# Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2023, 20 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2023/144a6bf1-932b-48d2-9d4c-b72f491ba320
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 20

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2023/144a6bf1-932b-48d2-9d4c-b72f491ba320)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · tshivenda. Question paper, 20 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                      GIREIDI YA 12
                                       MOPHATO 12

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                       LARA 2023

MARAGA:
 annnnn 70

TSHIFHINGA: Awara 21/ 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 20.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2           2                DBE/Lara 2023
                                                             NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.

2.       Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re
         Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
         bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
         dzine na tama u fhindula.

3.       Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:

         KHETHEKANYO YA A: Nganea                     (35)
         KHETHEKANYO YA B: ¶irama                     (35)
         KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi               (35)
         KHETHEKANYO YA D: Vhurendi                   (35)

4.       Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI
         DZIºWE na DZIºWE.

         KHETHEKANYO YA A: NGANEA
         Fhindulani mbudziso MBILI kha nganea ye na guda.

         KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.

         KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.

         KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.

5.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

6.       Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.

7.       Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
         na IºWE nga vhuronwane.

8.       Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
         zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.

9.       Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 75
         kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE.

10.      ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         3                DBE/Lara 2023
                                                           NSC

ZWI RE NGOMU

Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula
vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he.

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
    NOMBORO YA MBUDZISO                MARAGA                         SIA¹ARI
1. U tshila ndi u vhona                    35                            5

2. Ho dina one                                        35                   8

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
3. Findinkodo                              35                             11

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
4.1 'Ai! Ndi mini?'                       17                              15
                                  NA
4.2 'Wo mu nonela'                        18                              16

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5.1 'O ¾uwa nazwo'                        18                              18
                                  NA
5.2 'Mbonzhe dza vhubva'                  17                              20

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         4                DBE/Lara 2023
                                                           NSC

MUTEVHE WA U SEDZULUSA
Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.

 KHETHEKANYO                MBUDZISO              MBUDZISO DZI            LUSWAYO
                                                    TEAHO U                  √
                                                   FHINDULWA
A: Nganea                          1–2                 1

B: ¶irama                           3                  1

C: Nganeapfufhi                  4.1 + 4.2             2

D: Vhurendi                      5.1 + 5.2             2

PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
           MBILI fhedzi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       5                DBE/Lara 2023
                                                         NSC

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEA dzi
tevhelaho:

     U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe
     HO DINA ONE – S Mbedzi

Fhindulani mbudziso DZO¹HE dzo μisendekaho kha nganea ye na guda.

MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 1.1
                        na MBUDZISO 1.2.

1.1      TSHIBVELEDZWA TSHA A

         Musi Maria a tshi tou dzhena ofisini ya Mpho, mu¿we mu¾hannga ane a pfi
         Nda¾iso, ndi musi o mu sala murahu. Nda¾iso o mangadzwa nga u vhona
         Maria a tshi dzhena ofisini ya Mpho. Tshe a shuma mi¿waha miraru hafha
         vhuongeloni ha Vuvha, o vha a sa athu vhona Maria e ofisini ya Mpho.

         Mbilu ya Mashudu, muṱhannga wa Maria, yone yo vha i siho vhudzuloni, 5
         na mushumo wa u lugisela mafhungo a gurannμa, o vha a tshi sokou itavho
         nge a vha e mushumoni. Muhumbulo wawe u mu vhudza izwi na zwi¼a nga
         ha Maria. Zwino ho no fhela vhege mbili dzo¾he, a sa athu u vhonana na
         Maria. Maria wa hone hu nga o vha a tshi khou mu sanda. Ndi ngani nga
         ·avhuraru o hana u ¾anganedza luṱingo lu bvaho ha Mashudu? Ndi ngani 10
         ¼ia μuvha nga Mugivhela Maria a songo ¾anganedza Mashudu nga zwanμa
         zwivhili ngei nμuni yawe? Izwi a zwi khou amba ma¿we mafhungo?
         Mashudu a dovha a μikhuthadza nga u ri: 'Vhasidzana ndi vhathu vha
         mbilwana, ¾ha¿we u μo vhuisa mbilu, ¼a dovha ¼a vha ¼a maladze.'
         'Izwi Ndi Maria naa?' Muambi ndi Mpho.                                  15
         'Ee, ndi n½e.' 'Zwino ndi nga ni thusa nga mini?' Muvhudzisi ndi Mpho.

         1.1.1      Ndi nnyi we a sala Maria murahu musi a tshi khou dzhena ofisini
                    ya Mpho?                                                                    (1)

         1.1.2      Mashudu o vha a tshi shuma mini u ya nga mafhungo a re afho
                    n¾ha?                                                                       (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       6                   DBE/Lara 2023
                                                         NSC

         1.1.3      Kha nganea iyi ndi ngani Mpho o vha a si tsha londa
                    mufumakadzi wawe?                                                              (2)

         1.1.4      Ndi tshini tsho pandelisaho Mpho mushumoni? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                 (2)

         1.1.5      Muhumbulo wa Mashudu wa u funana na Phophi ndi ufhio?                          (2)

         1.1.6      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Maria o vha a tshi shuma vhuongeloni ha ...

