# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the Feb March 2011, 16 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2011/53eb8705-7391-41bd-85d4-3b6af1a42096
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2011
- Exam period: Feb March
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2011/53eb8705-7391-41bd-85d4-3b6af1a42096)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · Feb March · 2011 · tshivenda. Question paper, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                     GIREIDI 12

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2011

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 16.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    2      DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

PFESESANI

Vhalani ndaela dzi tevhelaho nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso:

1.       Ni songo lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani sia¾ari ¼a ZWI RE
         NGOMU ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha bugu dze na guda ¿waha
         uno. Nga murahu, ni vhale dzimbudziso uri ni kone-ha u fhindula idzo
         dzine na funa.

2.       Bammbiri ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:

         KHETHEKANYO YA A: Nganea                      (35)
         KHETHEKANYO YA B: ¶irama                      (35)
         KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi                (35)
         KHETHEKANYO YA D: Vhurendi                    (35)

3.       Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a khethekanyo i¿we na inwe
         nga vhuronwane.

4.       Fhindulani mbudziso u bva kha khethekanyo MBILI dzo fhelela, mbudziso
         NTHIHI-NTHIHI u bva kha IºWE NA IºWE ya idzo khethekanyo
         MBILI. (Kha KHETHEKANYO YA D: Vhurendi, ni fhindule mbudziso
         MBILI). Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri ni thusee.

5.       Nomborani phindulo dza½u nga nμila ye mbudziso dza nomborwa ngayo.

6.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

7.       ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.

8.       Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60
         kha khethekanyo i¿we na i¿we.

9.       Vhulapfu ha mbudziso ndapfu: Maipfi a u bva kha 250 u swika kha 300.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    3    DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

ZWI RE NGOMU

Ni fanela u fhindula mbudziso MBILI ni tshi khou shumela maraga dza 70, hu
fhindulwa mbudziso NTHIHI kha lushaka lu½we na lu½we lwa bugu dze na vhala.

KHETHEKANYO YA A: NGANEA: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe
Fhindulani mbudziso NTHIHI i¿we na i¿we.
MBUDZISO 1: U tshila ndi
u vhona                    Mbudziso ndapfu         Maraga: 35
                                      KANA
MBUDZISO 2: U tshila ndi
u vhona                    Mbudziso pfufhi         Maraga: 35

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA: FINDINKODO – TT Mudau
Fhindulani mbudziso NTHIHI i¿we na i¿we.
MBUDZISO 3: Findinkodo     Mbudziso ndapfu                                Maraga: 35
                                      KANA
MBUDZISO 4: Findinkodo     Mbudziso pfufhi                                Maraga: 35

KHETHEKANYO YA C: ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya
Fhindulani mbudziso NTHIHI i¿we na i¿we.
MBUDZISO 5: Ni khou        Mbudziso ndapfu           Maraga: 35
pfuka mulayo
                                           KANA
MBUDZISO 6: Izwi ndi             Mbudziso pfufhi                          Maraga: 35
zwi¿we

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
Fhindulani mbudziso MBILI dzi¿we na dzi¿we.
MBUDZISO 7: Ri londe        Mbudziso pfufhi                              Maraga: 17½
haya hashu
                                     KANA/NA
MBUDZISO 8: Mukosi wa       Mbudziso pfufhi                              Maraga: 17½
luaviavi
                                     KANA/NA
MBUDZISO 9:                 Mbudziso pfufhi                              Maraga: 17½
Bafanabafana
                                     KANA/NA
MBUDZISO 10: Afrika         Mbudziso pfufhi                              Maraga: 17½

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    4        DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

MUTEVHE WA U SEDZULUSA

 KHETHEKANYO                MBUDZISO              TSHIVHALO
                                                TSHA PHINDULO                       √
                                                 TSHO TEAHO
A: Nganea
   (mbudziso                     1–2                        1
   ndapfu KANA
   pfufhi)
                                          KANA/NA
B: ¶irama
   (Mbudziso                     3–4                        1
   ndapfu KANA
   pfufhi)
                                          KANA/NA
C: Nganeapfufhi
   (Mbudziso                     5–6                        1
   ndapfu KANA
   pfufhi)
                                          KANA/NA
D: Vhurendi                      7 – 10                     2

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    5    DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe

Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.

