# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2012 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the Feb March 2012, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2012/30dbf094-8001-4e9c-93f2-7e124e4ac2aa
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2012
- Exam period: Feb March
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2012 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2012/30dbf094-8001-4e9c-93f2-7e124e4ac2aa)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2012 · tshivenda. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2012-memo/22dc7424-c606-48e1-84d0-d88fcbeba9f5) — Memo · 2012 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2012

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 12.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       2                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                         NSC

PFESESANI

1.       Bammbiri iḽi ḽi na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A: Tholokanyonμivho                                 (30)
         KHETHEKANYO YA B: Manweledzo/Samari                                (10)
         KHETHEKANYO YA C: Phenμa na kushumiselwe kwa luambo                (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha hedzi khethekanyo.

4.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune khethekanyo i¿we na i¿we ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u sa zwe ¾hoho dza nomboriswa zwone kha
         bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso, ni pfuke mutala ni kone u ya kha i
         tevhelaho.

8.       ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhalea.

9.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o, tswayo na nzudzanyo ya mafhungo.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                               Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1      3                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                        NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA 1: PHUROSA

'Ndo neta nga u ¾undela ma»ana a½u. Ndi nga si zwi kone zwa u ¾undela vhanna na
vhafumakadzi vha dzinde¿wa. Zwi »ivheni uri u bva ½amusi donngi yo panulula.'
Vho-Mu½unzwu vho amba maipfi aya mbilu i mu¾anani. Vho-Shashe vho wana vho
dzielwa, phindulo i tshi ri ndi bva vhubvo. Vho vha vha tshi nga ri mini muthu wa
khuvhe?

Mu¾a hoyu ndi muhulwane. Wo fha¾utshedzwa nga vhatuka vha¾anu na vhasidzana
vha rathi. Vhana avha vho¾he, nga nn»a ha kutukana kwa lupedzi ku re
thekhenikhoni, a vha tsha ya tshikoloni. Ri tshi khou amba zwino ndi mi¿waha
mivhili e ngeo. Hu μi tou vha uri zwa pfunzo idzi dza n¾ha a zwi vhalwi nga
mi¿waha, ro vha ri tshi μo μi ri u kha ¿waha wawe wa vhuvhili.

Avha vha¿we vha¾hannga vha ¾wa vha tshi swenda masosani, hayani vha tou
vhuyela u isa marambo ma¿weni. Henengei masosani milandu ine vha ita a i fheli.
Hangei nn»a vha a levhela vha¿we, vha a pwasha mi»i ya vhathu, vha a khakhisa
vhasadzi na vhananyana. Milandu yo¾he heyi i vhuya n¾ha ha ¾hoho ya Vho-
Mu½unzwu, vhunga zwi tshi »ivhea uri ¿wana a suka matope u sukela vhabebi
vhawe. Vha kha »i tou bva u lifha tshelede musanda nge tanzhe ¼avho Madzhoni ¼a
farekanya Maria na hu songo teaho vhukati ha tshitshavha vhe sosani ¼a Vho-
Mukhesi. Izwi zwo tou vha mafhungo a si na vhukono e a vhigwa musanda.

A zwi na hazwo, nga ngeno-vho vhasidzana vho¾he vha khou kunzwisa kuthihi kana
zwivhili. Mu»ini ho vilingana. Munukho u ngaho wa bungani u pfala na nga ngomu
n»uni. Vhokhotsiavhana khuvha ho tou hula ¼one dzina. Vha vhonala fhedzi nga
»uvha ¼a mundende vha tshi ¾o»a u rengelwa fola na mahafhe nga vhommeavhana.
Nzulele heyi Vho-Mu½unzwu i nga i sa vha ¾anganya ¾hoho, henefha hune hu si vhe
na musidzana na muthihi a re na vhuhadzi. Vha a mangala uri vhakwasha vhavho
vha tou vha vhakwasha»e vha sa »ivhonadzi kha vhomakhulu.

