# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2011 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the November 2011, 18 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2011/d8ca06ec-033c-4b36-b4c7-2fafd8d684fd
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2011
- Exam period: November
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2011 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2011/d8ca06ec-033c-4b36-b4c7-2fafd8d684fd)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · November · 2011 · tshivenda. Question paper, 18 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                     GIREIDI 12

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                       ·ARA 2011

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 18.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    2                    DBE/·ara 2011
                                                      NSC

PFESESANI

Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso:

1.       Ni songo lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani thebulu ya zwi re ngomu
         kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha bugu dze
         na guda ¿waha uno. Nga murahu, vhalani mbudziso idzi uri ni kone u
         nanga dzine na tama u fhindula.

2.       Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga khethekanyo N¸A:

         KHETHEKANYO YA A: Nganea                      (35)
         KHETHEKANYO YA B: ¶irama                      (35)
         KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi                (35)
         KHETHEKANYO YA D: Vhurendi                    (35)

3.       Fhindulani MBUDZISO MBILI fhedzi, dzi tshi bva kha khethekanyo
         MBILI dze na nanga kha idzo khethekanyo n½a.

         KHETHEKANYO YA A: NGANEA
         Fhindulani mbudziso NTHIHI kha nganea ye na guda.
         KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
         Fhindulani mbudziso NTHIHI kha »irama ye na guda.
         KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
         Fhindulani mbudziso NTHIHI.
         KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
         Fhindulani mbudziso MBILI.
         Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.

4.       Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a khethekanyo i¿we na inwe
         nga vhuronwane.

5.       Nomborani phindulo dza½u nga nμila ye mbudziso dza nomborwa ngayo
         kha bammbiri ¼a mbudziso.

6.       Thomani khethekanyo i¿we na i¿we kha sia¾ari ·ISWA.

7.       ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhalea.

8.       Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60
         kha khethekanyo i¿we na i¿we.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    3                  DBE/·ara 2011
                                                      NSC

ZWI RE NGOMU

NOMBORO YA MBUDZISO                      MBUDZISO              MARAGA

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Fhindulani mbudziso NTHIHI IºWE NA IºWE.
1. U tshila ndi u vhona         Mbudziso ndapfu                               35

2. U tshila ndi u vhona                  Mbudziso pfufhi                      35

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso NTHIHI IºWE NA IºWE.
3. Findinkodo                   Mbudziso ndapfu                               35

4. Findinkodo                            Mbudziso pfufhi                      35

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Fhindulani mbudziso NTHIHI IºWE NA IºWE.
5. Ndi a pu¾edza ha itea μembe  Mbudziso ndapfu                               35

6. Ri nga kunda                          Mbudziso pfufhi                      35

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Fhindulani mbudziso MBILI DZIºWE NA DZIºWE.
7. Vha songo ¿ala               Mbudziso pfufhi                              17½

8. Ro ¾angana                            Mbudziso pfufhi                     17½

9. Ho ½engiwa: 17 Lambamai 1988          Mbudziso pfufhi                     17½

10. A ¾oμaho munamba ndi nnyi            Mbudziso pfufhi                     17½

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    4                      DBE/·ara 2011
                                                      NSC

MUTEVHE WA U SEDZULUSA

 KHETHEKANYO              NOMBORO YA            TSHIVHALO TSHA
                           MBUDZISO              MBUDZISO DZO                     √
                                                 FHINDULWAHO
A: Nganea
   (Mbudziso                     1–2                        1
   ndapfu KANA
   pfufhi)

B: ¶irama
   (Mbudziso                     3–4                        1
   ndapfu KANA
   pfufhi)

C: Nganeapfufhi
   (Mbudziso                     5–6                        1
   ndapfu KANA
   pfufhi)

D: Vhurendi                      7–10                       2

PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula kha khethekanyo MBILI fhedzi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    5                    DBE/·ara 2011
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

U TSHILA NDI U VHONA – RN Ma»adzhe

Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.

MBUDZISO 1 (Mbudziso ndapfu)

Vhulapfu ha phindulo ya mbudziso ndapfu kha vhu vhe maipfi a u bva kha 250 u ya
kha 300.

