# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2014 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the November 2014, 18 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2014/58e58fa4-6b41-4aae-b8fd-56075ccdb0f3
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2014
- Exam period: November
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2014 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2014/58e58fa4-6b41-4aae-b8fd-56075ccdb0f3)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · November · 2014 · tshivenda. Question paper, 18 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P2 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2014-memo/23481e90-4d95-41e3-9dc4-e1f2fc3b772c) — Memo · 2014 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                     GIREIDI YA 12

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                       LARA 2014

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 18.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               2                     DBE/Lara 2014
                                                      NSC

PFESESANI

1.         Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.

2.         Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebulu ya Zwi re
           Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
           bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
           dzine na tama u fhindula.

3.         Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:

           KHETHEKANYO YA A:          Nganea            (35)
           KHETHEKANYO YA B:          ¶irama            (35)
           KHETHEKANYO YA C:          Nganeapfufhi      (35)
           KHETHEKANYO YA D:          Vhurendi          (35)

4.         Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI
           DZIºWE NA DZIºWE.

           KHETHEKANYO YA A: NGANEA
                             Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye
                             na guda.
           KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
                             Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha irama ye          µ

                             na guda.
           KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
                             Fhindulani     mbudziso   DZO¹HE     kha
                             nganeapfufhi dze na ½ewa.
           KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
                             Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo
                             zwe na ½ewa.

5.         Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.

6.         Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
           na IºWe nga vhuronwane.

7.         Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
           zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.

8.         Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60
           kha khethekanyo i¿we na i¿we.

9.         ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               3                   DBE/Lara 2014
                                                      NSC

ZWI RE NGOMU

Sia¾ari i¼i ¼i »o ni thusa kha u nanga mbudziso dzine na ¾o»ou dzi fhindula ni songo
vhuya na vhala bammbiri ¼o¾he.

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda

    NOMBORO YA MBUDZISO                       LUSHAKA LWA             MARAGA            SIA¹ARI
                                                MBUDZISO
1. U tshila ndi u vhona                    Mbudziso pfufhi                  17                 5

2. U tshila ndi u vhona                    Mbudziso pfufhi                  18                 6

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha irama ye na guda.
                                       µ

3. Findinkodo                              Mbudziso pfufhi                  17                 8

4. Findinkodo                              Mbudziso pfufhi                  18                 10

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
5. Wo mu nonela                    Mbudziso pfufhi                          18                 12

6. Dokotela wa mukhuwa nandi               Mbudziso pfufhi                  17                 13

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.

7. Ho ½engiwa: 17 Lambamai 1988            Mbudziso pfufhi                  18                 15

8. Nelson Mandela                          Mbudziso pfufhi                  17                 17

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               4                 DBE/Lara 2014
                                                      NSC

MUTEVHE WA U SEDZULUSA

Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.

 KHETHEKANYO                MBUDZISO              MBUDZISO DZI         LUSWAYO
                                                    TEAHO U               √
                                                   FHINDULWA
A: Nganea
   (Mbudziso                     1–2                    2
   pfufhi)
                                        KANA/NA
B: ¶irama
   (Mbudziso                     3–4                    2
   pfufhi)
                                        KANA/NA
C: Nganeapfufhi
   (Mbudziso                     5–6                    2
   pfufhi)
                                        KANA/NA
D: Vhurendi                      7–8                    2

PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
           MBILI fhedzi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
          µ                                                                 5                               DBE/Lara 2014
                                                                           NSC

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

U TSHILA NDI U VHONA – RN Ma adzhe                 µ

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo                                   µ   isendekaho kha
nganea ye na guda.

MBUDZISO 1

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa nga                       µ

tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

'Ndi o ni lugisela zwi¼iwa zwine na o ri u ¼a, na ½anzwa minwe.'
      µ                                        µ

'Maria, u a n uni ya½u ndi zwi funa nga maan a, fhedzi ndi nga si kone u a
                      µ   µ                                            µ                                            µ

vhunga ndi munna wa mu¿we muthu ndi hafha. Arali vhathu vha o mmbona ndi                        µ

n uni ya½u vha o ri mini? Nahone Phophi u o ri mini? Ndi o mu vhudza mini
 µ                                µ                            µ                    µ

nga hazwo?'
'Aa, inwi ni kha i shavha uri vhathu vha o ni vhona hani? N½e a thi na mushumo
                              µ                            µ

na Phophi na vhathu. N½e musidzana ndi fanela u iphina nga vhutshilo. Ndi      µ

ngazwo ndo vhuya nda ri ni a rothola nga u vhona ni sa bvi mafhi.' A kha i vha ene                          µ

