# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 May June 2016 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 3 memorandum from the May June 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2016-memo/2d8d7ce4-11fe-4183-865c-2d858377419c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: May June
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2016-memo/2d8d7ce4-11fe-4183-865c-2d858377419c)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · May June · 2016 · tshivenda. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2016/17c35f68-67f6-4a20-a255-658f616544e1) — QP · 2016 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

               SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)

                                        2016

                                 MEMORANDAMU

                                                                      MARAGA: 100

                            Memorandamu uyu u na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                                   2                                                                              DBE/2016
                                                                              SCE– Memorandamu

PFESESANI:

• Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ¼A VHURARU 3).
• Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.
• Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo
  tsho khethekanywa tsha bva zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza
  maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.
• Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi.

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50]
           Khritheria                                Zwa nṱhesa                Tshikili tshone          Vhukoni ha vhukati/vhu       Vhukoni ha fhasi              U sa kona
                                                                                                        fushaho/ho linganelaho
 ZWI RE NGOMU &                                          28–30                      22–24                       16–18                       10–12                     4–6
 VHUPULANI (NV)                                -Mihumbulo i               -Phindulo yo lundwa        -Phindulo i fushaho           -Phindulo i shaedzaho    -Phindulo yo polikaho
                                               gobolaho/¾okonyaho i sa    tshidele vhukuma           -Mihumbulo yo                 ndunzhendunzhe           tshoṱhe
 (Zwo ¿waliwaho na                             vhambedzwi/                -Zwi yelana tshoṱhe na     lunzhedzana lwo               -Mihumbulo yo            -Mihumbulo yo
 mihumbulo)                                    lavhelelwiho               ṱhoho nahone zwa           linganelaho nahone zwi a      vhilinganaho, nahone     ṱanganaho nahone i si na
 Nzudzanyo ya mihumbulo na

                                Maimo a n¾ha
                                               -Mihumbulo ya vhu¾ali, i   takadza                    tendisea                      i si na vhusiki ha       sia
 vhupulani/                                    ¾okonyaho nahone yo        -Hu na vhu¾anzi ha         -Zwo dzudzanywa nahone        mu½e                     -Ndi phambananadzo,
 U dzhiela nzhele ndivho, vha                  vhibvaho                   mihumbulo yo vhibvaho      zwa dovha zwa lunzhedzana     -Vhu¾anzi vhu si gathi   zwo sokou dovhololwa
 ¾anganedzaho mafhungo na                      -Zwo dzudzanywa            -Zwo dzudzanywa            lwo linganelaho/lu fushaho,   ha nzudzanyo na u        -A zwo ngo dzudzanywa
 nyimele.                                      nahone zwa dovha zwa       nahone zwa dovha zwa       hu tshi katelwa               lunzhedzana zwo          nahone a zwi na
                                               lunzhedzana tshidele lwa   lunzhedzana tshidele lwa   marangaphanḓa, mutumbu        teaho.                   ndunzhendunzhe.
 MARAGA 30                                     tsho¾he, hu tshi katelwa   tsho¾he, hu tshi katelwa   na magumo/mupendelo.
                                               marangaphan»a,             marangaphanḓa,
                                               mutumbu na                 mutumbu na
                                               magumo/mupendelo.          magumo/mupendelo.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                                                                                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                                3                                                                            DBE/2016
                                                                           SCE– Memorandamu

RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA [MARAGA50] (i ya phan»a)
                                                      25–27                      19–21                       13–15                       7–9                       0–3
                                            -Ndi zwa n¾hesa, fhedzi    -Zwo lundwa tshidele       -Phindulo i a fusha fhedzi   -Phindulo yo anzaho     -A hu na ndingedzo ya u
                                            zwo ri shaedzinyana        -Mihumbulo i yelanaho, i   hu na vhu¾udze¾udze hu¿we    u sa yelana ha          fhindula ¾hoho/mbudziso
                                            musutshelo wa maanea o     takadzaho                  vhu khakhisaho mu¾o»o        mafhungo                -U polika tsho¾he na u sa
                                            lundwaho tshidele lwa      -Zwo dzudzanywa            -Mihumbulo yo dzudzanywa     -Mihumbulo i vho        tsha tea lwa tsho¾he

