# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 Feb March 2011 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 3 memorandum from the Feb March 2011, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2011-memo/71c970f0-d8fa-4f28-af8a-c977f00c94b7
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2011
- Exam period: Feb March
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2011-memo/71c970f0-d8fa-4f28-af8a-c977f00c94b7)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · Feb March · 2011 · tshivenda. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2011/d5894517-f8da-4a6d-b000-825aea326698) — QP · 2011 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI 12

             TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U
                          THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2011

                                  MEMORANDAMU

MARAGA: 100

                         Memorandamu uyu u na masia¾ari a 14.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
   Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                      2                                                DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                    NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA (50)
  KHOUDU            Khoudu 7:           Khoudu 6:            Khoudu 5:            Khoudu 4:             Khoudu 3:             Khoudu 2:            Khoudu 1:
                  Vhuswikeleli ha     Vhuswikeleli ha      Vhuswikeleli ho      Vhuswikeleli vhu      Vhuswikeleli ho       Vhuswikeleli ha       U sa swikelela
                      n¾hesa              n¾ha                dziaho                fushaho            linganelaho              fhasi
                    80 – 100%           70 – 79%             60 – 69%              50 – 59%              40 – 49%             30 – 39%               0 – 29%
                     26 – 32           22½ – 25½             19½ – 22               16 – 19             13 – 15½              10 – 12½                0 – 9½

                 -Zwi re ngomu zwi    - Zwi re ngomu       -Zwi re ngomu zwi    -Zwi re ngomu zwi     - Zwi re ngomu        -Zwi re ngomu        - Zwi re ngomu a
                 sumbedza u           zwi sumbedza u       sumbedza u           sumbedeza u           zwo »i linganela sa   zwi¿we a zwi ho      zwi livhani na
                 pfesesa ¾hoho        pfesesa ¾hoho        pfesesa ¾hoho.       pfesesa ¾hoho lu      zwenezwo, hu na       khagala, a zwo ngo   ¾hoho na luthihi, a
   ZWI RE
                 zwavhu»isa.          zwavhu»i             -Mihumbulo ndi i     fushaho.              mavhaka a             farana.              zwo ngo
 NGOMU NA
                 -Mihumbulo i a       vhukuma.             takadzaho, i a       -Mihumbulo ndi        xedzaho               -Mihumbulo yo        lunzhedzana.
 VHUPULANI       ¾okonya nahone                                                 ya nga misi, a i na   vhu¾umani.            sekena, hunzhi i     -Mihumbulo yo
                                      -Mihumbulo ndi       tendisea.
    (NV)         yo vhibva.           ya n¾ha, nahone i                         vhudzivha.            -Mihumbulo            sokou dovholola.     ¾apanyedzwa, yo
                                                           - U pulana na/kana
(MARAGA: 32)     -U pulana na/kana    a takadza.           mvetomveto zwo       - U pulana na/kana    kanzhi ndi yo         -A hu na vhu¾anzi    sokou dovhololwa.
                 mvetomveto zwo       -U pulana na/kana    bveledza maanea o    mvetomveto zwo        teaho, fhedzi i a     vhu fushaho ha u     - U pulana na/kana
                 bveledza maanea a    mvetomveto zwo       dziaho, a            bveledza maanea a     dovholola.            pulana/              mvetomveto a
                 si na vhukhakhi na   bveledza maanea o    kumedzeaho.          fushaho, nahone a     - U pulana na/kana    mvetomveto.          zwiho.
                 khathihi, a          lundwaho tshidele,                        kumedzeaho.           mvetomveto zwo        -Maanea ha ngo       -Maanea aya ha
                 kumedzeaho.          nahone a                                                        bveledza maanea       bveledzwa nga        ½ekedzei/kumedzei.
                                      kumedzeaho.                                                     o lunzhedzeaho        n»ila i
                                                                                                      lwo linganelaho       kumedzeaho.
                                                                                                      nahone a
                                                                                                      kumedzeaho.

   Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
  Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                       3                                             DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                    NSC – Memorandamu

                      10 – 12             8½ – 9½               7½ – 8                6–7                5 – 5½               4 – 4½                0 – 3½

