# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 22 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 22

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · tshivenda. Question paper, 22 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Memo · 2023 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      GRAAD 12

         SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
     NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                         BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                          2023

                                                                                MARAGA: 70

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 21/ 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 22.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      2                          DBE/2023
                                                      SC/NSC

PFESESANI

1.       Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.

2.       Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re
         Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
         bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
         dzine na tama u fhindula.

3.       Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:

         KHETHEKANYO YA A:            Nganea               (35)
         KHETHEKANYO YA B:            ¶irama               (35)
         KHETHEKANYO YA C:            Nganeapfufhi         (35)
         KHETHEKANYO YA D:            Vhurendi             (35)

4.       Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI
         DZIºWE na DZIºWE.

         KHETHEKANYO YA A: NGANEA
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.

         KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.

         KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.

         KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.

5.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

6.       Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.

7.       Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
         na IºWE nga vhuronwane.

8.       Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
         zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.

9.       Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 75
         kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE.

10.      ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       3                       DBE/2023
                                                       SC/NSC

ZWI RE NGOMU

Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula
vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he.

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
    NOMBORO YA MBUDZISO                MARAGA                         SIA¹ARI
1. U tshila ndi u vhona                    35                            5

2. Ho dina one                                        35                   8

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
3. Findinkodo                              35                              12

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
4.1 'Wo mu nonela'                        17                               16
                                  NA
4.2 'Ndi a pu¾edza ha itea µembe'         18                               17

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5.1 'Mbingano'                            18                               19
                                  NA
5.2 'Sa musadzi'                          17                               21

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      4                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

MUTEVHE WA U SEDZULUSA

Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.

 KHETHEKANYO                MBUDZISO              MBUDZISO DZI            LUSWAYO
                                                    TEAHO U                  √
                                                   FHINDULWA
A: Nganea                         1–2                  2

B: ¶irama                          3                     2

C: Nganeapfufhi                  4.1–4.2                 2

D: Vhurendi                      5.1–5.2                 2

PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
           MBILI fhedzi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      5                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
nganea ye na guda.

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 1.1
                        na MBUDZISO 1.2.

1.1      TSHIBVELEDZWA TSHA A

         'Inwi Mpho ni a bora.'
         Fhungo i¼i Maria, Mpho ¼o mu wana a songo ¼i lavhelela.
         'Ndi bora ngani Maria?' 'Inwi ngoho ni a bora, a ni vhuyi na fhisa.' Mpho o
         ri u pfa fhungo i¼i, a zwi »ivha uri Maria u khou amba mini. A thoma u
         takala na zwenezwo.                                                         5
         'Naa zwino o no vha afhio? No tou »a u mmbudza zwenezwo?'
         'Ni khou ¾o»a ndi tshi tou bula ndi wa musidzana?'
         Maria u ralo a tshi khou ¿we¿wela, a dovha a isa phan»a.
         'A thi ri hu pfi khuhu ya phambo a i imbi mutsho!'
         Maria u ralo na a¼a ma½o awe matshenatshena a tshi vhonala a tshi tou 10
         vhangama. 'Zwi na mini? Bulani! Ano ma»uvha a hu tshe na u pfi
         gukulume kana phambo. Ngauri ni khou nkombetshedza uri ndi bule, ndi
         »o bula. Mpho!' 'Ni tshi tou ntsedzavho sa musidzana, ni mmbona hani?'
         'U amba ngoho zwi a tshidza Maria, n½e ndi ni vhona ni musidzana
         wavhu»i nga maan»a.' 'Arali zwo ralo, na n½e ndi pfa ndo takala nga 15
         maan»a. Tshi¿we hafhu ndi tsha uri ndo »a u ni ramba uri …' 'N½e zwa u
         ya phathini a thi pfani nazwo.'
         'Inwi ni khou dinwa nga u nnzhena ha½wani. N½e a thi khou ni ramba u ya
         phathini lini. Ni khou rambwa nga n½e.'

         'Ndi khou rambwa nga inwi?' 'Ndi khou ni ramba uri matshelo ni »e n»uni 20
         yanga ri ¼e ro¾he zwi¼iwa zwa nga madekwana.'