Maria, a dovha a isa phan a.              µ

A ni zwi vhoni zwauri zwiambaro zwa u ura ho vha hu u ambarela inwi? ¸amusi a
                                                       µ

tho ngo ilugisela u haniwa ha khumbelo yanga.'
              µ

'Mu¾hannga wa½u Mashudu a zwi pfa, a hu nga o vuwa vhuswina vhu no nga ha
                                                                   µ

mmbwa na tshimange?'
'Inwi ni songo ofha swiswi ¼i si na phele. Mashudu a hu na zwine a nga ita, nahone
n½e a thi tsha mu funa.' Mpho o ri u pfa i¼i fhungo, a si tsha kon a, a mbo i tenda     µ                       µ

zwauri u o ya a dalela Maria nga matshelo.
                  µ

1.1               Ndi ufhio muanewa afha mafhungoni o itaho zwi songo                                   µ   oweleaho?
                  Tikedzani phindulo ya½u.                                                                                  (2)

1.2               Ndi tshini tsho itaho uri zwe havha vhathu vha dzulela zwi ivhee?             µ                           (2)

1.3               Sumbedzani uri vhushaka ha Mpho na Maria ho shandukisa hani kutshilele
                  kwa Mpho hayani na mushumoni.                                                                             (2)

1.4               Hu na muthu/vhathu vho tambaho tshipi a tsha u lu¾anya   µ                                buguni iyi,
                  ndi …
                  Nangani phindulo yo teaho.

                  A       Nda¾iso.
                  B       Maria.
                  C       Phophi.
                  D       A na B                                                                                            (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               6                    DBE/Lara 2014
                                                      NSC

1.5        ¹alutshedzani vhungoho ha fhungo ¼o swifhadzwaho no sedza khu ano yoµ

           vhaho hone vhukati ha Mashudu na Mpho.                                               (2)

1.6        Tshipi a tshe na vhala tshi ni ¾anela mvumbo- e ya Mpho?
                 µ                                     µ                                        (1)

1.7        ¹alutshedzani masiandaitwa a vhuhwarahwara e Dzwaini na Dugudzha vha
           ¾angana nao.                                                                         (2)

1.8        Ndi zwifhio zwine mu¿wali a tama u ri funza nga mafhungo a bugu iyi?                 (2)

1.9        U dzhia u vhulaha sa u tandulula thaidzo ni vhona zwo lulama na, no sedza
           kha muaanewa Mpho? ¹an avhudzani.
                                      µ                                                         (3)
                                                                                                [17]
                                            NA
MBUDZISO 2

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa nga
                                                                        µ

tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

'Nga vhanna! Ndi Dzwaini na Dugudzha naa?' Muambi ndi Mpho.
'Ee! Ndi ri½e vhodokotela.' Mufhinduli ndi Dzwaini.
'Mulandu ndi mini no namela goloi ya mapholisa?' Mpho u vhudzisa mbudziso iyi
mabiko a tshi tou shuluwa kha tshifha¾uwo.

'Ndi ngauri mafhungo o vhifha zwino.' Dugudzha u fhindula a tshi sumbedza u vha
muthu o tshuwaho vhukuma.
'Ndi ngani ni tshi ri o vhifha.'
'N½e ndi vho tou ri ngavhe ri songo vhuya ra ¾anganedza khumbelo yavho ya u
vhulaha Mashudu.' Muambi ndi Dzwaini.
'Naa matsina no farelwa u vhulaha Mashudu?'
'Vhone vha ri hu na zwi¿we?' Dzwaini u fhindula mbudziso iyi a tshi khou »itika
nga baka ya goloi vhunga yo vha i sa thamuwi zwone.
'Izwi a no ngo nnyambulula vha¾hannga?'
'U farwa hashu zwi khou amba-vho u farwa ha vhone.' Mufhinduli ndi Dzwaini.
Dugudzha nga ngei thungo u vhonala o farelela lu¾aha.
'Ndi hone no nthengisa vha¾hannga.'
'Ho vha hu si na tshi¿we tshithu tshe ra vha ri tshi nga ita. U vha ambulula hashu a
zwo ngo vha vhugoswi, ro tou kombetshedzea.' Mufhinduli ndi Dzwaini.

