# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2014 Memo

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 3 memorandum from the November 2014, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2014-memo/31ae51f2-8624-4651-be3c-9ee07b0de1df
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2014
- Exam period: November
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 November 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2014-memo/31ae51f2-8624-4651-be3c-9ee07b0de1df)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · November · 2014 · tshivenda. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda FAL P3 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2014/012c8473-375c-4010-ae4c-b7dd13dc78d3) — QP · 2014 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI 12

             TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U
                          THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)

                                     LARA 2014

                                  MEMORANDAMU

MARAGA: 100

                         Memorandamu uyu u na masia¾ari a 11.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                                                   2                                                         DBE/Lara 2014
                                                                                              NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50]

           Khritheria                                 Zwa nṱhesa                Tshikili tshone          Vhukoni ha vhukati/vhu       Vhukoni ha fhasi              U sa kona
                                                                                                         fushaho/ho linganelaho
 ZWI RE NGOMU &                                           28–30                      22–24                       16–18                       10–12                     4–6
 VHUPULANI                                      -Mihumbulo i               -Phindulo yo lundwa        -Phindulo i fushaho           -Phindulo i shaedzaho    -Phindulo yo polikaho
                                                gobolaho/¾okonyaho i sa    tshidele vhukuma           -Mihumbulo yo                 ndunzhendunzhe           tshoṱhe
 (Zwo ¿waliwaho na                              vhambedzwi/                -Zwi yelana tshoṱhe na     lunzhedzana lwo               -Mihumbulo yo            -Mihumbulo yo
 mihumbulo)                                     lavhelelwiho               ṱhoho nahone zwa           linganelaho nahone zwi a      vhilinganaho, nahone     ṱanganaho nahone i si na
 Nzudzanyo ya mihumbulo na

                                Maimo a n¾ha
                                                -Mihumbulo ya vhu¾ali, i   takadza                    tendisea                      i si na vhusiki ha       sia
 vhupulani/                                     ¾okonyaho nahone yo        -Hu na vhu¾anzi ha         -Zwo dzudzanywa nahone        mu½e                     -Ndi phambananadzo,
 U dzhiela nzhele ndivho, vha                   vhibvaho                   mihumbulo yo vhibvaho      zwa dovha zwa lunzhedzana     -Vhu¾anzi vhu si gathi   zwo sokou dovhololwa
 ¾anganedzaho mafhungo na                       -Zwo dzudzanywa            -Zwo dzudzanywa            lwo linganelaho/lu fushaho,   ha nzudzanyo na u        -A zwo ngo dzudzanywa
 nyimele.                                       nahone zwa dovha zwa       nahone zwa dovha zwa       hu tshi katelwa               lunzhedzana zwo          nahone a zwi na
                                                lunzhedzana tshidele lwa   lunzhedzana tshidele lwa   marangaphanḓa, mutumbu        teaho.                   ndunzhendunzhe.
 MARAGA 30                                      tsho¾he, hu tshi katelwa   tsho¾he, hu tshi katelwa   na magumo/mupendelo.
                                                marangaphan»a,             marangaphanḓa,
                                                mutumbu na                 mutumbu na
                                                magumo/mupendelo.          magumo/mupendelo.
                                                          25–27                      19–21                       13–15                        7–9                        0–3
                                                -Ndi zwa n¾hesa, fhedzi    -Zwo lundwa tshidele       -Phindulo i a fusha fhedzi    -Phindulo yo anzaho      -A hu na ndingedzo ya u
                                                zwo ri shaedzinyana        -Mihumbulo i yelanaho, i   hu na vhu¾udze¾udze hu¿we     u sa yelana ha           fhindula ¾hoho/mbudziso
                                                musutshelo wa maanea o     takadzaho                  vhu khakhisaho mu¾o»o         mafhungo                 -U polika tsho¾he na u sa
                                                lundwaho tshidele lwa      -Zwo dzudzanywa            -Mihumbulo yo dzudzanywa      -Mihumbulo i vho         tsha tea lwa tsho¾he

