# Tshivenda FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the November 2024 NSC, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · tshivenda. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                       GIREIDI YA 12
                                        MOPHATO 12

    TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                           BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                        LARA 2024

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: Awara 21/ 2

   annnnn

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 21.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2           2                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.

2.       Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re
         Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
         bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
         dzine na tama u fhindula.

3.       Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:

         KHETHEKANYO YA A: Nganea                       (35)
         KHETHEKANYO YA B: ¶irama                       (35)
         KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi                 (35)
         KHETHEKANYO YA D: Vhurendi                     (35)

4.       Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI
         DZIºWE na DZIºWE.

         KHETHEKANYO YA A: NGANEA
         Fhindulani mbudziso MBILI kha nganea ye na guda.

         KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.

         KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.

         KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.

5.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

6.       Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.

7.       Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
         na IºWE nga vhuronwane.

8.       Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
         zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.

9.       Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 75
         kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE.

10.      ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2              3                  DBE/Lara 2024
                                                           NSC Confidential

ZWI RE NGOMU

Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula
vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he.     Nov

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
    NOMBORO YA MBUDZISO                MARAGA                                 SIA¹ARI
1. U tshila ndi u vhona                    35                                    5

2. Ho dina one                                        35                          8

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
3. Findinkodo                              35                                    11

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
4.1 ʹDokotela wa mukhuwa nandiʹ           17                                     15
                                  NA
4.2 ʹNdi a pu¾edza ha itea µembeʹ         18                                     16

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5.1 'No mmbona'                           18                                     18
                                  NA
5.2 'Mundende wa vhana'                   17                                     20

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         4                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

MUTEVHE WA U SEDZULUSA

Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.

 KHETHEKANYO                MBUDZISO              MBUDZISO DZI              LUSWAYO
                                                    TEAHO U                    √
                                                   FHINDULWA
A: Nganea                          1–2                 1

B: ¶irama                           3                    1

C: Nganeapfufhi                  4.1 + 4.2               2

D: Vhurendi                      5.1 + 5.2               2

PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
           MBILI fhedzi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         5                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEA dzi
tevhelaho:

     U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe
     HO DINA ONE – S Mbedzi

Fhindulani mbudziso DZO¹HE dzo μisendekaho kha nganea ye na guda.

MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 1.1
                        na MBUDZISO 1.2.

1.1      TSHIBVELEDZWA TSHA A

         ʹKha mini?ʹ Malume a Vele, a vha koni u amba zwavhu»i? Zwine nda khou
         mangala zwone ndi u vhona vha tshi vhuya vho kambiwa »uvha na »uvha.
         ʹArali ndi munna wa½u, no vha ni sa »o mmbudzisa hedzo mbudziso! Ndo
         neta nga u vhudziswa, nahone muthu ane a khou nwa halwa ndi n½e, nga
         tshelede yanga, nga mulomo wanga, arali zwi tshi ni ¾havha, kha zwi ni 5
         ¾havhulule u bva ½amusi.ʹ

         ʹHoo! Ndi ngazwo vho ri vha tshi bvisa zwigidi zwivhili banngani vha si
         vhuye vha ri vhudza vho, ri½e a ri tsha vhonwa, hu vho vhonwa halwa na
         henevha¼a!ʹ

         ʹVha ri n½e a thi muthu? Vha nnyita pfarela u lila thonga ya 10
         musudzungwane. Vha ri vha khou »ivhulaha nga halwa na mifarekano ya
         zwimuphemuphe ndi litshe u amba? N½e a thi nga litshi u amba. U amba
         ndi »o amba,ꞌ Mpho ½amusi o tou ritha phakhuphakhu, ½amusi o ¾angana
         nazwo. Matsina Phophi u a kona u semana? Na kha Mpho mbiti dza vha
         dzo hulela tsho¾he, ya mbo µi vha yo ¾angana. Ha pfala u likitana; mavili e 15
         mavili; mipun»u i mipun»u sa ya mbongola; u veta hu u veta sa ha
         tshimange; u luma hu u luma sa ha mmbwa.

         1.1.1      Malume a Vele hu khou ambiwa nnyi afho mafhungoni?                              (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         6                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

         1.1.2      Mufumakadzi wa Mpho ndi nnyi?                                                   (1)

         1.1.3      ·ifurase ¼o swifhadzwaho ¼i amba mini ?                                         (2)

         1.1.4      Mafhungo a re afho n¾ha a ¾ana lushaka lufhio lwa khu»ano? Ndi
                    ngani ni tshi ralo?                                                             (2)

         1.1.5      Ndi vhuµifari vhufhio vhu ¾anwaho nga Mpho mafhungoni aya e
                    na vhala ?                                                                      (2)

         1.1.6      Sumbedzani nµila ine Mpho a kandekanya ngayo pfanelo dza
                    mufumakadzi wawe.                                                               (2)

         1.1.7      Ndi zwifhio zwe Mashudu a ita hu u lifhedza zwe a itwa nga
                    Mpho siani ¼a lufuno?                                                           (2)