         1.1.1      Ndi nnyi a no pfi u a bora mafhungoni e na vhala?                           (1)

         1.1.2      Ndi tshini tsho ¾anganyaho Mpho na Maria?                                   (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      6                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

         1.1.3      ¹alutshedzani uri ndi ngani Maria o »ibvisa kha Mashudu nga
                    zwi¾uku nga zwi¾uku.                                                        (2)

         1.1.4      Ndi mini tshi sumbaho uri Maria ndi phiranawe?                              (2)

         1.1.5      Sumbedzani mathomo a nganea iyi.                                            (2)

         1.1.6      Muanewa mulu¾anyi ndi nnyi buguni iyi? Tikedzani phindulo
                    ya½u.                                                                       (2)

         1.1.7      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Kha nganea iyi khotsi a Phopi ndi Vho …

                    A   ·iedza.
                    B   Ravhutsi.
                    C   Maano.
                    D   Aifheli.                                                                (1)

         1.1.8      Masiandaitwa o vhaho hone kha Dzwaini na Dugudzha nga
                    murahu ha u funesa tshelede ndi afhio?                                      (2)

         1.1.9      Ni vhona tsheo ya khothe kha Mpho yo tea naa? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                              (2)

         1.1.10     Arali no vha ni shaka kana khonani ya Mpho no vha ni tshi »o
                    mu eletshedza zwifhio malugana na u ¾hogomela mushumo
                    wawe?                                                                       (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      7                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

1.2      TSHIBVELEDZWA TSHA B

         'A hu na tshe nda ita. N½e ndo mangala Mashudu na mufumakadzi wanga
         vha tshi shavha.'
         'Mufumakadzi wa½u o shavhela ngafhi?'
         'O shavhela ha vhabebi vhawe.'
         'Zwenezwo, zwa itisa zwauri inwi ni ¾o»e u lifhedza, a si zwone?'           5
         'Hai, n½e a tho ngo ¾o»ou lifhedza. Ndo zwi »ivha zwauri arali muthu a sa
         u funi, u nga si kone u mu kombetshedza uri a u fune. Fhedzi nge musadzi
         wanga nda vha ndi tshi mu funa, ndo mu tevhelela ha vha hawe. U swika
         zwino ndi tshi farwa, ro vha ro dzula ¼i ¼a maladze. Arali ho vha hu u ¾o»a
         u lifhedza, ndi musi na musadzi wanga ndi songo mu tevhelela.'              10
         'Muha¾uli, mbudziso dzone a thi tshe na.'
         Khothe yo mbo »i ya u awela.
         Musi khothe yo no dzula nga murahu ha tshifhinga tsha u awela, muha¾uli
         o »o ha¾ula nga n»ila i tevhelaho, 'Ndi tshi sedza zwe vhu¾anzi ha
         tshimbilisa zwone, na u sedza hafhu uri muvhuso wo kundwa nga u 15
         sumbedza hu si na u kanakana zwauri muhwelelwa ndi ene o vhulayaho
         Mashudu, ndi vhona muhwelelwa a si na mulandu na muthihi. Kha a
         vhofhololwe zwino. Nndaa.'

         1.2.1      Muthu wa munna o shavhaho mafhungoni aya ndi nnyi?                          (1)

         1.2.2      Ndi tshini tsho itaho uri Phophi a ye ha hawe?                              (2)

         1.2.3      Sumbedzani zwi no khwa¾hisedza uri Phophi na ene u tshila sa
                    vha¿we vhathu siani ¼a ndifhedzo.                                           (2)

         1.2.4      ¹alutshedzani nyito dza Mpho na Phophi dzi no sumbedza uri
                    ndi ngoho vho hangwelana.                                                   (2)

         1.2.5      Lushaka lwa khu»ano kha nganea iyi ndi lufhio? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                              (2)

         1.2.6      Buletshedzani uri Maria ndi muanewa wa mvumbo-»e.                           (2)

         1.2.7      Mpho ha na ¾honifho. Tikedzani ¼ikumedzwa i¼i nga zwo
                    bvelelaho hayani ha Phophi.                                                 (2)

         1.2.8      Muhumbulo muhulwane wa u sumbedza vhufarekano ha Maria
                    na Mpho ndi ufhio? Tikedzani phindulo ya½u.                                 (2)

         1.2.9      Arali no vha ni shaka kana khonani ya Phophi no vha ni tshi nga
                    mu kho»a kha zwifhio no sedza vhu»ifari havhu»i khae.                       (3)
                                                                                                [35]

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      8                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

MBUDZISO 2: HO DINA ONE – S Mbedzi

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 2.1
                        na MBUDZISO 2.2.

2.1      TSHIBVELEDZWA TSHA C

         'Uyu u »o ni vhudza mini o shavha tshikolo. Ndi ngazwo na ifa ¼awe a
         songo ita tshithu nga¼o. Mu¾hannga ndi mbudzi hoyu.'

         O ri a tshi tou ralo Osbon a mbo »i kwama ¾hoho ya Ngeletshedzo nga
         munwe wa musumbavhaloi. A takuwa o vhila vhukuma. Na u sinyuwa 5
         hawe, o ri a tshi humbula u dobana na Osbon a zwi elelwa uri ene u tou vha
         lusunzi kha ndau. Vho¾he vha a zwi »ivha uri Osbon zwa mavili u a zwi
         funa nahone a dovha a zwi kona. O mbo »i dovha a dzula fhasi milomo i
         vhumbe»umbe»u.