MBUDZISO 1 (Mbudziso ndapfu)

¹alutshedzani kubveledzelwe kwa PULOTO nganeani iyi.                                             [35]

                                          KANA

MBUDZISO 2 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho.

Vho- Phophi vho ri u vhona zwauri munna wavho o farwa, vho mbo »i gidimela ha
Vho-Ravhutsi vha vha humbela uri ndi khwine vha tshi ya vha humbelela munna
wavho bei¼i. Vho-Ravhutsi a vho ngo hana, vho μi doba bege yavho vha gidimela
tshi¾itshini tsha mapholisa. Vho-Ravhutsi vha swika vha lingedza uri Mpho a fhiwe
bei¼i, fhedzi zwe vhutoto. Ha pfi mulandu wa Mpho ndi muhulwane nga maanμa
lune a fhiwa bei¼i, a nga kha μi shavha. Tshi¿we tsha vha tsha uri mulandu uyu u μo
¾avhanya u ya khothe lune a hu nga »o vha na maμuvha manzhi ane a nga wanala sa
a bei¼i. Nga murahu, ndi hone-ha Vho-Ravhutsi vha tshi vhudzisa Mpho zwauri o
farelwa mini. Mpho a vha ¾alutshedza u bva mathomoni u swika magumoni; a vha
vhudza nga ha vhukonani hawe na Maria; nga ha dzinndwa dzawe na Mashudu; nga
ha musi ene Mpho a tshi ya u hira Dugudzha na Dzwaini. Zwenezwi Mpho a tshi
khou amba, Vho-Ravhutsi vho vha vha tshi khou talatadza mbuno khulwane
buguni.

2.1      Ndi vhufhio vhushaka vhu re hone vhukati ha Mpho na Phophi?                             (2)

2.2      Bulani dzina ¼a mushumo une Vho-Ravhutsi vha shuma wone.                                (1)

2.3      Bulani madzina MAVHILI a mapholisa e a fara Mpho.                                       (2)

2.4      ¸eani madzina MAVHILI a phondi dze dza hirwa nga Mpho.                                  (2)

2.5      Bulani zwe Mpho na Mashudu vha lwela zwone.                                             (1)

2.6      Mpho o vha o farelwa mini?                                                              (2)

2.7      Ndi ngani tshi¾itshini tsha mapholisa vho hana u mu ½ea bei¼i?                          (2)

2.8      Bulani fhethu he Mpho a vha a tshi shuma hone.                                          (1)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    6     DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

2.9      Zwe zwa pandelisa Mpho mushumoni ndi zwifhio?                                            (2)

2.10     Fhedzisani mafhungo a tevhelaho nga u ¾oredza maipfi o teaho kha ayo a re
         zwitangini:

         2.10.1     Maria o vha e ... (mudedekadzi/dokotela/muongi).                              (1)

         2.10.2     Mpho o ½ewa lu¿walo lwa u pandelwa mushumoni nga ...
                    (Vho-Maano/Vho-Dzebu/Vho-Ravhutsi).                                           (1)

         2.10.3     Phophi o shavha vhuhadzi o ... (rahiwa kha khundu, gidimedzwa
                    nga banga, bviselwa tshigidi).                                                (1)

         2.10.4     Phophi  ndi       ¿wana      wa    …    (Vho-Gumani/Vho-·iedza/
                    Vho-Zhombo).                                                                  (1)

         2.10.5     Phophi o vhuya a pfana na … (Nda¾iso/Maemu/Mashudu).                          (1)

2.11     Ndivho ya Phophi a tshi ya ha Vho-Ravhutsi ndi ifhio?                                    (2)

2.12     Ndi zwifhio zwe Phophi a itela Mpho musi o farwa zwi sumbaho uri u na
         lufuno na khathutshelo? Bulani ZWIVHILI.                                                 (4)

2.13     Nangani ZWIRARU zwine na vhona zwi zwone kha mutevhe wa mafhungo
         a tevhelaho:

         A          Mpho o farelwa u rwa Phophi.