         1.1.8      Ndi ngafhi he Mpho a sumbedza u sa ¾honifha mushumo wawe
                    sa dokotela?                                                                    (2)

         1.1.9      Phophi o vha a tshi funa Mpho nga mbilu yawe yo¾he.Tikedzani
                    phindulo ya½u nga mbuno dzi bvaho buguni.                                       (2)

         1.1.10     Ni vhona kutshilele kwa Mpho kha nganea iyi kwo tea naa?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                        (2)

                                            NA

1.2      TSHIBVELEDZWA TSHA B

         Ngei tshi¾itshini tsha mapholisa Vho Maano na Aifheli vho isa phan»a na u
         vhudzisa Dzwaini na Dugudzha nga ha lufu lwa Mashudu.

         ʹVha¼a vha¾hannga asivha ndo swika navho vhosedzheni.ʹ Muambi ndi
         Aifheli. ʹVha¾hannga, vhonani hafha, arali ni nga tou mmbudza ngoho
         fhedzi ndi nga »i ni vhofholola zwino. Ndi ngani lufhanga ulu lwa vheiwe 5
         lwo wanala n»uni ya Mashudu?ʹ Muvhudzisi ndi Vho Maano.

         ʹLufhanga lu tshi vhuya lwa wanala n»uni ya Mashudu ndi nge n½e na
         Dugudzha ra ya n»uni ya Mashudu.ʹ Ndi Dzwaini ane a ralo.

         ʹNo vha ni tshi khou ya u shuma mini n»uni yawe?ʹ Ndi Vho Maano vhane
         vha ralo. ʹRo vha ro rengwa nga dokotela Mpho u ya u vhulaha Mashudu.ʹ 10
         ʹHe inwi Dugudzha! Ni khou ambulula?ʹ

         ʹIsani phan»a Dugudzha. Inwi Dzwaini a thi khou ¾o»ou pfa na ipfi na
         ¼ithihi ¼i bvaho mulomoni wa½u.ʹ

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         7                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

         ʹNangoho n½e na Dzwaini ro mbo »i livha ha Mashudu. U swika n»uni
         yawe, a ro ngo vhuya ra mu fha tshifhinga. Ro mbo »i mu milisa tshivhindi.ʹ 15

         Vho Maano na Aifheli vho ri u pfa izwi vha si tsha vhudzisa vha tshi isa
         phan»a. Phindulo ye vha vha vha tshi khou ¾o»a vho i wana.

         1.2.1      Mafhungo a re afho n¾ha a khou bvelela ngafhi?                                  (1)

         1.2.2      Mushumo wa Aifheli ndi ufhio?                                                   (1)

         1.2.3      Vha¾hannga vha no khou ambiwa afha mafhungoni ndi vhonnyi?                      (2)

         1.2.4      Dugudzha na Dzwaini ndi vhathu vha mvumbo µe? Ndi ngani ni
                    tshi ralo.                                                                      (2)

         1.2.5      Bulani ndivho ya mu¿wali kha nganea iyi.                                        (2)

         1.2.6      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Muthu we a farekana na Mpho kha bugu iyi ndi ...

                    A   Maria.
                    B   Phophi.
                    C   Nda¾iso.
                    D   Aifheli.                                                                    (1)

         1.2.7      U tshila ndi u vhona ndi dzina ¼a nganea iyi. Bulani u tea kana u
                    sa tea ha dzina i¼i ni dovhe ni tikedze phindulo yanu.                          (2)

         1.2.8      Matshilele a Mpho o mu bveledzisela masiandaitwa afhio?                         (2)

         1.2.9      Inwi ni vhona Nda¾iso o khakha nge a bvisela tshiphiri khagala?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                        (2)

         1.2.10     Arali no vha ni na shaka ¼i no khou lwala, no vha ni tshi nga
                    mu¾u¾uwedza u ya u wana dzilafho kha dokotela Mpho naa?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                        (2)
                                                                                                    [35]

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         8                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

MBUDZISO 2: HO DINA ONE – S Mbedzi

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu ye na ½ewa, MBUDZISO
                        2.1 na MBUDZISO 2.2.

2.1      TSHIBVELEDZWA TSHA C

         ʹMu»uhulu a tshi vho nga o ¼a nyala. Ri½e ro »a u mu tika ene u vho ri pora
         nga maipfi. Kani ha khavho yo fhungulwa mu»uhulu wanga?ʹ Vha khou
         ralo Vho Maboho vha tshi vhonala vho khukhulisea vhukuma.

         ʹKha humbele pfarelo kha magaga e a a amba Ngeletshedzo. Havha vha tou
         vha malume awe vha si vha u vhumbela. Naho vha tshi nga vha vho 5
         mukhukhulisa, ha koni u amba nga heyo n»ila. Kha humbele pfarelo.ʹ Vha
         khou ralo Vho Nyamasindi vha tshi vhonala vho khukhulisea tsho¾he
         tshifha¾uwoni.