         'O, ndi litshe u amba ngoho i re khagala, hoyu o tou dzula n¾ha ha lupfumo 10
         ngeno a tshi khou tambula. U sa funzea zwi a ¾ungufhadza ngoho.' O ri u
         ralo Osbon a lavhelesa Ngeletshedzo lwa u mu pfela vhu¾ungu.
         Ngeletshedzo o mbo »i takuwa a ¾uwa a songo tsha amba tshithu.

         'Ai, ni khou ¾uwa nga n¾hani ha nyambo ya uyu na Ngeletshedzo, hoyu ndi
         mpengo wa shango.'
                                                                                            15
         U khou ralo Musuku o lavhelesa Ngeletshedzo we a ¾uwa a songo tsha
         sedza murahu.

         2.1.1      Ndi nnyi o no pfi o shavha tshikolo mafhungoni aya?                         (1)

         2.1.2      Ndi tshini tsho ¾anganyaho Ngeletshedzo na Osbon?                           (2)

         2.1.3      ¹alutshedzani  tsho   ¾ungufhadzaho        Ngeletshedzo          kha
                    nyambedzano yawe na Osbon.                                                  (2)

         2.1.4      Ndi mini tshi sumbedzaho uri Ngeletshedzo u a ofha Osbon?                   (2)

         2.1.5      Sumbedzani mathomo a nganea iyi.                                            (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      9                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

         2.1.6      Tshi no khou vhanga khu»ano vhukati ha Ngeletshedzo na mme
                    awe ndi mini?                                                               (2)

         2.1.7      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Kha nganea iyi, khotsi a Veronica ndi Vho …

                    A   Ramagwedzha.
                    B   Gwede.
                    C   Maboho.
                    D   Olga.                                                                   (1)

         2.1.8      Masiandaitwa o vhaho hone kha Ngeletshedzo o vhangwa nga u
                    sa funzea ndi afhio?                                                        (2)

         2.1.9      Ni vhona zwa musi Ngeletshedzo a tshi »ifanyisa na lwanzhe
                    zwo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                       (2)

         2.1.10     Arali no vha ni mu¿we wa vhabindudzi kana vhoramabindu no
                    vha ni tshi »o eletshedza Ngeletshedzo zwifhio siani ¼a
                    vhubindudzi?                                                                (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     10                        DBE/2023
                                                      SC/NSC

2.2      TSHIBVELEDZWA TSHA D

         O ri u dzhena goloi ya takuwa sa tshi»umbukwe. Ha mbo vulelwa muzika dza
         pohoshana. Vhuraru havho vho vha vho sedza bada fhedzi ngeno milomo yo
         valwa. BMW yo dzhena Soweto ¼o no tou dzhena nga thavha. Yo ri u swika
         mu»ini vha tsa. Ngeletshedzo a shuma u sala murahu ha vha¼a vha¾hannga.
         A swika a dzheniswa kha lu¿we lufhera lwe a ri u dzhena a wana ho dzula vhathu 5
         vhavhili. Ho vha hu Zakes na Sibongile. Ngilasi ma¾oni i¾eli ndi mulayo. O mbo »i
         sumbedzwa ha u dzula a dzula.

         Zakes: 'Khezwo-khezwo maswuhana, vheiwe tshimbilani ndi sale na
         ngamula yanga.'

         Vha¾hannga vha ita ngafhadzo vha bva vha ¾uwa. A ene Zakes a tshi amba 10
         na Sibongile nga Tshizulu:

         'Hafhu dzina ndi nnyi ¼a ngamula?'

         'Ndi Nge¼otshedzi Gwede.' U khou ralo Sibongile a tshi khou tou vhala
         kubammbiri.

         'Gwede, no swika fhano munna wa hashu. Vha hu »ivhaho vhe ½ama a i 15
         fheli hu fhela ma½o a munna. Vha khou pfa musi?' U khou ralo Zakes a tshi
         ngaria Tshiven»a.

         'Ee ee, ndi khou zwi pfa.' Ndi Ngeletshedzo a tshi ita na u tendela nga
         ¾hoho.

         'Ndo zwi pfa uri vhone vho fhuriwa tshelede i si na vhukono. Zwino hu »o 20
         ri hu tshi khou dzudzanywa mafhungo avho vha vha vha tshi khou shuma
         na ri½e. Vha na ¾hanziela ya u reila musi?'

         Ndi Zakes we a ralo.

