# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 1 memorandum from the November 2018, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2018-final-memo/c7e4f263-24d2-4792-88a1-ad5a6b24e9d8
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2018-final-memo/c7e4f263-24d2-4792-88a1-ad5a6b24e9d8)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · November · 2018 · tshivenda. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2018/2e020cfe-f409-4542-a280-759d88e45cb2) — QP · 2018 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      GRADE 12

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI YA 12

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                      LARA 2018

                           TSUMBAN¶ILA YA U MAKA

MARAGA: 80

                       Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 7.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     2                 DBE/Lara 2018
                                            NSC – Tsumbanµila ya u maka

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1: PHUROSA

TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Mozambique.                                                                     (1)

1.2      Vha tou tshatshama sa masunzi.                                                  (1)

1.3      Ha u ola.                                                                       (1)

1.4      O vha a tshi tshila nga u eµela dziphaiphini na thungo ha dzibada.             (2)

1.5      O vha muthu we a vha a tshi tambula musi a tshe hayani, a tshi vho
         swika ngeno vhutshilo ha thoma u mu penyela nge a vha na vhutsila zwa
         shandukisa kutshilele kwawe.                                                    (2)

1.6      Ndi u fhela ha muvhuso wa tshi¾alula/Thambulo mashangoni avho.                 (2)

1.7      U sumbedza vhukoni ha nyolo dzawe nge vhathu vhanzhi vha vha vha tshi
         takalela mishumo yawe.                                                         (2)

1.8      Armando na mu¾a wa hawe vha khou µifhelwa nga vhutshilo.                       (2)

1.9      U ola vhathu, zwipuka na mupo. ( Zwivhili fhedzi.)                             (2)

1.10     Nga u mu wanela makete wa vhatshena.                                           (2)

1.11     D/¾afulani ¼a Armando.                                                          (1)

1.12     O futelela nge ha vha hu na vhathu vhanzhi vhe vha vha vha tshi µa u oliwa
         na vhukonani he ha fha¾ea vhukati hawe na vhathu henefho µoroboni.             (2)

1.13     Zwi a thusa ngauri u a kona u µishuma wa ¾unµela na vha mu¾a nga
         vhutsila uho.                                                                  (2)

1.14     Ndi nga vha eletshedza uri vha ye u gudela mushumo uyo samusi u ola zwi
         tshi dzhenisa masheleni vhukuma nahone ndi mishumo ine ya shaea.               (2)
         ( Na dzinwe phindulo dzi pfalaho.)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     3                      DBE/Lara 2018
                                            NSC – Tsumbanµila ya u maka

TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.15     Vhana vha tea u funzedzwa u londa maµi na u ¾hogomelwa vha sa litshe
         maµi a tshi tevhukana.                                                                  (2)

1.16     Ndi vhana vha ngauri vho ambara zwiambaro zwa tshikolo.                                 (2)

1.17     Ndi uri vha khou nwa maµi nga u sielisana hu si na u fhirela mu¿we.                     (2)
         ( Na dzinwe phindulo dzi pfalaho.)

                                   ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:                            30

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     4                      DBE/Lara 2018
                                            NSC – Tsumbanµila ya u maka

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO 2

TSHIBVELEDZWA TSHA C

KHOTHESHENI                                       MBUNO

1    'U tshi swika ¼aiburari hu na muthu ane      1    U tshi swika ¼aiburari humbela
     a thusa vhathu.'                                  thuso kha muthu ano shuma
                                                       henefho.
2    'Arali wa ¾omola bugu u fanela u i           2    Bugu i tea u vhuedzedzwa he ya
     vhuedzedza he ya bva hone'.                       bviswa hone.
3    'Muthu a tshi khou vhalela laiburari ha      3    Muthu u tea u sa ita phosho musi
     ngo fanela u ita phosho.'                         a tshi vhalela ¼aiburari.
4    'Muthu a farwa nga nµala ha tei u ¼ela       4    ·aiburari a hu ¼eliwi hone.
     ¼aiburari.'
5    'Vhane vha daha fola ¼o iledzwa ¼aiburari    5    Fola a ¼i dahiwi ¼aiburari ngauri ¼i
     saizwi ¼i nga vhanga mulilo.'                     nga vhanga mulilo.
6    'Bugu dza ¼aiburari a dzi kherulwi           6    Mabammbiri a bugu dza ¼aiburari
     masia¾ari kana u talatadzwa khadzo.'              ha kherulwi na u ¿walwa khao.
7    'Hu na zwine wa ¾oµa kha bugu u tea u        7    Hu na zwine wa ¾oµa kha bugu
     tou fodisa.'                                      dza ¼aiburari u tea u tou fodisa.