                 -U sumbedza          - U sumbedza          -Hu na vhu¾anzi     -Hu¿we u vhonala     -Vhudzivha ha       -Luambo na zwiga     - Luambo na zwiga
                 vhudzivha ho         vhudzivha ho                              ha vhudzivha ha      luambo ho sekena.   zwa u vhala zwo      zwa u vhala zwo
  LUAMBO,                                                   ha vhudzivha ha
                 go»ombelaho ha       dziaho ha ndeme ya                        luambo zwi hone.     -Luambo a lwo       khakhea.             khakhea tsho¾he.
TSHITAILA NA                                                luambo.
                 ndeme ya luambo.     luambo.                                   -Luambo ndi lwa      ngo vhibva, na      -Munanguludzo        - Munanguludzo wa
U SEDZULUSA                                                 - Luambo na
                 -Luambo, zwiga       -Luambo, zwiga                            misi, zwiga zwo      zwiga zwa u vhala   wa maipfi wo         maipfi a wo ngo tea
    (LTS)                                                   zwiga zwa u vhala
                 zwa u vhala zwo      zwa u vhala zwo                           shumiswa lu          hu¿we a zwo ngo     shaedzwa.            na luthihi.
                                                            hunzhi a zwi na
(MARAGA: 12)     shumiswa zwone-      shumiswa hu si na                         fushaho.             shumiswa nga        - Tshitaela,         - Tshitaela, thounu
                                                            vhukhakhi.
                 zwone.               vhukhakhi, u kona                         -Munanguludzo        n»ila yone.         thounu na            na redzhisi¾ara zwo
                                                            - Munanguludzo
                 -U shumisa           u shumisa luambo                          wa maipfi u a        -Munanguludzo       redzhisi¾ara a zwo   liana tsho¾he.
                                                            wa maipfi wo tea
                 luambo lwa n¾hesa    lwa kuambele/                             fusha.               wa luambo ndi wa    ngo tea.             - Ho »alesa
                                                            tshibveledzwa.
                 lwa kuambele/        maambele.                                 - Tshitaela,         fhasi.              -Ho »ala             vhukhakhi na
                                                            - Tshitaela,
                 maambele.            -Munanguludzo wa                          thounu na            - Tshitaela,        vhukhakhi, naho      n»a»o, nahone a hu
                                                            thounu na
                 -Munanguludzo u      maipfi wo                                 redzhisi¾ara nga u   thounu na           zwo »i vhalululwa    vhonali vhu¾anzi ha
                                                            redzhisi¾ara zwo
                 savhambedzwiho/      vanganywa lwa                             angaredza zwi »i     redzhisi¾ara zwi    na u sedzuluswa      u vhalulula na u
                                                            tea ¾hoho ya
                 wa n¾hesa wa         vhusiki.                                  anana na ¾ho»ea      shaedza             zwi¾uku.             sedzulusa.
                                                            mafhungo.
                 maipfi, zwo          - Tshitaela, thounu                       dza ¾hoho ya         ndunzhendunzhe.