Na ha vhondia»ivha vha vhuya hone. Vho vha vhudza uri vhana vhavho vho
tshivhiwa nga makhadzi wavho Vho-Nyagumbu nga u vhona vhone vhe muumba.
Vha ri vha¾hannga avha vha shuma, vhasidzana vha malwa, Mu½unzwu ha nga
monwi nga murahu. Vha¿we ndi vhe vha vha vhudza uri vhana vhavho vho tou
lemala, a vho ngo loiwa nga muthu. Honevho zwi a μi kanganyisa, hafhu avha Vho-
Mu½unzwu vha si muthu wa u amba nga mulomo na kale. Mboma yo vha i tshi
dzula i tshi lila kha vhana havha.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                               Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1      4                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                        NSC

Musi vha tshi kaidza vhana vha tshi fulufhedzisa na u vha shakulisa, Vho-Shashe
vha tou pfu sa goya. Vha ri vhana a vha shakuliswi mu»ini nga ¿wambo wa u sa
shuma na u beba. Izwi a zwi mangadzi, kha mmemubebi ¿wana a tshi pfa
vhu¾ungu hu lila ¼ila. Zwi dinaho ndi uri humbi ya mutape heyi a hu na hune ya vha
fara hone tshan»a. Hu malisoni, hu masimuni, zwo¾he zwi sokou fana. Mukalaha wa
khuvhe u vuwa nga matsheloni ndi u diela kholomo thavhani ya Tshamu¾ore, a
vhuya a ya a »idzingadza nga u tha mufuvha fha¼a suphamakete ya Vho-Nyalulu
tsini na bada khulwane ya tshigon¾iri. Tsho limuwa u »o wana mukalaha o hwala
mufakwa n¾ha ha sha»a mapfuvhi a tshee o tswuka, o livha tshikovhani.

Vho-Mu½unzwu vha vho »isola uri kani vho khakha nge vha mala Vho-Shashe?
Kani vho khakha nge vha bebesa? Hu nzeo, hu mbebo, zwo¾he ndi pha¾hutshedzo
dzi bvaho ha Mudzimu. Zwo tea uri vhana vha pfe khotsi avho. Khotsi au ndi
Mudzimu wau, vho ri vhudza nga u ralo vhalala vha tshi ri laya. A hu na u lenga
kha u »ikhwinisa na u »ibveledza. Arali vhana havha vha shandukisa kutshilele vha
nanga zwivhuya, Vho-Mu½unzwu vha »o fa mbilu yavho yo rula. Hafhu vhana
havha vha tea u zwi μivha uri na vhone vho no vha vhaaluwa. Vha fanela u sedza
kha u alusa vhana vhavho nga nμila ine vha sa μo μiwana vhe kha nyimele i fanaho
na ya khotsi avho.

1.1      Ndi mini tshi itaho uri Vho-Mu½unzwu vha sa μiphi½e muμini wavho?                    (1)

1.2      Bulani milandu MIVHILI kha mafhungo e na vhala ine ya pfi yo vhilwa
         n¾ha ha ¾hoho ya Vho-Mu½unzwu.                                                       (2)

1.3      Ndi zwifhio zwithu ZWIVHILI zwe mukalaha vha vha vha tshi ita nga
         murahu ha musi vho no khadela kholomo dzavho thavhani?                               (2)

1.4      Ndi mini tsho ½a½isaho uri vhana vha afha muμini vha shaye
         vhuμifhinduleli?                                                                     (2)

1.5      ¸eani muhumbulo muhulwane wo faredzwaho nga phara ya vhu½a.                          (2)

1.6      Ndivho ya mu¿wali kha mafhungo aya ndi ifhio?                                        (2)

1.7      ·ifurase ¼o talelwaho mafhungoni aya ¼i ¾u¾uwedza hani kupfesesele kwa
         mafhungo e na vhala?                                                                 (2)

1.8      Fhindulani nga EE kana Hai, ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u nga u tou
         dodombedza:

         Vho-Mu½unzwu vha μihudza nga u vha havho na mu¾a muhulu.                             (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                               Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1     5                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                       NSC

1.9      Nangani zwi re zwone kha mutevhe wo ½ekedzwaho:

         Milandu ye vha¾hannga vha Vho-Mu½unzwu vha vha vha tshi i ita ndi:

         A    Mivhili
         B    Miraru
         C    Minzhi
         D    Mi½a                                                                          (1)

1.10     Vhuimo ha mu¿wali vhu a tendisea na, nga maanμa no sedza nμila ye a
         vhina ngayo mafhungo awe?                                                          (2)

1.11     Arali no vha ni Vho-Mu½unzwu no vha ni tshi nga langa mu¾a wa½u nga
         nμilaμe?                                                                           (2)

TSHIBVELEDZWA TSHA 2: TSHIFANYISO

¹alelani tshifanyiso tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo
μisendekaho khatsho.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                             Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       6                 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                         NSC

1.12     Goloi i re kha tshifanyiso i vhonala i tshi khou endedza vhathuμe?
         Tikedzani phindulo ya½u no dzhiela nzhele nzulele yo¾he.                              (2)

