# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 May June 2017 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the May June 2017, 17 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2017/37a6c074-6975-447e-9194-260a7135b203
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: May June
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 17

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 May June 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2017/37a6c074-6975-447e-9194-260a7135b203)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · May June · 2017 · tshivenda. Question paper, 17 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2017-memo/939ceb00-7c98-4b49-8c8c-ac8bff8cf43d) — Memo · 2017 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      GRAAD 12

               SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                         BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                          2017

                                                                               MARAGA: 70

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 17.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               2                             DBE/2017
                                                      SCE

PFESESANI

1.         Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.

2.         Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re
           Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
           bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
           dzine na tama u fhindula.

3.         Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:

           KHETHEKANYO YA A:          Nganea                (35)
           KHETHEKANYO YA B:          ¶irama                (35)
           KHETHEKANYO YA C:          Nganeapfufhi          (35)
           KHETHEKANYO YA D:          Vhurendi              (35)

4.         Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha KHETHEKANYO
           MBILI DZIºWE na DZIºWE.

           KHETHEKANYO YA A: NGANEA
           Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.

           KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
           Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha irama ye na guda.
                                                µ

           KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
           Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.

           KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
           Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.

5.         Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

6.         Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.

7.         Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
           na IºWE nga vhuronwane.

8.         Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
           zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.

9.         Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60
           kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE.

10.        ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                    3                      DBE/2017
                                                           SCE

ZWI RE NGOMU

Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula
vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he.

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
    NOMBORO YA MBUDZISO                MARAGA                          SIA¹ARI
 1. U tshila ndi u vhona                  18                              5

2. U tshila ndi u vhona                               17                    6

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha irama ye na guda.
                                       µ

3. Findinkodo                             17                                8

4. Findinkodo                                         18                    10

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
5. 'Wo mu nonela'                         17                                12

6. 'Ni khou pfuka mulayo'                             18                    13

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
7. 'Ro ¾angana'                           18                                15

8. 'Bafanabafana'                                     17                    16

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               4                      DBE/2017
                                                      SCE

MUTEVHE WA U SEDZULUSA

Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.

 KHETHEKANYO                MBUDZISO              MBUDZISO DZI         LUSWAYO
                                                    TEAHO U               √
                                                   FHINDULWA
A: Nganea                        1–2                   2

B: ¶irama                        3–4                    2

C: Nganeapfufhi                  5–6                    2

D: Vhurendi                      7–8                    2

PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
           MBILI fhedzi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                       5                         DBE/2017
                                                              SCE

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

U TSHILA NDI U VHONA – RN Ma adzhe           µ

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo                   µ   isendekaho kha
nganea ye na guda.

MBUDZISO 1

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa nga    µ

tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

'A ni zwi vhoni uri zwiambaro zwa u ura ho vha hu u ambarela inwi? ¸amusi a
                                         µ

tho ngo ilugisela u haniwa ha khumbelo yanga'.
           µ

'Mu¾hannga wa½u Mashudu a zwi pfa, a hu nga o vuwa vhuswina vhu no nga ha
                                                      µ

mmbwa na tshimange?'
'Inwi ni songo ofha swiswi ¼i si na phele. Mashudu a hu na zwine a nga ita, 5
nahone n½e a thi tsha mu funa.'
Mpho o ri u pfa i¼o fhungo, a si tsha kon a, a mbo i tenda zwauri u o dalela
                                                 µ             µ                     µ

Maria nga matsheloni. Musi Mpho o no sala e e¾he ofisini yawe, o sala a tshi
khou humbula nga ha Maria. Tshiambaro tshiswa a si u tamisa na u takadza
hatsho. Haa! nazwino ndi muloro! Maria onoyu mutswukutswuku! Wa khundu 10
dzo dinginaho sa ¼ibu! Mpho o ri u humbula izwi a ivhona a tshi khou fhufha sa
                                                          µ

bufho ngei n¾ha- n¾ha makoleni.
Mpho na mufumakadzi vho dzula zwavhu i nga maan a, fhedzi munna ndi n ou
                                                 µ                 µ                      µ

