# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 1 memorandum from the November 2017, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2017-memo/524ff196-6c87-4381-9aec-8d70410a8334
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2017-memo/524ff196-6c87-4381-9aec-8d70410a8334)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · November · 2017 · tshivenda. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2017/0c058fc6-49fc-47ab-82ba-cf946178c94f) — QP · 2017 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI 12

    TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                           BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                      LARA 2017

                                   MEMORANDAMU

MARAGA: 80

                         Memorandamu uyu u na masia¾ari a 7.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     2                    DBE/Lara 2017
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1: PHUROSA

TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Nga tshifhinga tsha demokirasi.√                                                        (1)

1.2      Ngauri a vho ngo vhudzwa hune vha bva hone nga vhakale.√√                               (2)

1.3      Ndi vhatshena,√ ngauri vho vha vha tshe na maan»a.√                                     (2)

1.4      Vhabva naho vha nga ita mbilo ya mavu a huna zwivhuya zwine vha nga
         zwi wana zwo vhangwa nga vhubva havho.√√                                                (2)

1.5      Nga tshifhinga tsha kale vharema vho vha vhe si na n»ivho yo
         ¾an»avhuwaho nga ha mbilo ya mavu√ ngeno nga tshifhinga tsha
         demokirasi vharema vha vho »ivha n»ila dzo no tevhelwa hu tshi itwa
         mbilo ya mavu.√                                                                         (2)

1.6      Hu a vha na dziphambano hu tshi khou lwelwa ayo mavu zwa fhedza zwo
         vhanga migwalabo.√√                                                                     (2)

1.7      U khou lwa navho ngauri mabulasi a na mbuelo nnzhi nahone vhathu vha
         nga kona u ita tshelede i si na vhukono ngao thaidzo ndi vhubva.√√                      (2)

1.8      • U µivha vhubvo hashu. √
         • Ndeme nga ha mbilo ya mavu sa izwi zwi tshi thusa uri vhathu vha
           »ivhe vhubvo havho.                                                                   (2)

1.9      • Ngauri vhatshena mavu a si avho vho tou dzhiela vhaṋe vhao.√
         • Vho vha vho »i vhuelwa kale nga zwibveledzwa zwa mavu eneo.√                          (2)

1.10     Zwi a kon»a uri mvula ine.√√                                                            (2)

1.11     B/Mabulasini.√                                                                          (1)

1.12     Zwi a tendisea ngauri ndi vhone vhe vha fhurwa shango nga vhatshena nga
         u shaya n»ivho lune demokirasi ya thusa ngauri vharema vha vho vha na
         n»ivho ya u ita mbilo ya mavu.√√                                                        (2)

1.13     Ee, zwo tea ngauri mulayo ndi wone une wa »o lamukanya vhathu uri
         mbilo dzi itwe nga n»ila yo teaho nahone hu ½ewe mavu vhathu murahu
         vho teaho.√√
         (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho)                                                        (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     3                    DBE/Lara 2017
                                                NSC – Memorandamu

TSHIBVELEDZWA TSHA B: TSHIFANYISO

1.14     - U farwa nga malwadze.√
         - U kumbiwa.√                                                                           (2)

1.15     U khou tshikafhadza maḓi nga zwine a khou shela mulamboni.√√                            (2)

1.16     Ndi pfa ndi tshi dinalea ngauri vhathu avha a vho ngo dzula fhethu ho
         tsireledzeaho nahone nyimele ya hafho fhethu i vhonala i si yavhuµi.√√
         (Na zwi¿we zwi pfalaho.)                                                                (2)

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                            30

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     4                    DBE/Lara 2017
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO 2

TSHIBVELEDZWA TSHA C

KHOTHESHENI                                     MBUNO

1    'Vhana vha fanela u thetshelesa arali      1    Vhana vha tea u thetshelesa musi
     mudededzi a tshi khou funza.'                   hu tshi khou funziwa.√
2    'Vhana vha tea u vha na                    2    Tsumbatshifhinga ndi ya ndeme
     tsumbatshifhinga ya u vhala'.                   kha vhana.√
3    'Zwo¾he zwi thithisaho kha u vhala sa      3    Vhana vha fanela u ¾utshela
     ¾hingothendeleki, radio na zwi¿we zwi           zwo¾he zwi vha khakhisaho kha u
     fanela u ¾utshelwa.'                            vhala.√
4    'Vha sa athu u thoma u vhala vha fanela    4    Vhana kha vha ¼e zwi¼iwa musi
     u ¼a zwi¼iwa.'                                  vha sa athu u vhala.√
5    'Vha fanela u ¼a zwi¼iwa zwi re na         5    Kha vha ¼e zwi¼iwa zwi re na
     pfushi.'                                        pfushi.√
6    'U ¼a lwo linganelaho, zwi thusa uri vha   6    Kha vha ¼e lwo linganelaho.√
     si kumedze musi vha tshi vhala'
7    'Zwa ndeme ndi u talatadza musi vha        7    Vhana vha fanela u ita notsi musi
     tshi vhala'.                                    vha tshi vhala.√

N»ila ya u maka manweledzo/samari
Kha vha avhele maraga nga nµila i tevhelaho:

•    Kuavhelwe kwa maraga
     o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno nthihi.)
     o Maraga 3 dza luambo.
     o ¹hanganyelo ya maraga: 10