         Ane a tea u humbela pfarelo ndi vhone. Ndo zhakwa nga u rali vha khou
         tou dovha vha nkhokhovhedza ndi fhumule! Kha vha nkhumbele pfarelo. 10
         Nga murahu ha u nkhumbela pfarelo vha posele ya malilo hafho uri ri½e sa
         vhana ri gude khavho uri mulomo a u khou tou »alelwa nga mulambo.
         Musi a tshi khou ralo Ngeletshedzo o vha o vha ru»ela na ma¾o thovhela.
         Nga muthihi nga muthihi vha mu¾a wa ha ¾hoho vho vha tshi khou takuwa
         sa vhavhuyi. U bva a vha maele.                                          15

         Mu¾angano wa tshinyala lwe nga ma»uvha a tevhelaho vhunzhi ha vha
         lushaka lwa ha vhakwasha vha sa tsha sala nga murahu ha thabelo. Vho vha
         vha tshi vho tou »a sa nnyi na nnyi ane a khou »a u phalala mudzulatsini.

         2.1.1      Muµuhulu afho mafhungoni hu khou ambiwa nnyi?                                   (1)

         2.1.2      Vhuµipfi ha vhathu vha re afho mafhungoni ndi vhufhio?                          (1)

         2.1.3      Vhushaka vhukati ha Vho Nyamasindi na Vho Maboho ndi
                    vhufhio?                                                                        (2)

         2.1.4      Mafhungo a re afho n¾ha a ¾ana lushaka lufhio lwa khuµano?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                        (2)

         2.1.5      Ndi zwifhio zwi sumbedzaho luswetho lwa Ngeletshedzo kha
                    Vho Maboho?                                                                     (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         9                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

         2.1.6      Kha nganea iyi ndi muanewa ufhio o olwaho sa muanewa
                    dendele? Tikedzani phindulo ya½u.                                               (2)

         2.1.7      Ndi zwifhio zwe Veronica a ita uri Ngeletshedzo a xelelwe nga ifa
                    ¼e a sielwa nga vhabebi vhawe?                                                  (2)

         2.1.8      Ngeletshedzo o olwa sa muthu a sa pfi tsha mu¿we kha nganea
                    iyi. Inwi sumbedzani fhethu huvhili he Ngeletshedzo a si pfe kha
                    nganea iyi?                                                                     (2)

         2.1.9      Veronica o vha a tshi funa Ngeletshedzo nga mbilu yawe yo¾he.
                    Tikedzani phindulo yanu nga mbuno dzi bvaho buguni.                             (2)

         2.1.10     Ndi dzifhio tsivhudzo dze na vha ni tshi nga ½ea Ngeletshedzo
                    malugana na vhushaka hawe na Veronica.                                          (2)

                                            NA

2.2      TSHIBVELEDZWA TSHA D

         ʹFhungo ¼a½u o vha o no mmbudza Ntombi. Ndo mu vhudza uri kha hu tou
         swika inwi mu½e wa mafhungo uri ma½oni a fhufhe e kha mutanda muthihi.ʹ
         U khou ralo Sibongile a tshi khou »idzudzanya zwavhu»i kha Jeep yawe.

         Veronica: ʹEee, fhungo ¼e Ntombi a ¼i swikisa ndi ¼ene¼o. Ro ri u swika hangei
         ha hetshi¼a tshi»aela, ra wana tsho ¼a nyala na phiriphiri ngoho. Nyambo 5
         yatsho yo¾he yo no sendamela kha u vhulaha fhedzi. Zwino n½e ndi vho ofha
         uri musi ndi tshi tsa hangei Ven»a na vhabebi vhanga, a ¾angana na n½e a nga
         mmbulaha ngoho.ʹ
         ʹZwino ni khou ¾o»a u thuswa nga mini afha fhethu?ʹ U khou ralo u vhudzisa
         Sibongile o sedza Veronica ma¾oni.                                             10

         ʹU ya nga n½e, ndo vha ndi khou funa a tshi farwa a valelwa khothoni
         vhutshilo hawe ho¾he.ʹ
         ʹKana a tou vhulahwa khathihi.ʹ Ndi Sibongile we a ralo u dzhena Veronica
         ha½wani.
         ʹZwa u vhulaha ndi khou zwi ofha, a tou farwa zwi »o ¾anzwa luvalo lwanga.ʹ 15
         U khou ralo Veronica a tshi ri u amba nga mulomo, ¾hoho na zwan»a zwa
         ko»edza.