                                                            - Kanzhi a hu na
                 vhibva vhukuma.      na redzhisi¾ara zwo                       mafhungo.            -Hu na
                                                            vhukhakhi nga
                 -Tshitaela, thounu   tea ¾hoho ya                              - Hu »i vha na       vhukhakhi ho
                                                            murahu ha u
                 na redzhisi¾ara      mafhungo.                                 vhukhakhi nga        vhalaho naho ho
                                                            vhalulula na u
                 zwo tea tsho¾he      -Hunzhi a hu na                           murahu ha u          »i vha na u
                                                            sedzulusa.
                 ¾hoho ya             vhukhakhi nga                             vhalulula na u       vhalulula na u
                 mafhungo.            murahu ha u                               sedzulusa.           sedzulusa.
                 -A hu na             sedzuluswa na u
                 vhukhakhi na         vhalululwa ha
                 vhuthihi nga         mushumo.
                 murahu ha u
                 sedzuluswa na u
                 vhalululwa ha
                 mushumo.

  Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
   Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                       4                                               DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                     NSC – Memorandamu

                        5–6                    4½                    4                3 – 3½                  2½                    2                  0 – 1½

TSHIVHUMBEO       -Kubveledzelwe        -Mafhugo o           -Vhunzhi ha          -Dzi¿we dza          -Dzi¿we dza          - U ita a tshi bva   -O liana na ¾hoho.
     (T)          kwo                   bveledzwa nga        zwidodombedzwa       mbuno na             dzimbuno dza         kha ¾hoho.           - Mi¾ala, dziphara
 (MARAGA: 6)      faranaho/lunzhedze    n»ila yo faranaho.   zwo bveledzwa.       zwododombedzwa       ndeme dzi hone.      -Zwi a kon»a u       zwo vhilingana, a
                  aho kwa ¾hoho.        Hu na                - Mi¾ala, dziphara   zwo bveledzwa.       - Mi¾ala, dziphara   tevhela vhu¾ala ha   zwi tevhelelei.
                  Vhudodombedzi         ndunzhendunzhe.      zwo fha¾ea           - Mi¾ala, dziphara   zwo khakhea,         mafhungo.            -Vhulapfu ho
                  vhu ¾okonyaho.        - Mi¾ala, dziphara   zwavhu»i.            zwo »i khakhea       fhedzi mihumbulo     - Mi¾ala, dziphara   lapfesa/
                  -Mi¾ala, dziphara     zwi i a tevhelelea   - Vhulapfu ho tea.   hu¿we, fhedzi        i sala i kha »i      zwi kha vhuimo       pfufhifhalesa u
                  zwo fha¾wa lwo        nahone zwo                                maanea a »i sala a   pfala.               ha fhasi.            fhirisa mpimo.
                  faranaho.             vangana.                                  tshi pfala.           -Vhulapfu ho        - Vhulapfu ho
                  -Vhulapfu/tshivhalo   -Vhulapfu ho tea.                         -Vhulapfu ho tea.    lapfesa/             lapfesa/
                  tsha maipfi zwi                                                                      pfufhifhalesa.       pfufhifhalesa.
                  elana na ndaela dza
                  ¾hoho.

   Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
   Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                   5                                                 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                 NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI (30)
  KHOUDU        Khoudu 7:       Khoudu 6:       Khoudu 5:      Khoudu 4:     Khoudu 3:       Khoudu 2:                                              Khoudu 1:
              Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha                                         U sa swikelela
                  n¾hesa          n¾ha           dziaho       vhu fushaho   linganelaho        fhasi
                80 – 100%       70 – 79%        60 – 69%       50 – 59%      40 – 49%        30 – 39%                                                 0 – 29%
                 16 – 20        14 – 15½        12 – 13½       10 – 11½        8 – 9½         6 – 7½                                                  0 – 5½

                  N»ivho yo dziaho     -U na n»ivho         -U na n»ivho yo      -U na n»ivho i       -U na n»ivho yo      -U na n»ivho ya       -A hu na n»ivho ya
                  tsho¾he ya ¾hodea                         dziaho ya ¾ho»ea     fushaho ya ¾ho»ea    linganelaho ya       fhasi ya ¾ho»ea       ¾ho»ea dza
                                       yavhu»i ya ¾ho»ea
                  dza tshibveledzwa.                        dza tshibveledzwa.   dza tshibveledzwa.   ¾ho»ea dza           dza tshibveledzwa.    tshibveledzwa.
                                       dza tshibveledzwa.
                  -U ¿wala lwo                              -U ¿wala – u fara    -U ¿wala – o »i      tshibveledzwa.       Phindulo yawe         -U ¿wala – u liana
                                       -U ¿wala lwo
                  rombaho/vhibvaho.                         vhu¾ala, nahone u    bvanyana kha         -Vhu¾ala hawe        kha mushumo uyu       na ¾hoho, zwi
                                       rombaho/vhibvaho.
                  -U tshimbila kha                          tou polika           ¾hoho, fhedzi a      kha u fhindula       i sumbedza hu na      ambwaho hunzhi a
                                       -U tshimbila kha
                  vhu¾ala hone-hone,                        zwi¾uku kha          zwi xedzi.           mushumo uyu vhu      u shaedza             zwi tsha pfala. Zwi
                                       vhu¾ala hone-hone,
                  hu si na u bva kha                        ¾hoho ya             -Zwi re ngomu na     sumba ho sekena.     vhukuma.              re ngomu na
    ZWI RE                             hu si na u bva kha
                  ¾hoho ya                                  mafhungo.            mihumbulo zwo        -U ¿wala – u a       -U ¿wala – u          mihumbulo a zwi
   NGOMU,                              ¾hoho ya mafhungo.
                  mafhungo.                                 -Hunzhi zwi re       farana nga n»ila i   xedza vhu¾ala, zwi   xedza vhu¾ala, na     elani,
  VHUPULANI                            -Zwi re ngomu na
                  -Zwi re ngomu na                          ngomu na             fushaho, zwi¿we      ambiwaho hu¿we       zwi ambiwaho          zwidodombedzwa
                                       mihumbulo zwo
      NA          mihumbulo zwo                             mihumbulo zwo        zwa                  zwi ita zwi tshi     hu¿we a zwi tsha      zwi¾uku¾uku zwi
                                       ¾an»avhudzwa
TSHIVHUMBEO       farana tsho¾he,                           farana, nahone       zwidodombedzwa       liana.               pfala.                tikedzaho ¾hoho.
                                       zwavhu»isa,
     (NVT)        zwidodombedzwa       zwidodombedzwa       zwidodombedzwa       zwi tikedza ¾hoho.   -Zwi re ngomu na     -Zwi re ngomu na      -U pulana na/kana
 (MARAGA: 20)     zwo¾he zwi tikedza                        zwi tikedza ¾hoho.   -Vhu¾anzi ha u       mihumbulo zwo        mihumbulo zwi         mvetomveto a
                                       zwo¾he zwi tikedza
                  ¾hoho ya                                  -U pulana na/        pulana na/kana       farana lwo           ita zwi tshi liana,   zwiho.
                                       ¾hoho.
                  mafhungo.                                 kana mvetomveto      mvetomveto zwo       linganelaho,         zwidodombedzwa        Tshibveledzwa itshi
                                       -U pulana na/kana                                                                   zwi¾uku zwi           a tshi kumedzei.
                  -Hu na vhu¾anzi                           zwo bveledza         bveledza             zwi¿we zwa
                                       mvetomveto zwo
                  ha u pulana                               tshibveledzwa        tshibveledzwa tshi   zwidodombedzwa       tikedzaho ¾hoho.      - A ho ngo
                                       bveledza
                  na/kana                                   tshi kumedzeaho,     fushaho, tshi        zwi tikedza ¾hoho.   -U pulana na/kana     shumiswa ¾ho»ea
                                       tshibveledzwa tsho
                  mvetomveto, zwa                           tshavhu»i.           kumedzeaho.          -Vhu¾anzi ha u       mvetomveto a zwi      dzo teaho dza
                                       fha¾waho zwavhu»i.
                  mbo bveledza                              -O shumisa milayo    -U shumisa           pulana na/kana       fushi.                tshivhumbeo.
                                       -O shumisa milayo
                  tshibveledzwa tshi                        yo teaho ya          muhumbulo u          mvetomveto zwo       Tshibveledzwa a
                                       yo teaho ya
                  si na vhukhakhi na                        tshivhumbeo nga      fushaho kha u        bveledza             tsho ngo
                                       tshivhumbeo lwa
                  luthihi, tshi                             n»ila yo dziaho.     bveledza ¾ho»ea      tshibveledzwa        kumedzwa
                                       n¾ha vhukuma.
                  kumedzeaho.                                                    dzo teaho dza        tsho linganelaho,    zwavhuμi.

   Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
  Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                       6                                                  DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                    NSC – Memorandamu

                 -O kona lwa n¾hesa                                                 tshivhumbeo tsha      tsho faranaho        -U shumisa milayo
                 kha u shumisa                                                      tshibveledzwa.        nahone tshi          ya tshivhumbeo
                 milayo yo teaho ya                                                                       kumedzeaho.          nga n»ila yo
                 tshivhumbeo.                                                                             -U na muhumbulo      khakheaho.
                                                                                                          wo linganelaho wa
                                                                                                          ¾ho»ea dza
                                                                                                          tshivhumbeo tsha
                                                                                                          tshibveledzwa-
                                                                                                          fhedzi hu na u
                                                                                                          ¾ahedzwa ha
                                                                                                          zwithu zwa
                                                                                                          ndeme.
                       8 – 10                 7 – 7½                6 – 6½               5 – 5½                4 – 4½               3 – 3½                0 – 2½

  LUAMBO,        - U shumisa            -Tshibveledzwa tsho    -Mushumo wo          -Mushumo wo           -Mushumo wo          -Mushumo wo          -Mushumo wo
TSHITAELA NA     zwivhumbeo             fha¾wa zwavhu»i        fha¾wa zwavhu»i,     fha¾wa lu fushaho.    fha¾wa lwo tou       fha¾wa lwa fhasi     fha¾wa lwa fhasi
U SEDZULUSA      zwone-zwone zwa        vhukuma, nahone        u a vhalea.          Vhukhakhi vhu re      linganelaho. Hu      nahone zwi a         nahone zwo
    (LTS)        girama, nga n»ila      nga n»ila yone.        -N»ivho ya maipfi    hone a vhu            na vhukhakhi ho      kon»a u              ¿walwaho zwo
(MARAGA: 10)     yone kha               -N»ivho ya maipfi yo   yo tea ndivho, vha   khakhisi nyelelo      vhalahonyana.        tevhelelea.          vhilingana.
                 tshibveledzwa.         tea ndivho, vha        ¾anganedzaho         ya mafhungo.          -N»ivho ya maipfi    -N»ivho ya maipfi    -N»ivho ya maipfi i
                 -N»ivho ya maipfi      ¾anganedzaho           mafhungo na          -N»ivho ya maipfi     i fhasi nahone a i   i ¾o»a u lulamiswa   ¾o»a ndulamiso zwi
                 yo tea tsho¾he         mafhungo na            nyimele.             i a fusha zwi tshi    tei tsho¾he          nahone a i tei       hone, nahone a i tei
                 ndivho, vha            nyimele.               -Tshitaela, thouni   kwama ndivho,         ndivho, vha          ndivho, vha          ndivho.
                 ¾anganedzaho            -Tshitaela, thouni    na redzhisi¾ara      vha ¾anganedzaho      ¾anganedzaho         ¾anganedzaho         -Tshitaela, ndivho
                 mafhungo na            na redzhisi¾ara        hunzhi zwo tea.      mafhungo na           mafhungo na          mafhungo na          na vha
                 nyimele.               hunzhi zwo tea.        -Hunzhi a hu na      nyimele.              nyimele.             nyimele.             ¾anganedzaho
                  -Tshitaela, ndivho    -Hunzhi a hu na        vhukhakhi nga         -Tshitaela, thouni   -Tshitaela,          -Tshitaela, thouni   mafhungo a zwi
                 na redzhisi¾ara zwo    vhukhakhi nga          murahu ha u          na redzhisi¾ara       redzhisi¾ara na      na redzhisi¾ara a    anani/tshimbilelani
                 tea tsho¾he-tsho¾he.   murahu ha u            vhalulula na u       zwo tea lu            thouni zwo tea.      zwo ngo tea.         na ¾hoho ya
                 -A hu na vhukhakhi     vhalulula na u         sedzulusa.           fushaho.               -Hu na              - Tshibveledzwa      mafhungo.
                 na vhuthihi nga        sedzulusa.             -Vhulapfu ho tea.    -Hu na vhukhakhi      vhukhakhi ho         tsho »ala            -Ho »alesa
                 murahu ha u            -Vhulapfu ho tea.                           vhu si vhunzhi        vhalaho nga          vhukhakhi, naho      vhukhakhi na
                 vhalula na u                                                       nga murahu ha u       murahu ha u          ho μi vha na u       n»a»o nga murahu
                 sedzulusa.                                                         vhalulula na u        vhalulula na u       vhalulula na u       ha u vhalulula na u
                 -Vhulapfu ho tea.                                                  sedzulusa.            sedzulusa.           sedzulusa.           sedzulusa.

  Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
   Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                      7                                                 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                    NSC – Memorandamu

                                                                                   -Vhulapfu ho         -Vhulapfu ho           -Zwo lapfesa/        -Vhulapfu – Zwo
                                                                                   ¾o»ou vha vhu        lapfesa/pfufhifhale    pfufhifhalesa.       lapfesa/
                                                                                   teaho.               sa.                                         pfufhifhalesa u
                                                                                                                                                    fhirisa mpimo.

KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI (20)
  KHOUDU              Khoudu 7:            Khoudu 6:            Khoudu 5:            Khoudu 4:            Khoudu 3:             Khoudu 2:           Khoudu 1:
                    Vhuswikeleli ha      Vhuswikeleli ha      Vhuswikeleli ho       Vhuswikeleli        Vhuswikeleli ho       Vhuswikeleli ha      U sa swikelela
                        n¾hesa               n¾ha                dziaho             vhu fushaho          linganelaho              fhasi
                      80 – 100%            70 – 79%             60 – 69%             50 – 59%             40 – 49%              30 – 39%               0 – 29%
                      10½ – 13              9½ – 10               8–9                6½ – 7½                5½ – 6                4–5                  0 – 3½