'Tshelede ye nda ni badela u ita mushumo uyu zwi amba zwauri ndo sokou ni
badelela mahala musi! N½e ndo vha ndi tshi khou ri ni »o ita mushumo wa tshinna
une wa »ihwa nga Ramakole fhedzi. Vhonani zwino no sokou ri dzhenisa
khomboni.' Mpho u amba mafhungo aya a tshi vhonala e muthu o dinaleaho
vhukuma.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               7                     DBE/Lara 2014
                                                      NSC

2.1        Zwine zwa khou ambiwa afho mafhungoni zwi khou ambiwa ngafhi?                         (1)

2.2        Ndi ufhio muanewa mafhungoni aya o tsitsaho tshirunzi tshawe?
           Tikedzani.                                                                            (2)

2.3        Zwo dzhia tshifhinga tshingafhani uri Mpho na Dzwaini na Dugudzha
           vha tendelane kha izwi zwe vha farelwa zwone?                                         (2)

2.4        Ni tshi khou shumisa maipfi a½u, ¾alutshedzani zwe zwa bvelela       µ   uvha ¼e
           Mashudu a vhulahwa nga¼o.                                                             (2)

2.5        ·ifurase ¼o swifhadzwaho mafhungoni aya ¼i ri dzumbululela zwifhio
           malugana na vhu»ipfi ha Dugudzha? ¹alutshedzani.                                      (2)

2.6        Maano e Mpho a a luka a u vhulaha Mashudu o mu dzhenisa kha
           khakhathi- e?
                     µ                                                                           (1)

2.7        Fhindulani ngauri ndi zwone kana a si zwone ni dovhe ni tikedze phindulo
           ya½u.

           Mpho o thoma a tshi vhona unga hoyu mulandu u o leluwa khae.
                                                            µ                                    (2)

2.8        Ndi afhio mafhungo ane a ri ½etshedza ma¾hakheni kha bugu iyi?                        (2)

2.9        Mpho o vha o thanya, a songo thanya. ¹a¾ani ni dovhe ni tikedze phindulo
           ya½u.                                                                                 (2)

2.10       Vhu ipfi ha½u zwi tshi elana na tsheo ya khothe ndi vhufhio? Ambani-
               µ

           vho na nga n ila ye mu¿wali a khunyeledza mafhungo.
                         µ                                                                       (2)
                                                                                                 [18]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                          35

                                        KANA/NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                    8                     DBE/Lara 2014
                                                           NSC

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

FINDINKODO – TT Mudau

Fhindulani mbudziso DZO¹HE (Mbudziso pfufhi) kha idzo dzi re afho fhasi dzo
µisendekaho kha irama ye na guda.
                  µ

MBUDZISO 3 (MBUDZISO PFUFHI)

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

Muthumukhulu: Vho De Wit vho vhuya vha nnduma n evhe nga mafhungo a u
                                                                 µ

                o litsha u shumisana na ri½e kha muvhuso wa mbuelano ya
                      µ

              lushaka.

Skosana:              Mulandu?

Muthumukhulu: Vha ri a vha vhoni vha tshi nga ½ekana tshan a na ri½e ngauriµ

              vha pfa vha sa vhofholowi. Tshi¿we hafhu, vha ri vha ¾o a u fha¾a    µ

              ¼ihoro ¼a Lushaka vhe nn a ha khoro dza phalamennde.
                                                 µ

Duma:                 Aya ndi maswa.

Skosana:              N½e a thi vha vhoni mulandu havha vhanna, nga maan a arali       µ

                      polotiki yavho i ya u fha¾a hu si u thutha. Arali polotiki yavho ya
                      nga ya Kapa Vhukovhela, ine ya vha ya phurophaganda ya 'swaart
                      gevaar' afho a ri nga an ani.
                                             µ

Duma:                 Vhanna, ri fanela uri ri thanye ri vule ma¾o. Havha vhanna vha
                      vhona u nga vha nga ¾anzwa nguvho dzavho dzo donaho.

Muthumukhulu: N½e a thi na ndavha na zwinzhi, tenda vharema vha dzula vho
              vhofholowa, vhe na pfanelo dzo¾he dzo vha teaho.

Duma:                 Vha¿we vhathu vha vhona vho tshinya avho madzina buguni dza
                      µ ivhazwakale, zwino vha vho ¾o a u penndulula vhua a he vha
                                                       µ                           µ

                      ita nga pennde ntswa.

Skosana:              Ndi vhone vho aho na 'apartheid.'
                                     µ

                      Ro liga ri tshi tambula ri si na ndaka, ri si na shango, ri si na
                      mulomo nga phula shate-shate. N ila ya hone i yeneyi nthihi ya u
                                                           µ

                      panga vhathu dzhele tshi¾angadzimeni hangei.

Duma:                 Hu tou nga vho humbula uri vharangaphan a vhashu vha
                                                                       µ                    µ   o
                      hangwiwa vha fhedza vho fela dzhele.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                   9                     DBE/Lara 2014
                                                          NSC

3.1        Vhaambi vha mafhungo a re afho n¾ha vha khou amba vhe ngafhi?
           Tikedzani.                                                                                (2)

3.2        Vhathu vhane vha khou amba afha vha khou tshila nga tshifhinga tsha
           musi hu na mahoro mavhili mahulwane muvhusoni, ndi afhio?                                 (2)

3.3        Hu na muthu/vhathu vho tambaho tshipi a tsha u lu¾anya
                                                          µ                     buguni iyi,
           ndi …
           Nangani phindulo yo teaho.