         ʹN»ila ya u thoma ine ra nga i shumisa ndi u ita uri a »e ngeno. Hezwi a ngeno
         ri »o mu ¾anganya na Bra Zakes. Mutalo washu ri »o vha ro no mu
         ¾alutshedza nga vhu»alo. A vhuya a dzhena hangei u bva e tshitumbu.ʹ Ndi 20
         Sibongile we a ralo.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        10                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

         2.2.1      Bulani fhethu hune mafhungo aya a khou bvelela hone?                            (1)

         2.2.2      Tshiµahela afha mafhungoni hu ambiwa nnyi?                                      (1)

         2.2.3      Vhathu vho faraho nyambedzano mafhungoni a re afho n¾ha ndi
                    vhonnyi?                                                                        (2)

         2.2.4      No µitika nga mafhungo a re afho n¾ha ni nga ri mini nga
                    mvumbo ya Sibongile? Ndi ngani ni tshi ralo?                                    (2)

         2.2.5      Bulani ndivho ya mu¿wali kha nganea iyi?                                        (2)

         2.2.6      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                     Shango ¼e Ngeletshedzo a aluwa kha¼o ndi ¼a ...

                    A   Tshivhulani.
                    B   Tshivhulana.
                    C   Tshidimbini.
                    D   Tshikhudini.                                                                (1)

         2.2.7      Ho dina one ndi dzina ¼a nganea iyi. Sumbedzani u tea kana u sa
                    tea ha dzina i¼i ni dovhe ni tikedze phindulo yanu.                             (2)

         2.2.8      Ndi masiandaitwa afhio e Ngeletshedzo a ¾angana nao musi o
                    tevhela tshelede yawe kha Veronica?                                             (2)

         2.2.9      Inwi ni vhona Veronica o khakha nga u founela Ngeletshedzo
                    nga murahu ha u fhurwa tshelede yawe? Tikedzani phindulo
                    ya½u.                                                                           (2)

         2.2.10     Arali no vha ni na dzangalelo ¼a u vha ramabindu, no vha ni tshi
                    nga kwama Ngeletshetsho u wana tsivhudzo naa? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                  (2)
                                                                                                    [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                             35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        11                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
µirama ye na guda.

MBUDZISO 3: FINDINKODO – TT Mudau

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI:              Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no
                                     bva kha mafhungo a bugu e na ½ewa,
                                     MBUDZISO 3.1 na MBUDZISO 3.2.

3.1      TSHIBVELEDZWA TSHA E

         MUTHUMUKHULU:              Kha muvhuso une wa μo vha hone mi¿waha
                                    miraru i μaho, Phuresidenthe wa shango u μo
                                    vha na mufarisi muthihi, a vha tsha μo vha
                                    vhavhili.
         DE WIT:                    Riņe i¼o a ri imi na¼o. Ri vhona ¼i sa µo fha¾a            5
                                    lushaka, ¼i µo hudza dziphambano vhukati ha
                                    lushaka, khwiņe ndi musi vhathusaphuresidenthe
                                    vhe vhavhili.
         SKOSANA:                   Thaidzo ndi ya uri zwi khou μurela shango u
                                    badela poswo dzi si na mushumo. Mi¿we                      10
                                    mishumo i khou sokou dovholola ngeno i sa μisi
                                    mvelaphanμa. Phuresidenthe kha vhe muthihi, a
                                    vhe na mufarisi muthihi.
         MUºWE WA CAP:              I¼o ri ima na¼o.
         MUºWE WA VCP:              Na ri½e ri ima na ¼a phuresidenthe muthihi na              15
                                    muthusaphuresidenthe      muthihi.     Kha    zwi
                                    ombedzelwe kha ndayotewa heyi.
         COETZEE:                   Vhanna, kha ri litshe u ita zwithu ri songo vhuya
                                    ra humbula. ·a phuresidenthe muthihi na
                                    muthusaphuresidenthe muthihi a thi imi na¼o.               20
                                    ·i na vhu¾udze¾udze ngauri muvhuso uyu a u
                                    na ndinganyelo ya mihumbulo ya vhathu vho
                                    fhambanaho. U μo isa phanμa na vhufogoli hawo
                                    hu si na a kaidzaho na u sumba nμila dzo
                                    peamaho.                                                   25

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        12                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

         DE WIT:                    Ri khou amba nga 'Checks and balances'.
         MUTHUMUKHULU:              A si dimokirasi heyo. Vhathu vha μo vhusa nge
                                    vha voutelwa nga vhathu. Hezwi zwa u sokou
                                    kumedza vhathu zwidulo ngeno vha songo
                                    voutelwa zwi khou μo fheliswa kha khetho dzi 30
                                    μaho.
         DE WIT:                    Ndi ngazwo ri½e ri tshi ri kha ri tendelwe ri bve
                                    muvhusoni hoyu hu tshee na tshifhinga ngauri
                                    arali ra ¾wa muvhusoni hoyu, ri μo ¼iwa. Vhathu
                                    a vha nga ri μivhi.                               35

         3.1.1      U ya nga mafhungo e na vhala phuresidennde u µo vha na
                    vhafarisi vhangana?                                                             (1)

         3.1.2      Bulani mahoro mavhili a no khou ambiwa nga hao buguni iyi.                      (2)

         3.1.3      De Wit o olwa sa muanewa-µe mafhungoni e na vhala?                              (2)

         3.1.4      Muhumbulo wa Muthumukhulu wa muphuresidenthe na
                    muthusamuphuresidenthe muthihi u µo vhuedza hani lushaka?                       (2)

