# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · tshivenda. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

           SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
       NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

    TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                               BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                               2023

                                TSUMBA¸DILA YA U MAKA

                                                                                  MARAGA: 70

                           Tsumbanμila iyi ya u maka i na masia¾ari a 10.

External : Mr L Sundani

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com

25/06/2023

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

U TSHILA NDI U VHONA – RN Maḓadzhe

MBUDZISO 1

1.1.1    Ndi Mpho.                                                                          (1)

1.1.2    Ndi mushumo.                                                                       (1)

1.1.3    O μibvisa kha Mashudu ngauri o vha a si tsha mu funa.                             (2)

1.1.4    Ndi u funana hawe na Mpho ngeno e na mu¾hannga wawe Mashudu.                      (2)

1.1.5    Mathomo, ndi he ra pfa nga ha lufuno vhukati ha Mpho na Maria zwe zwa
         vhanga khu»ano buguni yashu.                                                      (2)

1.1.6    Ndi Maria ngauri ndi ene o lu¾anyaho Mpho na Mashudu nga u vha funa
         khathihi kana nga tshifhinga tshithihi.                                           (2)

1.1.7    A/Vho ·iedza.                                                                      (1)

1.1.8    Vho »idzhenisa kha tshikwekwe tsha bulayo ¼a Mashudu nge vha
         fhulufhedziswa tshelede i si na vhukono vha fhedza vho fariwa.                    (2)

1.1.9    Ndi vhona i songo tea ngauri Mpho ndi ene mubva na fhungo ¼a uri
         Mashudu a vhulaiwe nga u mu rambela Dzwaini na Dugudzha/ Yo tea
         ngauri Mpho a si ene o vhula.                                                     (2)

1.1.10   - A litshe zwa vhufarekano mushumoni.
         - Uri a songo nwa halwa e mushumoni.
         - A ¾hogomele vhalwadze u ya nga ha mushumo wawe.
         (Mbili fhedzi.) Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.                                   (2)

                                        NA

1.2.1    Ndi Mashudu.                                                                       (1)

1.2.2    Ndi u wanedzwa hawe e na Mashudu n»uni ya Mpho.                                   (2)

1.2.3    Musi Phophi o wanulula uri munna wawe Mpho u na vhushaka ha
         gwakwani na Maria na ene ombo »i funana na Mashudu ndivho i ya u
         lifhedza Mpho.                                                                    (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    5                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

1.2.4    - Mpho o tevhela Phophi musi o shavhela hayani ha vhabebi vhawe.
         - Phophi o ¾o»ela Mpho axenn»e ¼a u mu humbetshela bei¼i na u mu
           imelela ngei khothe.
         - Phophi o isela zwi¼iwa Mpho musi e khothoni.
         - Mpho o lila nga u vhona lufuno lwa Phophi. 
         (Zwivhili fhedzi.)                                                                        (2)

1.2.5    Khu»ano ya nga nn»a ngauri hu na u semana na dzinndwa dzo
         bvelelaho.                                                                              (2)

1.2.6    Maria ndi muanewa ane a vha na mikhwa i si yavhu»i ngauri o ambisa
         Mpho ngeno ene e na wawe.                                                               (2)

1.2.7    Ndi ngoho Mpho ha ¾honiphi ngauri o ya ha makhulu wawe o kambiwa a
         fhedza o ita na u vha rwa.                                                              (2)

1.2.8    Ndi wa u kaidza vhathu uri vha songo »idzhenisa kha zwa vhufarekano
         samusi hu si na zwivhuya khazwo nahone zwi vhanga dzinndwa.                             (2)

1.2.9    Naho Mpho o mukhakhela, Phophi o mufarela a dovha a mu ¾o»ela
         axenn»e musi o fariwa izwo zwa sumbedza uri ha na zwitumbambiluni kha
         Mpho. Phophi u μivha uri lufuno ndi mini.                                              (3)
                                                                                                   [18]

MBUDZISO 2: HO DINA ONE – S Mbedzi

2.1.1    Ngeletshedzo.                                                                            (1)

2.1.2    Vhukonani havho.                                                                        (2)

2.1.3    Ndi musi a tshi vhudzwa mafhungo a u shavha tshikolo, u vha mbudzi na u
         sa fara mabindu a khotsi awe zwavhu»i.                                                  (2)