                            Maimo a fhasi
                                            tsho¾hetsho¾he             nahone zwa dovha zwa       lwa ndinganelo nahone i a    sumbedza u liana na u   -A zwi na sia nahone zwo
                                            -Mihumbulo yo vhibva       lunzhedzana zwavhuḓi,      tendisea                     »a»isa                  vhilingana.
                                            ya lundwa lwa vhu¾ali      hu tshi katelwa            -Hu na hu¿we u fusha ha      -U shaedza vhu¾anzi
                                            -Zwo dzudzanywa            marangaphan»a,             nzudzanyo na                 ha nzudzanyo na
                                            nahone zwa dovha zwa       mutumbu na                 ndunzhendunzhe, hu tshi      ndunzhendunzhe zwo
                                            lunzhedzana tshidele lwa   magumo/mupendelo .         katelwa marangaphan»a,       teaho.
                                            tsho¾he, hu tshi katelwa                              mutumbu na
                                            marangaphan»a,                                        magumo/mupendelo.
                                            mutumbu na
                                            magumo/mupendelo.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                                                                                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                                     4                                                                              DBE/2016
                                                                                SCE– Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50] (i ya phan»a)
          Khritheria                                   Zwa n¾hesa                 Tshikili tshone         Vhukoni ha vhukati/vhu         Vhukoni ha fhasi             U sa kona
                                                                                                           fushaho/ho linganelaho
 LUAMBO, TSHITAILA NA                                      14–15                       11–12                          8–9                         5–6                      0–3
 U DZUDZANYA (LTD)                             -Thouni, redzhis¾ara,          -Thouni, redzhis¾ara,     -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,     -Luambo a lu pfali
                                               tshitaila na »ivhaipfi zwo     tshitail »ivhaipfi zwo    tshitaila »ivhaipfi zwo tea   tshitaila »ivhaipfi zwo   -Thouni, redzhis¾ara,
 Thouni, redzhis¾ara na                        tea tsho¾hetsho¾he ndivho,     tea vhukuma ndivho,       ndivho, vha ¾anganedzaho      tea zwi¾uku ndivho, vha   tshitaila »ivhaipfi a
 »ivhaipfi zwo teaho                           vha ¾anganedzaho               vha ¾anganedzaho          mafhungo na nyimele           ¾anganedzaho mafhungo     zwo ngo tea ndivho,
 ndivho/zwiitei na nyimele                     mafhungo na nyimele            mafhungo na nyimele       -U shumiswa ho teaho ha       na nyimele                vha ¾anganedzaho

                              Maimo a n¾ha
 Munanguludzo wa maipfi                        -Luambo ndi lwa                -Luambo lu a ṱokonya      luambo u bveledza             -Ho shumiswa luambo       mafhungo na nyimele
 Kushumisele kwa luambo na                     vhu»ifulufheli ha n¾hesa, lu   nahone thouni yo          ¾halutshedzo                  lwa mutheo/fhasi          -U ho¾efhala ha
 milayo, zwiga zwa u vhala,                    nyanyulaho tsho¾he             shumiswaho ndi i          -Thouni yo tea                -Thouni na kushumisele    »ivhaipfi zwo anzesa
 girama, mupeleṱo                              -Lu a gobola nahone lwo        nyanyulaho                -U pfumiswa ha luambo ho      kwone kwa maipfi a zwo    lune u pfala ha
                                              pfuma u dzangelwa ha            -Hunzhi a hu na           shumiswa u khavhisa zwi re    ngo tea                   mafhungo zwa si tsha
 MARAGA 15                                    thouni                          vhukhakhi ha girama       ngomu.                        -¶ivhaipfi ndi yo         konadzea na khathihi/
                                              -A hu na vhukhakhi ha           na mupele¾o                                             shaedzaho vhukuma.        zwa vho kon»a
                                              girama na mupeleṱo              -Lwo lundwa tshidele                                                              vhukuma.
                                               -Lwo lundwa nga tshikili       vhukuma.
                                               tsha ma¾hakhe¾hakheni.
                                                             13                         10                            7                           4
                                               -Luambo ndi lwa n¾ha           -Luambo lu a kunga na     -U shumiswa ha luambo ho      -Luambo lwo shumiswa
                                               vhukuma                        u nyanyula                linganelaho, fhedzi hu tshi   lwa u sa kona