¹alutshedzani uri mu¿wali o kona u gumafhi u bvisela khagala puloto ya nganea iyi.             [35]

MBUDZISO 2 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani mafhungo a re afho fhasi uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho:

Nga ngomu vhuongeloni uvhu, kha dzi¿we dza dziofisi, hu wanala dokotela Mpho.
Mpho u khou endela u ¾ola mabammbiri awe ane a amba nga ha malwadze o
fhambanaho. Zwauri u dokotela a zwi vhuyi zwa hanga. U vhonala o ambara
ludzhasi lutshena lune madokotela manzhi ¼ifhasini a anzela u lu ambara. Tshi¿we
tshifhinga u nga wana Mpho o litsha u vhala mabammbiri aya, wa wana o sedza
n¾ha, zwi dubaho mulomoni hu si na zwi¿we arali vhu si vhutsi. Vhunga muthada
yo dzula kha tshidulo tshi tendaho u mona, u nga wana tshi¿we tshifhinga a tshi ri u
dzunguluwa a dovha. Hu hone vhutshilo kha vha¿we ¼i ¼a maladze. Zwezwi a kha
tshiimo itshi, ndi hune a anzela u vha a tshi khou humbula: ''Ngoho vhutshilo vhu
khou nμifhela. Ndi fhano a hu na tshine nda lila. Nnμu yo nakaho ndo fha¾a ngeno
musadzi wa ¾hase ndo mala. Ndi tshi tshimbila, zwi½oni zwi tou ita na u lidza
miludzi ngeno vhathu vha tshi wa nga magona. Hone, tshine tsha khou ita zwauri
½amusi ndi pfe ndi sa μiphini, ndi uri musadzi wanga ndi vho mu vhona sa khaladzi.
Ndi vho mu vhona sa khaladzi nga n¾hani ha Maria. Muongi uyu a no pfi Maria o
μinakela vha hashu. Ngavhe ndo vha ndi sa athu u vhinga, ndo vha ndi tshi μo
μiposa khae, naho e na mu¾hannga wawe. Ndi zwa vhukuma, ¾havhanyedza i ¼a
mbudzi, tsalela i ¼a kholomo. Ndi fanela u vhamba maano a u wana hoyu Maria,
huufha na ene a tshi nga u ya ntakalela!''
Zwezwi Mpho a tshi khou humbula nga u rali, hu pfala milenzhe ya muthu a
tshimbilaho, o ambaraho zwienda. Muungo u itwaho nga izwi zwienda, u pfala u
tshi »a wa ¾hukuwa henefha mu½angoni wa ofisi ya Mpho. Mpho a mbo »i
»idzudzunya nga u ¾avhanya.

2.1      Topolani fhungo ¼ine ¼a sumbedza uri Mpho u a huliswa nga vhathu.                     (2)

2.2      ¸eani zwithu ZWIVHILI zwine Mpho a khou μiphina ngazwo vhutshiloni
         hawe.                                                                                 (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    6                   DBE/·ara 2011
                                                      NSC

2.3      Bulani dzina ¼a muongi ane a khou tswa mbilu ya Mpho.                                (1)

2.4      Bulani dzina ¼a mu¾hannga wa Maria.                                                  (1)

2.5      Bulani dzina ¼a fhethu hune Mpho a shuma hone.                                       (1)

2.6      Bulani hune Mpho na Maria vha fana na u fhambana hone.                               (4)

2.7      Nweledzani muhumbulo muvhi une wa khou dalela Mpho.                                  (2)

2.8      Ndi tshini tshine tsha vho ita uri Mpho a vhone musadzi wawe sa khaladzi.            (1)

2.9      Ndi zwifhio zwine Maria a ita zwi bviselaho mvumbo yawe khagala? Bulani
         ZWIVHILI.                                                                            (2)

2.10     Nangani ZWI¸A zwine na vhona zwi zwone kha mutevhe u tevhelaho:

         2.10.1     Phophi o vha e mudedekadzi.

         2.10.2     Phophi ndi musadzi a fulufhedzeaho.

         2.10.3     Phophi o vha a tshi funa Mpho nga mbilu yawe yo¾he.

         2.10.4     Phophi o vha a tshi zwifha.

         2.10.5     Mpho o vha a si na goloi.

         2.10.6     Mashudu o vha e mabalane muvhusoni.                                       (4)

2.11     Bulani masiandaitwa a lufuno lwa Mpho na Maria siani ¼a mi¾a. Bulani
         ZWI¸A.                                                                               (4)

