeno Vho-Tshedza
                     vho μisa tshedza vhathuni.                                                     (2)
         3.3.2       Swiswi ¼o tou nzwii.                                                           (2)
         3.3.3       Na seli ha malwanzhe vhaambi vha ri u vhuya hone.                              (1)
         3.3.4       Muvhunduni: Vha μo swika muvhunduni wa hashu.
                     Seli: O wela seli nga matsheloni.
                     (·ithihi ¼a ayo o ½ewaho)                                                      (2)
         3.3.5       U ita zwine zwa fana na zwa khotsi awe kokotolo.                               (2)
         3.3.6       Vhana vha ano maμuvha vha funa pfunzo.                                         (1)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1        6              DoE/·ara 2009
                                                      NSC – Memorandamu

3.4      3.4.1       Ndi MAGALAGALA HOLIDAY RESORT, ngauri yo ¿walwa nga
                     ma¼eμere mahulwane.                                                  (2)

         3.4.2          •   U endedza nga gariki.
                        •   U dzudzanya minyanya.
                        •   U ½ekedza mitambo ya vhomu¾uku.
                        (Zwivhili fhedzi)                                                 (2)
         3.4.3          •   Nga u tou founela.
                        •   Nga imeili.
                        •   Nga u tou ya.
                        (Zwivhili fhedzi)                                                 (2)
         3.4.4       Mafhungo haya a nga kula nungo dza vhathu. Ndi ngazwo ho
                     shumiswa fonto ¾hukhu uri zwi si kokodze ma¾o a vha¾aleli.           (2)

         3.4.5       Tshumel o > tshumelo: Khamphani iyi i na tshumelo i fushaho.         (2)

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C:                 40

                                                                      MARAGAGU¹E:         80

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P3 Nov 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2009-memo/61404990-d1d7-4356-825a-09373e75e963) — Tshivenda FAL · Memo · 2009 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2021-mg/e6183d50-df81-454b-8700-d5e02d3c13c8) — Tshivenda FAL · Memo · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2020-memo/54c737d5-1e7d-476e-93ff-1f10e223ed5b) — Tshivenda FAL · Memo · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2019-memo/6d6c9da1-c2a0-43bd-87bd-8982614b0cf0) — Tshivenda FAL · Memo · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda-FAL-P1-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2018-final-memo/c7e4f263-24d2-4792-88a1-ad5a6b24e9d8) — Tshivenda FAL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2017-memo/524ff196-6c87-4381-9aec-8d70410a8334) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