1.13     No lavhelesa tshifanyiso tshenetshi, ni vhona mini zwine zwa ¾ana maitele a
         tshi¾uhu?                                                                             (2)

1.14     Mbonalo ya zwifha¾o zwi re afho i ni dzumbulululela mini zwi tshi elana na
         nzulele ya vhathu avho?                                                               (1)

1.15     Ndi ifhio tshumelo ine arali yo iswa vhathuni vhutshilo ha mufumakadzi o
         bebaho ¿wana ha vha hu tshi nga leludzea?                                             (2)

1.16     Zwifha¾uwo zwa vhathu vha re kha khathuni zwi sumbedza:

         A    U tshuwa
         B    U mangala
         C    U nyala
         D    A na C                                                                           (1)

1.17     Ndi vhufhio vhushaka vhu re hone vhukati ha tshibveledzwa tsha 1 na
         tshibveledzwa tsha 2?                                                                 (2)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       7                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                         NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO 2

Vhalani mafhungo a tevhelaho ni kone u a nweledza nga mbuno dza SUMBE kana
dzi kha phara nthihi, ni tshi sumbedza kuvhalele kwonekwone kwu vhuedzaho.
Vhulapfu ha phara ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 80 u ya kha 90. Ni sumbedze
tshivhalo tsha maipfi zwitangini.

TSHIBVELEDZWA TSHA 3: PHUROSA

A hu na mugudi na muthihi a sa ¾o»i u phasa musi o ¿wala mulingo. Hu »i ¾ana na
onou¼a we a vha a tshi khou »itambela, mvelelo dzi tshi bva u wana a tshi lavhelela
zwivhuya.

Mugudi u fanela u dzudzanya tshifhinga tshawe tsha u vhala zwavhu»i nga n»ila ine
a kona u kuvhatedza thero dzo¾he dzine a dzi ita. Hezwo ndi u itela uri muthu a sa
vhalese thero ine a i funesa a hangwa dzi¼a dzine a sa dzi takalele. Hafhu nga nn»a
ha u nyala thero vha¿we vha tou vha na dzine vha nyadza, u tou fana na Luambo
lwa Hayani. Hezwi ndi musi muthu o hangwa uri wa kundelwa u phasa Tshiven»a,
ndi u mbwandamela ha tshikepe.

Uri ni vhale zwavhu»i ni fanela u wana fhethu ho fhumulaho, hu re na mufhe
wavhu»i. Ni dzule kha tshidulo tsho teaho nahone ni tshi khou vhalela kha ¾afula.
Ni »o pfa uri bugu dzi dzhena hani.

Ndi zwavhu»i uri mu¿we na mu¿we hafha hayani a pfesese uri inwi ni khou vhala
nahone ni tea u wana thikhedzo yo¾he kha mushumo hoyu. Tshifhinga tsha½u tsha
u vhala tshi fanela u ¾honifhiwa.

I¼ani zwi¼iwa zwo linganelaho, hu si u tou gadela lini. Zwi¼iwa zwenezwi hafhu zwi
fanela u vha na ndinganyo, hu si u sokou kumbela zwi¼iwa zwa lushaka luthihi. A si
zwavhu»i u ¼a zwi¼iwa zwi kungaho khofhe.

Muthu wa mitambo kana a itaho nyonyoloso a songo zwi litshedza nga mulandu wa
mulingo, tenda fhedzi a sa zwi itele thungo. Ri amba u ita nga n»ila ine muvhili wa
»o netesa kana zwa vho dzhia na tshifhinga tsha u vhala.

Muvhalivhali u fanela u dzudzanya notsi dzawe musi a tshi khou vhala u itela uri
musi a tshi ita ndovhololo a sa tsha tou dovha u vhuelela kha bugu dze a vha a tshi
khou dzi shumisa. Zwi vhulunga tshifhinga hezwi.

Arali hu na hune muthu a sa pfesese, kha kwame vhadededzi na vha¿we ngae vha
zwi pfesesaho u mu fhira. A si zwavhu»i u rwela ngomani hu si na u pfesesa.

Vha»ivhi vha amba uri muthu u tea u e»ela awara dza sumbe u ya kha dza malo.
Hezwi ndi u itela uri maluvhi a netuluwe a dovhe a fare zwavhu»i a songo neta.

N»evhe ya tsini i a »ipfela.