                              Maimo a fhasi
                                              -Lu a gobola nahone lwo         -Thouni ndi yo teaho, i   »i vha na vhu¾udze¾udze       -A hu na kana hu tou
                                              pfuma u dzangelwa ha            nyanyulaho                -Hu¿we u shumiswa ha          vha na zwi¾uku¾uku zwi
                                              thouni                          -Vhukhakhi vhu¾uku        luambo ho teaho nga u         sumbedzaho
                                              -A hu na vhukhakhi ha           ha girama na mupele¾o     angaredza, fhedzi u           muvanganyo wa
                                              girama na mupeleṱo              -Zwo lundwa tshidele      dzangelwa ha luambo ndi ha    mafhungo/mitaladzi
                                               -Lwo lundwa nga tshikili       vhukuma.                  fhasi.                        -¶ivhaipfi yo ho¾efhala
                                               tsha ma¾hakheni.                                                                       lwa tsho¾he.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                                                                                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                   5                                                                        DBE/2016
                                                              SCE– Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50] (i ya phan»a)
           Khritheria                   Zwa nṱhesa             Tshikili tshone      Vhukoni ha vhukati/vhu        Vhukoni ha fhasi             U sa kona
                                                                                     fushaho/ho linganelaho
 TSHIVHUMBEO (T)                             5                        4                        3                           2                       0–1
                                 -Kubveledzele kwa ¾hoho   -Kubveledzele kwa      -Kubveledzele kwa ¾hoho na   -Dzi¿we mbuno ndi dzi     -Hu na u shaedza ha
 Zwi¾alusi zwa tshibveledzwa     kwa n¾hesa                ¾hoho kwo              vhudodombedzi zwo tea        pfadzaho                  mbuno dzo teaho
 Kubveledzelwe kwa phara na      -Vhudodombedzi ha         lunzhedzanaho          -Mafhungo/Mitaladzi, phara   -Mafhungo/Mitaladzi na    -Mafhungo/Mitaladzi na
 tshivhumbeo tsha                ma¾hakhe¾hakheni          -Vhudodombedzi ha      zwo fha¾wa lu fushaho        phara zwi »i vha na       phara zwo »ala
 mafhungo/mitaladzi              -Mafhungo/Mitaladzi,      ¾hoho hu pfadzaho      -Maanea o »i faredza zwi     vhukhakhi                 vhukhakhi
                                 phara zwo fha¾wa na u     -Mafhungo/Mitaladzi,   pfadzaho/tendiseaho.         -Fhedzi maanea a kha »i   -Maanea ha na
 MARAGA: 5                       lundwa lwa n¾hesa         phara zwo vangwa lu                                 pfala naho hu na          mudzio/ha pfadzi.
                                 tsho¾hetsho¾he.           pfadzaho.                                           vhukhakhi.
  MARAGANYANGAREDZI                        43–50                   33–40                    23–30                       13–20                     0–10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                                                                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                               6                                                                                 DBE/2016
                                                                          SCE– Memorandamu

KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 30]
           Khritheria                     Zwa n¾hesa                     Tshikili tshone            Vhukoni ha vhukati/ho          Vhukoni ha fhasi                U sa kona
                                                                                                   linganelaho/vhu fushaho
 ZWI RE NGOMU,                               15–18                            11–14                          8–10                          5–7                         0–4
 VHUPULANI NA                    -Phindulo ndi ya                  -Phindulo ndi yavhu»i         -Phindulo ndi i               -Phindulo ndi ya              -Phindulo i sumbedza
 TSHIVHUMBEO (NVT)               ma¾hakhe¾hakheni, i sa            vhukuma, i bvukululaho        fushaho/linganelaho           mutheo/fhasi, i               u shaya n»ivho ya
                                 vhambedzwi                        n»ivho yo dziaho ya           vhukuma, i bvukululaho        bvukululaho n»ivhonyana       zwi¾alusi zwa lushaka
 Zwo ¿waliwaho na                -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo         zwi¾alusi zwa lushaka lwa     n»ivho yo dziaho ya           ya zwi¾alusi zwa lushaka      lwa tshibveledzwa
 mihumbulo                       vhibvaho                          tshibveledzwa                 zwi¾alusi zwa lushaka lwa     lwa tshibveledzwa             -¹halutshedzo yo
 Nzudzanyo ya mihumbulo na       -N»ivho yo ¾an»avhuwaho           -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A   tshibveledzwa                 -Hu na u polika hu¿we hu      dzumbama, u polika
 vhupulani                       tsho¾he ya zwi¾alusi zwa          hu na u polika                -Ho ngo tou fara vhu¾ala      vhonalaho naho o fara         ndi hu hulwane
 U dzhiela nzhele ndivho, vha    lushaka lwa tshibveledzwa         -Zwi re ngomu na              hone tsho¾he lini – hu na u   vhuṱala                       -A hu na u farana ha
 ṱanganedzaho mafhungo na        -Ku¿walele kwo tou fombe          mihumbulo zwo                 polika hu¿we hu vhonalaho     -Zwi re ngomu na              zwi re ngomu na
 nyimele                         kha sia ¼one                      lunzhedzana                   -Zwi re ngomu na              mihumbulo a zwo ngo tou       mihumbulo
 Phindulo na mihumbulo           -Zwi re ngomu na                  -Zwo ¾an»avhudzwa lwa         mihumbulo zwo »i              farana tsho¾he lini           -Zwidodombedzwa
 Nzudzanyo ya mihumbulo na       mihumbulo zwo lunzhedzana         tsho¾he, zwidodombedzwa       lunzhedzana                   -Zwidodombedzwa               zwi¾uku¾uku zwi
 vhupulani                       -Zwo ¾an»avhudzwa lwa             zwo¾he zwi tikedza ¾hoho      -Zwi¿we zwidodombedzwa        zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho     tikedza ¾hoho
 U dzhiela nzhele ndivho, vha    tsho¾he, zwidodombedzwa           -Tshivhumbeo ndi tsho         zwi tikedza ¾hoho             -Hu na u shaedza hu           -A ho ngo tevhedzwa
 ¾anganedzaho mafhungo na        zwo¾he zwi tikedza ¾hoho          teaho naho hu na              -Nga u angaredza,             vhonalaho ha kushumisele      milayo yone ya
 tshivhumbeo/milayo na           -Tshivhumbeo ndi                  vhukhakhi vhu¾uku.            tshivhumbeo ndi tshone,       kwa milayo na                 tshivhumbeo tsha
 nyimele.                        tshonetshone tsho teaho                                         fhedzi hu na u polika         tshivhumbeo                   tshibveledzwa.
                                 tshibveledzwa.                                                  hu¾uku.                       -¹hahelelo/U shaedza ndi
                                                                                                                               hu soliseaho.
 MARAGA 18
 LUAMBO, TSHITAILA NA                        10–12                              8–9                            6–7                          4–5                         0–3
 U SEDZULUSA (LTS)               -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila   -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,
                                 na »ivhaipfi, ndi zwi teaho       tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi,
 Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u   lwa ma¾hakhe¾hakheni              zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho zwi¾uku             ndi zwi sa ananiho na
 nyanyula, tshitaila, vha        ndivho, vha ¾anganedzaho          vha ¾anganedzaho              vha ¾anganedzaho              ndivho, vha ¾anganedzaho      ndivho, vha
 ¾anganedzaho mafhungo na        mafhungo na nyimele               mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           ṱanganedzaho
 nyimele                         -Girama ndi yoneyone              -Nga u angaredza, girama      -Hu na hu¿we vhukhakhi        -Girama yo shaedza, i na      mafhungo na nyimele
 Munanguludzo wa maipfi          nahone yo fha¾wa tshidele         ndi yone nahone yo            ha girama                     vhukhakhi ho vhalaho          -Zwo »ala vhukhakhi
 Zwiga zwa mu¿walo na            -A hu na vhukhakhi.               fha¾wa zwavhu»i               -¶ivhaipfi i a                -¶ivhaipfi ndi yo             nahone zwo ṱanganana
 mupele¾o                                                          -¶ivhaipfi ndi yavhu»i        fusha/linganela               shaedzaho vhukuma             -¶ivhaipfi a i tei
                                                                   vhukuma                       -Fhedzi vhukhakhi vhu re      -¹halutshedzo yo              ndivho na khathihi
 MARAGA 12                                                         -Hunzhi a hu na               hone a vhu thithisi           thithisea.                    -¹halutshedzo yo
                                                                   vhukhakhi.                    ¾halutshedzo.                                               ho¾efhala tsho¾he.
  MARAGANYANGAREDZI                          25–30                            19–23                          14–17                        9–12                          0–7