         B          Mpho o dzhielwa fanitshara nga vha ha Good Luck Furnishers.

         C          Vho- Ravhutsi ndi mutshutshisi.

         D          Mpho o renga phondi nga R600,00.

         E          Muha¾uli ho ngo vhona Mpho mulandu.                                           (3)

2.14     Ni a ima na nμila ye muha¾uli a ha¾ula ngayo mulandu wa Mpho?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                                 (3)

2.15     Mpho ni a mu pfela vhu¾ungu musi o tshaiswa nga goloi a tshi khou pfuka
         bada? Tikedzani phindulo ya½u.                                                           (3)
                                                                                                  [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                           35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    7    DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

FINDINKODO – TT Mudau

Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.

MBUDZISO 3 (Mbudziso ndapfu)

Mu¿wali o kona u gumafhi u sumbedza vhu¾umani vhu re hone vhukati ha nyito na
vhatambi vhahulwane?                                                                             [35]

                                          KANA

MBUDZISO 4 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho.

Muthumukhulu: Muthumukhulu: Khonani dzashu dzi nga engedza mashaka adzo
              arali ri½e ro feila kha mbekanyamushumo yashu ya u fhelisa
              vhushai. Ndi uri ri½e a ro ngo fanela u hangwa uri ro vhewa
              muvhusoni nga thumbu i re na nμala. Arali thumbu hei¼a ra
              balelwa u i ½ea zwi¼iwa, i μo ri shandukela.

Skosana:           Tshelede Muhali! Tshelede Muhali! Ri½e ri sokou vha minista
                   zwashu, hone vhokhotsi ashu vho fa vhe dzimmbwa dza u la¾wa
                   zwo vhangwa nga dzenedzi ¾hama dzavho muhali, ngauri misi i¼a
                   dzo vha dzi sa ¾oμi murema a tshi μikuvhanganyela ndaka. Muhali,
                   vha songo nkhumbudza uri dzi¿we mbudzi na kholomo dzo μi tou
                   thuntshiwa pulane i yeneyi nthihi ya u μisa tsiku na nμala kha
                   murema. Muhali, havha vhathu ndi ¾hama dzavho vhe vho¾he, kha
                   n½e ndi maswina mahulu. Nahone ndi ri kha vha bve vha ye hune
                   vha ya. Ndi luvhelela hani muthu a shandukaho mavhala sa
                   luaviavi.

Muthumukhulu: Ri na mushumo zwino, litshai vhubiti ha kholekhole. Zwa mulovha
              zwo fhela.

4.1      Bulani zwithu ZWIRARU zwe vharema vha vha vha tshi zwi shaya kha
         muvhuso wa 'Apartheid'                                                                  (3)

4.2      Bulani zwe zwa vha zwi tshi itwa kha muthu a ambaambaho.                                (2)

4.3      Bulani ZWIRARU zwine zwa khwa¾hiswa kha mbekanyamushumo dza
         RDP.                                                                                    (3)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    8    DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

4.4      ¸eani madzina MAVHILI a zwifuwo zwe zwa thuntshwa nga vhatshena.                        (2)

4.5      Ndivho ya u thuntsha zwifuwo zwa vharema yo vha i ifhio?                                (2)

4.6      Skosana na Muthumukhulu mu¿we na mu¿we wavho u na vhuimo vhufhio
         siani ¼a zwa po¼itiki?                                                                  (2)

4.7      ¹hama dzine dza khou ambiwa mafhungoni aya ndi vhonnyi?                                 (1)

4.8      Muhumbulo muhulwane wa u ita mbekanyamushumo dza RDP ndi ufhio?                         (2)

4.9      Fhindulani nga Ee, kana Hai, ni kone u tikedza phindulo dza½u:

         4.9.1      Skosana u na luvhengelambiluni kha vhatshena.                                (2)

         4.9.2      Skosana ha na μora ¼a tshelede.                                              (2)

         4.9.3      Muthumukhulu o vhuya a valelwa dzhele mi¿waha minzhi.                        (2)

4.10     ·imetafore dzimmbwa ¼o livhiswa kha vhonnyi, nahone ¼i bvisela mini
         khagala?                                                                                (2)

4.11     No μisendeka kha ndima iyi, sumbedzani hune Muthumukhulu na Skosana
         vha fana na hune vha fhambana hone.                                                     (4)

4.12     Ni a tendelana na muhumbulo wa Muthumukhulu wa uri arali vhathu vha
         sa wani zwi¼iwa vha nga shandukela muvhuso? Tikedzani.                                  (3)

4.13     Ni a ima na Skosana na kha fhungo ¼a uri vhatshena a vho ngo tea u
         luvhelelwa? Tikedzani.                                                                  (3)
                                                                                                 [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                          35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    9    DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya

Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.