2.1.4    Ndi u litsha u lwa nae ngauri zwa mavili u a zwi»ivha nahone u a zwi
         funesa.                                                                                 (2)

2.1.5    Ndi musi Ngeletshedzo na khonani dzawe vha tshi amba nga ha kuvhonele
         kwavho kwa mutambo wa bola ya milenzhe yo farelwaho Afrika Tshipembe
         nga ¿waha wa 2010.                                                                      (2)

2.1.6    Ndi u wa ha goloi ye ya fhedza yo swa na u sa thetshelesa musi vha tshi
         mukaidza.                                                                               (2)

2.1.7    A/Ramagwedzha.                                                                           (1)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    6                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

2.1.8    Ndi a u fhuriwa tshelede i si na vhukono nga Veronica na u sa kona u langa
         mabindu a khotsi awe.                                                                   (2)

2.1.9     A zwo ngo tea ngauri lwanzhe a lu xi ngeno kha Ngeletshedzo lwanzhe lwo
         xa ngauri tshelede ye ya vha i tshi mu»a»isa yo fhela.                                  (2)

2.1.10 Ndo vha ndi tshi »o mu eletshedza uri a wane tsivhudzo kha vha¿we
       vhoramabindu nahone a dzhenele ngudo nga ha vhulanguli ha mabindu.                        (2)

                                           NA

2.2.1    BMW.                                                                                     (1)

2.2.2    O vha a khou tevhela tshelede yawe ye a fhurwa nga Veronica.                            (2)

2.2.3    O rengisela Ngeletshedzo goloi i si na mabammbiri a vhukuma hu itela uri a
         farwe nga mapholisa na uri goloi i dzhiiwe vhunga i si na mabammbiri a
         vhukuma./O vhudza Ngeletshedzo uri a ye Soweto u dzhia tshelede yawe a
         tshi zwi »ivha uri o mu itela tshikwekwe tsha uri a farwe.                              (2)

2.2.4    - O vhulaha mapholisa mavhili a vhafumakadzi.
         - O fha Ngeletshedzo tshigidi tshe a thuntsha ngatsho vhafumakadzi vha
           mapholisa.
         - O ruma Ngeletshedzo nga goloi i na zwitumbu zwa mapholisa o
           thuntshwaho.                                                                          (2)

2.2.5    Ndi ma»iki¾a e Ngeletshedzo a vha o »idzhenisa khao e a dina nga u fhedza
         tshelede yo siiwaho nga vhabebi vhawe.                                                  (2)

2.2.6    Ndi muanewa vha u fhura na u zwifha.                                                    (2)

2.2.7    - O fhurwa nga Veronica wa musidzana.
         - O hana mushumo we a vha a khou ½eiwa nga Osbon na Musuku.
         - O phusukanya tshelede ye a sielwa nga vhabebi vhawe nga ma»iki¾a.
           (Phindulo mbili fhedzi.)                                                                (2)

2.2.8    Muhumbulo muhulwane ndi wa u bvisela khagala uri u sa dzhena tshikolo
         zwi a ita uri u fhuriwe zwi tshi leluwa.
         (Na dziṅwe phindulo dzo teaho.)                                                           (2)

2.2.9    A tsho ngo tea ngauri Ngeletshedzo u khou itelwa tshikwekwe ngeno hu
         ene o fhurwaho tshelede i si na vhukono nahone hu si na tshe a khakha.                  (2)
                                                                                                   [35]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                             35

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    7                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

MBUDZISO 3: FINDINKODO – TT Mudau

3.1.1    Muthumukhulu.                                                                            (1)

3.1.2    A khou bvelela nga tshifhinga tsha zwino.                                                (1)

3.1.3    ·ihoro ¼a Lushaka na ¼a Madimokirati.                                                   (2)

3.1.4    Ndi swaart gevaar.                                                                      (2)

3.1.5    Vha vhonala vhe muanewa wa zwi¿alagudu.                                                 (2)

3.1.6    Ndi musi Muthumukhulu a tshi ita vhukonani na vhatshena vhe vha valela
         vharema tshi¾angadzimeni.                                                               (2)