2.12     Mbudziso dzi tevhelaho dzi fhinduleni nga u ri Ndi zwone kana A si zwone,
         ni dovhe ni tikedze:

         2.12.1     Nda¾iso ndi khonani ya Mashudu.                                           (2)

         2.12.2     Mashudu o vhulahwa nga Vho-Ravhutsi.                                      (2)

2.13     Inwi ni vhona izwi zwe Maria a ita zwa u ambisa Mpho zwi tshi tendisea
         naa? Tikedzani.                                                                      (2)

2.14     Vhu»ifari ha Mpho mushumoni na hayani ni vhona vhu tshi ¾anganedzea?
         Tikedzani.                                                                           (3)

2.15     Ni a pfela vhu¾ungu Mashudu kha zwe a lovhisa zwone naa? Tikedzani.                  (2)
                                                                                              [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                       35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    7                    DBE/·ara 2011
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

FINDINKODO – TT Mudau

Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.

MBUDZISO 3 (Mbudziso ndapfu)

Vhulapfu ha phindulo ya mbudziso ndapfu kha vhu vhe maipfi a u bva kha 250 u ya
kha 300.

¹alutshedzani uri mu¿wali o kona u gumafhi u bvisela khagala puloto ya μirama iyi.             [35]

MBUDZISO 4 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani mafhungo a re afho fhasi uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho:

Coetzee: (E e¾he) U¼a muloro wo fhela. Makomonisi o dzhia shango. (U mbo hoha
         fola ¼awe zwone zwone.) De Wit asuyu na ma¾a¾a awe. U nga sa muthu a
         songo fhen»aho saikholodzhi ya murema. Kha mi¿waha ya mahumi ma½a
         yo fhiraho, ¼ihoro ¼ino ¼o kundwa nga u takula tshiimo tsha murema.
         N¾hani ha zwenezwo, a re murema a tsikeledzwa o tsikeledzwa. Zwino
         murema o »ivhofholola, a re mutondovhedzi u ri kha murema, ''I»ai ndi u
         ise zwisimani zwa ma»i a »ifhaho.'' Tsilu ndi ¼ine ¼a nga tenda hezwo.
         (Hu pfala u omba-omba)
         Ndi nnyi zwino vhusiku honovhu? Matshelo ndi fanela u vhonana na
         De Wit. Ndi vhona u nga …
         (Hu pfala ipfi)
         (U mbo isa n»evhe) Nga ngomu!
         (Hu dzhena DeWit)

De Wit:    A tho ngo »ela manzhi.

Coetzee: Amba zwe wa »ela zwone. (U a mu furalela)

De Wit:    Khezwi u tshi sedza thungo?

Coetzee: Wo rengisa lushaka lwa mavhuru. Wo khakha zwinzhisa. Muafurikanere
         o ri vhea hafha¼a e na n»ivho.

De Wit:    Coetzee, u khou kalaha.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    8                      DBE/·ara 2011
                                                      NSC

Coetzee: Arali n½e ndi tshi kalaha, iwe mathina u vha u tshi khou yafhi? Kani n½e
         ndi tshi kalaha iwe u vha mutukana?

De Wit:    Mphe kofi ndi nwe.

Coetzee: A hu na kofi ine mudzia u rengisa lushaka a »o i nwa. Ngoho, kofi yanga a
         u nga i wani. Ipfa hafha, ita zwine wa ita, n½e ndi khou bva tsho¾he kha
         po¼otiki. Ndi ¾o»a u awela.

De Wit:    Mulandu?

Coetzee: A thi vhoni ¼ihoro ¼a lushaka ¼i tshi »o dovha ¼a vha muvhuso. Zwine wa
         zwi humbula ndi mu¼oro une wa sa »o bvelela. Vharema a si zwi»ahela.

De Wit:    Dzina ¼a ¼ihoro ¼a lushaka ¼i »o dovha ¼a ¿walwa nga huswa buguni dza
           »ivhazwakale.

Coetzee: Mu¼oro wavhu»i. Isani phan»a. N½e ndi yo »i¼ela phentsheni dzanga
         burasini yanga hangei.