•    Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo tou kopolola zwo
     ralo:
     o Mbuno 1–3 hu si na vhukhakhi: maraga 1
     o Mbuno 4–5 hu si na vhukhakhi: maraga 2
     o Mbuno 6–7 hu si na vhukhakhi: maraga 3

•    Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o tou kopolola zwo ralo:
     o Khothesheni dza 6–7: a hu na maraga dza luambo.
     o Khothesheni dza 1–5: maraga 1 ya luambo.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     5                    DBE/Lara 2017
                                                NSC – Memorandamu

PFESESANI:

•    Tshivhalo tsha maipfi
     o Vha¾oli/Vhamaki vha tea u sedzulusa tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
     o Vha songo ¾usa maraga arali mugudi/mulingiwa a songo sumbedza/¿wala
        tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho naho hu na vhukhakhi kha tshivhalo
        tsha maipfi o shumiswaho. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho pfukiswa, kha
        vha vhale u swika kha mutala wo tewaho wa u fhedzisa, vha si tsha µidina
        nga itsho tshipiµa tsho salaho tsha manweledzo/samari.

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                            10

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     6                    DBE/Lara 2017
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO 3: KHUNGEDZELO

TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      Ndi u kungedzela khammphani ya u nakisa minyanya.√√                                     (2)

3.2      Ndi nnyi a sa ¾o»i zwithu zwa ma¾ele¾ele?√ O zwi itela u kunga vhathu.√                 (2)

3.3      Ndi ya u fhuredzela vhathu/u dzumbamisa mulaedza wa u fhuredzela.√√                     (2)

3.4      Ndi u itela u kunga vhathu uri a hu na vha¿we vha no nakisa minyanya nga
         nn»a ha vha Vhudele Decor.√√                                                            (2)

3.5      Ee, i nga alusa ngauri i na zwishumiswa zwine zwa kunga vhathu uri vha
         nakiselwe minyanya nga Vhudele Decor.√√(Na dziṅwe phindulo dzi
         pfalaho.)                                                                               (2)
                                                                                                 [10]

MBUDZISO 4: KHATHUNI

TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1      Tshimange, lu¾ingo na tshi¾ofu.√
         (Tshithihi tsha zwenezwo)                                                               (1)

4.2      Ndi munna na mufumakadzi ngauri wa mufumakadzi uri khotsi a
         vhananga.√√                                                                             (2)

4.3      Ndi tshifha¾uwo tshawe na kuimisele kwa zwan»a/o tou zwi bula a ri
         mpfareleni.√√                                                                           (2)

4.4      C/Sinyuwa.√                                                                             (1)

4.5      Vhathu musi vha tshi fhedza u shumisa tshiṱofu kha vha ¾hogomele nga u
         sia vho tshi dzima.√√                                                                   (2)

4.6      Ndo vha ndi tshi »o founela vha zwidzimamulilo/ndo vha ndi tshi nga
         humbela thuso kha vhadzulatsini.√√
         (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho)                                                        (2)
                                                                                                 [10]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     7                DBE/Lara 2017
                                                NSC – Memorandamu

MBUDZISO 5: PHUROSA

5.1      TSHIBVELEDZWA TSHA F

         5.1.1      Vhuludu.√                                                            (1)

         5.1.2      Vhufobvu.√                                                           (1)

         5.1.3      ·i- √                                                                (1)

         5.1.4      D/·i»adzisi ¼a fhethu.√                                              (1)

         5.1.5      Vhuludu vhu vhulaha muthu.√                                          (2)

         5.1.6      Mulayo wa shango u »o lwa na vhufobvu nga nungo dzo¾he.√             (2)

         5.1.7      ya vhu»i. √
                    Maemu o fha¾a nn»u yavhu»i.√                                         (2)

         5.1.8      Mmbi. √
                    Lutendo u na mbilu mmbi a nga si ni hadzime bugu.√                   (2)

         5.1.9      Thumbuni ya lukhohe.√
                    Dzhele.√                                                             (2)

5.2      TSHIBVELEDZWA TSHA G: TSHIFANYISO

         5.2.1      Vhatukana vha tshi shavha tshikolo√ ngauri muṅwali u tou vha
                    na luvhengelambiluni kha vhatukana.√                                 (2)

         5.2.2      Wo vha u tshi ri muthu wa lifha.√
                    Vhathu vho vha vho »alesa.√                                          (2)

         5.2.3      ¶uvha ¼i khou fhisesa ndi ngazwo o shisha na mabiko.√
                    Mashudu o hangwa »uvha ¼awe ¼a mabebo.√                              (2)
                                                                                         [20]

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                    40
                                                        MARAGAGU¹E:                      80

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2017-memo/c75c0e73-1efb-4581-bf9c-7835cbcb30f0) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2017-memo/9bbceb8f-51ab-49e6-aae7-bab629b562f4) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2017-memo/ec3e0891-d88c-40af-ad53-230c6e6b1e5d) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2017-memo/a84a86d5-4fe2-468f-9615-6137488f600c) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2021-mg/e6183d50-df81-454b-8700-d5e02d3c13c8) — Tshivenda FAL · Memo · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2020-memo/54c737d5-1e7d-476e-93ff-1f10e223ed5b) — Tshivenda FAL · Memo · 2020 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