                    A   Maµiki¾ani.
                    B   Soweto.
                    C   Vuvha.
                    D   Tshikhudini.                                                               (1)

         1.1.7      ¹alutshedzani zwo bvelelaho kha thasululo ya nganea iyi.                       (2)

         1.1.8      Kutshilele kwa vhaanewa vha nganea iyi ku a tendisea naa ro
                    sedza vhu»ifari havho? Tikedzani phindulo ya½u.                                (2)

         1.1.9      Vhu»ifari ha Maria kha nganea iyi vhu a ni fusha naa? Tikedzani
                    nga mbuno MBILI.                                                               (2)

         1.1.10     Ni vhona nyito ya Dzwaini na Dugudzha ya u funesa tshelede yo
                    tea naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                              (2)

                                            NA

1.2      TSHIBVELEDZWA TSHA B

         Musi Mpho e hayani, na TV o vha a si tsha lavhelesa; boμelo ¼a burandi ¼o
         vha ¼i ¼one khonani yawe khulwane. Muthada ya vha i tshi ri u fhedza
         ¼ithihi, ya dovha ¼i¿we. Zwezwi o dzula nga u rali, tshawe ho vha hu u
         ¾anganyisa mbalo dza muyani. Mufumakadzi wawe o vha a sa vhuyi a bva
         mulomo nga hazwo. Ene o vha a tshi shuma mishumo yawe o μifhumulela. 5
         Zwenezwi Mpho o ima henefho mu½angoni a mbo μi ri, 'Phophi, matshelo
         nga madekwana a thi nga μo kona u vhuya nga u ¾avhanya. Ndi μo vha ndi
         tshi khou shuma vhusiku.'

         Phophi a hu na tshe a amba. O sokou tenda nga ¾hoho. Fhedzi, yone mbilu
         yo vha i tshi khou swa i tshi tou tokotoko. Mafhungo aya a Mpho o vha a 10
         tshi vho thoma u akhamadza Phophi.
         ·avhu¾anu ¼i¿we na ¼i¿we Mpho u mbo μi ri ha nga μo vhuya nga
         mushumo, kana u khou ya u dalela khonani dzawe. Phophi o pfa izwi zwi
         zwi¿wevho. Kani luimbo lu vho thoma? Zwi re hone zwi hone.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      7                   DBE/Lara 2023
                                                        NSC

         Mpho o ri u bva hayani, a mbo µi livha ngei nµuni ya Maria.Goloi ine a 15
         khou tshimbila ngayo ya BMW i vhonala i tshi tou penya sa dzinga.
         Muzika une wa khou lidzwa u tou vha 'matombo'. Tshi¿we tshifhinga u ita
         na u tshinisa ¾hoho nga wone muzika, musi u tshi khou mutakadza.

         1.2.1      Muthada hu khou ambiwa nnyi mafhungoni aya?                                   (1)

         1.2.2      Mafhungo e na vhala a khou bvelela ngafhi?                                    (1)

         1.2.3      Mpho o olwa sa muthu-µe no sedza mafhungo a re afho n¾ha?                     (2)

         1.2.4      Mafhungo a re afho n¾ha a ¾ana tshipiµa tshifhio tsha puloto?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                      (2)

         1.2.5      Khuµano yo vhaho hone vhukati ha Dzwaini na Dugudzha ndi
                    ya lushaka-µe? Tikedzani phindulo ya½u.                                       (2)

         1.2.6      Thero ya nganea iyi ndi ifhio?                                                (2)

         1.2.7      Kutshilele kwa Mpho kha nganea iyi kwo bveledza masiandaitwa
                    afhio kha mushumo wawe?                                                       (2)

         1.2.8      Ni vhona zwe Mpho a ita musi a tshi vhulaisa Mashudu zwo vha
                    zwo tea naa? Ndi ngani ni tshi ralo.                                          (2)

         1.2.9      Ni a pfela vhu¾ungu Mpho kha zwe a rwiwa nga Mashudu ngei
                    nµuni ya Maria? Tikedzani phindulo ya½u.                                      (2)

         1.2.10     U ya nga kuvhonele kwa½u ni vhona kutshilele kwa Mpho sa
                    munna wa muµi ku tshi tendisea naa? Tikedzani phindulo ya½u.                  (2)
                                                                                                  [35]

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       8                 DBE/Lara 2023
                                                         NSC

MBUDZISO 2: HO DINA ONE – S Mbedzi

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu ye na ½ewa, MBUDZISO
                        2.1 na MBUDZISO 2.2.