3.1.7    Ndi u vhona vharema vha tshi vhofholowa nahone vhe na pfanelo dzo¾he
         dzo teaho.                                                                              (2)

3.1.8    Ndi u vha tsikeledza uri vha si bvelele.                                                (2)

3.1.9    A tsho ngo tea ngauri a hu na muthu o no tea u kandekanyelwa pfanelo
         dzawe.                                                                                  (2)

3.1.10   Ee, dzo bveledza zwivhuya.
         - Nyito dzo »isa mbofholowo.
         - Vharema vho dzhia muvhuso.
         - Vhurangaphanda ndi ha ¾hanganyelo.
         (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.)MBILI                                                    (2)

                                           NA

3.2.1    Ndi Muthumukhulu.                                                                        (1)

3.2.2    Nzudzanyo ndi ya uri miṅwaha miraru i »aho muthusa phuresidennde u »o
         vha muthihi.                                                                            (2)

3.2.3    Kha ndayotewa.                                                                          (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    8                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

3.2.4    Khuµano i khou vhangwa ngauri vha ¼ihoro ¼a Lushaka a vha khou ¾o»a
         Madimokirati kha u vha tshipiµa tsha muvhuso.                                           (2)

3.2.5    C/zwi »o »urela shango.                                                                  (1)

3.2.6    Ndi ngauri o hangwela vhatshena naho vho mu tambudza.                                   (2)

3.2.7    Zwo tea ngauri vho tambudzwa nga vhatshena/Vho vha vha khou lwela
         pfanelo dzavho.                                                                         (2)

3.2.8    Mu¿wali u khou ri funza uri vhathu vha tea u »ilwela arali vha tshi khou
         tambudziwa.                                                                             (2)

3.2.9    - Ndi vhona zwo tea ngauri vho vha vha tshi khou ¾oμou »i ½angela
           vhurangaphan»a.
         - Vho vha si tsha ¾o»a u vhuswa nga vhatshena.
         - Vho vha vho neta u tsikeledzwa nga vhatshena.
         (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.)                                                         (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                             35

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    9                            DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

ZWA VHUTSHILO – NA Milubi NA LL Mafenya

MBUDZISO 4:

4.1      'WO MU NONELA' – LL Mafenya

4.1.1    Ndi vhana vha tshikolo.                                                                  (1)

4.1.2    Ndi Thathani.                                                                            (1)

4.1.3    U khou ¾o»a u wanulusa vhungoho ha uri mufumakadzi wawe u kha
         vhufarekano na mu¿we munna.                                                             (2)

4.1.4    O vha a sa ¾o»i musadzi wawe a tshi »ivha uri o no pfa nga vhua»a vhune a
         vha khaho.                                                                              (2)

4.1.5    Ndi muanewa a sa fhulufhedzei kha zwa lufuno.                                           (2)

4.1.6    Ndi ngauri munna wawe u ¾wa e mushumoni.                                                (2)

4.1.7    O vha a tshi khou itela u wanedza mufumakadzi wawe na mufarekano.                       (2)

4.1.8    Ndi ya u bvisela khagala uri vha¿we vhafumakadzi a vha fhulufhedzei kha
         mbingano dzavho.                                                                        (2)

4.1.9    - Ndi ya u kaidziwa nga vhahulwane kha vhu»ifari hawe.
         - U ya kha vhashumelavhapo u wana thuso.
         - Thuso i bvaho kha vhafunzi kana vhomme vhahulwane kerekeni.
         (Na dzi¿we phindulo dzo teaho.)                                                        (3)

                                           NA

4.2      NDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBE – NA Milubi

4.2.1    Khii ya u vula vothi ¼a nn»u.                                                            (1)

4.2.2    Ndi u ½angavhedza.                                                                      (2)

4.2.3    Vho vha vha tshi khou ¾o»ou vhona muthu ane a »o vhuisa mufumakadzi
         wawe.                                                                                   (2)

4.2.4    Ndi Vho Gideon Dimbalala ngauri mafhungo o¾he a kwama vhone.                            (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    10                           DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka
4.2.5    Ndi musi vha tshi ¾anga lwendo lu siho, uri vha kone u wana ngoho ya
         mafhungo.                                                                               (2)