… Muhumbulo wa uri Maria u na mu¾hannga, u ita zwauri Mpho a pfe lufuno
lwawe kha Maria lu tshi tou duga sa mulilo wa pharafeni. Avha vha¿we vhane vha 15
no khou ralo, ho bvelela mini khavho? 'Tshe ra ¼a vhana vha ndau ro fhedza ra
itwani?'
¶uvha ¼i kha i vha ¼ene¼o nga madekwana a hone, hu vhonala Mashudu e ngomu
                      µ

ngadeni ya n uni yawe a tshi khou sheledza miroho.
                  µ

1.1            Bulani fhethuvhupo ha mafhungo e na vhala afho n¾ha?                                     (1)

1.2            Ndi zwifhio zwi songo oweleaho zwo bvelelaho afha mafhungoni?
                                   µ                                                                    (2)

1.3            Sumbedzani zwi no khwa¾hisedza uri Maria o vha e musidzana o
               vhumbeaho vhukuma.                                                                       (2)

1.4            ·ifurase ¼o swifhadzwaho afho mafhungoni ¼i ni »isela muhumbulo ufhio
               malugana na Maria?                                                                       (2)

1.5            Mulaedza muhulwane wa bugu iyi ndi ufhio?                                                (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                   6                              DBE/2017
                                                          SCE

1.6        Mafhungo e na vhala a ri livhisa kha nyito dzifhio dzo bvelelaho phan a              µ

           dzi kwamaho Mpho buguni iyi.                                                                  (2)

1.7        Sumbedzani uri khu ano yo bvelelaho buguni iyi yo vhangwa nga u sa
                                 µ

           fulufhedzea?                                                                                  (2)

1.8        Nda¾iso ndi muthu a si na tsha khanani. ¹a¾ani.                                               (2)

1.9         Arali no vha ni khonani kana shaka ¼a Mpho no vha ni tshi nga mu
           eletshedza kha zwifhio malugana na vhu ifari hawe.
                                                      µ                                                  (3)
                                                                                                         [18]

                                            NA

MBUDZISO 2

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa nga    µ

tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

TSHIBVELEDZWA TSHA B

'A ro ngo tou tshi doba, Mpho o tou ri fha uri ri kone u ivha Mashudu.' Dzwaini
                                                                µ

u amba o kotamela fhasi.
'Dzwaini, uyu Mpho no mu vhona ma uvha mangana?'
                                        µ

'No vhona muthu uvha ¼ithihi fhedzi na mbo i tenda u ita mushumo
                       µ                                   µ

mungafhongafho? Uyu Mpho ni tshi tou mu sedza-vho inwi, ni vhona e muthu                            5
ane a nga hira matswotswi uri a vhulahe muthu?'
'Hai.'
'Ni ri Mpho o ni fha tshelede nnzhi ya u vhulaha Mashudu.'
'Ee!'
'Ni a tenda zwa uri vhathu vha sa shumi vha na tshelede?'                                           10
'Ndi a tenda.'
'Ni a tenda zwa uri vhathu vha a kona u fara dzibere?'
'Ndi a tenda.'
'Kha tshelede heyo ine na ri no fhiwa nga Mpho ye ya o sumbedzwa khothe
                                                                    µ

zwenezwino, ni nga vha no tou i wina dzibereni, kana no tou tamba khasino.                          15
A hu na vhu¾anzi vhune ha sumbedza zwauri Mpho o ni fha tshelede uri ni
vhulahe Mashudu. Dzwaini, no no vhuya na fariwa tshi¿we tshifhinga?'
'Ee.' Dzwaini u fhindula o kotama.
'No vha no farelwa mini?'
'Ndo vha ndo farelwa u tswa na u vhulaha muthu.'                                                    20
'Muha¾uli, zwine nda nga amba ndi zwa uri na mufu Mashudu o vhulahwa nga
mavemu e a vha a tshi khou tswa thundu n uni yawe.'
                                             µ