                                Maimo a fhasi
                                                tsho¾hetsho¾he             nahone zwa dovha zwa       lwa ndinganelo nahone i a     sumbedza u liana na u    -A zwi na sia nahone zwo
                                                -Mihumbulo yo vhibva       lunzhedzana zwavhuḓi,      tendisea                      »a»isa                   vhilingana.
                                                ya lundwa lwa vhu¾ali      hu tshi katelwa            -Hu na hu¿we u fusha ha       -U shaedza vhu¾anzi
                                                -Zwo dzudzanywa            marangaphan»a,             nzudzanyo na                  ha nzudzanyo na
                                                nahone zwa dovha zwa       mutumbu na                 ndunzhendunzhe, hu tshi       ndunzhendunzhe zwo
                                                lunzhedzana tshidele lwa   magumo/mupendelo .         katelwa marangaphan»a,        teaho.
                                                tsho¾he, hu tshi katelwa                              mutumbu na
                                                marangaphan»a,                                        magumo/mupendelo.
                                                mutumbu na
                                                magumo/mupendelo.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                                           3                                                                  DBE/Lara 2014
                                                                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50] (i ya phan»a)
          Khritheria                                   Zwa nṱhesa                 Tshikili tshone         Vhukoni ha vhukati/vhu         Vhukoni ha fhasi             U sa kona
                                                                                                           fushaho/ho linganelaho
 LUAMBO, TSHITAILA NA                                      14–15                       11–12                          8–9                         563                      0–3
 U DZUDZANYA                                   -Thouni, redzhis¾ara,          -Thouni, redzhis¾ara,     -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,     -Luambo a lu pfali
                                               tshitaila na »ivhaipfi zwo     tshitail »ivhaipfi zwo    tshitaila »ivhaipfi zwo tea   tshitaila »ivhaipfi zwo   -Thouni, redzhis¾ara,
 Thouni, redzhis¾ara na                        tea tsho¾hetsho¾he ndivho,     tea vhukuma ndivho,       ndivho, vha ¾anganedzaho      tea zwi¾uku ndivho, vha   tshitaila »ivhaipfi a
 »ivhaipfi zwo teaho                           vha ¾anganedzaho               vha ¾anganedzaho          mafhungo na nyimele           ¾anganedzaho mafhungo     zwo ngo tea ndivho,
 ndivho/zwiitei na nyimele                     mafhungo na nyimele            mafhungo na nyimele       -U shumiswa ho teaho ha       na nyimele                vha ¾anganedzaho

                              Maimo a n¾ha
 Munanguludzo wa maipfi                        -Luambo ndi lwa                -Luambo lu a ṱokonya      luambo u bveledza             -Ho shumiswa luambo       mafhungo na nyimele
 Kushumisele kwa luambo na                     vhu»ifulufheli ha n¾hesa, lu   nahone thouni yo          ¾halutshedzo                  lwa mutheo/fhasi          -U ho¾efhala ha
 milayo, zwiga zwa u vhala,                    nyanyulaho tsho¾he             shumiswaho ndi i          -Thouni yo tea                -Thouni na kushumisele    »ivhaipfi zwo anzesa
 girama, mupeleṱo                              -Lu a gobola nahone lwo        nyanyulaho                -U pfumiswa ha luambo ho      kwone kwa maipfi a zwo    lune u pfala ha
                                              pfuma u dzangelwa ha            -Hunzhi a hu na           shumiswa u khavhisa zwi re    ngo tea                   mafhungo zwa si tsha
 MARAGA 15                                    thouni                          vhukhakhi ha girama       ngomu.                        -¶ivhaipfi ndi yo         konadzea na khathihi/
                                              -A hu na vhukhakhi ha           na mupele¾o                                             shaedzaho vhukuma.        zwa vho kon»a
                                              girama na mupeleṱo              -Lwo lundwa tshidele                                                              vhukuma.
                                               -Lwo lundwa nga tshikili       vhukuma.
                                               tsha ma¾hakhe¾hakheni.
                                                             13                         10                            7                           4
                                               -Luambo ndi lwa n¾ha           -Luambo lu a kunga na     -U shumiswa ha luambo ho      -Luambo lwo shumiswa
                                               vhukuma                        u nyanyula                linganelaho, fhedzi hu tshi   lwa u sa kona