                    -N»ivho yo dziaho    -N»ivho ya           -N»ivho yo dziaho   -N»ivho i fushaho     -N»ivho yo            -N»ivho ya fhasi    -A hu na n»ivho
                    tsho¾he ya ¾ho»ea    vhu»isa ya ¾ho»ea    ya ¾ho»ea dza       ya ¾ho»ea dza        linganelaho ya         ya ¾hoμea dza       ya ¾ho»ea dza
ZWI RE NGOMU,
                    dza tshibveledzwa.   dza tshibveledzwa.   tshibveledzwa.      tshibveledzwa.       ¾ho»ea dza             tshibveledzwa.      tshibveledzwa.
VHUPULANI NA                                                                                                                  -Phindulo kha
                    -Vhu¿wali ho         -U ¾ana vhudzivha    -U ¿wala –          -U ¿wala –           tshibveledzwa.                             -U ¿wala –
TSHIVHUMBEO         rombaho/dziaho –     ho angalalaho ha     mugudi u fara       mugudi u a xedza     -Phindulo i            mushumo uyu i       mugudi u liana na
    (NVT)           mugudi u fara        vhutsila ha u        vhu¾ala hone, hu    vhu¾ala fhedzi zwa   shaedza vhu¾ala.       sumbedza            ¾hoho,
 (MARAGA: 13)       vhu¾ala hone-        ¿wala.               na u liana/xelana   si khakhise           -U ¿wala –            vhu¾ala             ¾halutshedzo
                    hone, ha liani na    -Vhu¿wali ho         zwi¾uku na ¾hoho.   ¾halutshedzo nga     mugudi u liana na      vhusekene.          hunzhi i a xela.
                    ¾hoho.               rombaho/dziaho –     - Zwi re ngomu na   u angaredza.         ¾hoho ¾halutshedzo     -U ¿wala –          -Zwi re ngomu na
                    -Zwi re ngomu na     mugudi u fara        mihumbulo zwo       -Zwi re ngomu        ya polika hu¿we.       mugudi u liana      mihumbulo zwa
                    mihumbulo yawe       vhu¾ala hone, ha     farana,             kha tshibveledzwa     -Zwi re ngomu na      na ¾hoho, hu¿we     tshibveledzwa a
                    zwo farana           liani na ¾hoho ya    zwidodombedzwa      na mihumbulo          mihumbulo zwo         ¾halutshedzo ya     zwi yelani,
                    tsho¾he, nahone      mafhungo.            zwinzhi zwi         zwo farana lu         farana lwo            polika.             zwidodombedzwa
                    zwidodombedzwa       -Zwi re ngomu na     tikedza ¾hoho.      fushaho, zwi¿we       linganelaho,          -Zwi re ngomu na    zwi¾uku¾uku zwi
                    zwo¾he zwi tikedza   mihumbulo yawe       -Hu na vhu¾anzi     zwa                   zwi¿we zwa            mihumbulo zwa       tikedzaho ¾hoho.
                    ¾hoho.               zwo farana, zwa      ha u pulana na u    zwidodombedzwa        zwidodombedzwa        tshibveledzwa a     -U pulana/
                    -Vhu¾anzi ha u       ¾an»avhudzwa         sedzulusa zwo       zwi tikedza ¾hoho.    zwi tikedza ¾hoho.    zwo ngo tou         mvetomveto a
                    pulana na/kana       zwavhu»isa,          bveledzaho          -Vhu¾anzi ha u        -Vhu¾anzi ha u        farana,             zwi ho.
                    mvetomveto zwo       nahone               tshibveledzwa       pulana na             pulana na u           zwidodombedzwa      Tshibveledzwa a
                    bveledza             zwidodombedzwa       tshi kumedzeaho,    sedzulusa zwo         sedzulusa zwo         zwi¾uku zwi         tshi kumedzei/
                    tshibveledzwa tshi   zwo¾he zwi           tshavhu»i.          bveledza              bveledza              tikedzaho ¾hoho.    fushi.
                    si na vhukhakhi      tikedza ¾hoho.       -O shumisa milayo   tshibveledzwa tshi    tshibveledzwa         -A zwi tei          -Ho ngo shumisa

   Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
   Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                        8                                                  DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                      NSC – Memorandamu

                    na luthihi, nahone   -Vhu¾anzi ha u        yo teaho ya           fushaho, tshi         tsho linganelaho,     Luambo lwa            milayo yo teaho
                    tshi kumedzeaho.     pulana na/kana        tshivhumbeo.          kumedzeaho.           tshi kumedzeaho.      Hayani, naho ho       ya tshivhumbeo.
                    -O shumisa milayo    mvetomveto zwo                              -O shumisa            - U na                pulaniwa na/
                    yo¾he yo teaho ya    bveledza                                    muhumbulo u           muhumbulo wo          kana
                    tshivhumbeo.         tshibveledzwa                               fushaho wa            linganelaho wa        mvetomveto.
                                         tsho fha¾waho                               ¾ho»ea dza            ¾ho»ea dza            -Tshibveledzwa a
                                         zwavhu»i, tshi                              tshivhumbeo.          tshivhumbeo – hu      tsho ngo
                                         kumedzeaho.                                                       na hu¿we u            kumedzwa
                                         -O shumisa milayo                                                 shaedza.              zwavhu»i.
                                           ya tshivhumbeo                                                                        - O shumisa
                                         yo teaho nga n»ila                                                                      milayo ya
                                         yavhu»i vhukuma.                                                                        tshivhumbeo nga
                                                                                                                                 n»ila yo
                                                                                                                                 khakheaho.
                          6–7                 5 – 5½                  4½                  3½ – 4                   3                    2½                   0–2