2.1      TSHIBVELEDZWA TSHA C

         Osbon o ri u swika a ima phanµa ha avha vhavhili. 'Hupfi ndi ¼ifhio fhungo
         ¼a hone?'

         'A thi ri 2010 yo fhira, inwi ri vhudzeni ¾hama yanga, yo ni fara hani?' O ri
         u ralo Musuku a kweta ṱhoho o sedza fhasi.
         'Mashika a ¿waha ndi eneo. U fhirwa nga mi¿waha yo¾he yo fhiraho. 5
         I ngafhi mishumo ye magalaha a ri i μo vha hone? Thumbu i khou ita uri
         hu vha na zwilonda milomoni ya vha¿a½i.' O ri u ralo Osbon a peta zwanμa
         a zwi vhea kha khana. Musuku o tou fa nga maseo he a fhedza nga u rwa
         gona ¼awe nga tshanμa tsha u ¼a.
         'Khezwi u tshi nga wo ni sinyusa ¿waha wa 2010?' U khou ralo Musuku a 10
         tshi khou bvela phanμa na u sea.
         'Khamusi arali hu tshe na Vho Mandela, havha¼a vho vha vha tshi μivha na
         u pfesesa vhuyo havho. U bva nga ¿waha wa gidimbili ¾hanu, zwithu zwo
         no sokou shanduka. A ni ambi uri ine ro pfuma vhukuma ngeno vhathu vha
         tshi khou μi¾ongisa nga zwibveledzwa zwa ma¿we mashango. Fhano vha 15
         tou nambatedza tshiphuga¾halu n¾ha ha tsha hanengeo, ndi mini zwezwo.'
         U khou ralo Osbon a tshi sumbedza na nga zwanμa thovhela.

         2.1.1      ºwaha une wa pfi ndi mashika ndi ufhio?                                      (1)

         2.1.2      Osborn o sinyuswa nga mini kha mafhungo a re afho n¾ha?                      (2)

         2.1.3      Kha nganea iyi ndi ngani Ngeletshedzo o rengisa mabindu o¾he?                (2)

         2.1.4      Ndi kutshilele kufhio kwa Ngeletshedzo kwe kwa ita uri a si kone
                    u shumisana na vhashumi vhawe?                                               (2)

         2.1.5      ¹alutshedzani zwo bvelelaho kha thasululo ya nganea iyi.                     (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     9                 DBE/Lara 2023
                                                       NSC

         2.1.6      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Kha nganea iyi Vho Gwede hu khou ambiwa ...

                    A   Osborn.
                    B   Ngeletshedzo.
                    C   Musuku.
                    D   Bra Zakes.                                                             (1)

         2.1.7      Muhumbulo wa Veronica wa u funana na Ngeletshedzo ndi
                    ufhio?                                                                     (2)

         2.1.8      Kutshilele kwa vhaanewa vha nganea iyi ku a tendisea naa ro
                    sedza vhu»ifari havho? Tikedzani phindulo ya½u.                            (2)

         2.1.9      Ndi zwifhio zwe na guda kha kutshilele kwa Ngeletshedzo?
                    Tikedzani nga mbuno MBILI.                                                 (2)

         2.1.10     U ya nga kuvhonele kwa½u ndi zwifhio zwe Ngeletshedzo a vha o
                    tea o ita zwine zwa µo muthusa vhutshiloni.                                (2)

                                            NA

2.2      TSHIBVELEDZWA TSHA D

         O ri a tshi swika a wana uri Musuku u hone hayani. U swika a ima mu¾ani
         a sa tse goloini. Zwo konḓela Musuku u ¾avhanya u zwi pfesesa na u zwi
         ¾anganedza uri ma¾o awe a khou mu sumbedza zwone. O fhedza o tou
         takuwa a livha he Hummer ya ima hone. A tshi swika a sokou a¾ama
         mulomo o akhamala. Ngeletshedzo o mbo μi tsa a tshi khou tou μihwala 5
         vhukuma.

         'Vha ri mini mutshutshisi?' U khou ralo Ngeletshedzo a tshi khou ya kha
         Musuku we a vha o no sokou a¾ama mulomo ngeno o sokou ima sa pala ya
         muμagasi.
         'Dzhenani hafha Ngeletshedzo.' U khou ralo Musuku a tshi khou isa 10
         tshanμa uri a mu khaμe. Hezwi a tshi khou isa tshanμa, ma¾o o vha o μi
         zwondolola Hummer H2.
         'Ni khou ¾oμou mmbudza mini, a thi ri ndo ni vhudza uri luno ndi lwanzhe.
         Ni μo luga Musuku.' U khou ralo Ngeletshedzo vha tshi khou khaμana.
         'Hei goloi i a vhidza, ngoho ndo ni shavha n½e. Uri mukalaha vho vha vho 15
         kuvhanganya.'