N»ila ya u maka manweledzo/samari
Kha vha avhele maraga nga nµila i tevhelaho:

    Kuavhelwe kwa maraga
     o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno nthihi.)
     o Maraga 3 dza luambo.
     o ¹hanganyelo ya maraga: 10

    Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo tou kopolola zwo
     ralo:
     o Mbuno 1–3 hu si na vhukhakhi: maraga 1
     o Mbuno 4–5 hu si na vhukhakhi: maraga 2
     o Mbuno 6–7 hu si na vhukhakhi: maraga 3

    Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o tou kopolola zwo ralo:
     o Khothesheni dza 6–7: a hu na maraga dza luambo.
     o Khothesheni dza 1–5: maraga 1 ya luambo.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     5                      DBE/Lara 2018
                                            NSC – Tsumbanµila ya u maka

PFESESANI:

    Tshivhalo tsha maipfi
     o Vha¾oli/Vhamaki vha tea u sedzulusa tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
     o Vha songo ¾usa maraga arali mugudi/mulingiwa a songo sumbedza/¿wala
        tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho naho hu na vhukhakhi kha tshivhalo
        tsha maipfi o shumiswaho. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho pfukiswa, kha
        vha vhale u swika kha mutala wo tewaho wa u fhedzisa, vha si tsha µidina
        nga itsho tshipiµa tsho salaho tsha manweledzo/samari.

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                            10

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     6                      DBE/Lara 2018
                                            NSC – Tsumbanµila ya u maka

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO 3: KHUNGEDZELO

TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      Ndi u kunga vharengi uri vhubindudzi vhu aluwe.                                         (2)

3.2       Lu¾ingo  na Emeili.                                                                    (2)

3.3       Vho netaho na vhane vha khou ¾oµa u awela.                                             (2)

3.4      A bvisela khagala uri Vhuawelo Lodge ndi fhethu ha vhuµi, ha mimbete i sa
         gogoni.                                                                                 (2)

3.5      Ee, ¼i nga ¾u¾ula ngauri vho¾he vhane vha ¾oµa u awela vha µo ya                          (2)
         henefho. (Na dzinwe phindulo dzi pfalaho.)                                              [10]

MBUDZISO 4: KHATHUNI

TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1      Vhuongeloni/Sibadela                                                                     (1)

4.2      Ndi nge a vhaisala mulenzhe/huvhala mulenzhe.                                           (2)

4.3      Ee, ngauri vha khou vhidzana nga madzina u sumbedza uri vha a                             (2)
         µivhana.

4.4      C/sinyalala                                                                              (1)

4.5      Lu bvisela khagala uri Londi u khou tendelana na zwine zwa khou                           (2)
         ambiwa.

4.6      Hai, ngauri Londi uri hune a vha hone ndi fhethu havhuµi ha u dzumbama
         mapholisa.                                                                              (2)
                                                                                                   [10]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1     7                      DBE/Lara 2018
                                            NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO 5: PHUROSA

5.1      TSHIBVELEDZWA TSHA F

         5.1.1      Mvelaphanµa.                                                                  (1)

         5.1.2      Vulelwa.                                                                      (1)

         5.1.3      Vhathu. Ngoho vhathu vha a dina                                              (2)

         5.1.4      Zwo.
                    Zwimange zwo pa¾a haya.                                                       (2)

         5.1.5      D/¼i¾aluli.                                                                   (1)

         5.1.6      MA.                                                                           (1)

         5.1.7      O ¾anganedzwa.                                                               (2)

         5.1.8      Vha tshi sandwa sa mbudzi ya gwembe. ·ifanyisi                               (2)

         5.1.9      Mini. 
                    No µa na mini?                                                                (2)

5.2      TSHIBVELEDZWA TSHA G: TSHIFANYISO

         5.2.1      Vha dzule.
                    Vha si dzule.                                                                 (2)

         5.2.2      Vha tshi tou vha madzuvha.Vho naka vhukuma.
                                                                                                   (2)

         5.2.3      Vhavenµa vha fanelwa u fhira dzi¿we tshaka.                                  (2)
                                                                                                   [20]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                             40
                                                         MARAGAGU¹E:                               80

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

## Related documents

- [Tshivenda-FAL-P2-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2018-final-memo/1ab77050-ef14-4be7-81e0-95f4f01094b2) — Tshivenda FAL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda-FAL-P3-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2018-final-memo/f87ca04d-8480-40ec-b47e-7d7f282c143e) — Tshivenda FAL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2018-memo/052401c2-3559-4735-88a5-683d344fcc2b) — Tshivenda FAL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2021-mg/e6183d50-df81-454b-8700-d5e02d3c13c8) — Tshivenda FAL · Memo · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2020-memo/54c737d5-1e7d-476e-93ff-1f10e223ed5b) — Tshivenda FAL · Memo · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2019-memo/6d6c9da1-c2a0-43bd-87bd-8982614b0cf0) — Tshivenda FAL · Memo · 2019 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