         2.2.1      Dzina ¼a goloi yo shumiswaho afho mafhungoni ndi ¼ifhio?                     (1)

         2.2.2      Ndi tshini tsho swikisaho Ngeletshedzo Soweto?                               (2)

         2.2.3      Sumbedzani zwi khwa¾hisedzaho uri Veronica u a fhura naho e
                    mufumakadzi?                                                                 (2)

         2.2.4      ¹alutshedzani nyito dza Bra Zakes dzi no khwa¾hisedza vhuvha
                    hawe vhu si havhu»i.                                                         (2)

         2.2.5      'Ho dina one', ndi dzina ¼a nganea, ¼i bviselani khagala uri ndi
                    ma»ithu»e e a dina?                                                          (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     11                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

         2.2.6      Buletshedzani uri Veronica ndi muanewa wa mvumbo-»e?                        (2)

         2.2.7      Ngeletshedzo ha ngo ¾alifha. Tikedzani ¼ikumedzwa i¼i nga zwo
                    bvelelaho buguni.                                                           (2)

         2.2.8      Muhumbulo muhulwane wa u shumisa Veronica kha u fhura
                    Ngeletshedzo tshelede i si na vhukono nga n»ila i leluwaho ndi
                    ufhio?                                                                      (2)

         2.2.9      Ni vhona tshikwekwe tshe Ngeletshedzo a lukelwa nga Bra Zakes
                    tsho tea naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                      (2)
                                                                                                [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     12                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
µirama ye na guda.

MBUDZISO 3: FINDINKODO – TT Mudau

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 3.1
                        na MBUDZISO 3.2.

3.1    TSHIBVELEDZWA TSHA E

        MUTHUMUKHULU: Vho De Wit vho vhuya vha nnduma nμevhe nga
                      mafhungo a u μo litsha u shumisana na ri½e kha
                      muvhuso wa mbuelano ya lushaka.
        SKOSANA:      Mulandu?
        MUTHUMUKHULU: Vha ri a vha vhoni vha tshi nga ½ekana tshanμa na                         5
                      ri½e ngauri vha pfa vha sa vhofholowi. Tshi¿we
                      hafhu, vha ri vha ¾oμa u fha¾a ¼ihoro ¼a Lushaka vhe
                      nnμa ha khoro dza phalamennde.
        DUMA:         Aya ndi maswa.
        SKOSANA:      N½e a thi vha vhoni mulandu havha vhanna, nga                             10
                      maanμa arali polotiki yavho i ya u fha¾a hu si u
                      thutha. Arali polotiki yavho ya nga ya Kapa
                      Vhukovhela, ine ya vha ya phurophaganda ya
                      'swaart gevaar' afho a ri nga anμani.
        DUMA:         Vhanna, ri fanela uri ri thanye ri vule ma¾o. Havha                       15
                      vhanna vha vhona u nga vha nga ¾anzwa nguvho
                      dzavho dzo donaho.
        MUTHUMUKHULU: N½e a thi na ndavha na zwinzhi, tenda vharema vha
                      dzula vho vhofholowa, vhe na pfanelo dzo¾he dzo
                      vha teaho.                                                                20
        DUMA:         Vha¿we vhathu vha vhona vho tshinya avho
                      madzina buguni dza μivhazwakale, zwino vha vho
                      ¾oμa u penndulula vhuaμa he vha ita nga pennde
                      ntswa.
        SKOSANA:      Ndi vhone vho μaho na 'apartheid'. Ro liga ri tshi                        25
                      tambula ri si na ndaka, ri si na shango, ri si na
                      mulomo nga phula shate-shate. Nμila ya hone i
                      yeneyi nthihi ya u panga vhathu dzhele
                      tshi¾angadzimeni hangei.
        DUMA:         Hu tou nga vho humbula uri vharangaphanμa                                 30
                      vhashu vha μo hangwiwa vha fhedza vho fela dzhele.
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     13                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

         3.1.1      Ndi nnyi o sevhelwaho mafhungo mafhungoni aya?                              (1)

         3.1.2      Mafhungo a bugu iyi a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio?                 (1)

         3.1.3      Bulani mahoro mavhili a re muvhusoni.                                       (2)

         3.1.4      Ndi phurophaganda ifhio ine ya »o fhambanya vharema na
                    vhatshena?                                                                  (2)

         3.1.5      Vho De Wit vha vhonala vhe muanewa wa mvumbo»e?                             (2)

         3.1.6      Kha mafhungo a bugu iyi, ndi zwifhio zwi fhambanyaho
                    Muthumukhulu na vha ¼ihoro ¼awe?                                            (2)

         3.1.7      Ndi zwifhio zwine vharema vha re muvhusoni vha khou tama zwi
                    tshi bvelela kha vhathu vho vha vouthelaho?                                 (2)