MBUDZISO 5 (Mbudziso ndapfu)

NI KHOU PFUKA MULAYO

¹alutshedzani kubveledzelwe kwa PULOTO kha nganeapfufhi iyi.                                     [35]

                                          KANA

MBUDZISO 6 (Mbudziso pfufhi)

IZWI NDI ZWIºWE

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho.

Dziphanga na zwigero zwa muaro zwo vha zwo dzudzanywa zwavhuμi. Mu¿we wa
madoketela a re mukalaha a mbo doba dzudzu ¼i re na mushonga wa ¾aμa. A μodza
fha¼a hune a khou ¾oμa u ita hone muaro. O no fhedza u μodza a doba lufhanga lwa
u ita ngalwo muaro. A vhea ¾hodzi yalwo henefha-hafha hune a khou ya u ita hone
muaro. O ralo, a sedza aya madokotela ngae a tshi khou tou a tielela nga hafha n¾ha
ha mangilasi awe. O no a sedza, a sumbedza u fushea. A litsha lufhanga, lwa mbo ita
mushumo walwo … Avha vha¿we na vhone vho sokou tshete vho posa ma¾o afha
hune zwo¾he zwa khou itea hone.

6.1      Bulani hune mafhungo aya a khou bvelela hone.                                           (1)

6.2      Ndi nnyi ane a khou ¾oμou itwa muaro, na uri ho vha ho bvelela mini?                    (2)

6.3      Ndi nnyi we a doba dzudzu ¼i re na mushonga wa ¾aμa?                                    (1)

6.4      Sumbedzani vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha zwigero na
         dziphanga.                                                                              (2)

6.5      Dodombedzani nga vhuμalo zwe zwa bvelela u swika hu tshi ¾oμou itwa
         muaro.                                                                                  (4)

6.6      Nweledzani muhumbulo muhulwane wa zwe zwa vha zwi tshi khou ¾oμou
         itwa.                                                                                   (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    10   DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

6.7      Topolani fhungo ¼ine ¼a sumbedza uri dokotela o mbo μi thoma u ita
         muaro.                                                                                  (2)

6.8      Fhindulani MBUDZISO 8.1 – 8.5 nga u nanga zwine na vhona zwi zwone
         kha mutevhe we na ½ewa:

         Mutevhe wa maipfi: khedebu, maano, thyietha, u lovha, mufu, mudala,
         mutswuku.

         6.8.1      Musukumedzi wa gariki ye ya vha i na mihwalo.                                (1)

         6.8.2      Fhethu hune ha itwa hone muaro.                                              (1)

         6.8.3      Dokotela a mbo ½ea ngafhadzo ya uri dzo petwa.                               (1)

         6.8.4      Muhwalo we wa vha u kha kugariki.                                            (1)

         6.8.5      Zwiambaro zwa muvhala … zwi ambarwa nga madokotela vha
                    tshi ¾oμa u ita muaro.                                                       (1)

6.9      Fhindulani nga Ee, kana Hai, ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u:

         6.9.1      Khedebu o doba lufhanga lwa u ita muaro.                                     (2)

         6.9.2      Musi muariwa a sa vuwi nga murahu ha muaro, ho ya ha dzhiiwa
                    mutshini wa u vhea kha thumbu.                                               (2)

         6.9.3      Muariwa o ri u bviswa he a arwa hone a livhiswa hu no dzudzwa
                    vhafu.                                                                       (2)

6.10     ¹alutshedzani zwithu zwe zwa itisa uri muariwa a vho livhiswa hu no dzula
         vhafu.                                                                                  (2)