                    -U shumisa           -Tshibveledzwa        -Tshibveledzwa        -Tshibveledzwa        -Tshibveledzwa        -Tshibveledzwa       -Tshibveledzwa
                    zwivhumbeo           tsho fha¾wa           tsho fha¾wa           tsho fha¾wa lu        tsho fha¾wa lwo       tsho fha¾wa nga      tsho fha¾wa nga
                    zwone-zwone zwa      zwavhu»i              zwavhu»i, nahone      fushaho.              linganelaho. Hu       n»ila i              n»ila ya fhasi/i
   LUAMBO,          luambo kha u         vhukuma nahone        tshi a vhalea.        Vhukhakhi vhu re      na vhukhakhi ho       shaedzaho/ya         shaedzaho
TSHITAILA NA U      ¿wala                nga n»ila yone.       -N»ivho ya maipfi     hone a vhu            vhalaho.              fhasi, nahone zwi    vhukuma, nahone
  SEDZULUSA         tshibveledzwa,       -N»ivho ya maipfi     yo tea ndivho, vha    khakhisi nyelelo      -N»ivho ya maipfi     a kon»a u            zwo vhilingana.
     (LTS)          nahone zwo           hunzhi yo tea         ¾anganedzaho          ya mafhungo.          yo shaedza            tevhelelea.          -N»ivho ya maipfi
  (MARAGA: 7)       fha¾wa zwavhu»i.     ndivho, vha           mafhungo na           -N»ivho ya maipfi     nahone a i tei        -N»ivho ya           i ¾o»a u lulamiswa
                    -N»ivho ya maipfi    ¾anganedzaho          nyimele.              yo tea ndivho, vha    tsho¾he ndivho,       maipfi i ¾o»a u      ho angalalaho
                    yo tea tsho¾he       mafhungo na            -Tshitaela, thouni   ¾anganedzaho          vha ¾anganedzaho      lulamiswa hu¿we,     vhukuma, nahone
                    ndivho, vha          nyimele.              na redzhisi¾ara       mafhungo na           mafhungo na           nahone a i tei       a zwo ngo tea
                    ¾anganedzaho          -Tshitaela, thouni   hunzhi zwo tea.       nyimele.              nyimele.              ndivho, vha          ndivho na kathihi.
                    mafhungo na          na redzhisi¾ara       -Tshibveledzwa         -Tshitaela, thouni    -Tshitaela, thouni   ¾anganedzaho         -Tshitaela, thouni
                    nyimele.             hunzhi zwo tea.       itshi a tshi na       na redzhisi¾ara       na redzhisi¾ara       mafhungo na          na redzhisi¾ara a
                    -Tshitaela, thouni   -Tshibveledzwa        vhukhakhi             zwi a »i fusha.       zwo tsela fhasi.      nyimele.             zwi tshimbilelani
                    na redzhisi¾ara      hunzhi a hu na        vhunzhi nga           -Tshibveledzwa        -Tshibveledzwa        -Tshitaela, thouni   na ¾hoho.
                    zwo tea tsho¾he.     vhukhakhi nga         murahu ha u           tshi »i vha na        tsho faredza          na redzhisi¾ara a    -Tshibveledzwa
                    -Tshibveledzwa a     murahu ha u           vhalulula na u        vhukhakhi vhu si      vhukhakhi ho          zwo ngo tea.         tsho »ala
                    tshi na vhukhakhi.   pulana na u           sedzulusa.            vhunzhi nga           vhalaho nga           -Tshibveledzwa       vhukhakhi

   Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                     9                                     DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                NSC – Memorandamu

                 nga murahu ha u     sedzulusa.          -Vhulapfu ho tea.   murahu ha u    murahu ha u       tsho »ala           vhunzhisa, na
                 pulana na u         -Vhulapfu ho tea.                       pulana na u    pulana na u       vhukhakhi, naho     n»a»o i re
                 sedzulusa.                                                  sedzulusa.     sedzulusa.        ho »i vha na u      khagala nga
                 -Vhulapfu ho tea.                                           -Vhulapfu ho   -Vhulapfu – zwo   pulana/             murahu ha u
                                                                             ¾o»ou vha ho   lapfesa/          sedzuluswa.         pulana na u
                                                                             teaho.         pfufhifhalesa.    -Vhulapfu – zwo     sedzulusa.
                                                                                                              lapfesa/            -Vhulapfu – zwo
                                                                                                              pfufhifhalesa.      lapfesa/
                                                                                                                                  pfufhifhalesa.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3           10       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA)

MBUDZISO I

(Vha songo shumisa adendamu iyi kha u maka, kha vha tou i shumisela u engedza n»ivho
yavho)

1.1      •    Mu¿wali u buletshedza tshithu nga vhu»alo.
         •    Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo
              muhumbuloni wa muvhali.

1.2      •     Aya ndi maanea ane muṅwali a anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo no
               bvelelaho.
             • Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea.
             • Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho.
             • Magumo a songo »oweleaho nahone a fhedza tshi¾ori zwavhu»i.

1.3      •    Mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe.
         •    Mu¿wali u a dzhia sia.
         •    Vhu»ipfi na u nyanyuwa ndi zwone zwi no dzhielwa n¾ha.