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                                                                                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                              7                                                                                 DBE/2016
                                                                         SCE– Memorandamu

KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 20]
          Khritheria                     Zwa n¾hesa                     Tshikili tshone            Vhukoni ha vhukati/ho          Vhukoni ha fhasi                U sa kona
                                                                                                  linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU,                                10–12                            8–9                            6–7                           4–5                        0–3
VHUPULANI NA                    -Phindulo ndi ya                  -Phindulo ndi yavhu»i         -Phindulo ndi i               -Phindulo ndi ya              -Phindulo i sumbedza
TSHIVHUMBEO (NVT)               ma¾hakhe¾hakheni, i sa            vhukuma, i bvukululaho        fushaho/linganelaho           mutheo/fhasi, i               u shaya n»ivho ya
                                vhambedzwi                        n»ivho yo dziaho ya           vhukuma, i bvukululaho        bvukululaho n»ivhonyana       zwi¾alusi zwa lushaka
Phindulo na mihumbulo           -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo         zwi¾alusi zwa lushaka lwa     n»ivho yo dziaho ya           ya zwi¾alusi zwa lushaka      lwa tshibveledzwa
Nzudzanyo ya mihumbulo          vhibvaho                          tshibveledzwa                 zwi¾alusi zwa lushaka lwa     lwa tshibveledzwa             -¹halutshedzo yo
U dzhiela nzhele ndivho, vha    -N»ivho yo ¾an»avhuwaho           -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A   tshibveledzwa                 -Hu na u polika hu¿we hu      dzumbama, u polika
¾anganedzaho mafhungo na        tsho¾he ya zwi¾alusi zwa          hu na u polika                -Ho ngo tou fara vhu¾ala      vhonalaho naho o fara         ndi hu hulwane
tshivhumbeo/milayo na nyimele   lushaka lwa tshibveledzwa         -Zwi re ngomu na              hone tsho¾he lini – hu na u   vhuṱala                       -A hu na u farana ha
                                -Ku¿walele kwo tou fombe          mihumbulo zwo                 polika hu¿we hu vhonalaho     -Zwi re ngomu na              zwi re ngomu na
MARAGA 12                       kha sia ¼one                      lunzhedzana                   -Zwi re ngomu na              mihumbulo a zwo ngo tou       mihumbulo
                                -Zwi re ngomu na mihumbulo        -Zwo ¾an»avhudzwa lwa         mihumbulo zwo »i              farana tsho¾he lini           -Zwidodombedzwa
                                zwo lunzhedzana                   tsho¾he, zwidodombedzwa       lunzhedzana                   -Zwidodombedzwa               zwi¾uku¾uku zwi
                                -Zwo ¾an»avhudzwa lwa             zwo¾he zwi tikedza ¾hoho      -Zwi¿we zwidodombedzwa        zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho     tikedza ¾hoho
                                tsho¾he, zwidodombedzwa           -Tshivhumbeo ndi tsho         zwi tikedza ¾hoho             -Hu na u shaedza hu           -A ho ngo tevhedzwa
                                zwo¾he zwi tikedza ¾hoho          teaho naho hu na              -Nga u angaredza,             vhonalaho ha kushumisele      milayo yone ya
                                -Tshivhumbeo ndi                  vhukhakhi vhu¾uku.            tshivhumbeo ndi tshone,       kwa milayo na                 tshivhumbeo tsha
                                tshonetshone tsho teaho                                         fhedzi hu na u polika         tshivhumbeo                   tshibveledzwa.
                                tshibveledzwa.                                                  hu¾uku.                       -¹hahelelo/U shaedza ndi
                                                                                                                              hu soliseaho.
LUAMBO, TSHITAILA NA U                        7–8                              5–6                             4                            3                          0–2
SEDZULUSA (LTS)                 -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila   -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,
                                na »ivhaipfi, ndi zwi teaho       tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi,
Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u   lwa ma¾hakhe¾hakheni              zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho zwi¾uku             ndi zwi sa ananiho na
nyanyula, tshitaila, vha        ndivho, vha ¾anganedzaho          vha ¾anganedzaho              vha ¾anganedzaho              ndivho, vha ¾anganedzaho      ndivho, vha
¾anganedzaho mafhungo na        mafhungo na nyimele               mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           ṱanganedzaho
nyimele                         -Girama ndi yoneyone              -Nga u angaredza, girama      -Hu na hu¿we vhukhakhi        -Girama yo shaedza, i na      mafhungo na nyimele
Munanguludzo wa maipfi          nahone yo fha¾wa tshidele         ndi yone nahone yo            ha girama                     vhukhakhi ho vhalaho          -Zwo »ala vhukhakhi
Zwiga zwa mu¿walo na            -A hu na vhukhakhi.               fha¾wa zwavhu»i               -¶ivhaipfi i a                -¶ivhaipfi ndi yo             nahone zwo ṱanganana
mupele¾o                                                          -¶ivhaipfi ndi yavhu»i        fusha/linganela               shaedzaho vhukuma             -¶ivhaipfi a i tei
                                                                  vhukuma                       -Fhedzi vhukhakhi vhu re      -¹halutshedzo yo              ndivho na khathihi
MARAGA 8                                                          -Hunzhi a hu na               hone a vhu thithisi           thithisea.                    -¹halutshedzo yo
                                                                  vhukhakhi .                   ¾halutshedzo.                                               ho¾efhala tsho¾he.
  MARAGANYANGAREDZI                         17–20                            13–15                          10–11                        7–8                           0–5