6.11     Ni vhona zwe zwa bvelela kha iyi nganeapfufhi zwi tshi tendisea?
         Tikedzani.                                                                              (3)

6.12     Ambani masiandaitwa e a vha a tshi μo vha o bvelela arali muariwa a si
         alamule a sa athu u valelwa nμuni ya vhafu.                                             (2)

6.13     Inwi ni vhona i mbuno naa uri arali muthu o itwa muaro a sa vuwe, a
         vhewa mutshini kha khana a si vuwe; zwi amba uri o lovha.                               (3)
                                                                                                 [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                          35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    11   DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

MBUDZISO 7 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo
»isendekaho khatsho:

Ri londe haya hashu – TT Mudau

1        Matsheloni ri karuswa nga nyimbo
2        Dzi ¼aho thendo kha Ramakole Ene Musiki.
3        Ma¾o a gavha lu¾alazaza, naa khe ri sa fuki,
4        Vhududo ha μuvha ri sike lwashu luimbo.
5        Ri rende Ramakole Musiki wa mvula
6        O ri ½eaho shango, zwimela na phukha ri vhuse
7        Nga tshanμa tshi londaho vhutshilo vhu ande,
8        Ri khunyeledze zwo sikiwaho nga Raluvhimba.
9        Yawee! iwe muthu, ngavhe u vhe muthu
10       Wa vhuthu- "Ubuntu" u londe.
11       U si vouthe wa shandukisa haya hashu
12       ¶aleμale u murandoni wa tseμa na lupfumo.
13       Vhekanya he wa tshinyadza; sikulula
14       Mvula dzi ne, milambo i elele sa mulovha.

7.1      Tshirendo itshi tshi na ndima nngana?                                                   (½)

7.2      Mulaedza wa tshirendo itshi wo livhiswa kha vhonnyi?                                    (1)

7.3      ºwalani mutevhe wa zwithu ZWIRARU zwe Mudzimu a ½ea vhathu uri
         vha zwi vhuse.                                                                          (3)

7.4      Topolani madzina MARARU e murendi a a shumisa u amba Mudzimu.                           (3)

7.5      Nweledzani muhumbulo muhulwane wa tshirendo itshi.                                      (2)

7.6      Kha mafhungo a tevhelaho nangani MARARU ane na vhona a tshi anana
         na tshirendo itshi.

         A       Vhathu vho tshinya, mvula a dzi tsha na.
         B       Zwi½oni a zwi rendi Musiki.
         C       Vhathu vha na maan»a a u langa mupo.
         D       Vhathu a vha na tse»a.
         E       Mvula i sikwa nga Ramakole.                                                     (3)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    12   DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

7.7      ¸eani ¾halutshedzo ya ¼ifurase he¼i: 'u murandoni wa tseμa na lupfumo'.                 (2)

7.8      Murendi u ri mvula a dzi ni ngauri vhathu vho tshinya. Fhungo i¼i ndi
         mbuno kana ndi kuvhonele kwa murendi? Tikedzani phindulo ya½u.                          (3)
                                                                                                 [17½]

                                          KANA

MBUDZISO 8 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho:

Mukosi wa luaviavi – T Makhado

1        Ma½o u shenga ndi ha μuvha na μuvha
2        U nga u dzula nga vhu¾ungu hu hashu
3        Vhu¾ungu vhu ri navhisaho milenzhe
4        Ra anea one a ma¾ungu
5        Nga mbilu vhu¾ungu tshone tshililo tsha vhu¾ungu.

6        ¸amusi ¼ashu ¼o shanduka Sodomo na Gomora
7        ·one ¼o rangisa vhu¾udzi na vhuaμa phanμa
8        Zwa vha zwone phangami ya ¼ino
9        Tsinyuwo tshifha¾uwo tsha wa ¾aμulu
10       Tsha kavha vhunga gwitha kha muvhula wa tsilu.

11       Mi¾odzi ma¾oni a mbilu yo shingidzhelaho
12       Vhone vha mbilu ntswu vhe ko¾o
13       ¸amusi vha sea vha xaxara
14       Sa khali tshivhasoni vha pembela
15       ·a matshelo dakalo ¼a pfuvha nga mvuwo ya mutsho.