                              Maimo a fhasi
                                              -Lu a gobola nahone lwo         -Thouni ndi yo teaho, i   »i vha na vhu¾udze¾udze       -A hu na kana hu tou
                                              pfuma u dzangelwa ha            nyanyulaho                -Hu¿we u shumiswa ha          vha na zwi¾uku¾uku zwi
                                              thouni                          -Vhukhakhi vhu¾uku        luambo ho teaho nga u         sumbedzaho
                                              -A hu na vhukhakhi ha           ha girama na mupele¾o     angaredza, fhedzi u           muvanganyo wa
                                              girama na mupeleṱo              -Zwo lundwa tshidele      dzangelwa ha luambo ndi ha    mafhungo/mitaladzi
                                               -Lwo lundwa nga tshikili       vhukuma.                  fhasi.                        -¶ivhaipfi yo ho¾efhala
                                               tsha ma¾hakheni.                                                                       lwa tsho¾he.

Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa                                                                                                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                         4                                                             DBE/Lara 2014
                                                                    NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA
[MARAGA 50] (i ya phan»a)
           Khritheria                   Zwa nṱhesa             Tshikili tshone      Vhukoni ha vhukati/vhu        Vhukoni ha fhasi              U sa kona
                                                                                     fushaho/ho linganelaho
 TSHIVHUMBEO                                 5                        4                        3                           2                       0–1
                                 -Kubveledzele kwa ¾hoho   -Kubveledzele kwa      -Kubveledzele kwa ¾hoho na   -Dzi¿we mbuno ndi dzi     -Hu na u shaedza ha
 Zwi¾alusi zwa tshibveledzwa     kwa n¾hesa                ¾hoho kwo              vhudodombedzi zwo tea        pfadzaho                  mbuno dzo teaho
 Kubveledzelwe kwa phara na      -Vhudodombedzi ha         lunzhedzanaho          -Mafhungo/mitaladzi, phara   -Mafhungo/mitaladzi na    -Mafhungo/mitaladzi na
 tshivhumbeo tsha                ma¾hakhe¾hakheni          -Vhudodombedzi ha      zwo fha¾wa lu fushaho        phara zwi »i vha na       phara zwo »ala
 mafhungo/mitaladzi              -Mafhungo/mitaladzi,      ¾hoho hu pfadzaho      -Maanea o »i faredza zwi     vhukhakhi                 vhukhakhi
                                 phara zwo fha¾wa na u     -Mafhungo/mitaladzi,   pfadzaho/tendiseaho.         -Fhedzi maanea a kha »i   -Maanea ha na
 MARAGA: 5                       lundwa lwa n¾hesa         phara zwo vangwa lu                                 pfala naho hu na          mudzio/ha pfadzi.
                                 tsho¾hetsho¾he.           pfadzaho.                                           vhukhakhi.
  MARAGANYANGAREDZI                        43–50                   33–40                    23–30                       13–20                     0–10

Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa                                                                                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                                      5                                                                    DBE/Lara 2014
                                                                                 NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 30]
           Khritheria                     Zwa n¾hesa                     Tshikili tshone            Vhukoni ha vhukati/ho          Vhukoni ha fhasi                U sa kona
                                                                                                   linganelaho/vhu fushaho
 ZWI RE NGOMU,                               15–18                            11–14                          8–10                          5–7                         0–4
 VHUPULANI NA                    -Phindulo ndi ya                  -Phindulo ndi yavhu»i         -Phindulo ndi i               -Phindulo ndi ya              -Phindulo i sumbedza
 TSHIVHUMBEO                     ma¾hakhe¾hakheni, i sa            vhukuma, i bvukululaho        fushaho/linganelaho           mutheo/fhasi, i               u shaya n»ivho ya
                                 vhambedzwi                        n»ivho yo dziaho ya           vhukuma, i bvukululaho        bvukululaho n»ivhonyana       zwi¾alusi zwa lushaka
 Zwo ¿waliwaho na                -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo         zwi¾alusi zwa lushaka lwa     n»ivho yo dziaho ya           ya zwi¾alusi zwa lushaka      lwa tshibveledzwa
 mihumbulo                       vhibvaho                          tshibveledzwa                 zwi¾alusi zwa lushaka lwa     lwa tshibveledzwa             -¹halutshedzo yo
 Nzudzanyo ya mihumbulo na       -N»ivho yo ¾an»avhuwaho           -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A   tshibveledzwa                 -Hu na u polika hu¿we hu      dzumbama, u polika
 vhupulani                       tsho¾he ya zwi¾alusi zwa          hu na u polika                -Ho ngo tou fara vhu¾ala      vhonalaho naho o fara         ndi hu hulwane
 U dzhiela nzhele ndivho, vha    lushaka lwa tshibveledzwa         -Zwi re ngomu na              hone tsho¾he lini – hu na u   vhuṱala                       -A hu na u farana ha
 ṱanganedzaho mafhungo na        -Ku¿walele kwo tou fombe          mihumbulo zwo                 polika hu¿we hu vhonalaho     -Zwi re ngomu na              zwi re ngomu na
 nyimele                         kha sia ¼one                      lunzhedzana                   -Zwi re ngomu na              mihumbulo a zwo ngo tou       mihumbulo
 Phindulo na mihumbulo           -Zwi re ngomu na                  -Zwo ¾an»avhudzwa lwa         mihumbulo zwo »i              farana tsho¾he lini           -Zwidodombedzwa
  Nzudzanyo ya mihumbulo na      mihumbulo zwo lunzhedzana         tsho¾he, zwidodombedzwa       lunzhedzana                   -Zwidodombedzwa               zwi¾uku¾uku zwi
 vhupulani                       -Zwo ¾an»avhudzwa lwa             zwo¾he zwi tikedza ¾hoho      -Zwi¿we zwidodombedzwa        zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho     tikedza ¾hoho
  U dzhiela nzhele ndivho, vha   tsho¾he, zwidodombedzwa           -Tshivhumbeo ndi tsho         zwi tikedza ¾hoho             -Hu na u shaedza hu           -A ho ngo tevhedzwa
 ¾anganedzaho mafhungo na        zwo¾he zwi tikedza ¾hoho          teaho naho hu na              -Nga u angaredza,             vhonalaho ha kushumisele      milayo yone ya
 tshivhumbeo/milayo na           -Tshivhumbeo ndi                  vhukhakhi vhu¾uku.            tshivhumbeo ndi tshone,       kwa milayo na                 tshivhumbeo tsha
 nyimele.                        tshonetshone tsho teaho                                         fhedzi hu na u polika         tshivhumbeo                   tshibveledzwa.
                                 tshibveledzwa.                                                  hu¾uku.                       -¹hahelelo/U shaedza ndi
                                                                                                                               hu soliseaho.
 MARAGA 18
 LUAMBO, TSHITAILA NA                        10–12                              8–9                            6–7                          4–5                         0–3
 U SEDZULUSA                     -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila   -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,
                                 na »ivhaipfi, ndi zwi teaho       tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi,
 Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u   lwa ma¾hakhe¾hakheni              zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho zwi¾uku             ndi zwi sa ananiho na
 nyanyula, tshitaila, vha        ndivho, vha ¾anganedzaho          vha ¾anganedzaho              vha ¾anganedzaho              ndivho, vha ¾anganedzaho      ndivho, vha
 ¾anganedzaho mafhungo na        mafhungo na nyimele               mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           ṱanganedzaho
 nyimele                         -Girama ndi yoneyone              -Nga u angaredza, girama      -Hu na hu¿we vhukhakhi        -Girama yo shaedza, i na      mafhungo na nyimele
 Munanguludzo wa maipfi          nahone yo fha¾wa tshidele         ndi yone nahone yo            ha girama                     vhukhakhi ho vhalaho          -Zwo »ala vhukhakhi
 Zwiga zwa mu¿walo na            -A hu na vhukhakhi.               fha¾wa zwavhu»i               -¶ivhaipfi i a                -¶ivhaipfi ndi yo             nahone zwo ṱanganana
 mupele¾o                                                          -¶ivhaipfi ndi yavhu»i        fusha/linganela               shaedzaho vhukuma             -¶ivhaipfi a i tei
                                                                   vhukuma                       -Fhedzi vhukhakhi vhu re      -¹halutshedzo yo              ndivho na khathihi
 MARAGA 12                                                         -Hunzhi a hu na               hone a vhu thithisi           thithisea.                    -¹halutshedzo yo
                                                                   vhukhakhi.                    ¾halutshedzo.                                               ho¾efhala tsho¾he.
  MARAGANYANGAREDZI                          25–30                           19–23                          14–17                         9–12                        0–7

Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa                                                                                                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3                                     6                                                                    DBE/Lara 2014
                                                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 20]
          Khritheria                     Zwa n¾hesa                     Tshikili tshone            Vhukoni ha vhukati/ho          Vhukoni ha fhasi                U sa kona
                                                                                                  linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU,                                10–12                            8–9                            6–7                           4–5                        0–3
VHUPULANI NA                    -Phindulo ndi ya                  -Phindulo ndi yavhu»i         -Phindulo ndi i               -Phindulo ndi ya              -Phindulo i sumbedza
TSHIVHUMBEO                     ma¾hakhe¾hakheni, i sa            vhukuma, i bvukululaho        fushaho/linganelaho           mutheo/fhasi, i               u shaya n»ivho ya
                                vhambedzwi                        n»ivho yo dziaho ya           vhukuma, i bvukululaho        bvukululaho n»ivhonyana       zwi¾alusi zwa lushaka
Phindulo na mihumbulo           -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo         zwi¾alusi zwa lushaka lwa     n»ivho yo dziaho ya           ya zwi¾alusi zwa lushaka      lwa tshibveledzwa
Nzudzanyo ya mihumbulo          vhibvaho                          tshibveledzwa                 zwi¾alusi zwa lushaka lwa     lwa tshibveledzwa             -¹halutshedzo yo
U dzhiela nzhele ndivho, vha    -N»ivho yo ¾an»avhuwaho           -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A   tshibveledzwa                 -Hu na u polika hu¿we hu      dzumbama, u polika
¾anganedzaho mafhungo na        tsho¾he ya zwi¾alusi zwa          hu na u polika                -Ho ngo tou fara vhu¾ala      vhonalaho naho o fara         ndi hu hulwane
tshivhumbeo/milayo na nyimele   lushaka lwa tshibveledzwa         -Zwi re ngomu na              hone tsho¾he lini – hu na u   vhuṱala                       -A hu na u farana ha
                                -Ku¿walele kwo tou fombe          mihumbulo zwo                 polika hu¿we hu vhonalaho     -Zwi re ngomu na              zwi re ngomu na
MARAGA 12                       kha sia ¼one                      lunzhedzana                   -Zwi re ngomu na              mihumbulo a zwo ngo tou       mihumbulo
                                -Zwi re ngomu na mihumbulo        -Zwo ¾an»avhudzwa lwa         mihumbulo zwo »i              farana tsho¾he lini           -Zwidodombedzwa
                                zwo lunzhedzana                   tsho¾he, zwidodombedzwa       lunzhedzana                   -Zwidodombedzwa               zwi¾uku¾uku zwi
                                -Zwo ¾an»avhudzwa lwa             zwo¾he zwi tikedza ¾hoho      -Zwi¿we zwidodombedzwa        zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho     tikedza ¾hoho
                                tsho¾he, zwidodombedzwa           -Tshivhumbeo ndi tsho         zwi tikedza ¾hoho             -Hu na u shaedza hu           -A ho ngo tevhedzwa
                                zwo¾he zwi tikedza ¾hoho          teaho naho hu na              -Nga u angaredza,             vhonalaho ha kushumisele      milayo yone ya
                                -Tshivhumbeo ndi                  vhukhakhi vhu¾uku.            tshivhumbeo ndi tshone,       kwa milayo na                 tshivhumbeo tsha
                                tshonetshone tsho teaho                                         fhedzi hu na u polika         tshivhumbeo                   tshibveledzwa.
                                tshibveledzwa.                                                  hu¾uku.                       -¹hahelelo/U shaedza ndi
                                                                                                                              hu soliseaho.
LUAMBO, TSHITAILA NA U                        7–8                              5–6                             4                            3                          0–2
SEDZULUSA                       -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila   -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,
                                na »ivhaipfi, ndi zwi teaho       tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi,
Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u   lwa ma¾hakhe¾hakheni              zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho zwi¾uku             ndi zwi sa ananiho na
nyanyula, tshitaila, vha        ndivho, vha ¾anganedzaho          vha ¾anganedzaho              vha ¾anganedzaho              ndivho, vha ¾anganedzaho      ndivho, vha
¾anganedzaho mafhungo na        mafhungo na nyimele               mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           ṱanganedzaho
nyimele                         -Girama ndi yoneyone              -Nga u angaredza, girama      -Hu na hu¿we vhukhakhi        -Girama yo shaedza, i na      mafhungo na nyimele
Munanguludzo wa maipfi          nahone yo fha¾wa tshidele         ndi yone nahone yo            ha girama                     vhukhakhi ho vhalaho          -Zwo »ala vhukhakhi
Zwiga zwa mu¿walo na            -A hu na vhukhakhi.               fha¾wa zwavhu»i               -¶ivhaipfi i a                -¶ivhaipfi ndi yo             nahone zwo ṱanganana
mupele¾o                                                          -¶ivhaipfi ndi yavhu»i        fusha/linganela               shaedzaho vhukuma             -¶ivhaipfi a i tei
                                                                  vhukuma                       -Fhedzi vhukhakhi vhu re      -¹halutshedzo yo              ndivho na khathihi
MARAGA 8                                                          -Hunzhi a hu na               hone a vhu thithisi           thithisea.                    -¹halutshedzo yo
                                                                  vhukhakhi .                   ¾halutshedzo.                                               ho¾efhala tsho¾he.