           A       Skosana.
           B       Skiet.
           C       Duma.
           D       A na B                                                                            (1)

3.4        Ni tshi khou shumisa maipfi a½u, ¾alutshedzani zwe vha ·ihoro ¼a Lushaka
           vha amba kha khoniferentsi ya vhoramafhungo.                                              (2)

3.5        Ni vhona tsheo yo dzhiwaho nga Coetzee ya u ibvisa kha zwa polotiki i
                                                                µ

           yavhu i na? ¹alutshedzani.
                   µ                                                                                 (2)

3.6        Kha bugu heyi ndi zwifhio kha mvumbo ya Muthumukhulu zwi mu
           fhambanyaho na vhashumisani ngae?                                                         (1)

3.7        ¹alutshedzani masiandaitwa e a bvelela kha Duma na Skosana nga u sa
           tevhedza maitele a ¼ihoro ¼avho.                                                          (2)

3.8        Ndi afhio mafhungo ane a ri ½etshedza ma¾hakheni kha irama iyi?
                                                                        µ                            (2)

3.9        Ambani vhu ipfi ha½u malugana na u iimisela ha De Wit kha mushumo
                         µ                            µ

           wa ¼ihoro.                                                                                (2)

3.10       Ndi ngani ri tshi nga ri muvhuso wa tshi¾alula wo vha wo khakhea?
           ¹an avhudzani ni tshi u vhambedza na wa ½amusi.
               µ                                                                                     (2)
                                                                                                     [18]

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                            10                    DBE/Lara 2014
                                                                   NSC

MBUDZISO 4 (MBUDZISO PFUFHI)

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha irama ye na guda uri ni kone u
                                                           µ

fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa                 µ

nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

Muthumukhulu:       Kha muvhuso une wa o vha hone mi¿waha miraru i aho,
                                               µ                                                          µ

                    Phuresidenthe wa shango u o vha na mufarisi muthihi, a vha
                                                               µ

                    tsha o vha vhavhili.
                           µ

De Wit:             Ri½e i¼o a ri imi na¼o. Ri vhona ¼i sa o fha¾a lushaka, ¼i o hudza
                                                                       µ                      µ

                    dziphambano vhukati ha lushaka, khwi½e ndi musi
                    vhathusaphuresidenthe vhe vhavhili.

Skosana:            Thaidzo ndi ya uri zwi khou urela shango u badela poswo dzi si
                                                           µ

                    na mushumo. Mi¿we mishumo i khou sokou dovholola ngeno i
                    sa isi mvelaphan a. Phuresidenthe kha vhe muthihi, a vhe na
                       µ               µ

                    mufarisi muthihi.

Mu¿we wa CAP:       I¼o ri ima na¼o.

Mu¿we waVCP:        Na ri½e ri ima na ¼a phuresidenthe muthihi na
                    muthusaphuresidenthe muthihi. Kha zwi ombedzelwe kha
                    ndayotewa heyi.

Coetzee:            Vhanna, kha ri litshe u ita zwithu ri songo vhuya ra humbula. ·a
                    phuresidenthe muthihi na muthusaphuresidenthe muthihi a thi
                    imi na¼o. ·i na vhu¾udze¾udze ngauri muvhuso uyu a u na
                    ndinganyelo ya mihumbulo ya vhathu vho fhambanaho. U o isa                        µ

                    phan a na vhufogoli hawo a kaidzaho na u sumba n ila dzo
                               µ                                                                  µ

                    peamaho.

De Wit:             Ri khou amba nga 'Checks and balances'.

Muthumukhulu:       A si dimokirasi heyo. Vhathu vha o vhusa nge vha voutelwa nga
                                                                   µ

                    vhathu. Hezwi zwa u sokou kumedza vhathu zwidulo ngeno vha
                    songo voutelwa zwi khou o fheliswa kha khetho dzi aho.
                                                   µ                                  µ

De Wit:             Ndi ngazwo ri½e ri tshi ri kha ri tendelwe ri bve muvhusoni hoyu
                    hu tshee na tshifhinga ngauri arali ra ¾wa muvhusoni hoyu, ri o                           µ

                    ¼iwa. Vhathu a vha nga ri ivhi.µ

4.1        Ndi nnyi ane a vhonala a tshi khou a na muhumbulo wa thungo tsho¾he
                                                       µ

           kha ya vha¿we? Tikedzani.                                                                              (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               11                        DBE/Lara 2014
                                                      NSC