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                                                                                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3     8                         DBE/2016
                                                SCE – Memorandamu

ADENDAMU/MEMORANDAMU

KHETHEKANYO YA A: MAANEA

MBUDZISO 1

KHETHEKANYO YA A: MAANEA
1.1 Ndo vha ¾hanzi yavho.                        Mbuletshedzo
                                                 -Mu¿wali u buletshedza zwi¾u¾uwedzi
                                                 nga vhu»alo.
                                                 -Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine
                                                 a khou amba ngazwo muhumbuloni
                                                 wa muvhali.
                                                 Nganetshelo
                                                 -Aya ndi maanea ane mu¿wali a
                                                 anetshela zwi¾u¾uwedzi.
                                                 -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na
                                                 u tendisea.
                                                 -Mafhungo a hone a ¿walwa nga
                                                 tshifhinga tsho fhelaho.
                                                 -Magumo a songo »oweleaho a fhedza
                                                 tshi¾ori zwavhu»i.
                                                 Mbuletshedzo
                                                 -Mu¿wali u buletshedza zwi¾u¾uwedzi
                                                 nga vhu»alo.
                                                 -Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine
                                                 a khou amba ngazwo muhumbuloni
                                                 wa muvhali.
                                                 A u vhuisa muhumbulo
                                                 -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a
                                                 i ½ea vhuµipfi na u nyanyuwa hawe.
                                                 -U vhuisa mihumbulo u yelana na
                                                 mi¼oro kana lutamo lwawe.
                                                 -Mu¿wali u kona u dzhia sia ¼ine a
                                                 khou ¼i imelela.
1.2    Afurika Tshipembe, shango ¼a lupfumo      Nganetshelo
       lwo dzumbamaho.                           -Aya ndi maanea ane mu¿wali a
                                                 anetshela nga ha lupfumo lwo
                                                 dzumbaho lwa Afurika Tshipembe.
                                                 -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na
                                                 u tendisea.
                                                 -Mafhungo a hone a ¿walwa nga
                                                 tshifhinga tsho fhelaho.
                                                 -Magumo a songo »oweleaho a fhedza
                                                 tshi¾ori zwavhu»i.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3     9                         DBE/2016
                                                SCE – Memorandamu