         3.1.5      Ndi ngani hu na vhatshena vhane vha sa khou takalela u vha kha
                    muvhuso wa mbuelano? ¹alutshedzani.                                             (2)

         3.1.6      Muhumbulo muhulwane wa bugu iyi ndi ufhio. Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                  (2)

         3.1.7      Mahoro a no khou ambiwa nga hao a fhambana hani malugana
                    na kuvhusele?                                                                   (2)

         3.1.8      Ndeme ya u khetha vhavhusi shangoni ndi ifhio? ¹alutshedzani.                   (2)

         3.1.9      Inwi ni vhona Muthumukhulu a tshi nga vha Phuresidennde
                    wavhuµi wa shango? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno tharu.                     (3)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        13                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

3.2      TSHIBVELEDZWA TSHA F

         (Ndi nga madekwana nga 19h00. Khonferentsirumu ya Bouleward. Hu
         vhonala tshigwada tsha ¼ihoro ¼a lushaka. O imaho phanµa ndi
         murangaphanµa wa ¼ihoro Vho-de Wit.)

         DE WIT:         (U a ho¾ola) Vhahashu, u dzhenelela hashu kha muvhuso
                        uyu wa mbuelano ya lushaka, zwi nga zwi µo µisa tsira kha 5
                        ¼ihoro ¼ashu. (A tshi posa ma¾o a wana tsha½da tsho ima)
                        Mulandu?
         COETZEE:       Tsira ya mini, khufha ri tshi khou vhusa shango?
         DE WIT:        I¼o-vho n½e a thi imi na¼o, ngani ngauri khufha tshashu hu u
                        bvumela luimbo lwo simiwaho nga Madimokirati. Vhahashu, 10
                        kha ri tende zwauri Madimokirati vha na maa½da, ngauri na
                        zwidulo zwe vha zwi wina phalamendeni ndi zwinzhi.
                        (Hu pfala phosho)
         MUNNA:         N½e ndi ima na muhulisei Vho-de Wit. A thi vhoni ri tshi
                        kha µi vha na mulomo kha khabinethe heyi yo rangwaho                   15
                        pha½da nga Madimokirati. Khwi½e kha ri bve, ri sasaladze
                        hoyu muvhuso wa Madimokirati ri nnµa ha khabinethe.
         DE WIT:        Khe¼o fhungo!
         COETZEE:       Vhana, po¼otiki ya u sasaladza muvhuso na u khwikhwidzela
                        gariki murahu yo fhelelwa nga mushumo. Naa khezwi ri sa                20
                        omeleli muvhuso wonoyo ra u tikedza nga hune ra nga kona?
                        Vhathu ri songo hangwa hune ra bva hone. Mvelaphanµa ndi
                        nge ri½e Maneshinala ra i tumba n¾ha nga mulayo washu wa
                        khethano-ngalukanda.
         DE WIT:        Minista Coetzee, n½ee nµevhe.                                          25
         COETZEE:       Ndo thetshelesa.
         DE WIT:        Ri½e ri khou bva muvhusoni ri na muya wa u fha¾a. U
                        tikedza hashu muvhuso wa Madimokirati zwi µo ri sia ri½e ri
                        si tshee na mushumo u pfalaho. Nahone arali ra sa bva kha
                        uno ndi hone u fa ha ·ihoro ·a Lushaka!                                30
         COETZEE:       U bva hashu kha muvhuso wa mbuelano, ndi u la¾edza vha¼a
                        vhe vha ri voutela.

         3.2.1      Ndi ¼ihoro ¼ifhio ¼ine ha pfi ¼i na maanµa?                                     (1)

         3.2.2      Murangaphanµa wa ¼ihoro ¼a Lushaka ndi nnyi                                     (1)

         3.2.3      Mafhungo e na vhala a khou bvelela ngafhi nahone nga
                    tshifhinga-µe?                                                                  (2)

         3.2.4      Vho Coetzee vho olwa sa muanewa wa lushaka lufhio µiramani
                    iyi? Tikedzani phindulo ya½u.                                                   (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        14                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

         3.2.5      Ipfi ʹTsiraʹ mafhungoni aya ¼i ni µisela muhumbulo ufhio no
                    livhanya na zwo bvelelaho buguni?                                               (2)

         3.2.6      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Vho Coetzee vho vha vhe …

                    A   phuresidende.
                    B   mukhantselara.
                    C   minister.
                    D   khosi.                                                                      (1)

         3.2.7      Vho De Wit na Vho Coetzee vha fhambana hani malugana na
                    kuhumbulele kwavho no sedza vhurangaphanµa?                                     (2)

         3.2.8      Sumbedzani he khuµano ya vha hone vhukati ha ¼ihoro ¼a
                    Lushaka na ¼a Madimokirati buguni iyi.                                          (2)

         3.2.9      Ni vhona mulayo wa khethano nga lukanda wo vha u wavhuµi?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                        (2)

         3.2.10     Arali no vha ni kha zwa polotiki, no vha ni tshi µo nanga u vha
                    muraµo wa ¼ihoro ¼ifhio kha ayo e na vhala ngao? Tikedzani
                    phidulo ya½u.                                                                   (2)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                             35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        15                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEAPFUFHI
dzi tevhelaho:

     ꞌDOKOTELA WA MUKHUWA NANDIꞌ – NA Milubi
     ꞌNDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBEꞌ– NA Milubi

MBUDZISO 4: ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi MBILI dze na guda uri ni
kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo
langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 4.1
                        na MBUDZISO 4.2.