4.2        Topolani mutaladzi une wa sumbedza uri De Wit u a zwi vhona uri ha na
           vhumatshelo kha nzulele i re kha mafhungo e na vhala.                                     (1)

4.3        Hu na mu¾angano wo rangelaho hoyu we na vhala, ndi wa vhafhio nahone
           vha tshi khou rera zwifhio?                                                               (2)

4.4        Zwo dzhia tshifhinga tshingafhani uri zwi vhonale uri tshumisano kha
           mahoro aya mavhili i nga si tende?                                                        (2)

4.5        Sumbedzani vhungoho ha fhungo ¼o swifhadzwaho mafhungoni a re afho
           n¾ha no sedza na n ila ye De Wit a ¼i pfa ngayo.
                             µ                                                                       (2)

4.6        Muhumbulo wa Volkstaat wo fhedza u tshi vho nyaliwa na nga vha½e
           vhawo.
           Fhindulani ngauri Ndi zwone kana A si zwone. Ni dovhe ni tikedze.                         (2)

4.7        Ndi afhio mafhungo ane a ri sumbedza uri ho vha na khu ano vhukati ha
                                                                          µ

           ·ihoro ¼a Madimokirasi na ·ihoro ¼a Lushaka kha irama iyi?
                                                                µ                                    (2)

4.8        Ndi zwifhio zwine mu¿wali a tama u ri funza nga mafhungo a bugu iyi?                      (2)

4.9        Ambani vhu ipfi ha½u malugana na magumo a irama iyi.
                       µ                                    µ                                        (2)
                                                                                                     [17]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                              35

                                        KANA/NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               12                   DBE/Lara 2014
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo          µ   isendekaho kha
nganeapfufhi dze na guda.

MBUDZISO 5 (MBUDZISO PFUFHI)

WO MU NONELA

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa   µ

nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

Mafhungo o khakhea musi hu tshi swika vhana vha muvhundu wa hawe vha
tshikolo vho »a u dala hafha fhethu. Kana vhathu kuambele ku no ri u vhonwa zwi a
vhonwa zwi ila u ambwa vha tou sa ku »ivha. Vha¿we ¾hingo vho rwa dzi tshi ya
hayani. Na kha ene mu½e Humbulani lwo swika.

Vhe musadzi u kha zwihulu. Na musi hoyu a tshi founa nga madekwana ha ngo
vhuya a nga o pfa tshithu Humbulani. O vha o dzika a tshi nga mutuku. Musadzi u
khou amba zwa tshi¾uvho tshine a vha natsho uyu a sa vhuyi a nga hu na zwi¿we
zwe a pfa lini. O »i vhuya a vhuya a sa humbuleli tshithu Thathani. Nyambo ya
munna i »i vha yenei¼a ya ma»uvha ya lufuno.

Khoyu Humbulani afha vhukavhamabufho ha Kapa. O swika nga tsha vhukoma. U
khou fara ¼ene¼ia, u shonolola phombwe ndi u tou ya malaloni. U a mu »ivha
Thathani, o thanya lune a sa tou mu wana a hu lugi tshithu. Zwino u »o mu ¾ala a
sala a si na tshe a fara. O kon»elela ndi zwone.

Hafhu na zwi¼a zwa Isiraele o »i zwi pfa a kon»elela. Zwino hezwi u vho ofha uri zwi
»o »isa lufu lwawe. Tenda mafhungo o¾he a uri vha dzula ngafhi o no a pfeledza. Na
hezwi a tshi nanga bufho ¼i no »o swika vhusiku o itela uri a tou wana ¿wongo wa
mafhungo.

5.1        Bulani fhethuvhupo ha mafhungo aya e na vhala kha nganeapfufhi iyi.                  (1)

5.2        U ya nga mafhungo e na vhala, ndi zwifhio zwe Humbulani a vha a tshi
           khou zwi ¾o isisa kha Thathani? Tikedzani.
                      µ                                                                         (2)

5.3        Zwo dzhia tshifhinga tshingafhani uri Humbulani a tende uri mufumakadzi
           wawe ha fulufhedzei? Tikedzani.                                                      (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                   13                DBE/Lara 2014
                                                          NSC

5.4        ¹alutshedzani zwe zwa itea mathomoni a nganeapfufhi iyi no sedza
           vhushaka vhukati ha Humbulani na Thathani.                                            (2)

5.5        Tshipi a tshe na vhala tshi ni ¾anela mvumbo- e ya Thathani?
                   µ                                              µ

           ¹alutshedzani.                                                                        (2)

5.6        ¹alutshedzani vhungoho ha fhungo ¼o swifhadzwaho no sedza khu ano yo  µ

           vhaho hone vhukati ha Humbulani na Thathani.                                          (2)