4.1       Bulani madzina mararu a vharangaphanμa vha ¼ihoro ¼a lushaka.                          (3)

4.2       ¹alutshedzani fhethu na tshifhinga tshine aya mafhungo a khou bvelela
          ngatsho.                                                                               (2)

4.3       Bulani mushumo une Coetzee a shuma wone.                                               (1)

4.4       ¸eani dzina ¼a ¼ihoro ¼ine ¼a khou vhusa khathihi na murangaphanμa wa¼o.               (2)

4.5       ¸eani mi¿waha ye ¼ihoro ¼a lushaka ¼a vhusa yone na zwe ¼a kundelwa u
          zwi bveledza.                                                                          (2)

4.6       ºwalani lushaka lune lwa pfi lwo rengiswa na we a lu rengisa.                          (2)

4.7       Vhambedzani zwine zwa fana vhukati ha De Wit na Coetzee.                               (2)

4.8       ¹alutshedzani zwe zwa ita uri Coetzee a ambe aya mafhungo.                             (2)

4.9       Sumbedzani masiandaitwa e a bveledzwa nga mulandu wa aya mafhungo.                     (2)

4.10      ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane we wa ita uri Coetzee a ambe aya
          mafhungo.                                                                              (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    9                     DBE/·ara 2011
                                                      NSC

4.11     Mbudziso dzi tevhelaho dzi fhinduleni nga u ri Ndi zwone kana A si zwone,
         ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u:

         4.11.1     Mavhuru vho ½ea murema mbofholowo.                                          (2)

         4.11.2     De Wit ndi ene o dalelaho Coetzee hayani hawe.                              (2)

         4.11.3     Skosana o vha e murangaphanμa wa ¼ihoro ¼a lushaka.                         (2)

4.12     Kha mutevhe u tevhelaho inwi ¿walani mafhungo MAVHILI a songo
         khakheaho:

         4.12.1     De Wit u khou lwela u bva kha muvhuso wa mbuelano.

         4.12.2     Skosana na Coetzee vho vha vha tshi thusana kha u lwa na
                    muvhuso wa mbuelano.

         4.12.3     Coetzee u »o ya u »i¼ela phentsheni dzawe bulasini.

         4.12.4     Muvhuso wa mbuelano wo katela Madimokirati na Makomonisi.                   (2)

4.13     Ni a tendelana naa na muhumbulo wa Coetzee mafhungoni aya? Tikedzani.                  (3)

4.14     Vhuμipfi ha½u ndi vhufhio kha aya mafhungo?                                            (2)

4.15     Ni a pfela vhu¾ungu De Wit kha zwine ha pfi u khou zwi ita naa?
         Tikedzani.                                                                             (2)
                                                                                                [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                         35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    10                   DBE/·ara 2011
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya

Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.

MBUDZISO 5 (Mbudziso ndapfu)

Vhulapfu ha phindulo ya mbudziso ndapfu kha vhu vhe maipfi a u bva kha 250 u ya
kha 300.

NDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBE

¹alutshedzani uri mu¿wali o kona u gumafhi u bvisela khagala puloto ya
nganeapfufhi iyi.                                                                              [35]

MBUDZISO 6 (Mbudziso pfufhi)

RI NGA KUNDA

Vhalani mafhungo a re afho fhasi uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho:

Khevha Vho-Tshikhu»o nga »uvha ¼i tevhelaho afha mu»ini wa Vho-Kwin»a. Vho
»ela ene Azwifarwi hafhu. Mashudu vha wana a tshi »i vha hone hafha hayani. U
khou »i sokou ¿wala-¿wala idzo bugu dzawe. ''Hai khotsimunene ndo vha ndo no
tshuwa uri a thi nga mu wani lini. Ndo ita mashudu nga maan»a. Ndi ri kani zwi¼a
zwe nda mu vhona vhege yo fhiraho a tshi ri o pfeledza tshikoropo zwo mbo »i ita.''
Vho-Tshiku»o vha khou ralo vha tshi kha»ana na ene Azwifarwi.

''Vhone, n½e ndo ¾ovhowa,'' o ralo Azwifarwi a tshi khou vha ½etshedza tshidulo.
Ndi vho sokou vuwa ndi tshi ¿wala-¿wala dzibugu nga hone u borea. Hezwi¼a zwa
tshikoropo a zwo ngo vhuya zwa ita. Mathina hezwi¼a ndi tshi khou ya ho vha ho no
»i dzhena muthu. Hone vha vuwa hani muhulwane wanga?''