         Lwanzhe ndi luno Musuku, na sa zwi tenda ½amusi a ni tsha μo dovha.
         Kheyo Amula, i khou kwashekanya thongwana dzo¾he dza Tshikhudini.'
         O ri u ralo a ima o i sedza ngeno o peta zwanμa a zwi vhea hafha kha
         khana.                                                               20

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      10                  DBE/Lara 2023
                                                        NSC

         2.2.1      Mutshutshisi hu khou ambiwa nnyi mafhungoni aya?                              (1)

         2.2.2      Mafhungo e na vhala a khou bvelela ngafhi?                                    (1)

         2.2.3      Ngeletshedzo o olwa sa mu¾hu-µe no sedza mafhungo a re afho
                    n¾ha?                                                                         (1)

         2.2.4      Mafhungo a re afho n¾ha a ¾ana tshipiµa tshifhio tsha puloto?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                      (2)

         2.2.5      Ndi khuµano ya lushaka-µe ye ya vha hone vhukati ha
                    Ngeletshedzo, Vho Maboho na Vho Nyamasindi? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                (2)

         2.2.6      Thero ya nganea iyi ndi ifhio?                                                (2)

         2.2.7      Kutshilele kwa Ngeletshedzo kwo bveledza masiandaitwa afhio
                    kha mabindu e a vha e fhasi hawe?                                             (2)

         2.2.8      Ni vhona zwe Ngeletshedzo a ita musi a tshi hana mushumo we a
                    fhiwa nga Osborn na Musuku zwo vha zwo tea naa? Ndi ngani ni
                    tshi ralo?                                                                    (2)

         2.2.9      Ni a pfela Ngeletshedzo vhu¾ungu kha zwe Veronica a mu ita?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                      (2)

         2.2.10     U ya nga kuvhonele kwa½u ndi zwifhio zwe Ngeletshedzo a vha
                    o tea o ita zwa muthusa vhutshiloni hawe.                                     (2)
                                                                                                  [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                           35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        11               DBE/Lara 2023
                                                          NSC

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
µirama ye na guda.

MBUDZISO 3: FINDINKODO – TT Mudau

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI:              Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no
                                     bva kha mafhungo a bugu e na ½ewa,
                                     MBUDZISO 3.1 na MBUDZISO 3.2.

3.1      TSHIBVELEDZWA TSHA E

         (Khoniferentsini ya vhoramafhungo. Hu vhonala murangaphanµa wa ¼ihoro
         ¼a Lushaka De Wit)

         DE WIT:                   (Vha mbo takuwa) Vhahashu, ½amusi ri ni
                                   µivhadza zwauri ri khou bva tsho¾he kha muvhuso
                                   wa mbuelano ya lushaka, une wa vha muvhuso wo 5
                                   rangwaho phanµa nga ¼ihoro ¼a Madimokirati.
                                   (Hu pfala phosho na mihuvho)
         MUTHU ZWAWE 1:            Ngani zwino? Tsha kale-kale?
         DE WIT:                   Ri khou litsha u shuma kha muvhuso hoyu nga
                                   n¾hani ha uri ndayotewa yo rwelwaho ¾ari 10
                                   mulovha, i khou amba uri i µo fhelisa muvhuso wa
                                   mbuelano kha khetho dzi µaho. Zwino ri½e ro
                                   vhona zwi khwi½e u ¾utshela khabinethe heyi uri ri
                                   fha¾e ¼ihoro ¼ashu u itela u lugisela khetho dza
                                   matshelo.                                          15
                                   (Ha pfala phosho)
         MUTHU ZWAWE 2:            Tshete! Kha ri pfe!
         DE WIT:                   Ri½e ri khou tama madimokirati vha tshi vhusa
                                   nga vho¾he, vha µo kona u vha na vhuµifhinduleli
                                   kha zwithu zwo¾he. Ro vhona uri mihumbulo ine 20
                                   ra i ¾ahisa avha vhavhusi na ri½e a vha i
                                   ¾anganedzi, re ndi khwi½e u bva khazwo. Tshi¿we
                                   hafhu, ri½e a ri khou bva hafha kha khabinethe ri
                                   na muya wa u thutha, ri½e ro µiimisela u fha¾a.
         MUTHU ZWAWE 3:            Iyo 'swart gevaar'?                               25

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      12                DBE/Lara 2023
                                                        NSC

         DE WIT:                   Zwo raloho ro zwi kaidza. Azwi tsha µo dovha zwa
                                   bvelela.
         RAMAFHUNGO:               Ndi tshini tshine ¼ihoro ¼a lushaka ¼a µi ita?
         DE WIT:                   Ri½e arali ra nga dzhia shango, nndwa dza
                                   KwaZulu-Natal dzi µo fhela fheli. Vhugevhenga 30
                                   nahone ri µo vhufhelisa. Ri½e ri na vhu¾ala ha
                                   vhuµi ha u kona u dzima mulilo wa bulayo.