5.7        Ni vhona unga zwe Thathani a ita zwa u ibvisa na muthu wawe o vha o
                                                      µ

           zwi limuwa na uri u khou idzhenisa khakhathini? Tikedzani.
                                     µ                                                           (2)

5.8        Hu na muthu o tambaho sa mulu¾anyi we a tshutshudza Thathani, ndi …

           A       Freddy.
           B       Mashudu.
           C       Mukatshelwa.
           D       A na C                                                                        (1)

5.9        Vhu ipfi ha½u ndi vhufhio zwi tshi elana na tsheo ye ya dzhiwa nga
               µ

           Humbulani nga ha zwiito zwa Thathani?                                                 (3)
                                                                                                 [17]

                                            NA

MBUDZISO 6 (MBUDZISO PFUFHI)

DOKOTELA WA MUKHUWA NANDI

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa    µ

nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

'… Vhudokotela hawe a vhu ambi tshithu kha n½e.' Dokotela ndi »ivha e wa
mukhuwa fhedzi, wa muthu mutswu u »i dzula e ¼one ¼a thavhani.

Zwenezwo a tshi tou ralo manese vha re henefho tsini vha thoma u sumbedza u sa
fushea. Oo, zwino ni ¾o»a uri uyu muisa ndi mu tendele a tshi ¾ha¾huvha 'misisi' uri
a kone u vhona ngoma ya mukhuwa? 'Neva'. U amba maipfi aya a tshi khou bvisa
bibi ye a »o i gidela nga fola a i funga. A dubisa luvhili na luraru, lwa vhu½a mutsi
wa vha u tshi thulidza nga dziningoni.

'Vhone, zwa 'misisi' a zwi tsha shuma. Zwo no bva vhukati ha shango. Na mafhungo
hayo a ngoma ya mukhuwa a ri na na mushumo nao. Tshine ra ¾o»a ndi u tshidza
vhutshilo ha hoyu muthu.' Ndi sisi¾a Mawela a tshi khou lingedza u fanyisela hoyu
mukhuwa.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                   14                DBE/Lara 2014
                                                          NSC

'Ohoho, arali muthu o takala, a tshi khou takalela u vhona ngoma ya mukhuwa u »o
tou shonela thavhani ya Mposi.' Louw uri u amba izwi a mbo »i isa phan»a na u
dubisa bibi yawe.

U bva afho Louw a mbo »i ita lunzili lwa uri a vhidzelwe dokotela wa mukhuwa.
Sisi¾a Mawela na ene a si tendevho. A ri dokotela a hu na mu¿we nga nn»a ha
onoyu o telwaho ¼ene¼i »uvha. Onoyu ndi dokotela Konani.

6.1        Bulani fhethuvhupo ha mafhungo e na vhala kha nganeapfufhi iyi.                       (1)

6.2        U ya nga mafhungo e na vhala afho n¾ha, ndi zwifhio zwe Louw a vha a
           tshi khou ¾oda zwi tshi itwa? ¹alutshedzani.                                          (2)

6.3        Zwo dzhia tshifhinga tshingafhani musi Louw o lindela zwe a humbela
           sibadela? ¹alutshedzani.                                                              (2)

6.4        ¹alutshedzani nyambedzano yo vhaho hone vhukati ha dokotela Konani na
           superithendenthe.                                                                     (2)

6.5        Mafhungo e na vhala a ni ¾anela mvumbo- e ya Louw? ¹alutshedzani.
                                                      µ                                          (2)

6.6        ¹alutshedzani vhungoho ha fhungo ¼o swifhadzwaho no sedza khu ano ineµ

           ya vha hone vhukati ha vharema na vhatshena.                                          (2)

6.7        Zwe Louw a ita kha u kombetshedza uri mufumakadzi wawe a alafhiwe
           nga mukhuwa o vhuya a zwi limuwa uri hu nga tshinyalelwa ene?
           Tikedzani.                                                                            (2)

6.8        Louw a tshi hanelela kha u ¾o a dokotela wa mukhuwa o itiswa nga …
                                        µ

           A     u sanda dokotela wa murema.
           B     u sa vha na ndavha na vhutshilo ha mufumakdzi wawe.
           C     u ihudza.
                   µ

           D     A, B na C                                                                       (1)

6.9        Ni a mangadzwa na nga kuhumbulele kwa Louw na kwa
           musuphuritendenthe wa sibadela zwi tshi elana na dokotela Konani?                     (4)
                                                                                                 [18]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                           35

                                        KANA/NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               15                 DBE/Lara 2014
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Kha iyi khethekanyo, mbudziso dzi bva kha zwirendo zwi tevhelaho:

•    'Ho ½engiwa' nga LR Ndlovu
•    'Nelson Mandela' nga WMR Sigwavhulimu

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.