''Ri½e a ri ambi murathu. Ri sokou vhona zwenezwo zwa vhana vha no sokou mona-
mona vha sa wani mishumo. Habe inwi zwino ndi ¿waha wa vhungana no sokou
dzula ni sa shumi?''

''Ndi ¿waha wa vhuraru. Ndo mona na shango he¼i ¼o¾he nazwino a hu na
muvhundu une ndi si u »ivhe. Vha »ivhe u khou mona nga ifhio tshelede? Muvhuso
ngoho a u fulufhedzei. Zwino vha khou ¼a ri½e vhe ra vha khetha vho ri hangwa.''

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    11                  DBE/·ara 2011
                                                      NSC

Vho ri u pfa a tshi ralo Vho-Tshikhu»o vha pfa vho tou takala. Zwi tou nga fhungo
¼avho ¼i »o swikisea zwavhu»i. Vhukuma vho tendelana nae uri muvhuso a hu na
zwine wa khou ita. Zwihulu ngauri wo hangwa vhathu vhe vha u dzhenisa.

''Ni a »ivha Azwifarwi, havha vhanna vho vha vho tea he¼i vun»u ¼ashu vha tshi
khou ¼i londesa. Ni »ivhe vho winela kule nga maan»a, 97%. Zwino hezwo zwithu
vho no tou zwi hangwa. N½e fhedzi ndi vhona unga na ri½e ro zwi khakha.''

6.1      Bulani tshifani tsha Azwifarwi.                                                      (1)

6.2      Bulani dzina ¼a mushumo we Azwifarwi a vha o gudela wone.                            (1)

6.3      ºwalani mutevhe wa madzina MARARU a madzangano o bulwaho kha
         nganeapfufhi iyi.                                                                    (3)

6.4      Bulani dzina ¼a mu¿waleli wa Azwifarwi.                                              (1)

6.5      Bulani tshifani tsha Vho-Tshikhuμo.                                                  (1)

6.6      Vhambedzani Vho-Tshikhuμo na Joshua, ni sumbedze hune vha fana hone.                 (4)

6.7      Ndi ngani ho vha na vhathu vhanzhi vhe vha μi¿walisa kha dzangano ¼a
         Vho-Tshikhuμo?                                                                       (1)

6.8      Nweledzani muhumbulo muhulwane we wa ita uri Vho-Tshikhuμo vha
         thome dzangano.                                                                      (2)

6.9      Zwo ¾u¾uwedzaho Azwifarwi u μi¿walisa kha dzangano ¼a po¼otiki ndi
         zwifhio?                                                                             (2)

6.10     Ndi zwifhio zwe Azwifarwi a ita musi a tshi ¾anganedza Vho-Tshikhuμo
         muμini wawe zwi sumbedzaho uri u a funa vhaeni? Bulani ZWIVHILI.                     (2)

6.11     Ndi zwifhio zwi sumbedzaho uri Vho-Tshikhuμo vho pfesesiwa kha uyu
         mu¾angano wa zwa po¼otiki?                                                           (2)

6.12     Mbudziso dzi tevhelaho dzi fhinduleni nga u ri Ndi zwone kana A si zwone,
         ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u:

         6.12.1     Vho-Tshikhuμo vho wana Azwifarwi o ya tshikoroponi.                       (2)

         6.12.2     Azwifarwi o vha o no fhedza mi¿waha mi¾anu a tshi khou ¾oμa
                    mushumo a sa u wani.                                                      (2)

         6.12.3     Mu¾angano a wo ngo vulwa nga thabelo?                                     (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    12                   DBE/·ara 2011
                                                      NSC

6.13     Nga nμila ine Vho-Tshikhuμo vha khou kakarika ngayo kha u thoma i¼i
         dzangano, ni vha vhona vhe muthu-μe?                                                  (2)

6.14     Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona zwo vha zwo tea na uri Azwifarwi a vhe
         mura»o wa dzangano ¼a Vho-Tshikhuμo?                                                  (2)

6.15     Arali ni Vho-Tshikhuμo, no pandelwa kha ¼ihoro ¼ivhusi, no vha ni tshi nga
         ita mini?                                                                             (2)

6.16     Zwe Vho-Tshikhuμo vha fulufhedzisa vhathu mu¾anganoni zwi a tendisea
         naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                                         (3)
                                                                                               [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                        35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    13                 DBE/·ara 2011
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

MBUDZISO 7 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo
»isendekaho khatsho:

Vha songo ¿ala – TZ Ramaliba

1        Naho »uvha ¼i tshi otsha ½ama
2        Ma»umbu a tshi tita lwa u tita
3        Mibvumbi ya shanduka zhalapanaiwa;
4        Ndi zwa vhutshilo vha songo neta.