  MARAGANYANGAREDZI                         17–20                           13–15                          10–11                         7–8                         0–5

Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa                                                                                                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3    7                        DBE/Lara 2014
                                               NSC – Memorandamu

ADENDAMU

KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA)

MBUDZISO I

1.1 Zwivhuya zwe ra vhuya ra            Nganetshelo:
    itelwa vhuponi ha hashu.            •     Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela
                                              nga ha zwivhuya zwe a vhuya a itelwa
                                              vhuponi ha hawe.
                                        •     Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
                                              tendisea.
                                        •     Mafhungo a hone a ¿walwa nga
                                              tshifhinga tsho fhelaho.
                                        •     Magumo a songo »oweleaho a fhedza
                                              tshi¾ori zwavhu»i.
                                        Mbuletshedzo:
                                        •     Mu¿wali u buletshedza tshithu nga
                                              vhu»alo.
                                        •     Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a
                                              khou amba ngazwo muhumbuloni wa
                                              muvhali.
                                        A u haseledza:
                                        •     Afha mu¿wali u imelela masia mavhili u
                                              lingana.
                                        •     Mu¿wali ha tei u dzhia sia.
1.2 Yunivesithi yavhuµi ine nda         Mbuletshedzo:
    tama u dzhena khayo.                •     Mu¿wali u buletshedza yunivesithi nga
                                              vhu»alo.
                                        •     Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a
                                              khou amba ngazwo muhumbuloni wa
                                              muvhali.
                                        Nganetshelo:
                                        •     Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela
                                              nga ha yunivesithi yavhuµi ine a tama u
                                              dzhena khayo.
                                        •     Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
                                              tendisea.
                                        •     Mafhungo a hone a ¿walwa nga
                                              tshifhinga tsho fhelaho.
                                        •     Magumo a songo »oweleaho a fhedza
                                              tshi¾ori zwavhu»i