1.4      •    Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona ngayo zwithu.
         •    Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika
              magumoni.
         •    Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia.
         •    Mu¿wali u tikedza vhukuma sia ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa.
         •    Mu¿wali u sumbedza vhukhwine ha fhungo ¼ine a khou ¼i imelela.

1.5      •    A dzhia masia mavhili a khani.
         •    Mafhungo a tea u vha a tshi ¾anganedzea.
         •    Mbuno dza u ima na u hanedzana na ¾hoho dzi fanela u linganyiswa.
         •    Mu¿wali ha dzhii sia.
         •    Mu¿wali a nga ¾ahisa muhumbulo wawe magumoni.

1.6      •    Mu¿wali a nga »isa zwifanyiso zwine muvhali a zwi ¾alela a kona u
              ¿wala maanea ngazwo.
         •    Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso
              zwo ½ewaho.

1.7      •    Mu¿wali a nga »isa zwifanyiso zwine muvhali a zwi ¾alela a kona u
              ¿wala maanea ngazwo.
         •    Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso
              zwo ½ewaho.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3       11       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC – Memorandamu

1.8      •   Mu¿wali a nga »isa zwifanyiso zwine muvhali a zwi ¾alela a kona u
             ¿wala maanea ngazwo.
         •   Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso
             zwo ½ewaho.

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                       50

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3       12       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI ZWIPFUFHI

MBUDZISO 2

2.1      VHURIFHI HA VHUKONANI

         ¹hoμea:

         •    Vhurifhi ha vhukonani vhu na »iresi nthihi.
         •    Vhurifhi ha vhukonani vhu na theshano.
         •    Vhurifhi ha vhukonani vhu na mathomele.
         •    Vhu tea u vha na mutumbu.
         •    Vhu tea u vha na magumo.
         •    Hu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u
              swika magumoni.

2.2      NGANEAVHUTSHILO YA MUFU

         ¹hoμea:

         •    I tea u vha pfufhi.
         •    Zwidodombedzwa zwa mabebo na »uvha ¼a lufu.
         •    Zwi¿we zwiga zwa ndeme zwa mufu.
         •    Zwidodombedzwa nga ha pfunzo na u shela mulenzhe kha u bveledzisa
              lushaka.
         •    I tea u amba tshithu nga ha mashaka a tsini e mufu a sia.

2.3      TSHIPITSHI

         ¹hoμea:

         •    ¹hoho.
         •    Theshano.
         •    Mvulatswinga.
         •    Mutumbu.
         •    Phendelo.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3           13       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC – Memorandamu

2.4      INTHAVIYU

         ¹hoμea:

         •    Mbudziso kha dzi vhe pfufhi.
         •    Hu songo vhudziswa mbudziso mbili kana nnzhi khathihi.
         •    Phindulo kha i livhane na mbudziso yo ½ewaho.
         •    Phindulo dzi songo lapfesa.

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                          30

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3           14       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI

MBUDZISO 3

3.1      DAYARI

         Tshivhumbeo:

         •    Tshifhinga (hune tsha ¾o»ea).
         •    ¶uvha.
         •    ºwedzi.
         •    ºwaha.
         •    Zwiitei.
         •    Tshifhinga.

3.2      GARA¹A YA THAMBO

         Tshivhumbeo:

         •    Gara¾a ya thambo ndi i¿we n»ila ine ra i shumisa kha u »ivhadza
              vhathu uri vha »e zwimimani zwine ra khou vha rambela khazwo.
         •    Dzi na madzina a vharambiwa.
         •    Datumu ya »uvha ¼a tshimima.
         •    Tshifhinga tsha u thoma.
         •    Fhethu hune tshimima tsha khou ya u vha hone.

3.3      NDAELA

         Tshivhumbeo:

         •    Kha i vhe pfufhi.
         •    I tea u angaredza mulaedza wa ndeme.
         •    I tea u pfesesea.
         •    Luambo lwayo lu fanela u kona u swikelelea nga vhathu vhanzhi.

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                     20
                                                          MARAGAGU¹E:                       100

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2011-memo/52727e95-77d8-488b-bb16-cf88d31c03bf) — Tshivenda FAL · Memo · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2017-memo/8f848c5e-5047-476c-bddc-5846bfb967bf) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2014-memo/58cde16e-b722-4e30-bf69-5180b8840b84) — Tshivenda FAL · Memo · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2013-memo/3932c4be-76e1-42ea-9b56-b59491fe944e) — Tshivenda FAL · Memo · 2013 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2012-memo/41c6b425-41fb-4dd4-acba-cf55b3ad74dc) — Tshivenda FAL · Memo · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-feb-march-2011/063d04ea-cb49-4022-a617-3d3ae76ade96) — Tshivenda FAL · QP · 2011 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