MBUDZISO 7 (MBUDZISO PFUFHI)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho:

Ho ½engiwa: 17 Lambamai 1988 – WMR Sigwavhulimu

1          Madida mbilu, madida mbilu
2          Muri wa murunzi wo sikuwi
3          Ven»a ¼o ala¿wa nga gole ¼itswu
4          ¶uvha ¼o kovhela hu masiari.

5          Ri vhidzelela nnyi wee
6          Ri pfiwa nga nnyi wee
7          Kha vhu¾ungu vhungafha
8          Ho tsikaho shango ¼a Ven»a.

9          Inwi zwi½oni ni fhufhafhufhaho
10         Inwi miri na dzithavha
11         Na inwi milambo ni elelaho
12         No vhona mini, no pfa mini.

13         Ni a zwi »ivha naa zwo waho
14         A no ngo zwi pfa naa zwa u xa ha mativha
15         Yawee ro ¾angulwa
16         Khosikhulu muphuresidennde Vho-PR Mphephu vho dzama.

17         Iwe »uvha u ½engeledzaho u tshi bva vhubva»uvha
18         Wo vha u hone muhali washu a tshi bva
19         Nazwino u hone wo mu vhona a tshi kovhela
20         A suvhelela maswiswini a vhuhwi.

21         Zwa Mudzimu a zwi fhedzwi nga muthu
22         Ndi thai i si na mubuli
23         Lufu ndi ¼amidza ¼a ndozwo
24         ·i godimisa vhahali na magoswi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               16                      DBE/Lara 2014
                                                      NSC

25         Ri na afhio maano?
26         vhu¾ali hashu ndi vhufhio?
27         Dzinzambo dzashu dzi ngafhi?
28         Ri fhufhe nzarara ri pfuke mulavhu.

29         Kha ri rudze mbilu ri zwi ¾anganedze
30         Muhali vho ya vhuaweloni ha mirafho
31         Zwe vha shuma vho shuma
32         Ndi ¼one ifa ¼ashu.

7.1        Topolani maipfi a sumbaho uri murendi u khou amba nga ha lufu.                          (1)

7.2        Ndi mutaladzi/vese ifhio ine ya sumbedza u kanganyisea ha murendi no
           sedza mitaladzi/vese 5–8?                                                               (1)

7.3         Kha tshitanza/ndima ya 6 topolani vese/mutaladzi u sumbedzaho uri lufu
           a lu khethi.                                                                            (1)

7.4        Muhumbulo muhulwane wo faredzwaho kha mutaladzi/vese 1–4 ndi ufhio
           afho tshirendoni?                                                                       (2)

7.5        ¹alutshedzani zwine mutaladzi/vese 18 na 19 ya amba zwone.                              (2)

7.6        Ndi ngani murendi o shumisa khaesura kha mutaladzi/vese 12?                             (2)

7.7        Mutevhetsindo wa tshirendo itshi ndi ufhio? ¹alutshedzani.                              (2)

7.8        Ndi ngani murendi o shumisa ¼iedzamuthu kha mutaladzi/vese 5–12? U
           khou ¾o ou bveledza zwifhio?
                  µ                                                                                (2)

7.9        Ipfi 'ndozwo' ¼o shumiswaho kha mutaladzi/vese 23 ¼i ni isela muhumbulo
                                                                     µ

           ufhio?                                                                                  (1)

7.10       Ambani muhumbulo wa½u zwi tshi elana na n ila ye murendi
                                                              µ                            a
           khunyeledza ngayo tshirendo itshi.                                                      (2)

7.11       U xelelwa hune murendi a khou hu amba no sedza itshi tshirendo, ni vhona
           hu u xelelwa nga ngoho na?                                                              (2)
                                                                                                   [18]

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                                     17                DBE/Lara 2014
                                                            NSC

MBUDZISO 8 (MBUDZISO PFUFHI)

Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho:

Nelson Mandela – WMR Sigwavhulimu

1          ¶uvha ¼e ¼a kovhela u tshi ¼i vhona
2          Ndi uvha ¼ine ¼a khou bva u tshi ¼i vhona
               µ

3          A hu na mu¾odzi we wa rothisa,
4          Iwe Nelson Mandela tshi¾havhelo tsha ngozwi ntswu.

5          A hu na mukosi we wa ¾avha,
6          Musi u tshi khadwa sa tshikono,
7          U tshi tsela dindini ¼i si na vhu ifhinduleli,
                                                   µ

8          Wa dzula vhudzulavhafu mi¿waha ya 27.

9          Sa dzhogo yo dzumbiwaho mupfudzeni,
10         Wo dzumbiwa dzhele mi¿waha minzhi,
11         Wa vhibvela dzhele na lufuno,
12         Uri u vhe murangaphan a wa vharangaphan a.
                                           µ                µ

13         Ri fhululedza ngozwi yo u bebaho,
14         Ngozwi ya mashudu mahulu,
15         Ye khayo wa nwa vhu¾ungu na vhuhali,
16         Wa nanga u fela vhanzhi vho nyadziwaho.