5         Vhutshilo ndi tsimu vhu mela tshe½e
6         Muthu ndi muthu u farwa nga mphigela
7         ·a kovhela ¼i kha ¾hoho zwa nga zwi¿we-vho;
8         Naho zwo vhifha lwa u vhifha, vha songo ¿ala.

9         Naho zwa kombama lwa u kombama;
10        Wa shengedzwa nga vhashaya khathutshelo
11        Naho vha ¾uwa nga fumi mu¾ani;
12        Zwo¾he ndi zwa vhutshilo vha songo neta.

13        Vhathu ndi vha dzinndwa;
14        Vha¿we ndi vha u ¾alana;
15        Vha¿we vha a tswela;
16        Zwo¾he ndi zwa vhutshilo vha songo neta.

17        U kundwa ndi ha vhathu;
18        U shengela hu »a vhathuni;
19        Naho dakalo ¼i songo balelwa iwe
20        Zwo¾he ndi zwa vhutshilo kon»elela.

21        U kon»elela hu »isa dakalo;
22        U kon»elela hu »isa zwivhuya
23        U bva biko hu »isa lupfumo;
24        A hu netiwi vha songo neta.

25        Naho vhavhi vha vha vutshela
26        Naho »umbu ¼a vha khakhedza;
27        Naho mitumba i tshi vha wela
28        Kha vha dzikise mbilu yavho vha songo neta.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    14                 DBE/·ara 2011
                                                      NSC

7.1      Bulani zwithu ZWIVHILI zwine zwa »iswa nga u kon»elela.                             (2)

7.2      Kha ndima ya vhu½a, ¿walani mutevhe wa zwithu zwine zwi si tee u netisa
         muthu naho zwi tshi khou bvelela vhutshiloni. Bulani ZWIRARU.                       (3)

7.3      Topolani mutaladzi u sumbaho uri zwi a itea vhathu vha lovha nga vhunzhi
         mu¾ani.                                                                             (1)

7.4      ¸eani pfanapheledzo ya tshi¾anza tsha 5.                                            (1)

7.5      ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane wa tshirendo itshi.                               (2)

7.6      Vhu»ipfi ha murendi ndi vhufhio?                                                    (1½)

7.7      Fhindulani mbudziso dzi tevhelaho nga u ri Ndi zwone kana A si zwone ni
         dovhe ni tikedze:

         7.7.1      Vhathu a vho ngo tea u shengela.                                         (2)

         7.7.2      Vhulwadze vhu fara muthu mu¿we na mu¿we ane a khou tshila
                    shangoni.                                                                (2)

7.8      ¸eani ¾halutshedzo ya mutaladzi wa 23.                                              (1)

7.9      Kha mutaladzi wa 5 murendi o shumisa ¼imetafore. Sumbedzani uri u
         ¾o»ou ri vhudza mini nga figara hei ya muambo.                                      (2)
                                                                                             [17½]

MBUDZISO 8 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
»isendekaho khatsho:

Ro ¾angana – AC Bvumbi

1        N½e na inwi
2        Ro ¾angana ndi songo humbula
3        Mbilu dzashu dza ¾angana
4        Dza vha mbilu nthihi
5        Ra humbula mazha
6        Dzo vhoxwa nga lufuno
7        Ra ho¾ola ro¾he.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    15                   DBE/·ara 2011
                                                      NSC

8        Lwendoni ri tshimbila ro hakana
9        Ri tshi posa maga khathihi
10       Ri tshi swika murunzini ra awela ro¾he
11       Ri tshi takuwa ra takuwa ro¾he
12       Hu si na lu¿we lunako lu nkambaho.

13       Nda farwa nga n»ala ni a ntikela khali
14       Nda farwa nga »ora ni nkela ma»i
15       Nda farwa nga duda ni a nkota
16       Nda dzhenwa nga mbiti ni a nkhuthadza
17       Wanga muya wo fhola.