4.2.6    U khou bvisela khagala u sa fhulufhedzea ha Vho Narina.                                 (2)

4.2.7    Ndi ene muluṱanyi ngauri o funza Vho Narina zwa u µidzhenisa kha zwa
         vhufarekano ngeno vhe na munna.                                                         (2)

4.2.8    U a wanala, vha hone vhafumakadzi vhane vha ¾u¾uwedza vha¿we u ita
         zwithu zwo bvaho.                                                                       (2)

4.2.9    - Ndo vha ndi tshi µo ¾ala Vho Narina.
         - Ndo vha ndi tshi µo vha hangwela.
         - Ndo vha ndi tshi »o vha ¾oµela thuso kha vhashumelavhapo.
         - Ndo vha ndi tshi µo vha ¾oµela vhahulwane vha vha laya.
         (Na dzi¿we phindulo dzi pfalaho.) Tharu fhedzi.                                           (3)
                                                                                                   [18]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                             35

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    11                           DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

SHOTHODZO – TN Pholi NA TK Mkansi

MBUDZISO 5

5.1      'MBINGANO' – TN Pholi

5.1.1    Ndi u humbula nga ha mufunwa wawe.                                                      (2)

5.1.2    Sa mafha¾a na miloro.                                                                   (2)

5.1.3    Ndi ngauri lufuno na u kon»elelana ndi zwa ndeme kha mbingano.                          (2)

5.1.4    Vha a thusana u lwa na thaidzo.                                                         (2)

5.1.5    A vha ambululelani zwiphiri/Vha a tsireledzana musi hu na dzithaidzo.                   (2)

5.1.6    I khou sumbedza u awedza zwi¾uku kha vese.                                              (2)

5.1.7    abaac.                                                                                  (2)

5.1.8    U khou ombedzela uri kha mbingano zwithu zwo¾he ndi zwa munna na
         musadzi.                                                                                (2)

5.1.9    Ndi a tendelana na murendi ngauri mbinganoni a wo ngo tea u thetshelesa
         zwitshele, vha tea u thusana uri hu vhe na mulalo na vhudziki.                          (2)
                                                                                                   [18]

                                           NA

5.2      'SA MUSADZI' – TK Mkansi

5.2.1    Wo ¾oka midzi mavuni.                                                                    (1)

5.2.2    Ndi dakalo.                                                                              (1)

5.2.3    Ndi ¼iedzamuthu.                                                                        (2)

5.2.4    Thouni ndi ya n¾ha ngauri murendi u sumbedza dakalo kha u hulisa
         vhasadzi.                                                                               (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    12                    DBE/2023
                                          SC/NSC – Tsumbanμila ya u maka

5.2.5    Ndi wa u ¾avhanya u khou vhona ndeme ya vhafumakadzi kha lushaka.            (2)

5.2.6    Vhafumakadzi vha a kon»elela naho zwi tshi kon»a u swika zwi tshi
         luga.                                                                        (2)

5.2.7    B/thaidzo.                                                                    (1)

5.2.8    ·i bvisela khagala uri vhana vha a takala.                                   (2)

5.2.9    Vha khou khwa¾hisedza uri vhathu vha farwa nga n»ala.                        (2)

5.2.10   Ee, ndi wa ndeme ngauri mufumakadzi ndi thikho ya lushaka. Mi¾a minzhi
         yo tikwa nga vhafumakadzi. Vhana vhanzhi vha aluwa fhasi ha
         vhafumakadzi ngeno vhokhotsi vho ya na¼o. 
         (Na dzi¿we phidulo dzi pfalaho.)                                               (2)
                                                                                        [17]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                  35
                                                          MARAGAGU¹E:                   70

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023/bf5b2ee5-6f03-4a08-90c6-bd1004f68bb1) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2023/144a6bf1-932b-48d2-9d4c-b72f491ba320) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2020-memo/bd06a16a-878c-4b64-beac-4b01063a0c01) — Tshivenda FAL · Memo · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2019-memo/b9b1d440-9061-43e4-a3db-93700d16469d) — Tshivenda FAL · Memo · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2019-memo/2e58bbcd-afde-4062-97af-23ac9bde1928) — Tshivenda FAL · Memo · 2019 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2023/c39cba64-bf2d-4052-8a52-77c4e5a624a8) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