         3.1.8      U ya nga Skosana, ndi zwifhio zwe apartheid ya ita kha
                    vharema?                                                                    (2)

         3.1.9      Tshi¾uhu tshe vhatshena vha tshi itela vharangaphan»a vha
                    vharema ni vhona tsho tea? Tikedzani phindulo ya½u.                         (2)

         3.1.10     Ni vhona nyito dza vharema buguni iyi dzo bveledza zwivhuya
                    naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                               (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     14                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

3.2      TSHIBVELEDZWA TSHA F

       MUTHUMUKHULU: Kha muvhuso une wa μo vha hone mi¿waha miraru
                     iμaho, Phuresidenthe wa shango u μo vha na
                     mufarisi muthihi, a vha tsha μo vha vhavhili.
       DE WIT:       Ri½e i¼o a ri imi na¼o. Ri vhona ¼i sa μo fha¾a lushaka,
                     ¼i μo hudza dziphambano vhukati ha lushaka,                                5
                     khwi½e ndi musi vhathusaphuresidenthe vhe
                     vhavhili.
       SKOSANA:      Thaidzo ndi ya uri zwi khou μurela shango u badela
                     poswo dzi si na mushumo. Mi¿we mishumo i khou
                     sokou dovholola ngeno i sa μisi mvelaphanμa.                               10
                     Phuresidenthe kha vhe muthihi, a vhe na mufarisi
                     muthihi.
       MUºWE WA CAP: I¼o ri ima na¼o.
       MUºWE WA CP:  Na ri½e ri ima na ¼a phuresidenthe muthihi na
                     muthusaphuresidenthe         muthihi.       Kha      zwi                   15
                     ombedzelwe kha ndayotewa heyi.
       COETZEE:      Vhanna, kha ri litshe u ita zwithu ri songo vhuya ra
                     humbula.       ·a     phuresidenthe      muthihi      na
                     muthusaphuresidenthe muthihi a thi imi na¼o. ·i na
                     vhu¾udze¾udze ngauri muvhuso uyu a u na                                    20
                     ndinganyelo ya mihumbulo ya vhathu vho
                     fhambanaho. U μo isa phanμa na vhufogoli hawo hu
                     si na mu¿we a kaidzaho na u sumba nμila dzo
                     peamaho.
       DE WIT:       Ri khou amba nga 'Checks and balances'.                                    25
       MUTHUMUKHULU: A si dimokirasi heyo. Vhathu vha μo vhusa nge vha
                     voutelwa nga vhathu. Hezwi zwa u sokou kumedza
                     vhathu zwidulo ngeno vha songo voutelwa zwi khou
                     μo fheliswa kha khetho dzi μaho.
       DE WIT:       Ndi ngazwo ri½e ri tshi ri kha ri tendelwe ri bve                          30
                     muvhusoni hoyu hu tshee na tshifhinga ngauri arali
                     ra ¾wa muvhusoni hoyu, ri μo ¼iwa. Vhathu a vha nga
                     ri µivhi.

         3.2.1      Kha mafhungo e na vhala ndi nnyi ane a khou »a na muhumbulo
                    wa muthusaphuresidenthe muthihi?                                                (1)

         3.2.2      Vhavhusi vha dzudzanya zwithu hu tshe na tshifhinga. Tikedzani
                    fhungo i¼o nga zwi re mafhungoni e na vhala.                                    (2)

         3.2.3      Musi phalamenndeni vho vhofha fhungo ¼o khwa¾haho, zwi
                    ¿walwa ngafhi uri zwi dzule zwo vhulungea?                                      (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     15                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

         3.2.4      Khuµano i re hone buguni iyi i khou vhangwa nga mini?                       (2)

         3.2.5      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    U vha na vhathusaphuresidenthe vhavhili zwi μo …

                    A   thusa shango u bvelela.
                    B   thusa vha¿we u wana tshelede.
                    C   µurela shango.
                    D   takadza ma¿we mahoro.                                                   (1)

         3.2.6      Ndi ngani Muthumukhulu a tshi khou vhambedzwa na Murena
                    Yesu?                                                                       (2)

         3.2.7      Ni vhona zwine vharema vha khou ita zwa u ¾o»ou dzhena
                    phalamenndeni buguni iyi zwo tea? Tikedzani phindulo ya½u.                  (2)

         3.2.8      Ndi zwifhio zwine mu¿wali a tama u ri funza nga mafhungo a iyi
                    bugu?                                                                       (2)

         3.2.9      Ni vhona zwe vharema vha vha vha khou ita musi bugu i tshi
                    fhela zwo tea? Tikedzani muhumbulo wa½u.                                    (3)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                         35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     16                        DBE/2023
                                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEAPFUFHI
dzi tevhelaho:

     'WO MU NONELA' – LL Mafenya
     ' NDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBE' – NA Milubi

MBUDZISO 4: ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi MBILI dze na guda uri ni
kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo
langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 4.1
                        na MBUDZISO 4.2.