         3.1.1      Bulani fhethu hune mafhungo aya a khou bvelela hone.                        (1)

         3.1.2      Ndi mahoro afhio ane a khou fhambana mafhungoni e na vhala?                 (2)

         3.1.3      Vhuimo ha De Wit ndi vhufhio kha ¼ihoro ¼ine a vha kha¼o?
                    Tikedzani.                                                                  (2)

         3.1.4      Muanewa mupikisi ndi nnyi kha µirama iyi? Tikedzani phindulo
                    ya½u.                                                                       (2)

         3.1.5      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Mafhungo e na vhala a wela kha tshipiμa tsha …

                    A   khuµano.
                    B   u gonya ha mafhungo.
                    C   thasululo.
                    D   fhethuvhupo.                                                            (1)

         3.1.6      Ndi ngani u bva ha vhathu vha De Wit kha muvhuso wa
                    mbuelano zwi tshi khou takadza vhathetshelesi?                              (2)

         3.1.7      Mihumbulo ya vhatshena i khou ¾anganedzea phalamenndeni
                    nga vharema? Tikedzani phindulo ya½u.                                       (2)

         3.1.8      Ni a tendelana naa na muhumbulo wa De Wit wa u fhelisa
                    nndwa na vhugevhenga? Tikedzani phindulo ya½u.                              (2)

         3.1.9      Inwi ni vhona u sa pfana ha mahoro zwi tshi µisa mvelaphanµa
                    shangoni naa? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU.                      (3)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      13               DBE/Lara 2023
                                                        NSC

3.2      TSHIBVELEDZWA TSHA F

         MUNNA:         N½e ndi ima na muhulisei Vho-De Wit. A thi vhoni ri tshi
                        kha µi vha na mulomo kha khabinethe heyi yo rangwaho
                        phanµa nga Madimokirati. Khwi½e kha ri bve ri sasaladze
                        hoyu muvhuso wa Madimokirati ri nnµa ha khabinethe.
         DE WIT:        Khe¼o fhungo!                                                     5
         COETZEE:       Vhanna, polotiki ya u sasaladza muvhuso na u
                        khwikhwidzela gariki murahu yo fhelelwa nga mushumo. Naa
                        khezwi ri sa omeleli muvhuso wonoyo ra u tikedza nga hune
                        ra nga kona? Vhathu ri songo hangwa hune ra bva hone.
                        Mvelaphanµa ndi nge ri½e Maneshinala ra tumba n¾ha nga            10
                        mulayo washu wa khethekanyo nga lukanda.
         DE WIT:        Minista Coetzee, n½ee nµevhe.
         COETZEE:       Ndo thetshelesa.
         DE WIT:        Ri½e ri khou bva muvhusoni hoyu ri na muya wa u fha¾a.
                        U tikedza hashu muvhuso wa Madimokirati zwi µo ri sia ri½e        15
                        ri si tsheena mushumo u pfalaho.Nahone arali ra sa bva kha
                        uno muvhuso ndi hone u fa ha ·ihoro ¼a lushaka!
         COETZEE:       U bva hashu kha muvhuso wa mbuelano, ndi u la¾edza vha¼a
                        vha vha ri voutela.
         DE WIT:        Na khathihi. U bva hashu kha khabinethe zwi µo ri ½ea             20
                        tshifhinga tsha u khwa¾hisa lufhafha lwa ¼ihoro ¼ashu. Zwi
                        dovha hafhu zwa ri konisa u vhona na u vhonolola vhuaµa ha
                        muvhuso wa madimokariti. Vhonai, zwa zwino ri ngomu
                        muvhusoni hoyu, a ri koni na u hanedza zwi¿we zwiga zwi sa
                        ri fushi kha ndayotewa. Ra vha vha u hanedza ri milwa nga         25
                        dzivoutu, vhunga vhaisa havha¼a phalamenndeni ndi vhone
                        fhedzi.
         COETZEE:       Areµi, ri µo vhona. Hone ri khou khakha nga maanµa. N½e a
                        thi vhoni hu na zwine ra khou khakha khazwo lini.

         3.2.1      Minista mafhungoni aya ndi nnyi?                                           (1)

         3.2.2      Bulani dzina ¼a murangaphanµa wa ¼ihoro ¼a Maneshinala.                    (1)

         3.2.3      Ndi kha zwifhio zwine munna a ri u ima na De Wit?                          (2)

         3.2.4      Ndi vha ¼ihoro ¼ifhio vhane vha nga takalela muhumbulo wa u
                    bva ha vhatshena phalamenndeni? Tikedzani phindulo ya½u.                   (2)

         3.2.5      Vhambedzani zwine De Wit na Coetzee vha fhambana ngazwo.                   (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       14                DBE/Lara 2023
                                                         NSC

         3.2.6      Khuµano buguni iyi yo vhangwa nga mini?                                      (2)

         3.2.7      ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane we wa ita uri vha ¼ihoro
                    ¼a Lushaka vha µibvise kha muvhuso wa mbuelano kha iyi                       (2)
                    µirama.