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               7                         DBE/2017
                                                      SCE

2.1        Mafhungo a tshipi a itshi a khou bvelela ngafhi?
                             µ                                                                  (1)

2.2        Ndi tshini tsho khwa¾hisedzaho vhu¾anzi kha mulandu uyu?                             (2)

2.3        Sumbedzani masiandaitwa e Mpho a ¾angana nao nge a        µ   iba ekanya na
                                                                           µ

           Dzwaini na Dugudzha.                                                                 (2)

2.4        Vhambedzani hune Dzwaini na Dugudzha vha fana hone zwi tshi ya kha
           matshilele avho.                                                                     (2)

2.5        Nangani phindulo yo teaho.

           Mulandu wa Mpho wo fhela o ...

           A     wanala mulandu wa u renga vhavhulahi.
           B     kunda nge a sa wanale e na mulandu.
           C     bvalelwa dzhele mi¿waha mi¾anu.
           D     thulwa nga goloi.                                                              (1)

2.6        Sumbedzani zwo bvelelaho kha ma¾hakhe a bugu iyi?                                    (2)

2.7        Maria o olwa sa mubvumbedzwa wa mvumbo e?    µ                                       (2)

2.8        Mpho a nga vha tsumbo yavhu i kha vhashumisani vhawe. ¹a¾ani.
                                          µ                                                     (2)

2.9        Ngavhe ni vhe madzhisi¾irata o ha¾ulaho mulandu wa Mpho, no vha ni tshi
           nga u fhedza nga n ila e? Tikedzani.
                                 µ   µ                                                          (3)
                                                                                                [17]

                                         ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                       35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                       8                                    DBE/2017
                                                              SCE

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

FINDINKODO – TT Mudau

Fhindulani mbudziso DZO¹HE (Mbudziso pfufhi) kha idzo dzi re afho fhasi dzo
µisendekaho kha irama ye na guda.
                  µ

MBUDZISO 3

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

MUTHUMUKHULU: Kha muvhuso une wa o vha hone mi¿waha miraruµ

              i aho, Phuresidenthe wa shango u o vha muthihi, a vha
                              µ                                         µ

              tsha o vha vhavhili.µ

DE WIT:                   Ri½e i¼o a ri imi na¼o. Ri vhona ¼i sa o fha¾a lushaka, ¼i
                                                                            µ

                          µo hudza dziphambano vhukati ha lushaka, khwi½e ndi 5
                          musi vhathusaphuresidenthe vhe vhavhili.

SKOSANA:                  Thaidzo ndi ya uri zwi khou urela shango u badela
                                                                    µ

                          poswo dzi si na mushumo. Mi¿we mishumo i khou sokou
                          dovholola ngeno i sa isi mvelephan a. Phuresidenthe
                                                      µ                         µ

                          kha vhe muthihi, a vhe na mufarisi muthihi.         10

MUºWE WA CAP:             I¼o ri ima na¼o.

MUºWE WA VCP:             Na ri½e ri ima na ¼a phuresidenthe muthihi na
                          muthusaphuresidenthe muthihi. Kha zwi ombedzelwe
                          kha ndayotewa heyi.

COETZEE:                  Vhanna, kha ri litshe u ita zwithu ri songo thoma ra 15
                          humbula.      ·a     phuresidenthe     muthihi     na
                          muthusaphuresidenthe muthihi a thi imi na¼o. ·i na
                          vhu¾udze¾udze ngauri muvhuso uyu a u na ndinganyelo
                          ya mihumbulo ya vhathu vho fhambanaho. U o isa                        µ

                          phan a na vhufogoli hawo hu si na mu¿we a kaidzaho na 20
                                      µ

                          u sumba n ila dzo peamaho.
                                          µ

DE WIT:                   Ri khou amba nga 'Checks and balances'.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                9                                DBE/2017
                                                       SCE