18       Ri ¼a ndilo nthihi
19       Ri kuvhatedzana nguvho nthihi
20       Ri amba nga ipfi ¼ithihi
21       Ra thathedza vhavilinganyi
22       Vhokhu¾he vha re zwifhe¾i.

8.1      ¸eani mutevhe wa zwithu ZWI¸A zwine zwa itelwa mufunwa zwi
         wanalaho kha tshi¾anza tsha 3. Shumisani maipfi a½u.                                  (4)

8.2      Kha ndima ya u thoma hu na zwithu ZWIVHILI zwine avha vhafunani vha
         ita khathihi. Zwi buleni nga maipfi a½u.                                              (2)

8.3      ¸eani pfanapheledzo ya tshi¾anza tsha 4.                                              (1)

8.4      ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane wa tshirendo itshi.                                 (2)

8.5      Vhu»ipfi ha murendi ndi vhufhio tshirendoni itshi.                                    (1½)

8.6      Fhindulani mbudziso dzi tevhelaho nga u ri Ndi zwone kana A si zwone, ni
         dovhe ni tikedze:

         8.6.1      Vhafunani avha vho vha vha tshi tenda u vilinganywa nga                    (2)
                    vhokhu¾he.

         8.6.2      Vhafunani avha vho vha tshi ¼a vho¾he.                                     (2)

8.7      ¸eani ¾halutshedzo ya mutaladzi wa 20.                                                (2)

8.8      Kha ndima ya u thoma topolani mutaladzi u sumbedzaho uri vhafunani
         avha vho funana vha songo zwi humbula.                                                (1)
                                                                                               [17½]

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    16                 DBE/·ara 2011
                                                      NSC

MBUDZISO 9 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho:

Ho ½engiwa: 17 Lamabamai 1988 – WMR Sigwavhulimu

1        Madida mbilu, madida mbilu
2        Muri wa murunzi wo sikuwa
3        Ven»a ¼o ala¿wa nga gole ¼itswu
4        ¶uvha ¼o kovhela hu masiari.

5        Ri vhidzelela nnyi wee,
6        Ri pfiwa nga nnyi wee
7        Kha vhu¾ungu vhungafha
8        Ho tsikaho shango ¼a Ven»a.

9        Inwi zwi½oni ni fhufhafhufhaho
10       Inwi miri na dzithavha
11       Na inwi milambo ni elelaho
12       No vhona mini, no pfa mini.
13       Ni a zwi »ivha naa zwo waho
14       A no ngo zwi pfa naa zwa u xa ha mativha
15       Yawee, ro ¾angulwa
16       Khosi muphuresidennde Vho PR Mphephu vho dzama.
17       Iwe »uvha u ½engeledzaho u tshi bva vhubva»uvha.
18       Wo vha u hone muhali washu a tshi bva
19       Nazwino u hone wo mu vhona a tshi kovhela
20       A suvhela maswiswini a vhuhwi.

21       Zwa Mudzimu a zwi fhedzwi nga muthu
22       Ndi thai i si na mubuli
23       Lufu ndi ¼amidza ¼a ndozwo
24       ·i godimisa vhahali na magoswi.

25       Ri na afhio maano?
26       Vhu¾ali hashu ndi vhufhio?
27       Dzinzambo dzashu dzi ngafhi?
28       Ri fhufhe nzarara ri pfuke mulavhu

29       Kha ri rudze mbilu ri zwi ¾anganedze
30       Muhali vho ya vhuaweloni ha mirafho
31       Zwe vha shuma vho shuma
32       Ndi ¼one ifa ¼ashu.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    17                   DBE/·ara 2011
                                                      NSC

9.1      Bulani dzina ¼a khosi yo dzamaho.                                                     (1)

9.2      Vhuimo ha khosi iyo ho vha vhu hani kha lushaka lwa Vhaven»a? Bulani
         VHUVHILI.                                                                             (2)

9.3      Bulani zwithu ZWIVHILI zwa mupo zwine murendi a lavhelela uri zwi
         fanela u »ivha nga ha lufu ulu.                                                       (2)

9.4      Topolani mutaladzi u sumbaho uri mufu vho sia vho shumela shango ¼avho.               (1)

9.5      ¸eani pfanapheledzo ya tshi¾anza tsha 2.                                              (1)