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3     8                    DBE/Lara 2014
                                                NSC – Memorandamu

1.3 Zwo tea u farelana na u             A u haseledza:
    hangwelana vhutshiloni.             •     Afha mu¿wali u imelela masia mavhili u
                                              lingana.
                                        Mu¿wali ha tei u dzhia sia.
                                        Nganetshelo:
                                        •     Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela
                                              mafhungo a uri vhutshiloni zwo tea uri
                                              vhathu vha hangwelane.
                                        •     Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
                                              tendisea.
                                        •     Mafhungo a hone a ¿walwa nga
                                              tshifhinga tsho fhelaho.
                                        •     Magumo a songo »oweleaho a fhedza
                                              tshi¾ori zwavhuµi.
                                        Mbuletshedzo:
                                        •     Mu¿wali u buletshedza tshithu nga
                                              vhu»alo.
                                        •     Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a
                                              khou amba ngazwo muhumbuloni wa
                                              muvhali.

1.4    Zwe zwa n¾u¾uwedza uri ndi        U vhuisa muhumbulo/khumbudzo:
       vhe na mikhwa yavhu»i.            •     Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i
                                               ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe.
                                         •     U vhuisa mihumbulo i yelanaho na
                                               mi¼oro kana lutamo lwawe.
                                         •     Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a
                                               khou ¼i imelela.
                                         Nganetshelo:
                                         •     Aya ndi maanea ane mu¿wali a
                                               anetshela nga ha zwithu zwine zwa mu
                                               ¾u¾uwedza uri a vhe na mikhwa
                                               yavhuµi.
                                         •     Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u
                                               tendisea.
                                         •     Mafhungo a hone a ¿walwa nga
                                               tshifhinga tsho fhelaho.
                                         •     Magumo a songo »oweleaho a fhedza
                                               tshi¾ori zwavhuµi.

Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3     9                    DBE/Lara 2014
                                                NSC – Memorandamu

1.5    Lu¾ingothendeleki zwikoloni lu    U ¾a¾a:
       tea u iledzwa. Tendani kana ni    •     Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine
       hanedze.                                a vhona zwithu ngayo.
                                         •     Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u
                                               bva mathomoni u swika magumoni.
                                         •     Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we
                                               sia/fhungo.
                                         •     Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo
                                               ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa.
                                         •     Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha
                                               fhungo ¼ine a khou ¼i imelela.

1.6    Tshifanyiso                       Maanea a ulu lushaka a tewa nga tshaka
                                         dzoṱhe dzi re afho nṱha. Mugudi a nga ṅwala
                                         nga lushaka lune a funa.
                                         Tsumbo: Mitshino ya ano maµuvha yo
                                         fhambana. (na dzi¿we dzi no elana na
                                         tshifanyiso).
1.7    Tshifanyiso                       Maanea a ulu lushaka a tewa nga tshaka
                                         dzoṱhe dzi re afho nṱha. Mugudi a nga ṅwala
                                         nga lushaka lune a funa.
                                         Tsumbo: ¹hogomelo ya vhaholefhali. (na
                                         dzi¿we dzi no elana na tshifanyiso).
1.8    Tshifanyiso                       Maanea a ulu lushaka a tewa nga tshaka
                                         dzoṱhe dzi re afho nṱha. Mugudi a nga ṅwala
                                         nga lushaka lune a funa.
                                         Tsumbo: Thimu ya bola ine nda µi¾ongisa
                                         ngayo. (na dzi¿we dzi no elana na tshifanyiso)

                                 ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                      50

Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3    10                    DBE/Lara 2014
                                                NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI

MBUDZISO 2

2.1      VHURIFHI HA VHUKONANI

         ¹ho»ea:
         •  ¶iresi, datumu na theshano.
         •  Tshivhumbeo tsha mulaedza tshi a shanduka zwi tshi bva kha ndivho
            (tsumbo, u wana mafhungo, u fhululedza, u lilisa).
         •  Hu nga shuma na u amba ha iwe mu½e.
         •  U vala nga u saina.