MUTHUMUKHULU: A si dimokirasi heyo. Vhathu vha o vhusa nge vha       µ

              voutelwa nga vhathu. Hezwi zwa u sokou kumedza vhathu
              zwidulo ngeno vha songo voutelwa zwi khou o fheliswa 25          µ

              kha khetho dzi aho.         µ

DE WIT:                    Ndi ngazwo ri½e ri tshi ri kha ri tendelwe ri bve muvhusoni
                           hoyu hu tshee na tshifhinga ngauri arali ra ¾wa muvhusoni
                           hoyu, ri o ¼iwa. Vhathu a vha nga ri ivhi.
                                   µ                            µ

3.1        Mafhungo e na vhala a wela kha tshipi a tshifhio tsha puloto?
                                                   µ                                                 (1)

3.2        Bulani TSHITHIHI tshi sumbedzaho uri avha vhathu vha khou amba nga
           zwa kuvhusele?                                                                            (1)

3.3        Muthumukhulu na De Wit vha fhambana hani no sedza mafhungo e na
           vhala?                                                                                    (2)

3.4        De Wit na Coetzee vha nga si tsha kunda kha ¼a vhathusa phuresidenthe
           vhavhili. Ndi ngani ¼ikumedzwa i¼i ¼i ¼one?                                               (2)

3.5        Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

           ¹halutshedzo ya dimokirasi ndi …

           A       u ivoutela iwe mu½e.
                    µ

           B       u wana zwidulo zwinzhi kha muvhuso wa vundu.
           C       muvhuso wa vhathu nga vhathu.
           D       u kona u vhusa vhathu.                                                            (1)

3.6        Mbuno dzine Skosana a vha nadzo malugana na uri hu vhe na muthusa
           muphuresidenthe muthihi ndi dzifhio?                                                      (2)

3.7        Muthumukhulu u wela kha lushaka lufhio lwa vhaanewa. Tikedzani.                           (2)

3.8        Khu ano mafhungoni aya e na vhala i khou vhangwa nga mini?
               µ                                                                                     (2)

3.9        Ndi vha ¼ihoro ¼ifhio vhane vha ri: vha ¾wa vhe kha muvhuso vha o ¼iwa    µ

           nahone vha tshi khou ¼iwa nga mini?                                                       (2)

3.10       Ni vhona muvhuso wa tshi¾alula wo vha wo khakhea naa? Tikedzani
           phindulo ya½u.                                                                            (2)
                                                                                                     [17]

                                              NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                   10                         DBE/2017
                                                          SCE

MBUDZISO 4

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha irama ye na guda uri ni kone u
                                                      µ

fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa     µ

nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

SKIET:        (E e¾he) Matshelo ndi uvha ¼a khetho dza masipala. Ha, ri o
                                         µ                                             µ

              vhona. (ºo tshifhinganyana)
              Onoyu De Wit u imelela nnyi ngauri o no tou dzhena kha u vha
              hawe murema? Hoyu munna u khou thoma u rengisa lushaka lwa
              Maafurikanere. Na zwine a amba zwone a zwi pfali. (Hu dzhena 5
              Skosana)

SKOSANA: More! More! Gaan dit goed?

SKIET:        More minista, dit gaan goed, hoe gaan dit met jou?

SKOSANA: Random somaar! (vha a sea)
         Edzou mmbudza Skiet, u ngafhi Muhulisei De Wit?                                   10

SKIET:        De Wit Khayelitsha? (U a humbula. ºo tshifhinganyana) Minista
              hafhu?

SKOSANA: U humbula zwone, a thi tsha vha minista.

SKIET:        Ek is jammer, ek is jammer, minista.

SKOSANA: Ek voel jammer vir jou ook.                                                       15

SKIET:        (O akhamala) Wat?

SKOSANA: U a vhona hou¼a murangaphan a wau u khou sokou inetisa. U
                                                 µ                        µ

         khou pwasha vhuthihi ha lushaka lwa Maafurikanere. Vhona, u
         pesukana hawe Khayelitsha a ho ngo mu vhuisela lukuna, o bva nga
         dza mapfene henengei. U a ivha ndi mini, Skiet?
                                             µ                            20

SKIET:        Ii!