4.1      'WO MU NONELA' – LL Mafenya

         TSHIBVELEDZWA TSHA G

          Mafhungo o khakhea musi hu tshi swika vhana vha muvhundu wa hawe
          vha tshikolo vho »a u dala hafha fhethu. Kana vhathu kuambele ku no ri u
          vhonwa zwi a vhonwa zwi ila u ambwa vha tou sa ku »ivha. Vha¿we ¾hingo
          vho rwa dzi tshi ya hayani. Na kha ene mu½e Humbulani lwo swika.

          Vhe musadzi u kha zwihulu. Na musi hoyu a tshi founa nga madekwana ha              5
          ngo vhuya a nga o pfa tshithu Humbulani. O vha o dzika a tshi nga
          mutuku. Musadzi u khou amba zwa tshi¾uvho tshine a vha natsho uyu a sa
          vhuyi a nga hu na zwi¿we zwe a pfa lini. O »i vhuya a vhuya a sa
          humbuleli tshithu Thathani. Nyambo ya munna i »i vha yenei¼a ya
          ma»uvha ya lufuno.                                                                 10

          Khoyu Humbulani afha vhukavhamabufho ha Kapa. O swika nga tsha
          vhukoma. U khou fara ¼ene¼ia, u shonolola phombwe ndi u tou ya
          malaloni. U a mu »ivha Thathani, o thanya lune a sa tou mu wana a hu
          lugi tshithu. Zwino u »o mu ¾ala a sala a si na tshe a fara. O kon»elela ndi
          zwone.                                                                             15

         Hafhu na zwi¼a zwa Isiraele o »i zwi pfa a kon»elela. Zwino hezwi u vho
         ofha uri zwi »o »isa lufu lwawe. Tenda mafhungo o¾he a uri vha dzula
         ngafhi o no a pfeledza. Na hezwi a tshi nanga bufho ¼i no »o swika vhusiku
         o itela uri a tou wana ¿wongo wa mafhungo.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     17                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

         4.1.1      Ndi vhafhio vhe vha vha vhe kha madalo?                                     (1)

         4.1.2      Musadzi ane a khou ambiwa afha ndi nnyi?                                    (1)

         4.1.3      Ndi zwifhio zwe Humbulani a vha a tshi khou ¾oµa u wanulusa
                    nga mufumakadzi wawe?                                                       (2)

         4.1.4      Ndi ngani mu¿wali o shumisa ¼ifanyisi: 'o vha o dzika sa mutuku,'
                    mafhungoni e na vhala?                                                      (2)

         4.1.5      Mufumakadzi wa Humbulani ndi muanewa wa mvumbo-µe?                          (2)

         4.1.6      Ndi ngani mufumakadzi wa Humbulani o vha a tshi bva nyendo
                    a si na munna wawe?                                                         (2)

         4.1.7      Tshi itisaho uri Humbulani a ½amele bufho ¼a nga madekwana
                    ndi mini?                                                                   (2)

         4.1.8      Ndivho ya nganeapfufhi iyi ndi ifhio?                                       (2)

         4.1.9      Ni vhona u nga ndi ifhio thuso ine mufumakadzi wa Humbulani
                    a tea u i wana malugana na zwiito zwawe?                                    (3)

                                            NA

4.2      'NDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBE' – NA Milubi

         TSHIBVELEDZWA TSHA H

         Vha mbo »i monisa khii, vothi ¼a vulea. Vha dzhena vha ¼i vala zwavhu»i
         vha sa vhuyi vha ita phosho. Vha dzhenisa khii vhe ngomu, vha monisa, ha
         vha u khia. Vha ima vha sedza, vha wana ho tou bobobodo nga swiswi.
         Vha ½angavhedza vha swika vha dzhena rumuni ya u e»ela. Vha vula
         xara»eni zwi¾uku¾uku uri vha kone u vhona zwavhu»i zwa nn»a. Vho no                5
         ita ngauralo, vha mbo »i dzula henefha ¾hodzini ya mbete, ma¾o ngeno o »i
         ¾alela ngei nn»a.