4.1      'DOKOTELA WA MUKHUWA NANDI' – NA Milubi

         TSHIBVELEDZWA TSHA G

         Dokotela Konani ndi fha¼a a tshi lingedza u ¾alutshedza uri mufumakadzi
         wa Louw u tea u gidimiselwa thyietha khali i sa athu u fhiritshela.

         Ndi afha uyu dokotela a tshi sendela tsini na mufumakadzi Louw.
         Zwenezwo a tshi tou ri u a mu fara, munna wawe a mbo µi rahela tshanµa
         tsha dokotela Konani kule. O no tshi raha a sendela tsini-tsini, a mu sumba 5
         nga munwe we wa vha u tshi vho tou khokhonya kha ningo ya Konani.

         Mufumakadzi wanga ha fariwi nga maµanµa a sa µivhi maµi. U ralo a tshi
         khou amba nga Tshivenµa tshe tsha vha tshi tshi tou swa nga hone u dzula
         bulasini ine ya vha na vhavenµa.

         Vhone, vha songo hangwa uri vha khou amba na dokotela. Ndi dokotela 10
         hoyu muthu ndi sisi¾a Mawela a tshi khou amba.

         Vhudokotela hawe a vhu ambi tshithu kha n½e. Dokotela ndi µivha e wa
         mukhuwa fhedzi, wa muthu mutswu u µi dzula e ¼one ¼a thavhani.

         Zwenezwo a tshi tou ralo manese vha re hanefho tsini vha thoma u
         sumbedza u sa fushea. ʹOo, zwino ni ¾oµa uri uyu muisa ndi mu tendele a 15
         tshi ¾ha¾huvha ʹmisisiʹ uri a kone u vhona ngoma ya mukhuwa? Neva. U
         amba maipfi aya a tshi khou bvisa bibi ye a µo i gidela nga fola a i funga. A
         dubisa luvhili na luraru, lwa vhu½a mutsi wa vha u tshi thulidza nga
         dziningo.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        16                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

         4.1.1      Bulani fhethuvhupo ha mafhungo e na vhala?                                      (1)

         4.1.2      Mafhungo e na vhala a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio?                     (2)

         4.1.3      Muanewa mupikisi mafhungoni e na vhala ndi nnyi? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                  (2)

         4.1.4      Ndi ngafhi hune na wana ma¾hakhe a nganeapfufhi iyi?                            (2)

         4.1.5      Muhumbulo muhulwane wa nganeapfufhi iyi ndi ufhio?                              (2)

         4.1.6      Ndi vhafhio vha songo takalelaho zwiito zwa Louw? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                  (2)

         4.1.7      Ndi ufhio mulayo wa tshi¾alula we wa shela mulenzhe kha u
                    vhanga khuµano kha nganeapfufhi iyi?                                            (2)

         4.1.8      Ni vhona zwe dokotela Konani a ita zwa u litsha mushumo zwo
                    tea? Tikedzani phindulo ya½u.                                                   (2)

         4.1.9      Arali no vha ni mulanguli wa vhuongelo uvhu no vha ni tshi µo
                    vha no ita mini u tandulula thaidzo dza tshi¾alula. Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                  (2)

                                            NA

4.2      ʹNDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBEʹ – NA Milubi

         TSHIBVELEDZWA TSHA H

          Zwenezwo vha pfa khii i tshi khou dzheniswa vothini. Vha pfa vothi ¼i
          tshi khou vuliwa. Mitsindo vha tou i pfa zwavhuµivhuµi uri i khou µa
          ngeno hune vha vha hone. Narina a mbo dzhena rumuni a sa vhuyi a
          humbula nani. Zwenezwo a tshi tou ri khithi ma¾o e vhona. Khathihi
          fhedzi e tshenutshenu.                                                               5

          ʹNi songo tshenuwa. Ndi n½e Gideon Dimbalala. Ni khou vhona n½e wa
          vhukuma. A ni khou vhona tshipuku. Mbudzeni uri ndi nnyi hou¼a we na
          vha ni nae.ʹ

          Narina a vho thoma u sokou kayakaya. Musi a tshi khou ralo u kayakaya
          vha mbo µi bvisa volovolo vha i vhea kha ¾hoho yawe.                                 10

          ʹArali ni sa ambi ngoho ya½u yo¾he ndi khou pu¾edza lu¾ha¾he holwu ha
          itea µembe.ʹ

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         17                  DBE/Lara 2024
                                                       NSC Confidential