         3.2.8      Sumbedzani masiandaitwa e a bveledzwa nga uyo mu¾angano wo
                    fariwaho.                                                                    (2)

         3.2.9      Ni a tendelana naa na muhumbulo wa maneshinala wa u bva kha
                    muvhuso wa mbuelano?                                                         (2)

         3.2.10     Arali no vha ni shaka ¼a Coetzee, no vha ni tshi »o mueletshedza
                    zwifhio no sedza tsheo ya u dzula kha muvhuso wa
                    mbuelano.Tikedzani phindulo ya½u.                                            (2)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                          35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2    15               DBE/Lara 2023
                                                      NSC

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEAPFUFHI
dzi tevhelaho:

     'AI! NDI MINI?'– LL Mafenya
     'WO MU NONELA' – LL Mafenya

MBUDZISO 4: ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi MBILI dze na guda uri ni
kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo
langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 4.1
                        na MBUDZISO 4.2.

4.1      'AI! NDI MINI?' – LL Mafenya

         TSHIBVELEDZWA TSHA G

         'A thi fhelekedzwi nga muthu.'
         'A zwiho hezwo, ndi a ni fhelekedza Sofi. Ndi hone ni tshi µo vhona uri
         ndi kona hani u fhelekedza,' Ndi Mangalani.

         Nga itshi tshifhinga Vho Mathada vho vha vha tshi khou kumedza.
         Avhaathu a sedza Vho Mathada hafhu, a tshi vhona dzi tshi khou ¼ela 5
         a vhudza hoyu Mangalani uri ene u khou pfa a si khou takala hezwi a
         tshi khou amba na Sofi. A tshi isa phanµa a vho amba na nga
         tshikhuwa a ri 'I am becoming jealous.'

         Mangalani u pfa izwo a tou funa zwone. A thoma u isa tshanµa tshawe
         kha tshirumbi tsha Avhaathu. Tshikete tsha Avhaathu tsho vha tshi na 10
         pili¾i, tsho vulea nga hafha phanµa. Vha no zwi µivha vha ri ndi
         tshikete tsha 'vu¼a'. Tsho vha tsho vulea lune zwirumbi zwa hoyu
         Avhaathu wa wana zwo sala nnµa.
         Tshanµa tsha Mangalani tsho ri tshi tshi khou µi ya tshi tshi ya.
         Avhaathu a vho vhonala a tshi vho sokou poidza poidza ma¾o. Mu¿we 15
         nga fha¼a a pfala a tshi tou ambela fhasi a tshi ri 'Vhafunzi ndi vha
         mulovha,vha ½amusi ndi ma¾arelwa.'

         Kale hu si lini, Mangalani a vhonala a tshi khou hevhedzana na
         Avhaathu.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       16                DBE/Lara 2023
                                                         NSC

         Zwenezwo Avhaathu taku! Nga murahu Mangalani na ene taku! Vho                      20
         Salani vha sala vho fara ¾haha.

         Vho-Mathada vha tshi ri papara vha wana Avhaathu haho. Vha
         livhalivha vha tshi khou ¿oliedza ma¾o.

         4.1.1      Ndi nnyi we a vha a songo takala mafhungoni aya?                             (1)

         4.1.2      Kha mafhungo are afho n¾ha ndi nnyi we a vha a tshi khou
                    kumedza?                                                                     (1)

         4.1.3      No vhala mafhungo aya, nyito ye Mangalani a ita kha Avhaathu
                    ndi ifhio?                                                                   (2)

         4.1.4      Mafhungo e na vhala a ¾ana tshipiµa tshifhio tsha puloto?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                     (2)

         4.1.5      Muanewa dendele wa nganeapfufhi iyi ndi nnyi? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                               (2)

         4.1.6      Ndi ngani Avhaathu o amba maipfi aya: 'I am becoming jealous.'               (2)

         4.1.7      Mulu¾anyi kha nganeapfufhi iyi ndi nnyi? Ndi ngani ni tshi ralo?             (2)

         4.1.8      Thasululo ya nganeapfufhi iyi yo bveledzwa zwavhuµi naa?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                     (2)

         4.1.9      No sedza vhuµifari ha Mangalani kha nganeapfufhi iyi, inwi ni
                    vhona o tea u vha mufunzi? Tikedzani phindulo ya½u.                          (3)