16       ·a ½amusi ¼i kovhela khofheni ha dakalo hu songo vhonwa
17       Ma¾amba a ¾usa tshinwi tsha dakalo muthuni
18       Sa tshi½oni dakalo ¼a kavha vhubvaμuvha ¼a kavha
19       Zwa nga shotha ¼i rothaho thavhani dza ·ibanoni
20       Magalangafhasi a μo simuwa mugugumelani thovhoni dza mbilu.

8.1      Tshirendo itshi tshi na mitaladzi mingana?                                              (½)

8.2      Mulaedza wa tshirendo itshi u khou livhiswa kha vhonnyi?                                (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    13   DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

8.3      Kha tshitanza tsha vhuvhili, topolani madzina MAVHILI ane a wanala
         Bivhilini.                                                                                (2)

8.4      Topolani mutaladzi une wa vha na ¼ifanyisi u wanalaho kha ndima ya
         vhuraru.                                                                                  (2)

8.5      Nweledzani muhumbulo muhulwane wa tshirendo itshi.                                        (2)

8.6      Fhindulani ngauri Ee kana Hai, ni kone-ha u tikedza phindulo ya½u

         8.6.1      Mudzimu ha takaleli vhu¾udzi na vhuaμa.                                        (2)

         8.6.2      Vhathu vha shango i¼i vha dzula vho takala.                                    (2)

8.7      ¸eani ¾halutshedzo ya ipfi phangami ¼i wanalaho kha mutaladzi wa
         vhumalo tshirendoni itshi.                                                                (2)

8.8      ¹oredzani ipfi ¼o teaho fhungoni ¼i tevhelaho:

         Mbiti dza Mudzimu dzo kavha vhunga … kha vhane vha ita vhu¾udzi na
         vhuaμa.                                                                                   (1)

8.9      U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona vhu¾udzi na vhuaμa vhune ha khou
         bvelela shangoni i¼i vhu vhufhio? Tikedzani phindulo ya½u.                                (3)
                                                                                                   [17½]

                                          KANA

MBUDZISO 9 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo
»isendekaho khatsho.

Bafana Bafana – LR Ndlovu

1        Bafanabafana i rungunyela sa mutomba lunwenweni
2        I nga khomba tshi¾ongiswa tsha mbilu.
3        Sa maμi lwanzheni, dzina ¼a shango i mbo alamisa
4        Khuμani n½a ha sokou pfala 'Bafanabafana'.

5        Bafanabafana iwe thobvu¿wa ya ¼ino
6        Ngavhe u vhe tombo, ndi musi u musuku
7        Ngavhe u vhe luμi, ndi musi u mutoli
8        Ngavhe u vhe nnμu, wo vha u tshi μo vha pfamo.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    14   DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

9        Vhuthihi nga vhu nge ha guma ḽa ½otshi,
10       Ndivho na mbilu zwi vhe zwithihi
11       Ni si kuμane sa ½anga dza kholomo nga tsha½u
12       Musi khaedu i thavha ni si dzhenwe nga ½owagudu.

13       Mulunzhedzi wa vhuthihi ha vha¾aleli sa musoni wa tshithatha.
14       Mukoμeli wa vhuludu, ndi iwe Bafanabafana
15       Iwe ngwe½a ya Afrika, luvhomba lwa Afrika Tshipembe
16       Ndau i vhombaho ḽifhasi ¼a tetemela.

17       ¹hu¾huwedzo yau 'Madiba Magic' nga i nwelele maramboni
18       Iwe u shanduke tshiala tsha Afurika Tshipembe
19       Mihuvho na mifhululu nga zwi ¾avhe bonelelo kha iwe
20       Ngauri fhulufhelo ¼a lushaka ndi enewe.