SKOSANA: Muthu mutswu u nga si mu renge. De Wit kha litshe u rengisa
         lushaka lwa hawe a lu fha¾e a ¾utshele u amba mazwifhi phan a ha         µ

         vhathu ngauri vha o mu rwa.
                                  µ

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                   11                        DBE/2017
                                                          SCE

SKIET:          Eyaa?                                                                         25

SKOSANA: Iwe na Klank na Jan khwi½e ni tshi bva na litsha De Wit a tshi
         penga e e¾he. Pfesesai hafha.

SKIET:          Ndo thetshelesa.

4.1        Mafhungo aya e na vhala a khou bvelela ngafhi?                                           (1)

4.2        Ndi tshini tshi no ita uri Skiet a vho vhenga De Wit?                                    (2)

4.3        Ndi ngani Skosana o hana u vhidzwa minista?                                              (2)

4.4        Tsho itaho uri De Wit a ye Khayelitsha ndi mini?                                         (2)

4.5        ·ifurase ¼o talelwaho ¼i khou bvisela khagala zwifhio malugana na mafhungo
           e na vhala?                                                                              (2)

4.6        Nangani phindulo yo teaho.

           Mafhungo a ino bugu a elana na zwa …

           A      vhurereli.
           B      pfunzo.
           C      politiki.
           D      mutakalo.                                                                         (1)

4.7        Ndi ngani Skiet a tshi nga u khou ofha uvha ¼ine ¼a khou tevhela?
                                                      µ                                             (2)

4.8        Mahoro ane a khou fhambana afha ndi afhio?                                               (2)

4.9        Nndwa ya Skiet na De Wit i khou iswa ngani? ¹alutshedzani.
                                              µ                                                     (2)

4.10       Inwi ni vhona nndwa ine ya khou lwiwa nga Muthumukhulu na khonani
           dzawe i tshi bvelela vhutshiloni? Tikedzani muhumbulo wa½u.                              (2)
                                                                                                    [18]

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                            35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                          12                              DBE/2017
                                                                 SCE

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo                            µ   isendekaho kha
nganeapfufhi dze na guda.

MBUDZISO 5: 'WO MU NONELA' – LL Mafenya

TSHIBVELEDZWA TSHA E

Lwendo lwo vha lwone mu bva na nye¾e. Ndi zwine vhanzhi vha i ri lwendo lu       µ

naka u na mu¿we. Nge a vha e e¾he, o mbo i i¾o ela khonani kha tshigwada
                                                         µ   µ       µ

hetshi tshine a vha natsho. Dzone ha ngo vhuya a lenga u dzi wana. Nahone vha
tshi sala vha tshi takuwa vhukavhamabufho o vha o no i vha na khonani. U dina
                                                                         µ

khonani ye a wana ndi ya tshinnani.                                           5

Vhu¼a vhukonani ho mbo i vhidza vhu avhu. Lwendoni vhathu vho tou
                                  µ              µ

µivhonisa, ndi kakara-kakara. Vhane vha mu ivha Thathani vho pfa zwi tshi ita
                                                     µ

na u shonisa. Ndi hune vha tshi swika hayani zwa tea u ambiwa, kana ndi dzone
dzi no fela maramani. Hu tou vha ene mu¾hannga na musidzana, u ¾angana ndi
kule na haya, are i. Vho i tou vhuya vha vhuya lwendoni a tshi i vha kha 10
                      µ       µ                                                               µ

mishumo yawe Thathani.

Zwithu i¾eli zwa thoma u huma zwi a kon a. A vho ngo zwifha vhe vha ri ya ¼a
                                             µ

mu½awa a i humi. Naho izwi zwe a vha e khazwo ngei Isiraele zwi tshi nga a zwo
ngo swika n evheni dza Humbulani, zwine a vho ita zwi nga zwi o dina. U
              µ                                                                           µ

vhuya Isiraele o no igudisa mi ifho ya tshifhinga nyana zwi khou dina. U vho 15
                          µ           µ

tou zwi vhona tsho¾he uri munna wawe ha khou mu londa lini. U vho dzula a tshi
khou gungula. Ndi zwe u gungula hawe a vhuya a hu swikisa na kha khonani
yawe hoyu Mukatshelwa.