                                            NA

4.2      'WO MU NONELA' – LL Mafenya

         TSHIBVELEDZWA TSHA H

         O ri o no wana yawe rumu a livha-ha kha i¼a ye a vhudzwa. Sa izwi i
         vhusiku ha vhaloi u na vhu¾anzi uri u µo wana vho no vhuya rumuni. O ri
         u khokhonya a zwipfa. Nga murahu ndi hoyu Freddy a tshi µa hafha
         vothini. O tou kanyela thaula kha khundu. Ene o humbula uri ndi havha
         vha no µisa zwi¼iwa dzirumuni sa izwi ho vha hu si kale o vha itela founu,         5
         nga u »ivha uri vha tsini na u vala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         17               DBE/Lara 2023
                                                           NSC

         A tshi vula o tshuwa lwe a thamutshela murahu. A si u elelwa u¼a musi we a
         ¾oµa u ya vhadzimuni. O mbo µi dzhena ngomu Humbulani.Thathani wawe
         o eµela n¾ha ha mmbete hu si na tshe a ambara. A tshi ¾oµou vuwa,
         Humbulani a mu hanisa.                                                     10
         'Hai Thathani ni songo µidina nga u vuwa. N½e a tho ngo µa u dzula lini.
         Ndo µa u vhona hezwi zwire hafha. Na zwino ndo zwi vhona ndi kha µi
         humela hayani.' O ralo a tshi khou foda zwi½epe nga heyi khamera yawe ye
         a fara.
         'Khotsi a Funi kha vha mpfarele. A thi tsha ...'                           15
         He¼i fhungo na u ¼i fhedzisa ha ngo ¼i fhedzisa. O mbo µi mudzhenelela
         Humbulani.
         'Ni songo µifhedzela mare Thathani. Ndo livhuwa nga maanµa u
         fhulufhedzea ha½u. Ni µo wana mulaedza u tshi bva kha muimeleli wanga.
         Ri µo ¾angana khothe.' O ri u amba a mbo µi bva a vala na vothi. Ho fhela 20
         tshikhala afha rumuni ho no sokou hwii ...

         4.2.1      U ya nga mafhungo a re afho n¾ha ndi nnyi we a vula mu½ango?                  (1)

         4.2.2      Bulani tshifhinga tshe mafhungo aya a bvelela ngatsho.                        (2)

         4.2.3      Mafhungo e na vhala a ¾ana tshipiµa tshifhio tsha puloto?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                      (2)

         4.2.4      Ndi tshini tsho ¾u¾uwedzaho Humbulani u dalela Thathani a
                    songo amba?                                                                   (2)

         4.2.5      Thathani o olwa sa muanewa-µe kha nganeapfufhi iyi? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                (2)

         4.2.6      Thero ya nganeapfufhi iyi ndi ifhio?                                          (2)

         4.2.7      Muanewa mupikisi ndi nnyi kha nganeapfufhi iyi? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                (2)

         4.2.8      Ni vhona thasululo ya nganeapfufhi iyi yo bveledzwa zwavhuµi
                    naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                                 (2)

         4.2.9      Ndi zwifhio zwe na vha ni tshi nga ita arali no µi wana ni kha
                    vhuimo ha Humbulani?                                                          (3)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                           35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       18                DBE/Lara 2023
                                                         NSC

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

SHOTHODZO – TN Pholi na TK Mkansi

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha ZWIRENDO zwi
tevhelaho:

     'O ¹UWA NAZWO' – TN PHOLI
     'MBONZHE DZA VHUBVA' – TN PHOLI

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 5.1
                        na MBUDZISO 5.2.

MBUDZISO 5

5.1      Vhalani TSHIRENDO tshi tevhelaho nga vhusedzi uri ni kone u fhindula
         mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
         tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

         O ¹UWA NAZWO – TN Pholi

         1         Khonani yo fhiwa tshifhinga,
         2         Sa lupenyo ya takuwa ya zanyuka,
         3         Ya µidzudzanya yo ima,
         4         Ya amba uri o vha o luga,
         5         Zwikamba zwa µala, manzhi a kundwa u bva.

         6         Muimeleli wa mashaka a vhidzwa,
         7         A µa a tshi gogoµela nga mugo,
         8         A bula ¼a uri mashaka o ¾utshelwa,
         9         Ho ¾uwa thonga yo khwa¾haho,
         10        Vhu¾ungu ha mela khofheni ya muambi.

         11        Mushumisani a sendela,
         12        A ngaria luambo lwashu,
         13        Zwe a bula o ri o vha e mushumi wa biko,
         14        Zwitshele na vhulu¾a zwo vha zwi si zwawe.

         15        Nyimbo dzo imbwa ra swika,
         16        Vhulalo ha tenengedzwa zwa vhavha,
         17        Fhasi mavuni ha tsitswa,
         18        Mitzhemo sa ya dzimmbwa dzo dzhenelwaho ya pfala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        19               DBE/Lara 2023
                                                          NSC

         19        Mavu a tshi shelwa zwa nana,
         20        Mme na mazwale vha wa,vhuongeloni vha hwalelwa,
         21        Vhanzhi vha pfala vha tshi ¿u¿una,
         22        Zwa lufuno na vhuthu zwe a zwi tshila.