2.2      NGANEAVHUTSHILO YA MUFU

         ¹ho»ea:
         •  Zwidodombedzwa zwa mabebo na »uvha ¼a lufu.
         •  Zwi¿we zwiga zwa ndeme zwa mufu, sa he a alutshela hone.
         •  Zwidodombedzwa nga ha pfunzo na u shela mulenzhe kha u bveledzisa
            lushaka.
         •  I tea u amba tshithu nga ha mashaka a tsini e mufu a sia.

2.3      MUVHIGO WA FOMA·A

         ¹ho»ea:
         •  Mathomele, khethekanyo ya u tou angaredza.
         •  Khethekanyo ya thekenikhala (musi zwo tea).
         •  U dodombedza tshithu, hu tshi katelwa mbonalo dzo¾he kana zwi¿we
            zwazwo.
         •  Zwipi»a na mishumo yazwo.
         •  Kutshilele na mushumo.
         •  Hu nga kha »i vha na zwibveledzwa zwa u tou vhona zwine zwa nga
            fhelekedza izwo.

2.4      MUFHINDULANO

         ¹hoµea:

         •    Mathomo/Madzheno
         •    Theshano
         •    Mvulatswinga
         •    Mutumbu
         •    Phendelo/Magumo.
         •    Madzina a vhabvumbedzwa kha tshanḓa tsha monde tsha siaṱari.
         •    Kholoni nga murahu ha dzina ¼a mubvumbedzwa ane a khou amba.
         •    Hu shumiswe mutaladzi muswa u sumbedza muambi muswa.

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                            30

Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3   11               DBE/Lara 2014
                                               NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C:                ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA
                                 VHUDAVHIDZANI

MBUDZISO 3

3.1      KHUNGEDZELO

         ¹ho»ea:
         •  I nga dzhia zwivhumbeo zwinzhi.
         •  Hu shuma zwi¼ogeni.
         •  Hu anzela u vha na tshifanyiso.
         •  Hu shuma thekiniki dza khungedzelo.
         •  Hu itwe makolo a u kunga ma¾o.

3.2      DAYARI

         Tshivhumbeo:
         •   I anzela u ¿walwa kha bugu yo khetheaho (Dayari/Dzhena¼a).
         •   I ¿waliwa misi yo¾he.
         •   Zwi ¿walwaho zwi na datumu.
         •   Hu nga shumiswa lushaka lwa tshibveledzwa tshi sumbedzaho
             vhu»ifhinduleli ha vhu½e.

3.3      NDAELA

         Tshivhumbeo:
         •   Kha i vhe pfufhi.
         •   I tea u angaredza mulaedza wa ndeme.
         •   I tea u pfesesea.
         •   Luambo lwayo lu tea u kona u swikelelea nga vhathu vhanzhi.
         •   U shumisa ¼imudi ¼a ndaela.

                                     ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                  20
                                                        MARAGAGU¹E:                    100

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda FAL P2 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2014-memo/23481e90-4d95-41e3-9dc4-e1f2fc3b772c) — Tshivenda FAL · Memo · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-feb-march-2014-memo/58cde16e-b722-4e30-bf69-5180b8840b84) — Tshivenda FAL · Memo · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p3-memo-nov-2022/3bebebf2-1af6-4360-9ce2-c8c0192ca7bc) — Tshivenda FAL · Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2021-mg/ceeec5b6-8d4f-4104-bba0-240d3df54432) — Tshivenda FAL · Memo · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2020-memo/1ec55820-0e4f-401f-addb-0a48fef63b2c) — Tshivenda FAL · Memo · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda-FAL-P3-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2018-final-memo/f87ca04d-8480-40ec-b47e-7d7f282c143e) — Tshivenda FAL · Memo · 2018 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024/caa6f4e1-e342-4c82-97ac-b3247a8c0f83) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2024/d1502493-80a0-4f32-b607-13d1d71f90bc) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-nov-2024/b0736f3b-751d-4f72-908b-75689a00bcf3) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023/6800e409-1bbd-446d-8a61-3c7f7905b100) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023/dfe55500-e25a-491e-8cda-792352a13194) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