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                         10
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1          8                 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                            NSC

KHETHEKANYO YA C: PHENḒA NA KUSHUMISELWE KWA LUAMBO

MBUDZISO 3

¹alelani khungedzelo i tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo
»isendekaho khayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA 4: KHUNGEDZELO

Vha a ¾oμa u khwinisa mbonalo yavho? Kana vha tou ¾oμa u fha¾a muvhili wavho?
Fhano NDELE ri nga vha ½ea zwo¾he, nahone ndi fhethu havho.
Kha mutengo a ri vha vhulahi na khathihi. Mbadelo dzi tea tshikwama tshavho, nahone
uri vha badelisa hani ri pfa nga vhone. Tshumelo dzashu ro dzi vhona dzi tshi a½wa
mitshelo:
   • Malwadze a mbilu na mutsiko wa malofha na zwi¾irese
   • U nona, mikhavha na mathaela khunduni
Mitshini yashu yo zwi la¾isa. Zwo¾he zwo onesa.
Vhathu-vhathu vho¾he ri navho fhano. Vha μa nga tshifhinga tsha hone vha μo wana u
mupfufhi u si mphire.

Kha vha μe zwino vha bate tshipentshela tshi tshe tsha u wanala.
                                 Khasi¾ama tharu dza u thoma

Ndele, Ndele fhethu ha ndele-ndele
Ri wanala mafhandeni a gondo ¼i yaho Thukhutha na ¼i yaho Yunivesithi.
Vhu¾umani asihu: 082 275 1111/ndele@gmail.com

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       9                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                         NSC

3.1      Hu na he mudzudzanyi wa khungedzelo iyi a shumisa ¼ifanyamuthu i nμila
         ya u kunga vha¾aleli. Inwi hu topoleni.                                                (1)

3.2      Ndi ngafhi he mu¿wali a vhudzisa mbudziso i sa ¾oμi phindulo. Ni
         sumbedze na uri o vha a tshi itela mini.                                               (2)

3.3      ·ifurase ¼o talelwaho mafhungoni aya ¼i amba hezwi:

         A    Vhathu vha vha vho μala vhukuma
         B    Muthu mu¿we na mu¿we a tshi ¾oμou bvelela kha zwine a khou ita.
         C    Ho μala vhathu vha thanga dzo¾he
         D    Ho μala vhathu vha mbeu dzo¾he.                                                   (1)

3.4      Ndi zwifhio zwine mu¿wali wa khungedzelo a khou funa ri tshi zwi
         dzhielesa n¾ha? Tikedzani phindulo ya½u. (Phindulo ya½u i μitike nga
         mafhungo a re kha mutumbu)                                                             (2)

3.5      Ambani nga thekiniki ya fonto yo shumiswaho nga mu¿wali. Phindulo ya½u
         i μitike nga fonto ¾hukhu na fonto khulwane.                                           (2)

3.6      Ndi ngafhi he mu¿wali a shumisa luambo nga nμila ine muthu a kwameaho
         a nga nyanyuwa lu si lwavhuμi? Tikedzani phindulo ya½u.                                (2)
                                                                                                [10]

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1      10               DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                        NSC

MBUDZISO 4

¹alelani khathuni i tevhelaho u ri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho
khayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA 5: KHATHUNI

                                       The¼evishini

4.1      Vhathu vha re kha 'khathuni 1' vha khou sumbedzana mini kha tshikirini
         tsha the¼evishini?                                                                  (1)

4.2      Vhuμipfi ha vhathu vha re kha 'khathuni 2' ndi vhufhio? Tikedzani
         phindulo ya½u nga zwi re kha khathuni.                                              (2)

4.3      Bulani mushumo wa ¼iaravhi ¼o shumiswaho kha khathuni 5.                            (1)

4.4      Vhathu vhe vha vha vho lavhelela mbuelo kha Mitambo ya Tshiphuga tsha
         ·ifhasi ndi:

         A    Vharengisi
         B    Vhashumi vha khishini
         C    Vha sa shumi
         D    A na C                                                                         (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                              Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        11                  DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                          NSC

4.5      Shumisani ipfi 'μana' mafhungoni mavhili a pfalaho.                                      (1)

4.6      Muhumbulo muhulwane une rakhathuni a khou tama u u fhirisa nga
         khathuni idzi ndi ufhio?                                                                 (2)

4.7      Maipfi o ambiwaho nga mutholi kha khathuni 6, a mu ¾ana sa muthuμe zwi
         tshi elana na zwa matshilisano?                                                          (2)
                                                                                                  [10]

MBUDZISO 5

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho
khao.