         Zwenezwo vha vhona goloi mavhone zaa … ya »a ya ima henefha phan»a
         ha ma¾o avho. Vha vhona vhathu vha tshi kwambatelana vha mbo »i
         lumelisana nga meme dza mulomo. Vha dovha vha dovha hafhu. U fhedza                10
         uyu wa mufumakadzi a vula vothi, vha tshi sedza vha wana a hu na
         zwi¿we, ndi Narina musadzi wavho. Vha mbo »i bwela tshifha¾uwo
         tshavho zwan»ani vha sedza fhasi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     18                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

         Zwo¾he zwo thoma sa madze. Havha Vho Gideon Dimbalala vho »i
         vhudza mufumakadzi Vho Narina zwauri vhone vha khou ya mi¾anganoni                 15
         ngeyo-ngeyo.

         Vha ri arali hu u vhuya vha »o vhuya nga Swondaha. Mufumakadzi ndi u
         vha longela zwo¾he zwo fanelaho. Nangoho vha¼a vha dzhena goloini vha
         »i¾utshela.

         4.2.1      Ndi khii»e i no khou ambiwa ngayo afho mafhungoni?                          (1)

         4.2.2      Ndi zwifhio zwi no sumba uri vhane vha khou dzhena nµuni a
                    vha ¾oµi u ita phosho?                                                      (2)

         4.2.3      Tsho itisaho uri Vho Gideon vha vule xaradeni ndi mini?                     (2)

         4.2.4      Muanewa dendele wa nganeapfufhi iyi ndi nnyi? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                              (2)

         4.2.5      Ndi zwifhio zwi sumbaho uri Vho Gideon vho pfa zwi¿we nga ha
                    mufumakadzi wavho?                                                          (2)

         4.2.6      Mu¿wali u khou ¾oµou bvisela khagala zwifhio nga kutshilele
                    kwa Vho Narina?                                                             (2)

         4.2.7      No vhala nganeapfufhi iyi, Nora ndi ene mulu¾anyi. Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                              (2)

         4.2.8      Muthu a no nga Nora u a wanala naa vhutshiloni? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                              (2)

         4.2.9      Arali no vha ni kha nyimele ye Vho Gideon vha ¾angana nayo,
                    no vha ni tshi µo ita mini u tandulula thaidzo iyo?                         (3)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                         35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     19                        DBE/2023
                                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

SHOTHODZO – TN Pholi NA TK Mkansi

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha ZWIRENDO zwi
tevhelaho:

     'MBINGANO' – TN Pholi
     'SA MUSADZI' – TK Mkansi

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 5.1
                        na MBUDZISO 5.2.

MBUDZISO 5

5.1      Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
         μisendekaho khatsho.

         MBINGANO – TN Pholi

         1       Thi lali nda ni humbula,
         2       Zwa½u zwi¾havhi ndi zwanga,
         3       Dakalo ndi tshi¾ahe ni siho,
         4       Mapwali na mapwapwalala lufherani.
         5       Mbingano a si mafha¾a na miloro,
         6       Zwi a ila u i fanyisa na mutambo,
         7       Ya vha miloro i a swa ha sala miora,
         8       Mudavhi wa mbingano ndi mbilu,
         9       Vhatambi ndi lufuno na u kon»elelana.

         10      Vha ¾anganelanaho mbinganoni,
         11      A vha fhambanywi nga vha mi¾anganozwitshele,
         12      Vha a kuvhatedzelana zwitshimbili,
         13      Vha thathedza vho¾he muthuthi,
         14      Muhumbuloni vho vhofhekanywa nga pfundomulalo.

         15      Munna ha na nn»u, nn»u ndi ya mufumakadzi,
         16      Mufumakadzi ha na mu»i, mu»i ndi wa munna,
         17      Mu¾a ndi wa vho¾he sa mu¾angano,
         18      ºwananga haho, a re hone ndi ¿wanashu,
         19      U hanedza ndi u shaya mbingano vhuluvhini.

         5.1.1       U ya nga vese/mutaladzi 1, ndi zwifhio zwine zwa ita uri murendi
                     a si eµele?                                                                 (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     20                       DBE/2023
                                                      SC/NSC

         5.1.2      Bulani zwivhili zwine mbingano ya sa fanyiswe nazwo u ya nga
                    murendi.                                                                    (2)

         5.1.3      No sedza vese/mutaladzi 9, ndi ngani ho shumiswa 'lufuno' na 'u
                    konµelelana'?                                                               (2)

         5.1.4      Vese/Mutaladzi 13 u khou ombedzela zwifhio?                                 (2)

         5.1.5      ¹alutshedzani zwine vese12 kha ndima/tshitanza 2 ya amba
                    zwone.                                                                      (2)

         5.1.6      Khaesura yo shumiswaho kha vese/mutaladzi 18 i khou shuma
                    mini?                                                                       (2)

         5.1.7      ºwalani tshikimu tsha raimi tsha tshitanza/ndima 2.                         (2)

         5.1.8      Muhumbulo muhulwane zwi tshi elana na nµila ye murendi a
                    bveledza vese/mutaladzi 17 na 18 ndi ufhio?                                 (2)

         5.1.9      Ni a tendelana na murendi nga zwine a khou amba kha
                    tshitanza/ndima 2? Tikedzani phindulo ya½u.                                 (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     21                           DBE/2023
                                                      SC/NSC

5.2      Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
         μisendekaho khatsho.