                                                 Mbuletshedzo
                                                 -Mu¿wali u buletshedza lupfumo lwo
                                                 dzumbamaho Afurika Tshipembe.
                                                 -Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine
                                                 a khou amba ngazwo muhumbuloni
                                                 wa muvhali.
                                                 A u vhuisa muhumbulo
                                                 -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a
                                                 i ½ea vhuµipfi na u nyanyuwa hawe.
                                                 -U vhuisa mihumbulo u yelana na
                                                 mi¼oro kana lutamo lwawe.
                                                 -Mu¿wali u kona u dzhia sia ¼ine a
                                                 khou ¼i imelela.
1.3    ºwalani maanea ane a thoma nga            U vhuisa muhumbulo
       maipfi haya: Zwino ndo zwi humbula        -Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i
       ...                                       ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe.
                                                 -U vhuisa mihumbulo u yelana na
                                                 mi¼oro kana lutamo lwawe.
                                                 -Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a
                                                 khou ¼i imelela.
                                                 Nganetshelo
                                                 -Aya ndi maanea ane mu¿wali a
                                                 anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo no
                                                 bvelelaho.
                                                 -Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na
                                                 u tendisea.
                                                 -Mafhungo a hone a ¿walwa nga
                                                 tshifhinga tsho fhelaho.
                                                 -Magumo a songo »oweleaho a fhedza
                                                 tshi¾ori zwavhu»i.
1.4    Zwa vhudavhidzano ha musalauno ...        A u haseledza
       ndi dakalo tshililo.                      -Afha mu¿wali u imelela masia
                                                 mavhili u lingana.
                                                 -Mu¿wali ha tei u dzhia sia.
1.5    Ndi tshone tshifhinga tsho teaho uri      U ¾a¾a khani
       Afurika Tshipembe ¼i vhe na               -Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe
       muphuresidennde wa mufumakadzi.           ine a vhona zwithu ngayo.
       ¹a¾ani.                                   -Mihumbulo yawe i tea u vha khagala
                                                 u bva mathomoni u swika magumoni.
                                                 -Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we
                                                 sia/fhungo.
                                                 -Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo
                                                 ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa.
                                                 -Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha
                                                 fhungo ¼ine a khou ¼i imelela.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3     10                         DBE/2016
                                                SCE – Memorandamu

1.6.1 Tshifanyiso                                Nganetshelo.
                                                 - Mu¿wali u anetshela nga ha ndau.
                                                 -Mafhungo a hone a ¿walwa nga
                                                 tshifhinga tsho fhelaho.
                                                 -Magumo a songo »oweleaho a fhedza
                                                 tshi¾ori zwavhu»i.
                                                 Mbuletshedzo.
                                                 -Afha mu¿wali a nga buletsha nga ha
                                                 ndau.
                                                 A u haseledza.
                                                 - Hu nga haseledzwa nga ha vhuvha
                                                 ha ndau.
                                                 U ¾a¾a khani.
                                                 - Hu nga ¾a¾iwa khani nga ha
                                                 tshifanyiso itsho tsha ndau.
1.6.2 Tshifanyiso                                Nganetshelo.
                                                 -Mu¿wali a nga ¿wala nga ha
                                                 tshitediamu kana nyito dzo no itea
                                                 hone.
                                                 Mbuletshedzo.
                                                 -Hu nga buletshedzwa nga ha
                                                 tshitediamu
                                                 A u haseledza.
                                                 -Vhagudi vha nga haseledza nga ha
                                                 nyito dzo no itwa tshitediamu.
                                                 U ¾a¾a khani.
                                                 -Hu nga ¾a¾iwa khani nga ha
                                                 masiandaitwa a no bvelela
                                                 tshitediamu.
1.6.3 Tshifanyiso                                Nganetshelo.
                                                 -Muṅwali u anetshela nga ha ¼iivha/ lufuno
                                                 lwa u funa zwi½oni.
                                                 Mbuletshedzo.
                                                 -U buletshedza nga ha ¼iivha.
                                                 A u haseledza.
                                                 -U haseledza nga ha ¼iivha.