5.1        Mafhungo e na vhala a khou bvelela ngafhi?                                                         (1)

5.2        Muanewa dendele kha nganeapfufhi iyi ndi nnyi?                                                     (1)

5.3        Sumbedzani ma¾hakheni a nganeapfufhi iyi.                                                          (2)

5.4        ·ifurase ¼o talelwaho nga fhasi afho mafhungoni ¼i bvisela khagala zwifhio
           zwo bvelelaho kha nganeapfufhi iyi?                                                                (2)

5.5        Humbulani o olwa sa muanewa wa mvumbo e? Tikedzani.   µ                                            (2)

5.6        Vhu ipfi ha vhaendi vhe vha vha vhe lwendoni lwa u ya Isiraele ndi
                  µ

           vhufhio?                                                                                           (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                        13                         DBE/2017
                                                               SCE

5.7            Magumo a nganeapfufhi iyi o tea naa? Tikedzani.                                            (2)

5.8            Mulayo wa tshi¾alula wo pfukiwaho afha ndi ufhio?                                          (2)

5.9            Ni vhona tsheo ye ya dzhiiwa nga Humbulani malugana na mufumakadzi
               wawe yo tea naa? Tikedzani.                                                                (3)
                                                                                                          [17]

                                                NA

MBUDZISO 6: 'NI KHOU PFUKA MULAYO' – NA Milubi

TSHIBVELEDZWA TSHA F

Maduka o ri u dzhena rumuni yawe a sutula avurolo ¼awe. Kana o vha mafhungo
a uri u khou ¾o wa nga tshikhaphikhaphi nga musadzi wa mukhuwa wee, a mbo
                     µ

µi gidimela shawarani. U dzhena a vulela ma i, ha mbo i vha u thoma na u
                                                           µ         µ

µidoswola a songo tsha kokodza na lu¼a lulabi lwa pulasi¾iki.

Ha ri a tshi tou ima nga fasi¾ere ma¾o a ri vhona. U¼a musadzi wa vhathu u vhona 5
maduka a tshi khou pupumisa tshisibe. Musi a tshi odza muvhilini a vhona
                                                                 µ

zwifhanga zwa Maduka zwo vhea thavha. Misipha ya zwirumbi yo vhea migero sa
i livhaho masimuni. Ma i a shawara a tshi khou munela sa mvula ya mibvumbi.
                                  µ

U ralo ya kuvhulula tshisibe tshi¼a tshi re kha muvhili wa Maduka.

Maduka a isa tshan a, a mbo i vala a¼a ma i. A anulula thaula yawe ye ngayo a 10
                              µ       µ            µ

thoma u iphumula ngauralo, a sedza mbumbo ya muvhili wawe a pfa a tshi
                µ

fushea. Ha ri a tshiri ma¾o hari! A vhona u¼a mufumakadzi wa mukhuwa o ima o
mu tielela. A mbo i thamuwa, a fara lu¼a lulabi lwa pulasi¾iki a lu kokodza lwa
                          µ

vala. A ima e ¿oo!

Maduka a tshi livha n uni ya u¼a mukhuwa ndi musi o rwela zwithu zwawe. 15
                                  µ

Muvhilini ndi musi o tshikhipha tshi no sia khana yo tou dimutshela nn a                     µ

zwavhu i. Vhurukhu hone ¼o vha ¼i sila ¼a 'cut-rite'. Milenzheni o rwa nga
           µ

tshienda tsha dzina tshitswu na swogisi dza mavhalamavhala.