         SA MUSADZI – TK Mkansi

         1       Sa musadzi wo ¾oka midzi mavuni,
         2       Matavhi a takala nga vhuvha hau,
         3       Ma¾ari a fhefhe»a nga dakalo ¼au,
         4       Mitshelo, u bveledza ya fusha tshitshavha,
         5       Thumbu yo fura main»a.

         6       Sa musadzi wo dziba.
         7       Uri shango ¼i songo thengathenga,
         8       U balamutshenzhe nga husili.
         9       Mimuya na u vhudzula hani,
         10      I mangadzwa nga vhuvha hau.
         11      Pharani dza matombo u a manyuludza,
         12      Ho omaho na hone, u a phuletshedza,
         13      U tshi lilela ma¾ari u titima,
         14      U tshi lilela mitshelo u rothisa nthe.

         15      U fhasi mavuni, sa vha kale vha re fhasi,
         16      Fhedzi u shaea hau,
         17      Ndi zwililo na u shenganya ma½o,
         18      Ma¾ari a puta nga u ¾avha ha¼o,
         19      Mitshelo ya mo»a i sa athu u swika.
         20      Ha vha zwililo shango ¼o¾he,
         21      Vhumatshelo, ha »imuwa sa murongwe,
         22      N»ala ya kora i songo kora,
         23      Ha fhisa ha shaya na murunzi,
         24      Ngauri u musadzi sa mudzi u wa ndeme.

         25      Ngauri musadzi sa mudzi u wanala fhasi mavuni,
         26      Sa musuku u vhonalaho vhu»i, nge wa penyiswa.
         27      Zwi tshilaho zwi khana nga vhuvha hau.
         28      Zwi wana vhutshilo nge wa »iita tshi¾havhelo.
         29      Ngauri u musadzi, sa mudzi u wa ndeme.

         5.2.1      Topolani maipfi o shumiswaho             kha   vese/mutaladzi       1   a
                    sumbedzaho u ima wo khwa¾ha?                                                    (1)

         5.2.2      Ndi zwifhio zwi no khou ombedzelwa kha vese 2–3?                                (1)

         5.2.3      Figara ya muambo yo shumiswaho kha vese/mutaladzi 2 ndi
                    ifhio?                                                                          (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      22                     DBE/2023
                                                       SC/NSC

         5.2.4      Thounu ya tshirendo itshi ndi ifhio? Tikedzani phindulo ya½u.          (2)

         5.2.5      Mutevhetsindo wa tshirendo itshi ndi ufhio? Tikedzani phindulo
                    ya½u.                                                                  (2)

         5.2.6      ¹alutshedzani zwine vese/mitaladzi 11–12 ya khou amba zwone.           (2)

         5.2.7      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    'Mimuya' kha vese/mutaladzi 9, yo imela ...

                    A   musadzi.
                    B   thaidzo.
                    C   mvula.
                    D   zwithu zwavhuµi.                                                   (1)

         5.2.8      Ipfi titima kha vese/mutaladzi 13, ¼i bvisela zwifhio khagala?         (2)

         5.2.9      Ndi   zwifhio    zwine       zwa     khou   khwa¾hisedzwa        kha
                    vese/mutaladzi 22?                                                     (2)

         5.2.10     No μisendeka kha tshirendo, inwi ni vhona musadzi e muthu wa
                    ndeme tshitshavhani? Tikedzani phindulo ya½u.                          (2)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                    35
                                                           MARAGAGU¹E:                     70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2023/144a6bf1-932b-48d2-9d4c-b72f491ba320) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Tshivenda FAL · Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Tshivenda FAL · Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2023/c39cba64-bf2d-4052-8a52-77c4e5a624a8) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-qp-nov-2022/ea17d25c-23f5-4d42-ac46-53d9ddb9a0f6) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2022/bb7c6ba2-8056-42b4-bf72-743dc426e32b) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P1 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p1-memo-nov-2022/0977c62b-ea6e-4a65-9989-96c980080e39) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-memo-nov-2022/49b3346f-bbef-463b-ab39-38e1e22ebe2c) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p3-memo-nov-2022/3bebebf2-1af6-4360-9ce2-c8c0192ca7bc) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P1 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p1-qp-nov-2022/435bd976-6517-4942-ac38-4b1d139b65fa) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