9.1      Bulani uri tshirendo itshi tshi na ndima nngana.                                        (½)

9.2      Bulani uri mulaedza wa tshirendo itshi wo livhiswa kha vhafhio.                         (1)

9.3      Topolani mutaladzi u sumbedzaho uri Bafana Bafana ndi thimu khulwane
         kha ¼a Afrika                                                                           (2)

9.4      ºwalani mutevhe wa mafanyisi MARARU o shumiswaho kha tshitanza
         tsha u thoma                                                                            (3)

9.5      Ndivho ya murendi ndi ifhio tshirendoni itshi.                                          (2)

9.6      Fhindulani ngauri Ee kana Hai, ni kone u tikedza phindulo ya½u:

         9.6.1      Vho-Mandela vha         a   ½ea   ¾hu¾huwedzo   kha     thimu      ya
                    Bafana Bafana.                                                               (2)

         9.6.2      Murendi u tama miraμo ya thimu ya Bafana Bafana i tshi
                    fhandekana.                                                                  (2)

         9.6.3      Bafana Bafana ndi i¿we ya thimu dzine dza ofhiwa ¼ifhasini.                  (2)

9.7      Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa murendi kwa uri Bafana Bafana i
         kunda thimu dzo¾he dza Afrika? Tikedzani phindulo ya½u                                  (3)
                                                                                                 [17½]

                                          KANA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    15     DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

MBUDZISO 10 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.

Afrika – TT Mudau

1        Afrika ha tsha vha ¿wananyana
2        A loshelelaho o vuμa sa khomba
3        Ya mashonelo a dzekiso
4        Kha khukwana ya madyelekutswa.
5        A si mufumakadzi a selaho
6        Nga kuteto, e musadzi wa muluki,
7        Wa maluwa wa tseμa na vhutshivha.
8        Afrika a si ene - ndi mu¾anuni!
9        Ngangoho ndi mu¾anuni wa ¾haha
10       Dza mapango ane zwanμa zwa dzula
11       Zwo fara Afrika ndi mubvana
12       O ¾a¿waho nga musuku na zwiala.
13       A mamisaho na thundu ya tseμa
14       Ndi musadzi a humbudzaho tsiko vhubvo.

10.1     Tshirendo itshi tshi na mitaladzi mingana?                                                (½)

10.2     Mulaedza wa tshirendo itshi wo livhiswa kha vhafhio?                                      (1)

10.3     Topolani mutaladzi u re na ¼ifanyisi ni u ¿wale.                                          (2)

10.4     Topolani mutaladzi u sumbedzaho uri vhatshena vho vha vha tshi ¼a nga
         vhufhura.                                                                                 (2)

10.5     ¸eani mutevhe wa vhathu VHARARU vhane murendi a vha fanyisa na
         Afrika u sumbedza u bvelela ha¼o.                                                         (3)

10.6     ¹alutshedzani mulaedza muhulwane une murendi a khou tama u u ¾ahisela
         vhathuni.                                                                                 (2)

10.7     Fhindulani mbudziso dzi tevhelaho nga uri Ee kana Hai, ni kone u tikedza
         phindulo ya½u.

         10.7.1     Afrika ndi khomba i kha »i loshelelaho.                                        (2)

         10.7.2     Afrika ¼i humbudza vharema vhubvo.                                             (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    16   DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC

10.8     Fhindulani mbudziso i tevhelaho nga u nanga phindulo yo teaho kha dzi re
         zwitangini:

         Murendi u vhambedza Afrika na vhathu vha … (vhatshena/vhasadzi/
         vhanna/vharema).                                                                  (1)

10.9     Ni a tendelana nazwo uri murendi u na luvhengelambiluni kha vhatshena?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                          (2)
                                                                                           [17½]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                     35
                                                          MARAGAGU¹E:                      70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2011/063d04ea-cb49-4022-a617-3d3ae76ade96) — Tshivenda FAL · QP · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2011/d5894517-f8da-4a6d-b000-825aea326698) — Tshivenda FAL · QP · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2011/d8ca06ec-033c-4b36-b4c7-2fafd8d684fd) — Tshivenda FAL · QP · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2014/a62e6b08-7412-4813-9ead-bf38078fba93) — Tshivenda FAL · QP · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2013](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2013/bb92d609-ab3d-4566-b091-94280474c8e1) — Tshivenda FAL · QP · 2013 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2012](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2012/683e889e-1cc2-42b7-bc30-45033b69b802) — Tshivenda FAL · QP · 2012 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