17         ¶uvha ¼e wa kanda nn a, µ

18         Ma¾o au o kombodzwa nga uvha,       µ

19         Sa ma¾o a lutshetshe luvhisi
20         A tshi ¾angana na uvha ¼wa u thoma.
                              µ

21         Milenzhe yau ya tetemela u kanda mavu
22         A shango ¼e wa bebwa wa hulela kha¼o,
23         Shango ¼e vhomakhulu wau vha ½ewa
24         Nga Musiki-wa-vho¾he uri ¼i vhe ifa ¼avho.

25         Ri u ½eani ri½e ro rano,
26         Ri½e tsiwana dzo ¾angulwaho
27         Ri½e vha u tenda wone mutsho
28         Tshashu a ri na nga nn a ha u ri a u ri tshileli.
                                       µ

29         Wo funza vhatsikeledzi na vhathubi vhau,
30         Uri naho mbilu yo tsikwa a wo ngo xedza tshiseo,
31         Tshiseo tshi serekenyaho makole matswu
32         O tibaho fulufhelo ¼a ngozwi ntswu.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2
       µ                                               18                     DBE/Lara 2014
                                                      NSC

33         Ndi a wana ngafhi maipfi a ndunzhe-ndunzhe
34         Ane ngao nda vhumba Mandela a sa fi
35         Mandela wa tshifha¾uwo tshitete
36         Ngeno mbilu yo hwala yo inga.

37         Ri fhululedza ri a renda
38         Vhu¾ali na nungo dzau
39         Dze wa ½ewa nga Mudzimu
40         Uri u vhofholole vhathu vhawe vhuthubwani.

8.1        Topolani ipfi ¼i sumbaho uri Vho Mandela vho tambulela lushaka.                    (1)

8.2        Ndi mutaladzi/vese ifhio ine ya sumbedza uri murendi u khou kho a mmeµ

           a Vho Mandela?                                                                     (1)

8.3        Topolani mutaladzi/vese ine ya sumba uri Vho Mandela vho tambudzwa ha
           sa vhe na zwe vha iambela.
                             µ                                                                (1)

8.4        Muhumbulo muhulwane wo faredzwaho kha mutaladzi/vese 8 ndi ufhio
           afho tshirendoni?                                                                  (2)

8.5        Muhumbulo muhulwane wo faredzwaho                nga   tshitanza     tsha   4
           (mutaladzi/vese 13–16) ndi ufhio?                                                  (2)

8.6        Mutevhetsindo wa tshirendo itshi ndi ufhio? ¹alutshedzani.                         (2)

8.7        Ndi ngani murendi o shumisa ¼ifanyisi kha mutaladzi/vese 17–20? U khou
           ¾o ou bveledza zwifhio?
               µ                                                                              (2)

8.8        ·ifurase 'mbilu yo hwala yo inga' ¼o shumiswaho kha mutaladzi/vese 36 ¼i ni
           µisela muhumbulo ufhio?                                                            (2)

8.9        Murendi u sumbedza hani uri u tambudzwa ha Vho Mandela a ho ngo
           bvisa vhuthu khavho no sedza mutaladzi/vese 29–32?                                 (2)

8.10       Sumbedzani vhungoho ha mitaladzi/vese 37–40, no sedza nzulele ya            ¼a
           Afrika Tshipembe ½amusi.                                                           (2)
                                                                                              [17]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                       35
                                                           MARAGAGU¹E:                        70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P3 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2014/012c8473-375c-4010-ae4c-b7dd13dc78d3) — Tshivenda FAL · QP · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Feb March 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-feb-march-2014/a62e6b08-7412-4813-9ead-bf38078fba93) — Tshivenda FAL · QP · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-qp-nov-2022/ea17d25c-23f5-4d42-ac46-53d9ddb9a0f6) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2021/34586f66-d963-41a7-a54e-04d50bbc60c8) — Tshivenda FAL · QP · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2020/63825dd5-f4a9-44c6-9c63-8ac559a184ae) — Tshivenda FAL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2019/8dabea0b-05b2-42a7-bcd5-903155a2c53e) — Tshivenda FAL · QP · 2019 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