6.1            Mafhungo aya a khou bvelela ngafhi?                                                        (1)

6.2            Zwiitei zwi khou bvelela nga tshifhinga tshifhio?                                          (1)

6.3            Mafhungo a re afho n¾ha a ¾ana tshipi a tshifhio tsha puloto? Ndi ngani ni
                                                       µ

               tshi ralo?                                                                                 (2)

6.4            Dzina ¼a Maduka ¼i a tshimbilelana na zwine a vha zwone. Tikedzani.                        (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                           Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                     14                        DBE/2017
                                                            SCE

6.5        ¹alutshedzani ¼ifurase ¼o swifhadzwaho mafhungoni aya.                                     (2)

6.6        Khu ano ya vhukati ha Nomathemba na Janet yo vhangwa nga mini?
               µ                                                                                      (2)

6.7        Mukhuwa wa Maduka o vha a tshi vhenga vhathu vharema. Ni a tendelana
           na ¼ikumedzwa i¼i? Tikedzani.                                                              (2)

6.8        Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.
           Muanewa mupikisi kha nganeapfufhi iyi ndi …

           A       Janet.
           B       Maduka.
           C       Nomathemba.
           D       Mapholisa.                                                                         (1)

6.9        Lufuno a lu na mukano. ¹a¾ani no           µ   isendeka kha zwo bvelelaho kha
           nganeapfufhi iyi.                                                                          (2)

6.10       U ya nga ha inwi, ni vhona zwe Maduka musi a tshi funana na mutholi
           wawe zwo khakhea naa? Tikedzani.                                                           (3)
                                                                                                      [18]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                               35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               15                     DBE/2017
                                                      SCE

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Kha iyi khethekanyo, mbudziso dzi bva kha zwirendo zwi tevhelaho:

•    'Ro ¾angana' – AC Bvumbi
•    'Bafanabafana' – LR Ndlovu

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.

MBUDZISO 7

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.

Ro ¾angana – AC Bvumbi

1          N½e na inwi
2          Ro ¾angana ndi songo humbula
3          Mbilu dzashu dza ¾angana
4          Dza vha mbilu nthihi
5          Ra humbula mazha
6          Dzo vhoxwa nga lufuno
7          Ra ho¾ola ro¾he.

8          Lwendoni ri tshimbila ro hakana
9          Ri tshi posa maga khathihi
10         Ri tshi swika murunzini ra awela ro¾he
11         Ri tshi takuwa ra takuwa ro¾he.
12         Hu si na lu¿we lunako lu nkambaho.

13         Nda farwa nga n ala ni a ntikela khali
                             µ

14         Nda farwa nga ora ni a nkela ma i
                         µ                   µ

15         Nda farwa nga duda ni a nkota
16         Nda dzhenwa nga mbiti ni a nkhuthadza
17         Wanga muya wa fhola.

18         Ri ¼a ndilo nthihi
19         Ri kuvhatedzana nguvho nthihi
20         Ri amba nga ipfi ¼ithihi
21         Ra thathedza vhavilinganyi
22         Vho khu¾he vha re zwifhe¾i.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               16                           DBE/2017
                                                      SCE

7.1        Kha tshitanza tsha vhu½a topolani ipfi ¼i no amba vhalu¾anyi.                           (1)

7.2        Ndi vese ifhio i no sumbedza uri murendi na mufunwa wawe vha ¼a vho¾he
           kha tshirendo itshi?                                                                    (2)

7.3        ºwalani tshikimu tsha raimi tsha tshitanza tsha vhu½a.                                  (2)

7.4        Muhumbulo muhulwane wo faredzwaho nga tshitanza tsha vhuraru
           ndi ufhio?                                                                              (2)

7.5        Sumbedzani zwine vese 10 na11 dza bvisela zwone khagala.                                (2)

7.6        Vhu ipfi ha murendi kha tshirendo itshi ndi vhufhio?
               µ                                                                                   (2)

7.7        Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

           Murendi u khou renda nga:

           A           Khonani yawe
           B           Ene mu½e
           C           Mufunwa wawe na ene mu½e
           D           Mufunwa wawe                                                                (1)

7.8        U ya nga vese 6 ndi mini tsho vhofhiwaho nga lufuno?                                    (2)

7.9        ¹alutshedzani zwine vese ya vhufumimbili ya amba zwone.                                 (2)

7.10       Nga murahu ha u vhala tshirendo itshi ndi zwifhio zwine na sala no guda?
           Tikedzani.                                                                              (2)
                                                                                                   [18]

                                            NA

MBUDZISO 8

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.