         23        O ¾uwa na zwawe zwo¾he,
         24        Ro sala na zwashu ro¾he,
         25        Shango ¼o¾he ¼i µo sia o¾he,
         26        Fhedzi ri µo ¾uwa na zwashu,
         27        ¶uvha ¼ashu ¼i henefho kule-tsini.

         5.1.1      Ipfi 'zwikamba' kha mutaladzi 5 ¼o imela mini?                               (1)

         5.1.2      Figara ya muambo yo shumiswaho kha vese 2 i khou ombedzela
                    zwifhio?                                                                     (2)

         5.1.3      Ndi tshini tshi no sumbedza uri muimeleli wa mu¾a o vha e
                    muthu muhulwane?                                                             (2)

         5.1.4      Mutevhetsindo wa tshirendo itshi ndi ufhio? Tikedzani phindulo
                    ya½u.                                                                        (2)

         5.1.5      U ya nga mushumisani ndi afhio matshilele mavhuya e o ¾uwaho
                    a vha e nao?                                                                 (2)

         5.1.6      Sumbedzani tshikimu tsha raimi tsha tshitanza 4.                             (2)

         5.1.7      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho:

                    Maipfi 'o ¾uwa' kha tshirendo itshi a khou amba u …

                    A   ya hayani.
                    B   lovha.
                    C   ½enga.
                    D   shavha.                                                                  (1)

         5.1.8      No sedza tshitanza 5 ndi zwifhio ZWIVHILI zwe o ¾uwaho a
                    zwi tshila kha tshirendo itshi?                                              (2)

         5.1.9      ¹alutshedzani zwine tshirendo itshi tsha khou amba ngazwo.                   (2)

         5.1.10     No sedza zwine tshirendo tsha khou amba zwone, ni nga takalela
                    zwi tshi bvelela kha shaka ¼a½u? Tikedzani phindulo ya½u.                    (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       20            DBE/Lara 2023
                                                         NSC

5.2      Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
         μisendekaho khatsho.

         MBONZHE DZA VHUBVA – TN Pholi

         1       A vha mpfi na zwi¼iwa a thi fhiwi,
         2       Thi ¾oµiwi na zwiambaro thi rengelwi,
         3       Ndi a vhengwa, na nµuni thi swielelwi,
         4       Vha mmbona ndo ¾ahelelwa vha a ntsea,
         5       Ndo tshenuluwa na tshisibe thi natsho,
         6       Vhananga vho onda na lwatsi ndi khwi½e,
         7       Mishumo a vha mphi yo leluwaho,
         8       Nda ½ewa ndi a goµwa, nda pfi ndi mmbwa.
         9       Vhubva ndi vhulwadze,
         10      Mubva ndi mulwadze,
         11      U lwala u fhiwa na u funwa,
         12      Zwavhuµi u tou lindela ha tevheli,
         13      Takuwa, mubva ndi iwe!
         14      Mubva ha na nzie, dzone khoroni dzo tou pha!

         5.2.1      Bulani mbonzhe dza vhubva MBILI dzo buliwaho afha
                    tshirendoni.                                                        (2)

         5.2.2      Vhana vha mubva vha vhonala nga mini?                               (2)

         5.2.3      U ya nga murendi u ri vhubva ndi mini?                              (2)

         5.2.4      ·ifurase ¼o talwaho nga fhasi kha vese 8 ndi figara ifhio ya
                    muambo?                                                             (1)

         5.2.5      ¹alutshedzani uri mubva ndi mini.                                   (2)

         5.2.6      Sumbedzani vhupfa ha tshirendo itshi. Tikedzani phindulo ya½u.      (2)

         5.2.7      Sumbedzani zwine vese 14 ya khou bvisela zwone khagala.             (2)

         5.2.8      Nga murahu ha u vhala tshirendo itshi ndi zwifhio zwine na sala
                    no guda?                                                            (2)

         5.2.9      Inwi ni nga eletshedza mubva kha zwifhio sa musi vhubva vhu si
                    na zwivhuya vhutshiloni? Tikedzani phindulo ya½u.                   (2)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                 35
                                                           MARAGAGU¹E:                  70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2023/c39cba64-bf2d-4052-8a52-77c4e5a624a8) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Tshivenda FAL · Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-qp-nov-2022/ea17d25c-23f5-4d42-ac46-53d9ddb9a0f6) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2022/bb7c6ba2-8056-42b4-bf72-743dc426e32b) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2021/34586f66-d963-41a7-a54e-04d50bbc60c8) — Tshivenda FAL · QP · 2021 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P1 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p1-memo-nov-2022/0977c62b-ea6e-4a65-9989-96c980080e39) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-memo-nov-2022/49b3346f-bbef-463b-ab39-38e1e22ebe2c) — Memo · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