TSHIBVELEDZWA TSHA 6: PHUROSA

Vha hashu, khombo dza badani ndi tshi¿we tsha zwithu zwi shushaho vhutshiloni.
Vhunzhi ha dzikhombo dzenedzi ri wana dzi tshi andesa nga zwifhinga zwa
dziholodei. Vhathu vhanzhi nga tshifhinga itshi vha vha vha tshi khou vhuya
mahayani avho vhunga vha vhomuitashango. Nga maμuvha a Paseka u wana
vhuendi ho tou rarekana dzibadani. Vhareili vha zwiendedzi vha reila tshifhinga
tshilapfu vha sa aweli vha tshi ¾avhanyedzela u swika hune vha ya. Kha vhareili vha
dzithekhisi a ri tsha amba; vha lala vha songo lala vha tshi gidimela u ¾avhanya u
hwala vhathu uri vha wane tshelede. Atsina u ¾avhanya hu kha »i vha u lenga ngauri
tshi¿we tshifhinga u fhedza wo lozwa vhutshilo na ha vhathu vha si na mulandu.
Mureili arali a tshi pfa o neta a tshi khou reila tshiendisi, kha pake moμoro wawe a
awele a thome a netuluwe a kone u bvela phanμa na lwendo lwawe. Vhareili vho
netaho vha vhanga khombo dzibadani. Ndi humbula maho¼a nga tshifhinga
tshenetshi tsha Paseka musi ndi tshi wana thekhisi dzo thulana, vhathu vho sokou
zwaa nnμa! I¿we thekhisi yo vha yo wa nga lurumbu. Fhethu afho ho vha ho vuwa
nzhowenzhowe ya vhathu vho huvhalaho. Kha vhathu vhenevho vho huvhalaho,
vhunzhi havho vho vha vha tshee vha¾uku. Ngoho ndo wana zwi tshi pfisa
vhu¾ungu. Ma»iraiva a thekhisi ha μivhalekani. Arali wo namela thekhisi i tshi khou
gidimesa ndi khwine u ita zwa khangala ruμa ma¾o, vuluvulu ¼o fa nga vhuhwavho.
Ha, maμiraiva haya a dzithekhisi a sa dzulela u pfumbudziwa tshifhinga tsho¾he ri
μo fhela ro¾he. Nga hu khwa¾hiswe milayo ya mareilele dzibadani u itela u
fhungudza khombo hedzi dzi shushaho nga u rali.

5.1      Ambani mushumo wa ipfi 'dzibadani' ¼o talelwaho kha mafhungo e na
         vhala.                                                                                   (1)

5.2      ¸eani ¼ifhambanyi ¼a ipfi 'maho¼a' ¼i fhungoni ¼i pfalaho                                (1)

5.3      Mu¿wali u ambani musi a tshi ri vha lala vha songo lala.                                 (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha siatari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        12                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                           NSC

5.4      ºwalani fhungo ¼i tevhelaho ¼i kha ¼iambaitwa: Vhareili vho netaho vha
         vhanga khombo dzibadani.                                                         (1)

5.5      Kha ¼ifurase ¼o talelwaho hu na mutshila–el- u re kha ipfi gidimela. Zwino ri
         khou ni ½ea mutevhe wa mishumo wa mutshila uyo. Nangani mushumo wa
         mutshila uyo u re wone-wone.

         A    U sumbedza sia ¼a nyito.
         B    Nyito i bveledzwa hu si na vhulondo.
         C    U thusa.
         D    U bveledza nyito hu na ndivho.                                              (1)

5.6      Mu¿wali u ¾oμou u bvisela khagala muhumbulo ufhio nga murero hoyu:
         'Khangala ruμa ma¾o, vuluvulu ¼o fa nga vhuhwavho'                               (2)

5.7      Sumbedzani fhethu he mu¿wali a vha na u sedza zwithu nga i¾o ¼ithihi
         mafhungoni aya e na vhala. Ni tikedze phindulo ya½u.                             (2)
                                                                                          [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                    30
                                                          MARAGAGU¹E                      70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Feb March 2012](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2012/7efe473d-66b9-41c8-8851-dd13f0611e7b) — Tshivenda HL · QP · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2012](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2012/f0b4d977-fb15-461a-a079-18453a2689e4) — Tshivenda HL · QP · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2012](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2012/2d1d0f98-8cb9-4cb5-b1e7-d3a95336c026) — Tshivenda HL · QP · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2018/bc9053af-b4b2-4b5a-8687-73f4fb3f0c06) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017/cb81ddf8-5696-43a7-a183-df6cd3a5d193) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2016/30e147b8-28ad-4368-af5a-9b2681ee49a5) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