         Narina nga u tshuwa a mbo µi ambulula. Ha ri a tshi khou bula dzina ¼a
         hone, vha pfa ndi ¼a tshi¿we tshikhafumbavho hetsho tshi sa µivhiho na
         maµi. Vha sedza Narina, dzina ¼a tshi¼a tshikhafumba ¼a lidza phalaphala 15
         ¾hohoni yavho. Vha sedza Narina hafhu, vha pfa miraµo yavho yo ½oka
         ½okoto. Vha litshedza volovolo, ya wa tshanµani tshavho. Ya suvha sa
         thendele ya swika ya µikita nga mulenzhe wa mbete. Vha sedza volovolo,
         vha sedza Narina, vha ¾oka tshifha¾uwo tshavho zwanµani zwavho. Vha
         mbo µi sedza fhasi sa muthu a no khou rabela thabelo khulu.              20

         4.2.1      Ndi nnyi o pangaho khii vothini?                                                 (1)

         4.2.2      Narina o oliwa sa mubvumbedzwa µe mafhungoni e na vhala ?                        (1)

         4.2.3      Thaidzo vhukati ha Vho-Dimbalala na mufumakadzi wavho
                    Narina ndi ifhio u ya nga mafhungo e na vhala?                                   (2)

         4.2.4      Fhungo ¼o swifhadzwaho ¼i ni µisela muhumbulo ufhio?                             (2)

         4.2.5      Ndivho khulwane ya uri Vho-Dimbalala vha dzumbame yo vha i
                    ifhio? Tikedzani phindulo ya½u.                                                  (2)

         4.2.6      Ndi khuµano-µe yo vhaho hone vhukati ha Vho-Narina na
                    Vho-Dimbalala? Tikedzani phindulo ya½u.                                          (2)

         4.2.7      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Vho-Dimbalala vho sumbedza u dinalea havho nga u ¾oµa u
                    shumisa …

                    A   kufhanga.
                    B   pfumo.
                    C   volovolo.
                    D   mbaµo.                                                                       (1)

         4.2.8      ¹alutshedzani thero ya nganeapfufhi iyi?                                         (2)

         4.2.9      Magumo a nganeapfufhi iyi o bveledzwa zwavhuµi naa?
                    Tikedzani phindulo yanu.                                                         (2)

         4.2.10     Vhushaka ha mbingano ya Vho-Dimbalala na Vho-Narina ho vha
                    hu na khakhathi. Tikedzani nga mbuno THARU uri inwi no vha
                    ni tshi nga vha thusa hani?                                                      (3)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                              35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2          18                  DBE/Lara 2024
                                                        NSC Confidential

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

SHOTHODZO – TN Pholi na TK Mkansi

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha ZWIRENDO zwi
tevhelaho:

     'NO MMBONA' – TN Pholi
     'MUNDENDE WA VHANA' – TN Pholi

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 5.1
                        na MBUDZISO 5.2.

MBUDZISO 5

5.1      Vhalani TSHIRENDO tshi tevhelaho nga vhusedzi uri ni kone u fhindula
         mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
         tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

         NO MMBONA – TN Pholi

         1         No mmbona ndi tshi bva,
         2         No mmboma ndi tshi µa,
         3         Mmboneni ndi tshi ¾uwa,
         4         Ni takale sa zwe nda takala ndi tshi µa.

         5         Tho ngo tou hanganea ndi tshi bva,
         6         Tshi¾angadzimeni Robben Island ndo dzula,
         7         Zwo tou tea, ndo vha ndi songo hanganea,
         8         Tshi¾angadzimeni tsha shangoni ndo ¾uwa.

         9         Thi mu¾uku, ndi tou sa µifhira,
         10        Tshumisano ma¾o o vhona,
         11        Vhushaka na vhu¾ama ro fha¾a,
         12        Salani, nnditsheni ndi ye u awela,
         13        Nnditsheni ndi ye u µiawedza.

         14        Tevhelani he nda kanda,
         15        Mbofholowo nga vhu¾ungu ndo ni fha.
         16        Afrika Tshipembe, Afrika ¼o¾he,
         17        Afrika Tshipembe, Afrika no¾he.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 19

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        19                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

         18       Afrika Tshipembe, Afrika ho¾he,
         19       Mbofholowo ndo lwelwa, ndo ni fha.
         20       He nda kanda ni tevhele,
         21       He nda khakha ni hume.
         22       Fha¾ani nga zwa½u na zwanga,
         23       Ndi Rolihlahla, ndo ni shasha,
         24       Nga Maµi a Madiba n½e,
         25       Rothodzwani, rotholelwani.