9.6      ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane wa tshirendo itshi.                                 (2)

9.7      Vhu»ipfi ha murendi ndi vhufhio tshirendoni itshi.                                    (1½)

9.8      Fhindulani mbudziso dzi tevhelaho nga u ri Ndi zwone kana A si zwone, ni
         dovhe ni tikedze:

         9.8.1      Lufu lu »ela magoswi fhedzi.                                               (2)

         9.8.2      Vhathu ri tea u ¾anganedza lufu.                                           (2)

9.9      ¹alutshedzani zwine mutaladzi wa 2 wa amba zwone.                                     (2)

9.10     Ndi zwifhio zwine murendi a khou ¾o»ou zwi bvisela khagala nga mutaladzi
         wa 18.                                                                                (1)
                                                                                               [17½]

MBUDZISO 10 (Mbudziso pfufhi)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
»isendekaho khatsho:

A ¾o»aho munamba ndi nnyi? – TT Mudau

1        A ¾o»aho munamba ndi nnyi?
2        N»uhu na tshikoli mu¼i wazwo ufhi?
3        Dzi lilaho u ruthutha mipale iyi
4        Dzi none nga manona a shango
5        ¶ikandeni kha½o khei, »ikandeni nandi
6        Ni pfe mutoli wa mbofholowo ni gana!
7        Ni vhumbuluwe kha ''king bed'' ni khosi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    18                DBE/·ara 2011
                                                      NSC

8        I¼ani, inwani ni khane sa ½amana
9        Ni si hangwe gwala ¼a mbofholowo,
10       Ni si livhale mi¾odzi ya mulovha.
11       ¶ikandeni ni kha mi¾odzi ya tshililo
12       Ni lilele u pwashekanywa ha mbondo
13       Dza tshi¾alula, tshan»anguvhoni na tshikhuna.

10.1     Bulani tshi¿we tsha zwi¼iwa zwine murendi a ri a zwi na mu¼i.                   (1)

10.2     ºwalani mutevhe wa zwithu zwo fheliswaho zwe zwa vha zwi tshi
         tambudza vhathu musi vha sa athu wana mbofholowo. Bulani ZWIVHILI.              (2)

10.3     Bulani zwine murendi a khou ¾u¾uwedza vhathu uri vha »iphine ngazwo.            (1)

10.4     Topolani mutaladzi u re na ndovholo ya ipfi.                                    (1)

10.5     U ya nga ha murendi, hu na zwithu zwine vhathu vha nga »iphina ngazwo
         musi vho wana mbofholowo. Inwi bulani ZWIVHILI.                                 (2)

10.6     ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane wa tshirendo itshi.                           (2)

10.7     Vhu»ipfi ha murendi uyu ndi vhufhio?                                            (1½)

10.8     Fhindulani mbudziso dzi tevhelaho nga u ri Ndi zwone kana A si zwone, ni
         dovhe ni tikedze:

         10.8.1     Vhathu a vho ngo tea u hangwa thambulo ya musi vha sa athu u
                    wana mbofholowo.                                                     (2)

         10.8.2     Shango ¼ashu a ¼i na lupfumo lune vhathu vha nga »iphina
                    ngalwo.                                                              (2)

10.9     ¹alutshedzani zwine mutaladzi wa 10 wa amba zwone.                              (1)

10.10    Mutaladzi 8 wo shumisa ¼ifanyisi, sumbedzani uri murendi u ¾o»ou ri             (2)
         vhudza mini nga mbambedzo heyi.                                                 [17½]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                  35
                                                           MARAGAGU¹E:                   70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P1 Nov 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2011/54cf557b-ac29-4ece-949c-9ef277afa28b) — Tshivenda FAL · QP · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2011/459e2ed4-c320-43de-bfb4-1d10247124d1) — Tshivenda FAL · QP · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2011/53eb8705-7391-41bd-85d4-3b6af1a42096) — Tshivenda FAL · QP · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-qp-nov-2022/ea17d25c-23f5-4d42-ac46-53d9ddb9a0f6) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2021/34586f66-d963-41a7-a54e-04d50bbc60c8) — Tshivenda FAL · QP · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2020/63825dd5-f4a9-44c6-9c63-8ac559a184ae) — Tshivenda FAL · QP · 2020 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