Bafanabafana – LR Ndlovu

1          Bafanabafana i rungunyela sa mutomba lunwenweni
2          I nga khomba tshi¾ongiswa tsha mbilu
3          Sa ma i lwanzheni, dzina ¼a shango i mbo alamisa
                   µ

4          Khu ani n½a ha sokou pfala 'Bafanabafana'
               µ

5          Bafanabafana iwe thobvu¿wa ya ¼ino
6          Ngavhe u vhe tombo, ndi musi u musuku
7          Ngavhe u vhe lu i, ndi musi u mutoli
                               µ

8          Ngavhe u vhe nn u, wo vha u tshi o vha u pfamo.
                                   µ          µ

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               17                      DBE/2017
                                                      SCE

9          Vhuthihi nga vhu nge ha guma ¼a ½otshi
10         Ndivho na mbilu zwi vhe zwithihi
11         Ni si ku ane sa ½anga dza kholomo nga tsha½u
                       µ

12         Musi khaedu i thavha ni si dzhenwe nga ½owagudu.

13         Mulunzhedzi wa vhuthihi ha vha¾aleli sa musoni wa tshithatha
14         Muko eli wa vhuludu, ndi iwe Bafanabafana
                   µ

15         Iwe ngwe½a ya Afrika, luvhomba lwa Afrika Tshipembe
16         Ndau i vhombaho ¼ifhasi ¼a tetemela.

17         ¹hu¾huwedzo yau 'Madiba Magic' nga i nwelele maramboni
18         Iwe u shanduke tshiala tsha Afrika Tshipembe
19         Mihuvho na mifhululu nga zwi ¾avhe bonelelo kha iwe
20         Ngauri fhulufhelo ¼a lushaka ndi enewe.

8.1        Topolani ipfi ¼i ambaho u tshuwa kha tshitanza tsha vhuraru.                    (1)

8.2        Tshirendo itshi tshi khou amba nga ha mini?                                     (1)

8.3        Mutevhetsindo wa itshi tshirendo ndi ufhio? ¹alutshedzani.                      (2)

8.4        Bulani figara ya muambo yo shumiswaho kha vese ya vhuraru ni bule na
           ndeme ya u i shumisa?                                                           (2)

8.5        ¹alutshedzani zwine vese 11 ya amba zwone.                                      (2)

8.6        Maipfi 'musuku, mutoli na pfamo' Kha tshitanza tsha vhuvhili a ni   µ   isela
           muhumbulo ufhio?                                                                (2)

8.7        U ya nga ha murendi Bafanabafana ndi mini kha dzhango ¼a Afrika na kha
           shango ¼a Afrika Tshipembe?                                                     (2)

8.8        Ni elwa nga tshifanyiso tshifhio nga murahu ha u vhala vese ya
               µ

           vhufumirathi?                                                                   (2)

8.9        Ni tshi sedza Bafanabafana ya ½amusi, inwi ni vhona tshirendo itshi tsho
           tea musalauno naa? ¹an avhudzani.
                                   µ                                                       (3)
                                                                                           [17]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                    35
                                                           MARAGAGU¹E:                     70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2017/52fbab5c-53ac-4421-b74b-ce69797c6d3b) — Tshivenda FAL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2017/e2311579-8f0d-4d13-b0a5-cce0e32c66c3) — Tshivenda FAL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2017/7e1d62f6-e30b-4ddc-9238-7576205af6df) — Tshivenda FAL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2016/e4048424-913a-4506-bb3a-083def744f89) — Tshivenda FAL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2017-memo/a84a86d5-4fe2-468f-9615-6137488f600c) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2017-memo/a6c31e8f-50ae-4887-b171-2a6e75bc140c) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