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                             50

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3     11                        DBE/2016
                                                SCE – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI

MBUDZISO 2

2.1      ADZHENDA NA MAAMBIWA A MU¹ANGANO.
         Zwi lavhelelwaho

         Tshivhumbeo
         •   Dzina ¼a dzangano.
         •   Datumu, tshifhinga na fhethu ha mu¾angano.
         •   U ¾anganedza na pfarelo.
         •   Mafhungo a takuwaho kha minetse dza mu¾angano wo fhiraho.
         •   Zwite¿wa zwi no o ambiwa.
                                 μ
                                                                                                 [30]

2.2      VHURIFHI HA VHUKONANI.
         Zwi lavhelelwaho

         Tshivhumbeo:
         •   Vhurifhi ha vhukonani vhu na »iresi nthihi.
         •   Vhurifhi ha vhukonani vhu na theshano.
         •   Vhu na marangaphan»a.
         •   Vhu tea u vha na mutumbu.
         •   Vhu tea u vha na nyonesano.
         •   Vhu tea u vha na magumo.
         •   Hu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u
             swika magumoni.
         •   Tshivhumbeo tsha luambo tshi µo shanduka zwi tshi ya na ndivho.                     [30]

2.3      NGANEAVHUTSHILO YA MUFU
         Zwi lavhelelwaho
         Tshivhumbeo
         • Madzina a mufu nga vhuµalo.
         • ¶uvha ¼e a lovha nga¼o.
         • Tshivhalo tsha vhana vhe a vha sia.
         • Fhethu he vha vha vha tshi shuma hone.
         • ¶uvha ¼ine vha µo vhulungwa nga¼o.                                                    [30]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3     12                        DBE/2016
                                                SCE – Memorandamu
2.4      TSHIPITSHI TSHA FOMA·A
         Zwi lavhelelwaho
         Tshivhumbeo:

         •   U thoma u ¿wala tshitaela tshine tsha »o shumiswa, tshi no sumbedza
             uri zwo itea lini,ngafhi, ngani na ndivho, nnyi na mini.
         •   Mu¿wali u kunga vhathetshelesi.
         •   U fha¾a mbuno zwavhu»i wo litsha u shumisesa maipfi nga n»ila yo
             kalulaho lune a sala a si tshe na ndeme.
         •   U linganya tsatsaladzo na u ½ea n»ila dza khwi½e dza kuitele kwa
             zwithu.
         •   Magumo ndi a ndeme, a si manweledzo a zwe zwa ¿walwa.                               [30]

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                            30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3     13            DBE/2016
                                                SCE – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C:                ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/
                                 ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO

MBUDZISO 3

3.1      PHOSI¹ARA

         Zwi lavhelelwaho

         Tshivhumbeo:
         •   ¹hoho.
         •   I fanela u ¿walwa nga n»ila i no kunga.
         •   I nga vha na tshifanyiso.
         •   A yo ngo tea u lapfesa.
         •   U pfufhifhadzwa nga zwiga zwi re na ndeme fhedzi.                   [20]

3.2      POSIKARA¹A

         Zwi lavhelelwaho

         Tshivhumbeo:
         • U rumela mulaedza nga poswo.
         • ¶iresi ya mu¿walelwa.
         • Mulaedza u tea u vha mupfufhi.
         • Luambo lu tea u vha lwo livhaho.                                      [20]

3.3      MASIA

         Zwi lavhelelwaho

         ¹ho»ea:
         •  U shumisa ¼imudi ¼a ndaela.
         •  A tea u vha na ndunzhendunzhe kha zwo ¿walwaho.
         •  U shumisa nomboro na buletse u sumbedza mutevhe.
         •  A tea u angaredza mulaedza wa ndeme.
         •  A tea u pfesesea.
         •  A ¿walwe nga luambo lu swikelelwaho nga vhathu vhanzhi.              [20]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:           20
                                                         MARAGAGU¹E:             100

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2016-memo/3d0abacd-a7b1-47b7-87ee-4423e743b364) — Tshivenda FAL · Memo · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2016-memo/330584a1-1693-4c37-821a-fd68334c5e5d) — Tshivenda FAL · Memo · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2017-memo/a6c31e8f-50ae-4887-b171-2a6e75bc140c) — Tshivenda FAL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2016/ac9be605-37c2-45ac-930e-3337acf39afe) — Tshivenda FAL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2016/e4048424-913a-4506-bb3a-083def744f89) — Tshivenda FAL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2017/e2311579-8f0d-4d13-b0a5-cce0e32c66c3) — Tshivenda FAL · QP · 2017 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