         5.1.1      Kha tshirendo itshi murendi u khou renda nga ha nnyi?                           (1)

         5.1.2      Bulani dzina ¼a figara ya muambo yo shumiswaho kha mutaladzi
                    wa 4.                                                                           (1)

         5.1.3      Ipfi ʹµaʹ kha mutaladzi 2 afho tshirendoni ¼i ambani?                           (2)

         5.1.4      Murendwa ngae kha tshirendo itshi o dzula Robben Island
                    mi¿waha mingana?                                                                (2)

         5.1.5      Sumbedzani mutevhetsindo wa tshirendo itshi ni dovhe ni
                    tikedze phindulo ya½u.                                                          (2)

         5.1.6      Sumbedzani zwine mutaladzi 20 wa bvisela zwone khagala.                         (2)

         5.1.7      Muthu     ane   tshirendo    tsha khou amba ngae ndi
                    mulwelambofholowo. Inwi tikedzani ¼ikumedzwa i¼o no
                    µisendeka nga zwi re tshirendoni.                                               (2)

         5.1.8      Sumbedzani phambano ya mafurase o swifhadzwaho.                                 (2)

         5.1.9      Inwi ni a tendelana na zwine murendi a khou amba kha
                    mutaladzi wa 15? Tikedzani phindulo ya½u.                                       (2)

         5.1.10     Ni vhona muthu ane tshirendo tsha khou amba ngae o tewa nga
                    u rendiwa na u khoµiwa? Tikedzani phindulo ya½u.                                (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 20

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2          20                  DBE/Lara 2024
                                                      NSC Confidential

5.2      Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
         μisendekaho khatsho.

         MUNDENDE WA VHANA – TN Pholi

         1       Mudzi wau fha¼a,
         2       Vhasoli vhau zwi¼a,
         3       Tshilidzi na dakalo wo ½ea,
         4       A u na tshilidzi, u a thutha.

         5       He iwe tshelede ya mundende wa vhana!
         6       U thusa wo fara ¾hamu ngani?
         7       Vha ngafhi vho mukene vho tika mavu nga khana.
         8       Vha tshi vha bebe vha sa pfuki gole,
         9       Mbulaise i no tshidza yeneyi!

         10      Ndo humbula mundende wa vhana,
         11      Tshikolo nda litsha tsha bugu,
         12      Nda phasa tsha ¿wana tshikolo,
         13      Ndo fhurwa nga iwe mavhulaise.

         14      Pfunzo ya bugu khei¼a,
         15      Yo shavha ya shavhesa,
         16      Iwe mundende wo ndendemedza,
         17      Ma½o au a ganedza tsho¾he.

         18      Mundende wa vhana wee!
         19      U mukwengweledzi - muungeledzi,
         20      Tshelede mu»isa zwililo,
         21      Wo ndzudza fhasi ndo dzudzea sa ma¾ari.

         5.2.1       Tshirendo itshi tshi khou amba nga ha mundende ufhio?                            (1)

         5.2.2       Topolani ipfi tshirendoni itshi ¼i no amba ¿waha.                                (1)

         5.2.3       U ya nga ha murendi hu na zwithu zwi si zwavhuµi zwi no
                     vhangwa nga mundende u no khou ambiwa afho tshirendoni.
                     Bulani zwivhili.                                                                 (2)

         5.2.4       Sumbedzani tshikimu tsha raimi tsha ndima ya 4.                                  (2)

         5.2.5       Mutevhetsindo wa u ongolowa u ni µisela vhuµipfi vhufhio afho
                     tshirendoni? Tikedzani phindulo ya½u.                                            (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 21

Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       21             DBE/Lara 2024
                                                         NSC

         5.2.6      Ndi tshifhio tshikolo tshe murendi a phasa tshone?                   (2)

         5.2.7      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    U tika mavu nga khana zwi amba u …

                    A   hwala mavu kha khana.
                    B   lovha.
                    C   vhea mavu kha khana.
                    D   hwala mavu nga muvhili wo¾he.                                    (1)

         5.2.8       Mutaladzi 9 u ni µisela muhumbulo ufhio?                            (2)

         5.2.9      Nga mbuno mbili ni nga eletshedza zwifhio kha vhathu vhane
                    vho tou fombe kha zwi no khou ambiwa nga mitaladzi 7, 8, 10
                    na 11?                                                               (2)

         5.2.10     Inwi ni vhona mundende u no khou ambiwa ngawo tshirendoni
                    u tshi tea u fheliswa? Tikedzani phindulo ya½u.                      (2)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                  35
                                                           MARAGAGU¹E:                   70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Tshivenda FAL · Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2023/144a6bf1-932b-48d2-9d4c-b72f491ba320) — Tshivenda FAL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-qp-nov-2022/ea17d25c-23f5-4d42-ac46-53d9ddb9a0f6) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2022/bb7c6ba2-8056-42b4-bf72-743dc426e32b) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2021/34586f66-d963-41a7-a54e-04d50bbc60c8) — Tshivenda FAL · QP · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL NSC P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-nsc-p2-may-june-2021/69c3e373-4a02-4f1c-a86d-c35c9a98c82e) — Tshivenda FAL · QP · 2021 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2023/c39cba64-bf2d-4052-8a52-77c4e5a624a8) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P1 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p1-memo-nov-2022/0977c62b-ea6e-4a65-9989-96c980080e39) — Memo · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
